(298 S. K. m. 52, 55) (3376 S. K. m. 5)
RGT: 23.07.2010
RG NO: 27650
Karar No: 489
KARAR
Başkanlık Makamınca Kurulumuza gönderilen 20/7/2010 tarihli yazıda, aynen; “3376 sayılı Anayasa Değişikliğinin Halkoyuna Sunulması Hakkında Kanunun 2 nci maddesi uyarınca 12 Eylül 2010 Pazar günü yapılacak halkoylamasında; aynı Kanunun 5 inci maddesi hükmü gereği, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde grubu bulunan siyasi partilere ve Cumhurbaşkanına 10’ar dakikalık ikişer, iktidar partisine ayrıca 10 dakikalık bir radyo ve televizyonda konuşma hakkı verileceği, Cumhurbaşkanının bu hakkını dilerse kullanacağı, o takdirde konuşmalarından birisinin en sonuncu konuşma olacağı, iktidar partisine tanınan 10 dakikalık ilave konuşmasının siyasi partilerin konuşmalarının tamamlanmasından sonra yapılacağı, Kanunun sözü edilen 5 inci maddesinde de; “Anayasa değişikliklerinin halka anlatılmasında, 298 sayılı Kanun propaganda serbestliğine ilişkin hükümleri halkoylaması gününden önceki yedinci günden başlayarak uygulanır.” hükmüne yer verildiği belirtilerek;
298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun’un 52., 53., 54. ve 55 inci maddeleri de nazara alınarak, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde grubu bulunan siyasi partiler ile iktidar partisinin ve Cumhurbaşkanının radyo ve televizyon konuşmalarında izlenecek yol ile uygulama esas ve ilkelerin tespit edilerek, varılacak sonuca göre siyasi partilere tebligat ve ilan hususunda uygun görülecek kararın verilmesini takdirlerinize arz ederim.” denilmiş olmakla, konu incelenerek;
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
3376 sayılı Anayasa Değişikliğinin Halkoyuna Sunulması Hakkında Kanun’un 5. maddesinde; Anayasa değişikliklerinin halka anlatılmasında 298 sayılı Kanunun propaganda serbestliğine ilişkin hükümlerinin, halkoylaması gününden önceki yedinci günden başlayarak uygulanacağı belirtildikten sonra, Anayasa değişikliklerinin açıklanması ve tanıtılması amacı ile radyo ve televizyonda yapılacak propaganda konuşmaları ile ilgili olarak düzenlemelerde yapılmıştır.
Bu maddede:
“1- Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde grubu bulunan partilere 10’ar dakikalık ikişer konuşma,
2- İktidar partisine veya partilerine 10’ar dakikalık birer, iktidar ortağı partilerden büyük olanına ilaveten 10 dakikalık bir konuşma, (iktidar partisinin konuşması siyasi partilerin konuşmalarının tamamlanmasından sonra yapılır. İktidar ortağı partiler bulunuyor ise son konuşma en büyük iktidar ortağı partiye aittir.)
3- Cumhurbaşkanına, dilerse birisi en sonra olmak üzere 10’ar dakikalık iki konuşma,
hakkı verilir.” hükmüne yer verilmiş olup, 12 Eylül 2010 Pazar günü yapılacak olan halkoylaması nedeniyle radyo ve televizyondaki konuşmalar yönünden bu hükmün uygulanması gerekmektedir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığından alınan 14/7/2010 tarihli ve A.01.0.GNS.0.10.00.02-25012/51621 sayılı yazıda; Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde grubu bulunan siyasi partilerin; Adalet ve Kalkınma Partisi, Cumhuriyet Halk Partisi, Milliyetçi Hareket Partisi ve Barış ve Demokrasi Partisi olduğu, iktidar partisinin ise Adalet ve Kalkınma Partisi olduğu bildirilmiştir.
Bu duruma göre, yukarıda sözü edilen hüküm uyarınca; Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde grubu bulunan siyasi partilerden, Adalet ve Kalkınma Partisinin 10’ar dakikalık üç, Cumhuriyet Halk Partisi, Milliyetçi Hareket Partisi ve Barış ve Demokrasi Partisinin 10’ar dakikalık ikişer konuşma hakları bulunmaktadır.
Diğer yandan, 3376 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin belirlediği yedi günlük süre, bu halkoylaması için, 5 Eylül 2010 Pazar günü sabahından 11 Eylül 2010 Cumartesi günü saat 18.00’e kadar olan süre olacak ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde grubu bulunan siyasi partiler ile Cumhurbaşkanı için tanınmış olan radyo ve televizyon konuşma hakları bu süre içinde kullanılabilecektir.
Konunun 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun’un propaganda serbestliğine ilişkin hükümleri yönünden incelenmesine gelince; yukarıda da değinildiği üzere 3376 sayılı Kanunun 5 inci maddesi hükmü gereği olarak, Anayasa değişikliklerinin halka anlatılmasında 298 sayılı Kanunun propaganda serbestliğine ilişkin hükümleri de uygulanacaktır. Esasen bu husus 298 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin de gereğidir.
Ancak, halkoylamasının özelliği ve 3376 sayılı Kanunun 5. maddesi gereği, 298 sayılı Kanunun 52 nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları hükümlerinin bu halkoylamasında uygulanma olanağı bulunmamaktadır.
Gerçekten, sözü edilen fıkralarda yer alan düzenlemeler, özel kanunlarına göre yapılacak seçimlere ve bu seçimlere katılacak siyasi partilere ilişkin bulunmaktadır. Halbuki ortada, bu tür bir seçim olgusu ve bunun sonucu olarak siyasi partilerin seçimlerde olduğu gibi “programlarını, yapacakları işleri anlatma ve seçim beyannamelerini izah etme” olgusu da bulunmamaktadır.
3376 sayılı Kanunun 5 inci maddesinde, radyo ve televizyonda konuşma yapabilecek siyasi partiler, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde gruba sahip olma koşuluna bağlı kılınmış, ancak “konuşma” suretiyle yapılabilecek olan propagandanın içeriği de, “Anayasa değişikliklerinin halka anlatılması”, “Anayasa değişikliklerinin açıklanması ve tanıtılması amacı…” ile sınırlandırılmıştır. Görüldüğü gibi burada, 298 sayılı Kanunun 52. maddesinde öngörülen propaganda olgusunun varlığından söz edilemez.
Buna karşın, 298 sayılı Kanunun 52 nci maddesinin diğer fıkraları hükümleri ile 53., 54. ve 55 inci maddeleri hükümlerinin bu halkoylamasında da uygulanabilecekleri açıktır.
298 sayılı Kanunun 54 üncü maddesine göre, radyo ve televizyonda propaganda için başvuran partilerin yayın zaman ve sıraları, bunların birer temsilcisi ile TRT temsilcilerinin önünde Yüksek Seçim Kurulunca ad çekme suretiyle saptanacaktır.
Takvime göre, 3376 sayılı Kanunun 5 inci maddesi uyarınca, radyo ve televizyonda konuşma yapabilecek olan ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde grubu bulunan siyasi partilerin, bu hususu en geç 24 Temmuz Cumartesi günü saat: 17.00’a kadar Yüksek Seçim Kuruluna bildirmeleri ve ad çekme işleminin de 11 Ağustos 2010 Çarşamba günü saat: 15.00’da yapılması gerekmektedir.
298 sayılı Kanunun 55 inci maddesinde; “Siyasi partiler adına radyo ve televizyon ile yapılacak konuşmalar, Yüksek Seçim Kurulunun görevlendireceği bir kurul üyesi huzurunda adına konuşma yapılacak siyasi partinin isteğine uygun olarak yayından önce ses ve görüntü alma cihazı ile tespit edilir. Konuşmanın hangi parti adına ve kimin tarafından yapıldığına dair görevli kurul üyesiyle radyo ve televizyon idaresinde görevli en az iki kişi tarafından tutanak düzenlenir. Konuşmaları tespit eden bant ve sair tespit araçları Yüksek Seçim Kurulu tarafından saklanır.
Konuşmalar bir dava konusu yapıldığı ve istenildiği takdirde merciine verilir.
Suç teşkil eden konuşmaları yapanlar hakkında kanunen belli olan cezalar bir mislinden iki misline kadar artırılarak hükmolunur.” hükmüne yer verilmiştir.
Ayrıca, radyo ve televizyonla yapılacak konuşma ile ilgili uygulamaya ilişkin diğer esasların ise ad çekmeden sonra belirlenmesi kararlaştırılmıştır.
SONUÇ: Açıklanan nedenlerle;
1- 12 Eylül 2010 tarihinde yapılacak olan Anayasa değişikliğinin halkoyuna sunulması nedeniyle radyo ve televizyonda; Anayasa değişikliğinin açıklanması ve tanıtılması amacıyla yapılacak konuşmaların 5 Eylül 2010 Pazar günü sabahı ile 11 Eylül 2010 Cumartesi günü saat: 18.00’a kadar olan süre içinde yapılmasına ve 298 sayılı Kanunun propaganda serbestliğine ilişkin hükümlerinin uygulanması gerektiğine,
2- Radyo ve televizyonda konuşma hakkını kullanabilecek olan siyasi partilerin; Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde grubu bulunan Adalet ve Kalkınma Partisi, Cumhuriyet Halk Partisi, Milliyetçi Hareket Partisi ve Barış ve Demokrasi Partisi olduğuna,
3- Bu siyasi partilerin, radyo ve televizyonda konuşma yapmak istediklerini en geç 24 Temmuz 2010 Cumartesi günü saat: 17.00’a kadar Yüksek Seçim Kurulu Başkanlığına bildirmeleri gerektiğine,
4- Radyo ve televizyonda konuşma yapmak için başvuracak olan siyasi partilerin yayın zaman ve sıralarının 11 Ağustos 2010 Çarşamba günü saat: 15.00’da Yüksek Seçim Kurulu Toplantı Salonunda ad çekme ile belirlenmesine,
5- Radyo ve televizyon konuşmalarının 298 sayılı Kanunun 55 inci maddesi uyarınca kurulca görevlendirilecek üyeler ve radyo ve televizyon dairesinde görevli kişiler tarafından tespit edilmesine ve Yüksek Seçim Kurulu adına bu görevi yürütecek üyelerin uyarıları doğrultusunda işlem yapılması gerektiğine,
6- Radyo ve televizyonda yapılacak propaganda konuşmaları ile ilgili uygulamaya ilişkin ilkelerin, siyasi partilerin istekleri ve Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumunun olanakları göz önünde tutulmak üzere ad çekmeden sonra belirlenmesine,
7- Karar örneğinin ilgili siyasi partiler genel başkanlıkları ile Radyo ve Televizyon Üst Kurulu Başkanlığına, Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu Genel Müdürlüğüne gönderilmesine ve Resmi Gazetede yayımlanmasına,
21.7.2010 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy