-D.21/91 YİM 95/88

Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: N. Ergin Salâhi, Taner Erginel, Metin A. Hakkı.
Anayasanın 152. maddesi hakkında-.

Müstedi: Mustafa İzzet, Gazi Magosa.
ile
Müstedaaleyh: 1. KKTC Bakanlar Kurulu, Lefkoşa, şahsen ve Saptama,
Değerlendirme ve Tazmin Komisyonları vasıtasıyle,
2. İskân Müdürlükleri ve Mağusa Kaza Tapu Amiri vasıtasıyle
KKTC İskân ve Reh-abilitasyon Bakanlığı, Lefkoşa.
3. Lefkoşa Devlet Emlâk ve Malzeme Dairesi vasıtasıyle
Maliye ve Gümrükler Bakanlığı, Lefkoşa.
A r a s ı n d a.

Müstedi namına: -Cahit Yılmazoğlu
Müstedaaleyhler namına: Müjgan Irkad

Yasa Maddesi: Bakanlar Kurulunun 9.3.1988 tarih ve E(K-2/254-48 sayılı kararı, 27/91 sayılı Kıbrıs Lirasının Yürürlükten Kaldırılması ve Kıbrıs Lirası İle İfade Edilen Meblağların Türk Lirası'na Dönü-ştürülmesi Hakkında Yasa, 28/91 sayılı 1980 Bankaların Kıbrıs Lirası Ödeme Mükellefiyetlerinin Türk Lirası İle Karşılanmasına Yetki Veren Kararna- menin Yürürlükten Kaldırılması Hakkında Yasa, 41/77 sayılı İskân, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasasının 59A-(2) maddesi, 11/78 sayılı Taşınmaz Mal (Devir ve İpotek) Yasasının 3. maddesi.

İstemin Özeti: Başvuru, ipotekli alacaklısı bulunduğu mal yanında eşdeğer mal sahibi bulunan Müstediye, başvuru konusu malın verilmemesi ve başka kişilere verilmesi yönüne gidi-lmesi ve ayni zamanda ipoteğin kaldırılması kararına karşı yapılmıştır.
OLAY: 1974 olaylarından önce Müstedi Ruma para verdi ve başvuru konusu malı ipoteğe aldı. Barış Harekatı neticesinde mal KKTC'nin kontrol ve tasarrufuna geçti. Müstedi malın ipotekli a-lacaklısı yanında güneyde eşdeğer mal alacaklısıdır. Müstedi İskân Dairesine yaptığı müracaatla söz konusu malın eşdeğerine karşılık kendisine verilmesini talep etmiş ancak talebi olumsuz karşılanarak Bakanlar Kurulu kararı ile ipoteği kaldırılan konu malı-n başka kişilere verilmesi yönüne gidilmiştir.

SONUÇ: 1974 Barış Harekatından sonra Rumun yerine geçen devletin bu borcunu ya gerçek değeri olan dövizle ödemesi ya da ipoteği olduğu gibi bırakması gerekir. Neticede başvuru konusu mal üzerindeki ipoteğin k-aldırılması ve ipotekli borcun ödenmesi esaslarını tespit eden Bakanlar Kurulunun ilgi kararın ve bu karar uyarınca yapılan işlemlerin hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilir.

Atıfta Bulunulan Yargısal İçtihatlar:-
Yargıtay/Hukuk 122/78 (D.40/89) sayılı Yüksek Mahkeme kararı.

H Ü K Ü M

N. Ergin Salâhi: Bu başvuruda olgular hususunda taraflar arasında ihtilâf yoktur ve olgular Sayın Yargıç Taner Erginel'in derlemiş olduğu gibidir. Özetle Müstedi 7.6.1974 tarihin-de Kikis Sotiri Hacı Kiriyaku isimli bir Ruma 5300KL. borç para verdi ve bu Ruma ait Mağusa'da XXXIII/4.4IV ve 12.I.II. numaralı Pafta/harita Blok A'da görülen Parsel 1013 numaralı taşınmaz malı ipoteğe aldı. Bir yıl süreli olan bu ipotek senedi ana para ü-zerinden %9 faiz taşımakta idi. Gazi Mağusa'da bulunan bu taşınmaz mal Barış Harekâtı neticesinde terk edilmiş mal statüsüne girerek KKTC'nin kontrol ve tasarrufuna geçmiştir. Müstedi ipotekli alacaklı bulunması yanında Güney'de eşdeğer mal bırakan, eşdeğ-er alacaklısıdır. İskân Dairesine yaptığı müracaatla söz konusu malın, eşdeğerine karşılık kendisine verilmesini talep etmiş, ancak bu talebi olumsuz karşılanarak konu malın başka kişilere verilmesi yönüne gidilmiştir.

Müstedinin başvurusu bu malın kendi-sine eşdeğerde verilmemesi kararına karşılık dosyaladığı gibi başka kişilere verilirken İskân Bakanlığının 196/88 sayılı bir önergesi ile başvuru konusu mal üzerindeki ipoteğin kaldırılması kararı ile bu kararı müteakip yapılan işlemlere karşı da dosyalan--mıştır.

Başvurunun duruşmasında Müstedi bu mala yapmış olduğu müracaatın dikkate alınmayarak bu malın kendisine değil de başka kişilere verilmesi yönünde alınan kararın sakat olduğu yönündeki başvurusunda ısrar etmemiştir. Bu durumda Mahkeme önünde karar-a bağlanması gerken husus sadece İskân Bakanlığının 196/88 sayılı önergesi uyarınca Bakanlar Kurulunun konu mal üzerineki ipoteğin kaldırılması kararı ile bu karar neticesinde yapılan işlemlerin sakat olduğu hususunu içermektedir.

Başvurunun duruşmasında- Müstedi avukatı özetle 41/77 sayılı Yasanın 59A maddesi uyarınca İskân Bakanlığının sözü edilen 196/88 sayılı önrgesi uyarınca Bakanlar Kurulunun konu mal üzerindeki ipoteği kaldırması kararının sadece ipoteğin kaldırılması yönünde bir karar olduğunu ve i-darenin bu yöndeki niyetini belirlediğini, bu karardan sonra yapılan işlemlerin 11/78 sayılı Taşınmaz Mal (Devir ve Ppotek) Yasasının 3. maddesi uyarınca yapılması gerektiğini, bu madde uyarınca yapılması gereken işlemlerin yapılmadığını ve tek taraflı ola-rak Müstediye haber verilmeden ve onun iradesi dışında bu ipoteğin kaldırıldığını ve bu nedenle yapılan işlemlerin sakat işlemler olduğunu iddia etmiştir. Müstedi avukatı ayrıca 11/78 sayılı yasasnın ilgili maddeleri uygulanmış olsa idi Müstedinin alacağı -bulunduğu 5300KL. ile faizlerinin 1 KL = 36TL esası üzerinden değil de normal değeri üzerinden talep etme ve alma hakkının bulunduğunu, yapılan işlemlerle bu hakkının elinden alındığını ve mağdur edildiğini ileri sürerek yapılan bu işlemlerin sakat olduğu -gibi kendisine ödenen paranın da yukarıdaki nedenlerle yanlış esaslar üzerinden ödendiğini iddia etmiştir.

Gerek Sayın Yargıç Taner Erginel ve gerekse Sayın Yargıç Metin Hakkı'nın hazırlamış olduğu kararları okuma fırsatı buldum.

Sayın Yargıç Taner Erg-inel'in 41/77 sayılı Yasanın 59A(2) maddesi uyarınca Bakanlar Kurulunun aldığı kararın mahiyeti hakkında serdettiği görüşlerle bu meselede uygulanması gereken işlemlerin 11/78 sayılı Taşınmaz Mal (Devir ve İpotek) Yasasının ilgili maddeleri ve özellikle 3.- maddesinin uygulanması gerektiği yönündeki görüşlerini paylaşmaktayım.

Kanaatimce başvuru bu nokta üzerinden kabul edildikten sonra Müste-dinin 2. argümanı üzerinde Yüksek İdare Mahkemesi olarak bir karar vermemiz gerekmediği görüşündeyim. İpotekli alac-ağın 1KL = 36TL üzerinden değil de normal değeri üzerinden hesaplanarak Müstediye ödenmesi hususu normal bir alacak verecek meselesi olup Kamu Hukuku sahasında bir ihtilâf olmayıp Özel Hukuk sahasındadır ve Yüksek İdare Mahkemesinin yetki sahası içerisinde- olmayıp Kaza Mahkemesinin yetkisine girmektedir ve bu nedenle bu hususu kesin olarak karara bağlamamız uygun değildir. Ancak iki Yargıç arkadaş başvuruda farklı iki karar hazırladıkları ve bu konuya değinerek değişik görüşler belirttikleri cihetle ben de -görüşümü belirtmeyi uygun buluyorum.

16 Mayıs 1983 tarihinde Resmi Gazete'nin Sayı 36 EK III'ünde sayfa 339'da yayınlanan A.E. 201 "Kıbrıs Lirasının Yürürlükten Kaldırılması ve Kıbrıs Lirası ile İfade Edilen Meblağların Türk Lirasına Dönüştürülmesi" hakk-ındaki kararname ve bu Kararnamenin 3. ve 4. paragraflarında yer alan hükümlerin KKTC'de mukim kişilere uygulanacağı ve KKTC dışında ikamet eden yabancı kişilere uygulanmayacağı Yargıtay/Hukuk 122/87 (D.40/89)'da karara bağlan-mıştır.

Önümüzdeki meselede- yabancı bir kişi olan borçlu Rumun KKTC'de mukim olmadığı ihtilâfsız bir olgudur. Ancak müstedaaleyhleri temsilen bulunan Savcı bu borcun Devlete intikal ettiğini ve devlet de Kıbrıs'ta mukim olduğu cihetle sözü edilen kararın bu meseleye de uygulanması g-erektiğini ileri sürmüştür. Bu argüman oldukça ilginç olmakla beraber kanaatimce söz konusu kararnamenin, Yargıtay/Hukuk 122/87'de değinildiği gibi KKTC'deki Kıbrıs parasının durumunu dikkate alarak KKTC vatandaşlarını korumaya yönelik bir tedbir olduğu ve- esas borçlu olan Rumu kapsamadığı cihetle bu Rumun yerine kaim olan ve ancak bu statüde devreye giren KKTC'yi de kapsamaması gerektiği görüşündeyim. Bu görüşü belirtirken 1985 Anayasasının 159. maddesinin Rumlar tarafından terkedilmiş malların Devlete int-ikal edeceği hususunda hükümler içerirken yabancıların borçları hususunda herhangi bir hüküm içermediğini dikkate almış bulunuyorum. Aksi halde Rumun borcunu hakiki bedeli üzerinden ödemesi gerekirken 1 KL = 36 TL'den hesaplanarak Devlet tarafından alacakl-ı Türke cüzi bir meblağ ödeme yapılması ileride içinden çıkılmaz sorunlar yaratacaktır.

Yukarıda değindiğim gibi bu hususu karara bağlama yetkisine sahip olan Kaza Mahkemesidir ve ben sadece bu husustaki görüşlerimi belirtmekle yetinmeyi uygun buluyorum.-

Taner Erginel: Kikis Sotiri Hacı Kiriyaku isimli bir Rumun malı üzerinde Müstedi lehine tesis edilmiş ipoteğin kaldırılması için Bakanlar Kurulu tarafından alınan karara karşı bu başvuru dosyalanmış bulunmaktadır.

Başvuruda yer alan olgulara göre Müste-di 7.6.1974 tarihinde Kikis Sotiri Hacı Kiriyaku isimli bir Ruma 5300 Kıbrıs Lirası borç para verdi. Borçlu Rum da Mağusa'da XXXIII/12.1.II.4.4.III & IV pafta plân, Blok A parsel 1013 olan taşınmaz malı üzerinde Müstedi lehine ipotek tesis etti. Taraflar T-apuya giderek bir ipotek sözleşmesi imzaladılar. Bir yıl süreli olan bu sözleşme ile Müstedinin 5300 Kıbrıs Lirası alacağı ve %9 faizi teminat altına alındı. Söz konusu taşınmaz mal 1974 Barış Harekatından sonra terkedilmiş mal statüsüne girdi ve Müstedaal-eyh (2) İskân Bakanlığının kontrol ve tasarrufuna verildi. Eşdeğer mal alacaklısı olan Müstedi bu malın eşdeğerine karşılık kendisine verilmesini veya alacağının makul ölçüler içinde ödenmesini beklerken İskân Bakanlığı ipoteği kaldırma ve malı başka kişil-ere verme yönüne gitti. İskân Bakanlığı 196/88 sayılı bir önerge ile başvuru konusu mal üzerindeki ipoteğin kaldırılması için Bakanlar Kuruluna müracaat etti. Bakanlar Kurulu da 9.3.1988 tarihli kararıyla 41/77 sayılı Yassnın 59A maddesine dayanarak Müsted-i lehine tesis edilmiş ipoteği kaldırdı. Bu karar şöyledir:

"YABACIDAN KALAN TAŞINMAZ MAL PARSEL 1013
ÜZERİNDE MUSTAFA İZZET LEHİNE BULUNAN İPOTEĞİN
KALDIRILMASI:

(Önerge No: 196/88)
- (İ.B.)

Bakanlar Kurulu, Mağusa'da XX.III/12.1.11.4.4.III & IV pafta plân, Blok A parsel 1013'te kâin yabancıdan kalan taşınmaz mal üzerinde 5300KL. için Mustafa İzzet leyhine kayıtlı ipoteğin kaldırılarak, yasal olarak ödenmesi gerek-en ipotek bedelinin 41/1977 sayılı Yasa'nın 59A maddesi uyarınca Maliye ve Gümrükle Bakanlığında oluşturulmuş aşağıdaki (a) ve (b) paragraflarında belirtilen fonlardan karşılanmasını onayladı.

a) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti bölgesindeki Türk malları üze-rinde Rumlar tarafından konmuış ipoteklerin 41/1977 -sayılı Yasa'nın 58(3) maddesi u-y-arınca kaldırıl-m-a-sı sırasında ilgili Türk vat-ndaşlarınca ödenen veya ödenecek- paradan, veya,

-b) 41/1977 sayılı Yasa'nın 56(-5) maddesinin şart bendi uyarınca Güney Kıbrıs bölgsinde yabancıdan senetle taşınmaz mal alan KKTC vatandaşlarından tahsil edilecek paradan.
9.3.1988 "

Ne var -ki Müstediye ödenecek para 1KL =- 36TL kuru üzerinden hesaplandı ve 5300KL ve faizlerinin karşılığı 381,600-TL tuttu. Bu paranın Müstedi ism-ine açılan bir depozito hesabına yatırılması üzerine Müstedaaleyh (3) Devlet Emlâk ve Malzeme Dairesi, Tapu Dairesine başvurarak ipoteğin kaldırılmasını istedi. Müstedaaleyh (3)'ün Tapu ve Kadastro Dairesine yazdığı yazı şöyledir:

"Sayı 516/83 - Lefkoşa: 18.3.1988

Tapu ve Kadastro Dairesi
Müdürlüğü - Lekoşa.

Bakanlar Kurulu'nun E(K-2)254-88 sayı ve 9.3.1988 tarihli kararına uygun olarak Mustafa İzzet lehine G. Magosa XXX.III/12.1.11.4.4.III&IV. Blok A.- parsel 1013 No'lu taşın-maz mal üzerinde bulunan ipotek alacağı olan KL:5300.- faizleriyle birlikte Mustafa İzzet Depozito hesabına yatırılmak suretiyle ödenmiş olduğu ekteki kayıt tashihinde görülmektedir.

İpoteğin kaldırılmasında Dairemizce bir sakınc-a bulunma- maktadır.

Bilgi ve gereğini saygılarımla rica ederim.

Hüda Reis
Devlet Emalâk ve Malzeme
- Dairesi Müdürü"

-Bu yazı üzerine ipotek kaldırıldı ve taşınmaz malın eşdeğer olarak verilmesi için gerekli işlemler yapılmaya başlandı.
-
Müstedi ipoteğin kaldırılması kararına karşı önümüzdeki başvuruyu dosyalamış bulunmaktadır ve ipotek konması ve akladırılamsı işlemlerinin özel hukuk sahasına girdiğini, ipotek sözleşmesinin çift taraflı bir sözleşme olduğunu, Müstedaaleyh (1) ve (2)'nin- kendisini hiç haberdar etmeden ve rızasını almadan tek taraflı bir idari tasa