-D.4/94 YİM 90/91

Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkemede
Yargıç Gönül Erönen Huzurunda.
Anayasanın 152. maddesi hakkında.

Müstedi: Hasan Zornacıoğl-u, 56 Haspolat, lefkoşa.
ile
Müstedaaleyh: 1. KKTC Güvenlik Kuvevtleri Komutanlığı, Polis Genel
Müdürlüğü vasıtasıyle, KKTC Başsavcılığı, Lefkoşa.
2. Polis Hizmetleri Komisyonu vasıtasıyle KKTC Başsavcılığı,
Lefkoşa.
- A r a s ı n d a.

Müstedi namına: Avukat Emine Erk.
Müstedaaleyhler namına: Kıdemli Savcı Mehmet Ali Şefik.

H Ü K Ü M

Müstedi, Polis Hizmetleri Komisyonunca kendisinin meslekten çıka-rılma kararına karşı işbu başvuruyu dosyalamış bulunmaktadır. Müstedi, Yüksek İdare Mahkemesi olarak oturum yapan Yüksek Mahkemeden, başvurudaki talepleri ile:

A) (i) Müstedaaleyh no.2'nin 26.2.1991 tarihinde ve Müstedinin emeklilik müracaatı varken Müst-edi aleyhine meslekten çıkarılması hususundaki kovuşturmayı sürdürme kararını ve/veya

(ii) Müstedaaleyh no.2'nin Maliye Bakanlığının emeklilik işlemlerinin dondurulması yönündeki genelge ve/veya sözlü talimatına istinaden Müstedinin emeklilik müracaatını- yürürlüğe koymama kararını ve/veya

(iii) Müstedaaleyh no.2'nin 26.2.1991 tarihinde ve Müstedinin emeklilik müracaatı varken Müstedi aleyhine meslekten çıkarılması için kovuşturmayı ertelememe kararının ve/veya

(iv) Müstedaaleyh no.2'nin 5.3.1991 tarih-li kararı ile Müstedinin meslekten çıakrıldığına ilişkin kararının ve/veya

(v) Müsetdaaleyh no.2'nin 5.3.1991 tarihli kararı ile Müstedinin 13.4.1990 tarihinden itibaren meslekten çıkarıldığına ilişkin kararın
tamamen hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herh-nagi bir sonuç doğurmayacağına dair karar isteminde bulunmuştur.

Mesele ileilgili olgular ise kısaca şöyledir:

Müstedi, haln boşanmış olup İlkokul çağında 2 çocuk sahibidir. 23.6.1980 tarihinde Polis Örgütüne atandı. O zamanki Emeklilik Yasası kurallar-ı gereğince Müstedinin emekliliğe hak kazanabilmesi için en az 24.6.1990 tarihine kadar çalışması gerekirdi. 12.4.1990 tarihine kadr Müstedi mesleğinde herhnagi bir vukuatı bulunmayan ve iyi sicile sahip bir polis mensubu idi. 12.4.1990 tarihinde ailevi bi-r tartışma neticesi eşinin üzerine araba sürerek eşini öldürmeye teşebbüs ettiği için aleyine bir ceza davası getirilmiş, 15.10.1990 tarihinde Ağır Ceza Mahkemesinde yargılanarak mahkûm olmuştur. Müstedi mahkûmiyet konusu mesele ile ilgili 13.4.1990 tarihi-nden itibaren meslekten geçici oalrak uzaklaştırılmış ve Kasım 1990 tarihine kadar tam aaşını almıştır.

Müstedaaleyh, 27 Kasım 1990 tarihli Emare 10'a ilişik bulunan bir yazı ile, mahkûmiyet nedeniyle 51/84 sayılı Yasanın 71(2)(b) altında meslekten çıakr-ılmasının söz konusu olduğu cihetle Müstediden 4.12.1990 tarihinde Polis Hizmetleri Komisyonunda hazır bulunmasını istemiştir. (Emare 2)

Mahkûmiyetten istinaf eden Müstedinin mahkûmiyet kararı, Yargıtay tarafından 25.1.1991 tarihinde kesinlemiştir. Bunun- üzerine Müstedi, 30.1.1991 tarihinde emeklilik isteminde bulunmuştur. (Emare 3) 12.2.1991 tarihli (Emare 4) yazı ile Polis Genel Müdürü meslekten çıakrma konusu ile ilgili duruşmanın 26.2.1991 tarihinde yapılacağını Müstediye bildirmiştir. Müstedinin de h-azır bulunduğu kovuşturmada, meslekten çıkarılması ile ilgili Emare 5 tutanaklarda görüldüğü gibi Polis Hizmetleri Komisyonu 26.2.1991 tarihinde Müstedinin emeklilik işlemlerinin yürürlüğe konması talebini reddetmiştir. Müteakiben yine Müstedinin da hazır -bulunduğu 5.3.1991 tarihinde (Emare 6 ve Emare 7) Polis Hizmetleri Komisyonu Müstedinin 13.4.1990 tarihinden itibaren meslekten çıakrılmış addolunmasına karar vermiştir.

Müstedinin başvruusu bu karara karşı yapılmıştır.

Başvuruya itiraz dosyalayan Müst-edaaleyhler 51/84 sayılı Polis Yasasının 71(2)(b) maddesi altında bir suçtan doalyı ehliyets,izlik nedeni ile meslekten çıkarılması uygun görülen bir polis memurunun ayni yasanın 120. maddesinin (5) fıkrası tahtında görevden geçici uzaklaştırılması halinde- Yasanın suçun oluş tarihinin esas alınamsını öngördüğünü, bu nedenle mehkûmiyet halinde, görevde geçici oalrak geçirilen sürenin polis memurunun emeklilik amaçları bakımından dikkate alınamıyacağını, buna yasal olanak bulunmadığını ileri sürmüştür.

Tar-aflar başvurunun duruşması sırasında tanık çağırmışlar ve Mahkemeye hitapla yetinerek mesele ile ilgili emareleri Mahkemeye ibraz etmişlerdir. Duruşma safhasında, Müstediyi temsil eden avukat, Müstedinin "ehliyetsizlik" durumunu onun emeklilik işlemlerinin- başlatılması talebinde bulunmakla, zaten kabul ettiğini teslim etmiştir.

Polis Hizmetleri Komisyonunca Müsetdi hakkında verilen başvuru konusu Emare 6 karar aynen şöyledir:

"PM 1380 HASAN ZORNACIOĞLU HAKKINDA
POLİS HİZMETLERİ KOMİSYONU KARARI.

PM 1380- Hasan Zornacıoğlu 12 Nisan 1990 tarihinde işlediği gayri kanuni olarak adam öldürmeye teşebbüs suçundan Lefkoşa Ağır Ceza Mahkemesinde yargılanarak 15 Ekim 1990 tarihinde 3 yıl hapis cezasına çarptırılmıştır. Bu karara karşı Yüksek Mahkemeye istinafta bul-undu ve Yüksek Mahkeme 25 Ocak 1991 tarihinden Ağır Ceza Mahkemesinin vermiş olduğu kararı tescil etti. PM 1380 Hasan Zornacıoğlu, suç işlediğine dair alınan ihbar üzerine 13 Nisan 1990 tarihinden itibaren Polis Yasasının 120. maddesine uygun olarak görev-inden geçici olarak men edilmişti ve men durumu yargılandığı 15 Ekim 1990 tarihine kadar devam etti. Görevden geçici men edildiği süre esansında ve mahkum olduktan sonra kasım sonuna kadar tam maaşı kendisine ödenmiştir. Gerek PM 1380 Hasan Zornacıoğlu'nun- mahkumiyet olgusu, gerekse Avukatı Emine Erk'in Komisyon huzurunda değinmiş olduğu tüm hususlar dikkate alınarak PM 1380 Hasn Zornacıoğlu'nun Polis Mensubu bulunduğu bir esnada gayri kanuni olarak adam öldürmeye teşebüs gibi ciddi bir suç işlemiş olması v-e bu suçtan dolayı 3 yıl hapse mahkûm olması gereği karşısında ehliyetsizliği sabit görülmüştür ve Polis Yasasının 71(2)(b) maddesi uyarınca ehliyetsizlik nedeniyle sürekli olarak meslekten çıkarılmasına karar oy birliği ile verilir.
Meslekten çıkarılma ta-rihinin saptanmasına gelince PM 1380 Hasan Zornacıoğlu'nun suçu işleiş odluğu ve buna bağlı oalrak görevden geçici olarak alındığı 13 Nisan 1990 tarihinden itibaren ehliyetsiliği meydana geldiğinden Polis Yasaının 120(5) Fıkrası da d,kkate alınarak 13 Nisa-n 1990 tarihinden itibaren meslekten çıkarılmasın ayrıca oybirliği ile karar verilir.

5 Mart 1991

Polis Hizmetleri Komisyonu."

Müstedinin esas taleblerini içeren yakınma konuları üç başlık altında toplanabilir:

1. 51/84 sayılı Yasanın 120(5) maddesi M-üsteidyi kapsamamaktadır.

2. Polis Hizmetleri Komisyonuna meslekten çıkarma yetkisini geriye dönük 13.4.1990 tarihinde karar almak için verimiş idare hukuk prensipleri ve yasal mevzuat yetki vermemektedir. Burada idare, genel hukuk kadielerine ters düş-müştür.

3. Müstedi emeklilik için başvurduğu, kendi isteği ile ayrılmayı uygun gördüğü hald, idare emeklilik işlemlerini yürürlüğe koyacağına bunu kaale almayıp kovuşturmaya devam etmekle kasıtlı veya keyfi davranarak prensiplerine ters düşmüştür.

Müs-tedinin birinci yakınma konusu:

Polis Hizmetleri Komisyonunun Müstediyi 13.4.1990 tarihinden geçerli olmak üzere meslekten 51/84 sayılı Yasaının 120(5) maddesi uyarınca çıkarmaya yasal yetkisi varmıydı? İlgili yasa maddesi Müstedi durumunda olan bir poli-s mensubunu kapsar mı?

Bu sorulara cevap ararken, Emniyet Teşkilâtının konuya ilişkin mevzuatının tarihçesine ve başvuru konumuzla ilgili yasal düzenlemeye bir göz atmakta fayda vardır.

Polis mensubu kamu görevlisidir. Ancak Anayasanın 118. maddesi Pol-is Örgütündeki emniyet mensupalrının, statüsü ve denetimini diğer kamu görevlilerinden ayrı tutumuştur.

Bu konuya ilişkin Anayasanın 118. maddesi aynen şöyledir:

"(1) Polis Örgütünün kuruluşu, görev, yetki ve sorumlulukları yasa ile düzenlenir.

- (2) Polis, demokratik hukuk devleti ilkelerine ve yurttaşların temel haklarına saygılı olarak Anayasada ve yasalar çerçevesinde görev yapmakla yükümlüdür."
-
Halen yürürlükte olan Polis Örgütü (Kurului, Görev ve Yetkileri) yasası 51/84 (bundan böyle 51/84 olarak anılacaktır) polis mensupları ile ilgili konuları içeren yasadır. Konu yasa yürürlüğe girmeden önce Kıbrıs'ta 1958'den sonra yürülükte olan, Fasıl 28-5 Polis Yasası ve bu Yasa altında isdr edilen tüzüklerdi. Söz konusu yasaya yapılan en son tadilât 2/71 sayılı tadilâttır. Fasıl 285 altındaki Polis Genel Nizamnamesi 1958-1973, 1.5.1958'de, Polis Disiplin Nizamnamesi 11.7.1972 tarihinde Fasıl 285 Yasasını-n 10. maddesi tahtında Emniyet Genel Müdürü tarafından Yürütme Kurulunun onayı ile yapılmıştır. Fasıl 285 ile yuakrıda söz konusu nizamnameler 51/84 sayılı Yasa altında birleştirilmiştir. 20.12.1984 tarihinde yürürlüğe giren 51/84 sayılı Yasa ile, fasıl 28-5 ve 51/84'e aykırı olan tüzükler yürülükten kaldırılmıştır. 51/84 sayılı Yasa ile örgütlenmiş bir Emniyet Teşkilâtı ortaya çıkmıştır. Örgütün işleyişi, çalışması, yönetimi, gözetimi, disiplin ve denetimi ile ilgili hususlar Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığı-nda yürütülmekte olup Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığı da bu açıdan yasaca Başnakanlığa karşı sorumlu kılınmış bulunmaktadır. Polis mensuplarına tanınan hak ve özgürlükler, sorumluluklar, yetkiler, atanma, disiplin, denetim ve oluşumu ile ilgili kurallar sö-z konusu yasa ile daha geniş kapsamlı şekilde düzenlenmiştir.

51/84 sayılı Yasanın 106. maddeden 125. maddeye kadar olan kısmı disiplin kovuşturmalarını içermektedir. Disiplinsizlik teşkil eden eylem ve davranışlar ve bunlara verilebilecek disiplin cezal-arı Yasanın 115. maddesinde açıkça sıralanmıştır. Bu madde incelendiğinde disiplinizlik teşkil eden ve disiplin cezası gerektiren bazı eylem ve davranışşar ayni zamanda ceza yasası veya başka yasalar altında suç teşkil etmektedir. Disiplin yargılanması 108- ve 109. madde kurallarına göre yapılır.

1958 Polis Kanununda (daha sonra Fasıl 285'de) ve 51/84'e kadar yürürlükte kalan 1958-1973 Polis (Genel) Nizamnamesinin 8(2) fıkrasında belirtilen ve bir polis emnsubunun görevinin sona ermesi halleri ile ilgili y-etkiler, 51/84'ün 71. maddesinin (2) fıkrası altında yasallaşarak Polis Hizmetleri Komisyonuna verilmiştir.

Polis (Genel) Nizamnamesinin 8(2) maddesi aynen şöyledir:

" (2) Emniyet Genel Müdürü, Bakanlar Kurulu onayı ile Kumandan rütbeli subaylar hariç, -herhangi bir Emniyet mensubunu, hizmet süresi esansında herhangi bir zaman aşağıdaki sebeplerden terhis edebilir:

...........,
...........,
Ehliyesizlik mülâhazasıyle,
(ç) ............,

Ancak, bu fıkrasnın (c) ve (ç) bendeleri hükümleri tahtında terhis -edilmeden önce, ilgili emniyet mensubui, Emniyet Genel Müdürü tarafından dinlenme hakkına sahiptir. Karar nihai şeklini almaan önce Emniyet Genel Müdürünün mütalâası, ilgili emniyet mensubunun müdafaası ile birlikte Yürütme Kurulu'nun tasvibine sunulur."

-51/84 sayılı Yasanın 71. maddesinin (2). fıkrası ise aynen şöyledir:

" (1) .................

(2) Polis Hizmetleri Komisyonu, herhangi bir polis menzubunu hizmet süresi esnasında, herhangi bir zamanda aşağıdaki nedenlerle meslekten sürekli olarak çıka-rabilir:

..............,

Ehliyetsizlik nedeniyle,
..............,

Ancak bu fıkranın (b) ve (c) bendleri uyarınca meslekten sürekli olarak çıkarma işlemi hakkında kovuşturma, savunma gibi kurallar, disiplin kurallarında olduğu gibi yürütülür.- Yüksek İdare Mahkemesine başvurma hakkı saklıdır. (underline supplied) "

Görüleceği üzere Polis Hizmetleri Komisyonunun 51/84 sayılı Yasanın 71. madde altındaki yetkisi disiplin kovuşturmalarından farklı tutulduğu halde, yasa koyucu 71. madde altındaki -kovuşturmaları disiplin kovuşturmalarında uygulanan benzer prosedüre tabi tutmakla, avukat tarafından temsil edilme ve savunma hakkı gibi konularda ayni hakları tanımıştır.

Polis (Genel) Nizamnamesinin 8(2) maddesi tahtındaki "terhis" (İngilizcede "disch-arge")'e tekabül eden 51/84'ün 71. maddedeki "meslekten sürekli olarak çıkarılma" tabirleri, gerek 1972'ye kadar Polis Disiplin Nizamnamesi tahtında ceza olarak kullanılan "tartlık (dissmissal) ve gerekse 51/84'ün 115(4) maddesine yer alan "meslekten çıkar-ma cezası" kelimelerinden farklı, ceza niteliği taşımadığı anlaşılmaktadır. Her ne kadar da 51/84'de "meselkten çıkarılma" ibaresi her iki haldekullanılmişsa da, geçmişteki uygulama ve 51/84 sayılı Yasaya ayrı amaçlar doğrultusunda kullanmaları, bu farklı -niteliklerini ortaya koymaktadır. Çeşitli içtihatlara bakıldığında "ehliyetsizlik"den ("inefficient" eşittir "fit") görevden çıkarılmaının, ceza niteliği taşımadığını ve bu şekilde algılanmaması gerektiği belirtilmektedir. ( Bak 22/72 Hasan Oktay ve ayrıca- Pantelidou v. R. 4R.S.C.C. sayfa 100).

Yukarıda belirtildiği gibi huzurumdaki meselede Müstedi, ehliyetsizlik durumunu yakınma konusu yapmadığı cihetle, Müstedinin mahkûmiyeti "ehliyetsizlik" olarak teâki edilebilir mi? edilemez mi? veya Polis Hizmetler-i Komisyonunun Müstedinin ehliyetsizliği konusunda araştırması ve takdir yetkisi hakkında inceleme yapılması gerekmemektedir. Nitekim polislik mesleğinin kişilerin yasalara saygı ve uyumu sağlamayı da içerdiği düşünüldüğünde, adam öldürmeye teşebbüsten mah-kûm olan bir polis memurunun mesleki açıdan ehliyetsiz (unfit) bir duruma düşeceği aşikârdır. Bak. YİM 141/88 (D.30/89) sayfa 6.

Bu itibarla disiplin kovuşturma ve soruşturmalarında olduğu gibi 71(2) maddesi altında ehliyetsizlikten kovuşturmaya tabi tut-ulan polis memuru aleyhindeki işlemlerde de 51/84 Yasanın 113. maddesi İdarenin Mahkeme huzurunda başlatılmış ceza davası olması halinde, dava sonuna kadar kovuşturmanın durdurulmasını öngörür.

Aynı Yasanın 120. maddesine göre ise, hakkında disiplin soru-şturması başlatılan veya cezai kovuşturma açılan bir polis memurunun görevi başında kalmasında sakınca görülmesi halinde, geçici olarak görevden uzaklaştırılır. 120. madde altındaki bu uygulama kamu yararı düşünülerek yapılmaktadır. Ancak bu uygulama 113. -maddeye tabi olduğundan, soruşturmanın sonuçlanması gecikmeye uğramaktadır.

Müstedinin yajkınma konusu ettiği 51/84 sayılı Yasanın 120(5) maddesi aynen şöyledir:

"Geçici olarak görevden uzaklaştırılan polis mensuplarının beraatlerine hükmedilmesi veya d-isiplin cezası uygulanmasına gerek gmrülmesi halinde, görevden uzakta geçirdikleri süre hizmette geçirilmiş sayılır ve kademe ilerlemeleri devam ettirerek barem içi aerışları geciktirmeksizin verilir."

Müstedi avukatı bu maddenin Müstediye şamil olamıyac-ağından yakınmaktadır.

Hukuka ve Hukuk İlmine Giriş Prof. Orhan Münir Çağıl 4. baskı 1971 sayfa 208'de şöyle demektedir.

"Bir kanunu makul manalı şekilde kavramak demek, onu takip ettiği gayeye göre manalandırarak, muhtevasında hangi hal çareleri öngörü-lmüşse, bu hal çarelerine göre anlamak demektir. Bu cihetle tespit etmek üzere zamanın müşahhas kanun vazının takip ettiği gayeler de araştırılabilir. Fakat, böyle bir noktadan hareket eden tefsir, farkında olmadan kanun vazının fiili tasavvurlarını aşar,- bu tasavvurların ötesine geçer. Kanunun gayesini ve gayelerin bütününü araştıran tefsir, kanunu-nun hükümlerinin (normun) konsekanslarını (bütün zaruri neticelerini) sonuna akdar düşünür ve her tabiri, kanunun hükmünün gayesine en fazla uygun gelecek şeil-de manalandırır. Nu suretle, zamanın kanun avzının düşüncelerini daha da inkişaf ettirmiş olur. Böylece, bu tefsir, kanunu, kanun vazının anladığı mana çerçevesinde olmak üzere, belki de ondan daha iyi anlar. Bu gerek kanun gayeleri, gerek bu gayelere ulaş-tıracak avsıta hakkında varittir. Eğer kanunun gayeleri, başkaca anlaşılamıyorsa, o vakit şu sual sorulur: Kanunun normu veya normları, makul olarak, acaba hangi gayeye mütevecih (yönlenmiş) olabilir? bu sualin cevabını verebilmek için kanunun makul gayele-rinin ne odluğunu bilmek lâzımdır. Bunlar, evevli emirde adalet, hukuki emniyet, sosyal ahenk ve müvazene hukuk huzur ve selamet gibi hukukun objektif gayeleridir, görülüyor ki adalet bir ida odluğu halde gaye mefhumu ile pekala birleşir, hatta birleşmesi- zaruridir."

Clearing Bankers v. Commisioners of Inland Revveneu (1896) sayfa 8'de:

"In construing thje words in the present case the court has a right to look to the surrounding circumstances -to the facts which must have been known to the legislature w-hen the statute was passed- above all the language of the class of ststutes of which this is one."

Bak ayrıca (D.7/87) A.M.14/85

Gör: Maxwell on Interpretation on of Statutes, 11th Ed., p.221 ve Grey ve