-D.5/93 YİM 88/86

Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Taner Erginel, Metin A. Hakkı, Nevvar Nolan

Müstedi: Yücel Hafızoğlu, Girne-.
ile
Müstedaaleyh: Tapu ve Kadastro Dairesi Müdürü vasıtası ile
KKTC, Lefkoşa.
A r a s ı n d a.

Müstedi namına: Menteş Aziz ve Kıvanç M. Riza.
Müstedaaleyh namına: Başs. Yrd. Yaşar C. Boran.

H Ü K- Ü M

Taner Erginel: Müstedi, 1981 yılında Bakanlar Kuruluna başvurarak Ermeni asıllı Yiolanda V.Kalbian'ın Girnede bulunan Pafta:XII.21.W.2., Parsel 607,608, 611, 612 ve 615 numaralı taşınmaz malını satın almak için izin istedi. O tarihte yürürlükte bulun-an 32/75, 33/75 ve 41/77 sayılı Yasalara göre Kuzey Kıbrısta bulunan ve yabancılar tarafından terkedilmiş olan taşınmaz mallar Devlete intikal etmişti. Malalrı Devlete intikal etmiş olan yabancıların kimler olduğu ise 41/77 sayılı Yasanın 3. maddesinde bel-irleniyordu. Bu maddeye göre "yabancı" tanımına giren ve dolayısıyle malalrı Devlete intikal etmiş kişiler öncelikle Kıbrıs ve Yunan asıllı Rumlardı. Ancak yasa bu tanımlama ile yetinmemişti. 3. maddeye göre Bakanlar Kurulunun kararname yaparak başka Devle-t uyruklu veya ulus asıllıları da "yabancı" tanımına ekleme yetkisi bulunuyordu.

Önumüzdeki olgulardan anlaşıldığına göre 1981 yılında Bakanlar Kurulunun Ermeni asıllılar konusunda tereddütlü bir tutumu olmakla birlikte İngiliz vatandaşlığına geçmiş Erme-nilerin mallarını Devlete intikal ettirme gibi bir görüşü yoktu. Bu nedenle Yiolanda V. Kalbian'ın İngiliz vatandaşı olduğunu kanıtlaması koşuluyla müracaat konusu malı satmasına izin verildi. Bakanlar Kurulunun 3.6.1981 tarihli kararı şöyledir:
"Bakanlar -Kurulu, İngiltere'de ikamet eden Ermeni asıllı Yiolanda V. Kalbian ile Adrash Dickrane Bestacian'ın 20 Temmuz 1974 tarihinden önce İngiliz uyruklu oldukalrını İngiliz makamlarından alacakları resmi bir belge ile tevsik etmeleri koşuluyla
Yukarı Girne'de Ad-a F, Pafta/Plân XII/21.WII ve parsel 607, 608, 611, 612 ve 615,
Lefkoşanın Trahona (Kızılbaş) bölgesindeki Kayıt No.C992, Ada C, Pafta/Plân XII/30.W.II ve parsel 904'ün
Lefkoşa'da sakin Yücelhafızoğlu'na satılmasına ve gerekli devir işleminin Tapu Kadastro- Dairesi Müdürlüğünce yapılmasına karar verdi."

Bu kararı alan Müstedi derhal harekete geçerek 5.6.1981 tarihinde Londrada Yiolanda V. Kalbianla buluştu ve söz konusu malı 22.500.- KL. karşılığında ondan satın aldı. Taraflar, 5.6.1981 tarihli olup Mahkem-eye Emare 1 oalraj ibraz edilen satış sözleşmesini imzaladılar. Bunun üzerine Müstedi satış bedelinin tümünü satıcıya ödedi. Bu satış sözleşmesinin gerçek olduğu ve satış bedelinin gerçekten ödendiği konusunda Mahkememizde herhangi bir tereddüt yoktur. Çün-kü bu konuda ibraz edilen şahadet Savcılık tarafından istintak edilmemiş, yani doğruluğu kabul edilmiştir. Dolayısıyle önümüzde Bakanlar Kurulunun verdiği bir karara dayanarak ve bu karara gübenerek mal satınalmış olan ve satış bedelinin tümünü de ödemiş o-lan bir Müstedi bulunmaktadır.

Bakanlar Kurulu kararını aldıktan sonra çok süratli hareket eden ve iki gün içinde taşınmaz malı satın alan Müstedi daha sonra uzun süre hareketsiz kaldı ve Tapuda malı kendi ismine kaydettirmek için gerekli girişimlerde bu-lunmadı. Halbuki ilk zamanlarda devir işlemini yapmasını önleyecek herhangi bir engel yoktu. Belki de ileride bir sorun çıkabileceğini tahminedemöediği için Tapuya başvurmayıp zaman kaybeden Müstedi 24.12.1984 tarihinden sonra önemli bir sorunla karşılaştı-. Bakanlar Kurulu 24.12.1984 tarihinde 622 sayılı kararnameyi kabul ederek tüm Ermeni asıllıları vatandaşlığı ne olursa olsun 41777 sayılı Yasanın 3. amddesindeki "yabancı" tanımına dahil etti. Böyşlece vatandaşlığına bakılmaksızın tüm Ermeni asıllılarının- malalrı Devlete intikal etmiş oldu.

24.12.1984 tarihli Bakanlar Kurulu Kararnamesinden sonra harekete geçen ve satın aldığı malı ismine kaydettirmeye çalışan Müstedi çok uzub süren bir mücadele vermek zorunda kaldı. 10 yıla yakın bir süre devam eden ve -zaman zaman Müstedi lehine, zaman zaman ise aleyhine gelişme gösteren bu mücadelenin belli başlı olguları şöyledir: 1985 yılında Müsetdi iskân Bakanlığının söz konusu malı eşdeğer olarak vermek amacıyla 3. kişilere icar ettiğini öğrendi. Bunun üzerine YİM -13/85 sayılı başvuruyu dosyalayan Müstedi söz konusu taşınmaz malı, Bakanlar Kurulunun verdiği izinle satın aldığını belirterek malın 3. kişilere verilmesi yönünde alınmış kararın iptalini talep etti. savcılık bu Başvuruda Müstedinin haklı odluğunu kabul e-tti. Karardan önce Savcı Mahkemeye yaptığı beyanda şöyle dedi:

". Başvuru sahibi bu arsaları Ermeni asıllı kişilerin yabancı addedilmedikleri bir devrede Bakanlar Kurulu kararıyle almıştı. Bu durumda müstedaaleyhlerin konu arsaları üçüncü şahıslara icar -etmeleri hatalıdır ve yapılan işlemlerin hükümsüz ve etkisiz olduğuna karar verilemsine itirazım yoktur."

Bu beyan ışığında Yüksek İdare Mahkemesi de başvuru konusu arsaların Müstedaaleyhler tarafından 3. şahıslara icar edilmesinin hükümsüz ve etkisiz ol-duğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verdi. Bu kararı alan Müstedi Tapu ve Kadastro Dairesine başvurarak malalrın kendi ismine devrini istedi. 3ç6ç1981 tarihli Bakanlar Kurulu kararı Yiolanda V. Kalbiana 20 Temmuz 1974 tarihinden önce İngiliz- uyruklu odluğunu kanıtlama koşuluyla malını satma hakkı tanınmıştı. Bu nedenle Müstedi tapuya yaptığı müracaata 13/85 sayılı Mahkeme kararının yanısıra, Yiolanda V. Kalbianın İngiliz pasaportu sahibi olduğunu gösteren bir belgeyi ekledi.

Müstedinin müra-caatına tapu ve Kadastro Dairesi Müdürü 4.3.1986 tarihli yazılı bir yanıt verdi ve Müstediye devir işleminin yapılamıyacağını bildirdi. Bu yanıtta devir işleminin yapılmaması için üç ayrı neden gösteril-mektedir. Bu nedenler şöyledir:

YİM 13/85 sayılı Yük-sek İdare Mahkemesi kararının, yukarıda tanımlanan arsalarla ilgili 3. şahıslara yapılan icarın veya sair işlemlerin hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına münhasır olduğu ve arsaların bir başka kişiye devredilmesine yönelik olm-adığı,

değiştirilmiş şekli ile 41/177 sayılı İskân, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasası'nın 3. maddesi uyarınca yürürlüğe konan ve 116 sayı ve 24 Aralık 1984 tarihli Resmi Gazete'nin Ek III'ünde 622 numaralı amme enstrümanı olarak yayılanan kararname ile- "uyruğune olursa olsun tüm Ermeni asıllılar" aynı Yasada tanımlanan yabancı deyimi kapsamına alındığından, Bakanlar Kurulu'nun 3 Haziran 1981 tarihli ve Ç-495-81 sayılı kararının uygulanabilirliğini yitirdiğini, ve

Yiolanda V. Kalbian'ın 20 Temmuz 1974't-en önce İngiliz uyruklu olduğunu kanıtlamak üzere sunulan belgenin, hem nitelik ve hem de içerik bakımından yetersiz olduğunu,"

-Bu ndenleri bir bir ele alarak incelememiz gerekmektedir. Ancak bunu yapmadan önce üzerinde durmamız gereken ilginç bir olay daha vardır. Bu da önümüzdeki başvurunun ilk aşamalarından Savcılığın Müstedinin haklı olduğunu kabul eden bir yaklaşım içine ikinc-i kez girmesi ve Müstediye hak tanıyan bir anlaşma yapmasıdır. 19.11.1986 tarihinde Mahkemede Müstedi avukatı ile Savcılık arasında yapılmış olan bu anlaşma şöyledir:
-
"1. Başvuru konusu arsalar Müstedi tarafından Kıbrıs Cumhuriyeti vatandaşı olan bir Ermeni'den satış mukavelesi gereğince ve zamanın KTFD Bakanlar Kurulunun 3.6.1981 tarihli ve Ç-495-81 sayılı kararı gereğince alınmıştı. Müstedi Bakanlar Kurulunun söz kon-usu kararına istinaden yukarıda mezkûr mukaveleyi yapması üzerine istida konusu veya başvuru konusu arsalarını sahibi konusu veya başvuru konusu arsaların sahibi bulunan Yiolanda V. Kalbian isimli Ermeni'ye 22,000 Sterlini de ödemiş bulunmaktadır. Müstedi -Bakanlar Kurulunun söz konusu kararı gereğince yapmış olduğu mukabeleyi ve ödemiş olduğu paraya rağmen bilâhare söz konusu arsaları ismine geçirmekten yine Bakanlar Kurulunun bir kararı ile men edilmiştir. Mal böyle olmasına rağmen Müstedi söz konusu Bakan-lar Kurulu kararına istinaden yamış olduğu işlemlerinden ve ödemiş olduğu para miktarlarından dolayı uğramış olduğu zarar ziyan hususunda KKTC yetkili makamları aleyhine bir talepte bulunmamayı deruhte eder.

2. Müstedaaleyh istida konusu arsaları, değerle-ri kadar puan karşılığında, Müstediye veya Müstedinin göstereceği hak sahibi bir şahıs veya şahıslara tahsis edip onun veya onların ismine kesin tasarruf belgesi vermeyi kabul etmiştir.
Yukarıda 1 ve 2'inci paragraflarında gösterilen anlaşmaları uygulaya-bilmemiz için kısa bir tehir rica ederiz."

Görüleceği gibi taraflar arasında yapılan bu anlaşma iki tarafın görüşleri arasında bir orta yol bulmaya çalışmıştır. Yani hem 3.6.1981 tarihli bakanlar Kurulu kararının geçerli olduğu, hem de 24.12.1984 tarihli- Bakanlar Kurulu kararnamesinin başvuru konusu malların statüsünü etkilediği görüşünden hareketle "başvuru konusu malalrın dağıtım diğer Emeni malları gibi yapılsın fakat Müstedinin satın aldığı dikkate alınarak eşdeğer puanlarına karşılık bu malalr Müsted-iye veya onun göstereceği bir kişiye verilsin" şeklinde bir orta yol kabul edilmiştir. İki tarafın arzularını telif eden bu anlaşma kesin birhüküm mahiyetinde değil uygulanması tarafların iradesine bağlı geçici bir uzlaşma olarak kabul edilmiştir. Maalesef- iskân Bakanlığının bu anlaşmayı uygulamaması sorunun yerinden canlanmasına neden olmuştur. iskân Bakanlığının 15. kaynak paketine koyduğu taşınmaz malı Müstediye değil 3. kişilere verme yönüne gitmesi üzerine Müstedi Girne Kaza Mahkemesine başvurarak ara -emri almak ve malların 3. kişilere devrini önlemek zorunda kalmıştır.

İhtilâf konusunun bir çözüme ulaşmaması üzerine başvurunun duruşmasına geçilince Müstedinin celbettiği bir yanık şahadet vermiştir. Avukat Menteş Aziz kısa şaahdetinde 5 Haziran 1981 -tarihli satış sözleşmesini kendisinin yaptığını ve 22,000 Sterlini satıcıya şahsen ödediğini söylemiştir. Bu şahadetin istintak edilmeyerek gerçeklik kazanmasından sonra başvuru karara kalmıştır.

Önümüzdeki başvuruda Tapu ve Kadastro Dairesi Müdürünün M-üstediye verdiği 4.3.1986 tarihli ret yanıtının yasalara ve Yönetim Hukuku ilkelerine uygun olup olmadığını incelememiz gerekmektedir.

Yanıtta Müstedinin müracaatını reddetmek için üç ayrı neden göste-rilmiştir. Bu nedenlerden incelenmesi en kolay olanı- kanımca (c) nedenidir. Bu nedene göre Müstedinin Yiolanda V. kalbianın 20 Temmuz 1974'den önce İngiliz uyruklu olduğunu kanıtlamak için sunduğu belge nietlik ve içerik yönünden yeterli değildi. Gerçekten Müstedinin sunduğu belgede Yiolanda V. Kalbianın 16- Mayıs 1988'de son bulan bir İngiliz pasaportu sahibi olduğu belirtilmekte idi. Böyle bir belgenin Yiolanda V. kalbianın 20 Temmuz 1974'den önce İngiliz uyruğuna geçtiğini kanıtlamada yetersiz odluğu açıkça görülmek-tedir. Ne var ki bu eksiklik Müstedinin -müracaatını reddetmek için yeterli bir enden de değildi. Böyle bir durumda iyi bir yönetimin Müstediye sözlü veya yazılı oalrak "Yiolanda V. Kalbianın vatandaşı olduğunu kanıtlamış bulunuyorsunuz. Ancak sunduğunuz belgede bu kişinin hangi tarihte İngiliz v-atandaşlığına geçtiği belirtilmemektedir. Bu nedele belgeniz yetersizdir." demesi gerekirdi. Böyle bir yanıtla karşılaşan Müstedi de Yiolanda V. Kalbianın hangi tarihte İngiliz vatandaşlığına geçtiğini kanıtlayacak belgeleri aramak zorunda kalacaktı. Nitek-im Müstedi ret yanıtını aldıktan sonra ek belgeler aramaya başladı ve Yiolanda V. Kalbianın 16.8.1960 tarihşnden beri İngiliz vatandaşı olduğunu kanıtlayan ikinci bir belge temin ederek Tapu ve Kadastro Dairesine sundu. Bunun üzerine Tapu ve Kadastro Daire-si Müdürü Müstediye 9 Nisan 1986 tarihli ikinci bir yanıt vererek 4.3.1986 tarihli yanıtta değişiklik yapılmmasının söz konusu olmadığını bildird. Görüleceği gibi 4.3.1986 tarihli yanıtta yer alan (C) nedeni geçerli bir neden değildir. Yiolanda V. Kalbian-ın 20 Temmuz 1974'den çok önce yani 16.8.1960 tarihinde İngiliz vatandaşı olduğu kanıtlanmıştır. Bu hususu kanıtlayan belge Tapu ve Kadastro Dairesi Müdürüne verildiği halde Tapu ve Kadastro Dairesi Müdürü kararını değiştirmeyerek (c) nedeninin kararın alı-nmasında etkili olmadığını ortaya koymuştur.

4.3.1986 tarihli yanıtın (a) paragrafında yer alan nedenin de tutarlı bir neden olduğu söylenemez. Çünkü burada YİM:13/85 sayılı Mahkeme kararının uygulanmasına ilişkin bir açıklama yapılmakta ve şöyle denmekt-edir:

"(a) YİM 13/85 sayılı Yüksek İdare Mahkemesi kararının, yuakrıda tanımlanan arsalarla ilgili 3. şahıslara yapılan icarın veya sair işlemlerin hükümsüzve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına münhasır olduğu ve arsaların bir başka ki-şiye devrdilmesine yönelik olmadığı,"

Burada karşılaştığımız sorun Yönetimin Yüksek İdare Mahkemesi kararlarını uygulamak zorunda olup olmadığı sorunudur. Bu konu Yönetim Hukukunun önemli tatışma konularından biri olup çeşitli kararlarda ele alınarak inc-elenmiştir. Administrative Law, Zaim Necatigil, 1974 bası, sayfa 272'de bu konuda şöyle denmektedir:

"The approach to the problem or res judicata and the duty of the administration to comply with the decisions of the administrative court have been examin-ed vy a number of writers. Once an administrative act is annulled by the court, the administrative organ concerned has to reconsider the matter and reach a new decision in the light of the decision of the court. If on such re-examination the administrative- organ conerned takes an idenrical decision under similar circumsatnces as the one already annulled, without new inquiry into the matter or without re-assessment of the evidence, this will constitute a violation of the res judicata doctrine. The doctrine d-oes not however preclude the re-taking by the administration of an identical decision (as the one annuled) if such decision is reached after a new inquiry into the matter and after a re-assessment od evdiential matter, or when where exists a new fact which- did not come to the attention of the annulling judge."

Yüksek İdare Mahkemesine yapılan başvurularda genellikle Yönetimin bir kararının hatalı olduğu iddia edilir ve kararın iptali talep edilir. Bir iptal davasında Yüksek İdare Mahkemesi Müstediyi haklı- bulur ve Yönetimin aldığı kararı iptal ederse Yönetim Mahkeme kararına uymak ve Müstedi lehine işlem yapmak zorundadır. Yukarıdaki alıntıdan görülebileceği gibi Yönetimin sadece bazı hallerde Yüksek idare Mahkemesinin kararına uymayıp eski tutumunda ısrar- etmesi mümkündür. Bunlar da

-a) Yönetimin yenibir araştırma yaparak ve delilleri yeniden değerlen-direrek eski kararını aynen tekrar etmesi hali,
-
b) Daha önce dikkate alınmamış yeni bir olgunun meydana çıkması ile Yönetimin eski kararın aynını tekrar vermesi halidir.

Derhal görülebileceği gibi Tapu ve Kadastro Dairesi Müdürünün kararının a) paragrafındaki gerekçe bu hallerin ikisine de uymamakta-dır. 4.3.1986 tarihli yanıtta söylenen YİM 35/85 sayılı kararın yazılış şerkli nedeniyle uygulanmasına gerek olmadığıdır. Halbuki Yüksek İdare Mahkemesinin tüm kararları böyle kaleme alınmaktadır. Yani Yönetimin olumsuz kararı iptal edilmekte ve bu kararın- gerekçesinden Yönetimin ne yapacağı anlaşılmaktadır. Tüm Yüksek İdare Mahkemesi kararlarında hatalı kararın hükümsüz ve etkisiz olduğu ve herhangi bir sonuç doğurmayacağı belirtilir. Fakat "Müstedinin lehine işlem yapınız" diye bir emir verilmez. Buna rağ-men hukuka bağlı bir Yönetim kararın gerekçesinden ne yapacağını anlar, o yönde hareket eder.

Yüksek İdare Mahkemesi kararlarının bu şekilde kaleme alınması bu Mahkemenin çalışma şeklinin bir sonucu ve bir özelliğidir. Eğer Yüksek İdare Mahkemesi kararla-rının bu özelliği nedeniyle uygulanmayabileceği görüşünü kabul edersek tüm Mahkeme kararlarının anlamsız hale geleceği açıkttır. YİM 13/85 sayılı Mahkeme kararı Müstedi başvuru konusu malı satın aldığı yani 3.6.1981 tarihli Bakanlar Kurulu kararı geçerli o-lduğu için verildiğine göre bu Bakanalr Kurulu kararını uygulamaktan başka seçenek yoktu. Dolayısıyle Tapu ve Kadastro Dai