-D.9/2002 YİM 72/98
Yüksek İdare Mahkemesinde
Anayasanın 152. Maddesi Hakkında.
Mahkeme Heyeti: Metin A. Hakkı, Mustafa H. Özkök, Seyit A. Bensen.
Davacı: Halil Hasan n/d Halil Hasan Müezzinler, 43 Karaoğlanoğl-u
- ile -
Davalı: 1. Çalışma ve İskan Bakanlığı vasıtasıyle KKTC Lefkoşa
2. Saptama Değerlendirme ve Tazmin Komisyonu vasıtasıyle
KKTC., Lefkoşa
3. İskan Encümeni vasıtasıyle KKTC., Lefkoşa
4. Kaza Tapu Amirliği Girne vas-ıtasıyle KKTC., Lefkoşa
A r a s ı n d a.
Davacı namına: Avukat Sadi Çelebi
Davalılar namına: Savcı Fatma Ertuğrul
İlgili Şahıs namına: Avukat Gözel Halim.

------------------

H Ü K Ü M

Metin A. Hakkı: Davacı, 24.4.1998 tarihinde, Anayasanın 152. madd-esine istinaden Yüksek İdare Mahkemesi olarak oturum yapan Yüksek Mahkemede, Davalılar aleyhine dosyaladığı yukarıda ünvan ve sayısı gösterilen dava ile Mahkemeden 3 ayrı talepte bulundu. Davacının ilk talebi, Talep Takririnden alınan kelimelerle aynen şö-yledir:

"A) Girne Karaoğlanoğlu Pafta/Harita XII.11.W. 2'de kâin
168/2 nolu parselin Davacı dışındaki herhangi
birisinin ve/veya Şenay Tevfik'in "T" cetveline
işlenmesine ve/veya dahil edilmesine ve/veya
taşınmaz -mal koçanı verilmesine mütedair olarak
Davalılarca müştereken ve/veya münferiden alınan
karar ve/veya kararların ve/veya yapılan
işlemlerin hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi
bir sonuç doğuramayacağına ve/veya ip-tallerine
dair bir Mahkeme kararı."

Davacının diğer talepleri yukarıda alıntısı yapılan ilk talebine alternatif mahiyette olup sözü edilen gayrımenkulün kendi "T" cetveline işlenmemesinin Davalılarca yapılmaması gereken bir ihmal teşkil etti-ği ve/veya işlenmesi gerektiği doğrultusundadır.

Mezkûr davanın Davalılara tebliğini müteakip Davalılar herhangi bir Müdafaa Takriri dosyalamamışlardır. Dava ile yakın ilgisi olduğu görülen Şenay Tevfik ise muayyen bir safhada davaya İlgili Şahıs -olarak Mahkemece dahil edilmiş ve tüm lâyihaların kendine tebliğini müteakip avukatı vasıtası ile 17.2.1999 tarihinde bir Müdafaa Takriri dosyalamıştır. İlgili Şahıs Müdafaa Takririnde Davacının talep ettiği kararları almaya hakkı olmadığını iddia etmiş, -ve özellikle şu iddialarda bulunmuştur: Davacı davasında, yakınma konusu yaptığı işlemler bilgisine geldikten sonra 75 gün içinde davasını dosyalamamış, 75 gün geçtikten sonra dosyalamış olduğu cihetle davasının zaman aşımına uğradığı iddia edilmekte ve i-ptali talep edilmektedir. İlgili Şahıs ilâveten Davacının daha önce Yüksek İdare Mahkemesinde aynı konuda YİM 110/95 sayılı bir dava ikame ettiğini, bilâhare bu davasını geri çektiğini, dolayısıyla talebinin "res judicata" teşkil ettiğini, bu nedenle bu d-avanın daha ileri gitmeden iptali gerektiğini iddia etmiştir. İlgili Şahıs yine ek olarak Davacının bu davayı dosyalamada herhangi bir meşru menfaatı olmadığını da öne sürüp bu nedenle de bu davanın iptalini talep etmektedir.

Davanın talimatı tüm -tarafların huzurunda 11.4.2000 tarihinde gerçekleşmiş ve duruşması da müteaddit tehirlerden sonra 20.2.2002 tarihinde yapılmıştır. 20.2.2002 tarihinde davanın duruşması ele alındığında taraflar davanın olguları ile ilgili olarak aralarında büyük ölçüde ih-tilâf olmadığını Mahkemeye beyan etmişler, müşterek olarak kabul ettikleri olguları Mahkemeye aktarmışlar ve davanın kökeninde yatan ve evraklardan oluşan 21 adet emareyi de karşılıklı muvafakat çerçevesinde emare olarak Mahkemeye ibraz etmişlerdir. Akabi-nde Davacı tarafı geçmişte İskân Encümeni Başkanlığı da yapan ve halen avukatlık mesleğini icra eden Güner Çakın'ı tanık olarak dinletmiş, İlgili Şahıs ise şahsen kısa bir şahadet vermiştir. Davalılar herhangi bir şifahi şahadet ibraz etmemiştir. Davanın- duruşması bittikten sonra taraflar Mahkemeye hitabelerini yapmışlar ve dava karar için bilâmüddet tehir edilmiş durumdadır.

Önümüzde tarafların karşılıklı muvafakat çerçevesinde Mahkemeye ibraz ettikleri emareleri, Mahkemeye aktardıkları müşterek -olguları ve önümüzde ibraz edilen şifahi şahadeti değerlendirdikten sonra davanın kökeninde yatan olguları aşağıdaki şekilde özetlemek mümkündür:

Girne Kazasında, Karaoğlanoğlunda, Pafta/Harita XII/11.W.2 Parsel 168, 1974 Barış Harekâtı öncesi Rum ma-lı idi. Bu parsel üzerinde 2 konut mevcuttur. 41 no'lu konut, Barış Harekâtından sonra 1975 yılında İlgili Şahıs Şenay Tevfiğ'e, 43 no'lu konut da, ilgililerce Davacıya tahsis edildi. Tahsis kararları maalesef Mahkemeye ibraz edilmiş değildir. Gerek Da-vacı, gerekse İlgili Şahıs Güney göçmenidirler. Bilâhare 168 no'lu parsel ilgililerce ifraz edilerek 3 parçaya ayrıldı. 168/1 no'lu parselde İlgili Şahıs Şenay Tevfiğ'in konutu, 168/3 no'lu parselde Davacının konutu bulunmaktadır. 168/2 parsel de bu 2 p-arsel arasında kalan gayrımenkulü oluşturmaktadır. Gerek Davacı, gerekse İlgili Şahıs her ikisi de eşdeğerden hak sahibidirler. 17. kaynak paketi ilân edileceğinde Davalıların bu doğrultuda aldıkları ve maalesef emare olarak Mahkemeye ibraz edilmeyen bir- karara göre, parsel 168/2, 3034 sıra numarası ile 17. kaynak paketinde eşdeğer verme maksatları bakımından ilân edildi, ancak gerek Davacının, gerekse İlgili Şahsın çabaları neticesi herhangi bir yetkili makamın kararı olmadan parsel 168/2 17. kaynak pake-tinden kimseye verilmeden çıkarıldı. Önümüzde emare 10 olarak duran emareye göre Davalılar parsel 168/2'yi ifraz ederek 2'ye bölmeyi ve bir kısmını 168/1'e diğerini de 168/3'e amalgame etmeyi düşünürlerken, Davalıların ilgili Bakanlığın Müsteşarının bu hu-susta bir yazısı uyarınca parsel 168/2'yi daha önceki karar iptal edilmeden İlgili Şahsın "T" cetveline işlenme yönüne gitmiş ve İlgili Şahsın "T" cetveline bu parsel işlenmiştir. Bu işlem, 29.11.1993 tarihinde yapıldı ve 12.12.1993'te seçim yasaklarının -yürürlükte olduğu bir devrede İlgili Şahsa "T" cetveli gönderildi. Bu gerçeğe göre bu konuda doğrudan doğruya mevzuata ters bir durum vardır, çünkü ilgili tarihte kaynak paketi ile dağıtılacağı ilân edilen kaynakları dağıtma yetkisi Eşdeğer Tazmin Komisyo-nunda idi ve buna rağmen bu komisyonun konu kaynağı kaynak paketinden çıkarmağa yönelik herhangi bir kararı yokken konu mal mevzuata aykırı olarak İlgili Şahsın "T" cetveline Eşdeğer Tazmin Komisyonunun herhangi bir kararı almamasına rağmen işlendi. Davac-ı bu işlemi öğrendikten sonra Yüksek İdare Mahkemesinde YİM 110/95 sayılı bir dava ikame etmiş ancak bu davayı Mahkemeye söylenmeyen nedenlerle ve önümüzde emare 11 olarak duran belgeye göre 16.2.1998 tarihinde "haklarına halel gelmeksizin" geri çekmiş, ak-abinde de şimdi önümüzde duran davayı dosyalamıştır. Davacının YİM 110/95 sayılı davayı hangi tarihte dosyaladığı bizce meçhuldür. Duruşma esnasında sabit olmuştur ki halen karara bağlanmaya çalışılan önümüzdeki bu dava, Davacının bu dava ile yakınma kon-usu yaptığı ve iptalini talep ettiği karar ve işlemler Davacının bilgisine geldikten sonra 75 günün haricinde dosyalanmış olmalıdır, çünkü Davacının yakınma konusu yaptığı karar en geç 1995'de bilgisine gelmiştir ki 1995 yılında YİM 110/95 sayılı, sonradan- geri çektiği davayı açtı. Bunun ne derece önem arzettiği aşağıda tartışılacaktır.

Tarafların puan durumları ise şöyledir. İlgili Şahsın eşinin Güney mal varlığı 354 bin 775 puan, Kuzeyde tasarruf ettiği malların puan değeri 1 milyon 034 bin 850 pu-an'dır. Bu durumda İlgili Şahsın eşinin Devlete 680 bin 075 puan borcu vardır ki bu "T" cetveli İlgili Şahsın eşine tebliğ edilmiş ve İlgili Şahsın eşi öngörülen süre zarfında buna itiraz etmemiştir. İlgili Şahsın Güneyde terkettiği malların puan değeri -583 bin 803, Kuzeyde tasarruf ettiği malların puan değeri 1 milyon 043 bin 392'dir. Yani İlgili Şahsın da Devlete 459.589 puan borcu vardır. Ancak İlgili Şahıs, emare 20 ve 21'de görüldüğü gibi toplam 548.777 mücahit puanına sahiptir. Bunlar da gözönünd-e bulundurulduğunda İlgili Şahıs ile eşinin Devlete 590.887 puan borçlu oldukları Mahkemeye aktarılan müşterek olgulardan sabittir. Buna karşılık olarak Davacının Güney mal varlığı 1 milyon 598 bin 948 puandır, Kuzeyde tasarruf ettiği malların toplam pua-n değeri ise 1 milyon 513 bin 469'dır. Bu durumda Davacı 85.515 puan artıdadır. Tüm tarafların Mahkemeye yaptıkları beyanlardan ise sabit olmuştur ki dava konusu parsel 168/2'nin puan değeri 1 milyon 043 bin 392'dir. İhtilâf ve dava konusu parsel 168/2-'yi almak için ne Davacı ne de İlgili Şahsın puan satın almak için Devlete başvurduklarına ve izin aldıklarına dair önümüzde herhangi bir şahadet yoktur.

Davanın olgularını özetlerken bir hususa daha değinmek yerinde olacaktır. Şöyle ki, önümüzde t-ekzip edilmeyen Güner Çakın'ın şahadetine göre Kasım 1993 tarihinde eşdeğer olarak arsa dağıtma yetkisi sadece Eşdeğer Tazmin Komisyonunda idi. Bu şahadet ışığında önümüzde emare 8 olarak duran ve Davacının bu dava ile yakınma konusu yaptığı karara bakıld-ığında dava konusu gayrımenkul olan parsel 168/2 "arsa" diye vasıflandırılmakta ve yakınma konusu kararı alan makamın Eşdeğer Tazmin Komisyonu olmadığı açıkca görülmektedir. Bir başka deyişle dava konusu gayrımenkulün İlgili Şahsın "T" cetveline işlenmesi- ile ilgili olarak işlemi yapan makam Saptama, Değerlendirme ve Tazmin Komisyonu, ilgili malın 17'inci kaynak paketinden çıkarılmasına yönelik Eşdeğer Tazmin Komisyonunun kararı olmadan yapılmıştır. İlgili tarihte "T" cetveli tanzim yetkisi Saptama Değerl-endirme ve Tazmin Komisyonunda olduğu doğru olmakla beraber, Eşdeğer Tazmin Komisyonu konu malı pakete koymaya karar aldıktan sonra bu karar geri alınmadan Saptama Değerlendirme ve Tazmin Komisyonu bu malın İlgili Şahsın "T" cetveline işlenmesine karar alm-ıştır. Bu husus emare 8 ile sarihtir.

Yukarıda özetlenen davanın olgularına, uygulamakla yükümlü olduğumuz mevzuatı uygulayıp davayı karara bağlamak görevimizdir. Bunu yaparken öncelikle İlgili Şahsın öne sürdüğü iptidaî itiraz mahiyetindeki iddial-arın incelenip karara bağlanması yerinde olacaktır. İlk olarak İlgili Şahsın ve keza Mahkemeye yaptığı hitabesi esnasında Savcının öne sürdüğü "res judicata" iddiasını değerlendirmek uygundur. Bilindiği gibi "res judicata" aynı taraflar arasındaki bir da-vanın, yetkili bir Mahkeme tarafından, dinlenip karara bağlanan bir ihtilâftan doğar. Nitekim "res judicata" The Dictionary of English Law, Earl Jowitt, vol 2, sayfa 1534'de şöyle izah edilmiştir:

"A final judgment already decided between the same
- parties or their privies on the same question by
a legally constituted court having jurisdiction
is conclusive between the parties, and the issue
cannot be raised again."

Bu tefsir birçok yerli içtihat ile de geçmişte benimse-nmiştir. İlgili Şahsın "res judicata" ile ilgili iddiasını destekleyen olgu önümüzde emare 11 olarak duran YİM 110/95 sayılı davanın sadece 16.2.1998 tarihli tutanaklarıdır. Emare 11 incelendiğinde Davacının (ki öyle anlaşılmaktadır ki o davadaki Davacı -ile bu davadaki Davacı aynıdır) YİM 110/95 sayılı davasını haklarına halel gelmeksizin geri çektiği görülmektedir. Bu durumda o davanın "res judicata" teşkil ettiği söylenemez çünkü "res judicata" teşkil edebilmesi için gereken kriterlerin tümü yoktur ve -İlgili Şahsın ve keza Savcılığın bu iddiası kanımca reddedilmelidir.

İlgili Şahsın müruru zaman ile ilgili iddiası tezekkür edildiğinde ise Davacının davasını yakınma konusu yaptığı karar ve işlem bilgisine geldikten 75 gün haricinde dosyaladığına yu-karıda değinmiştim. Bu böyle olmakla beraber işlemi yapan makamın yetkili makam olmadığı ve yapılan işlemin de seçim yasaklarının yürürlükte olduğu bir zamanda yapıldığı göz önünde bulundurulduğunda eylemin yoklukla malül olduğu dolayısıyle 75 günlük hak -düşürücü sürenin konuya şamil olmadığı kabul edilmelidir. Tarih itibarı ile davaya şamil mevzuat incelendiğinde 18.3.1991 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 24/91 sayılı İTEM Tadilât Yasası kaynak paketinden mal dağıtma yetkisinin Eşde-ğer Tazmin Komisyonunda olduğu (Madde 7), "T" cetveli tanzim yetkisinin ise aynı 24/91 sayılı Yasa hükmüne göre Saptama, Değerlendirme ve Tazmin Komisyonunda olduğu görülmektedir (Madde 5). Dolayısıyle ilgili kaynağın 17'inci kaynak paketinden Eşdeğer Taz-min Komisyonunun kararı olmadan çıkarılıp, Saptama, Değerlendirme ve Tazmin Komisyonu kararı ile İlgili Şahsın "T" cetveline işlenmesi hatalıdır.

İlgili Şahıs bir de Davacının bu davayı dosyalamaya meşru menfaatı olmadığı iddiasında bulunmuştur, b-u nedenle bu iddianın da tezekkür edilip karara bağlanması gerekmektedir. Önümüzdeki bulgulardan sarihtir ki, Davacı eşdeğer alacaklısıdır. Dava konusu parsel 168/2 arsaya müracaat edip onu eşdeğer maksatları bakımından alma arzusu içindedir. Bu dava il-e Davacının yakınma konusu yaptığı emare 8 karar Davalıların yetkili merci olan Eşdeğer Tazmin Komisyonu kararı olmadan arsa dağıtmaya ilgili tarihteki mevzuata göre yetkisi olmayan başka bir makam tarafından yapılmıştır, üstelik Mahkemeye müştereken aktar-ılan olgulardan sabittir ki, bu karar seçim yasaklarının olduğu bir dönemde alınıp konu gayrımenkul İlgili Şahsın "T" cetveline işlenmiştir. Bu davanın kararının hazırlanma aşamasında bizim yaptığımız çalışmada yakınma konusu yapılan kararın seçim yasakla-rı içinde alındığı iddiası ile ilgili olarak ortaya enteresan bir durum çıktı. Şöyle ki, karar alındığında Seçim ve Halk Oylaması Yasasını tadil eden 48/98 sayılı Yasa henüz yürürlükte değildi. Bu Tadilât Yasası 13.10.1998 tarihli Resmi Gazete'de yayınla-narak yürürlüğe girdi ve seçim döneminde bazı işlemlerin yapılmasını yasaklarken bu davayı ilgilendiren kaynak dağıtımını da yasakladı. Dava konusu karar alındığında kararın alınmasını engelleyen bir yasa maddesi yoktu. Ancak esas diye vasıflandırabilece-ğim Seçim ve Halk Oylaması Yasası da 1998 yılından önce ve bu dava konusu kararın alındığı ve işleme konduğu tarihte bu tip işlemlerin yapılmasını durduracak veya yasaklayacak karar alma yetkisi Yüksek Seçim Kuruluna verilmişti. Her seçim döneminde Yüksek- Seçim Kurulu bazı işle