-D.19/97 YİM 72/94

Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Anayasanın 152. Maddesi Hakkında.
Mahkeme Heyeti: Metin A. Hakkı, Nevvar Nolan,Seyit A. Bensen.

Müstedi: Lefkoşa Türk Belediy-esi veya namıdiğerle Lefkoşa
Türk Belediye Başkanı, Başkan Yardımcısı,
Belediye Üyeleri ve Lefkoşa Şehri Türk
Hemşehrileri, Lefkoşa

-ile-

Müstedaaleyh: Kaza Tapu Amiri, Lefkoşa, vasıtasıyle Kuzey
- Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Lefkoşa

A r a s ı n d a.

Müstedi namına: Avukat Kıvanç M. Riza
Müstedaaleyh namına: Başsavcı Yardımcısı Muavini
Mustafa Arıkan.

----------

H Ü K Ü M

Metin A. Hakkı: Müstedile-r 12.5.1994 tarihinde Yüksek Mahkeme Mukayyitliğine dosyaladıkları yukarıda ünvan ve sayısı gösterilen başvuruları ile aynen aşağıdaki talep doğrultusunda lehlerine karar verilmesi isteminde bulunmuşlardır: "Lefkoşa'da, İbrahim Paşa Mahallesinde kâin olup- B280, B281, B282, B283, B284, B285 ve B286 numaralı koçanlar gereğince halen Lefkoşa Belediyesi adına kayıtlı bulunan taşınmaz malların Lefkoşa Türk Belediyesi adına kaydedilmeleri için Müstediler tarafından yapılan müracaatı reddeden, Müstedaaleyhlerce a-lınıp ifadesini Müstedaaleyhlerin Müstediler avukatına gönderdiği D266/94 sayılı ve 18.4.1994 tarihli yazıda bulan kararın hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına dair bir Mahkeme kararı".

Müstedaaleyhler mezkûr başvuruya -9.9.1994 tarihinde bir itirazname dosyalamış ve özetle itiraznamede kullanılan aynı kelimelerle, 'Müstedilerin başvurularının geçerli hukuki mesnetten yoksun bulunduğunu' iddia etmiş, Müstedaaleyhlerin kararlarının keyfi olmayıp Anayasa ve ilgili yasalara -dayandığını halbuki Müstedilerin taleplerinin hiçbir mevzuata dayanmadığını tamamen mesnetsiz ve keyfi bir talep olduğunu iddia etmiş ve başvurunun masraflarla iptal edilmesini talep etmişlerdir.

Başvurunun talimatı 5.1.1995 tarihinde taraflar arasın-da gerçekleştirildikten sonra başvurunun duruşması Mahkemenin 8.1.1997 tarihli oturumunda başlamış, duruşma aynı gün neticelenip hitabeler de dinlendikten sonra başvuru karar için bilâmüddet ertelenmiş durumdadır. Başvurunun duruşması esnasında hiçbir tar-af Mahkemeye şifahi şahadet ibraz etmemiş, başvurunun kökeninde yatan olgular üzerinde taraflar mutabık kaldıktan sonra bunları Mahkemeye aktarmış ve bunlar üzerinde Mahkemenin karar vermesini talep etmişlerdir. Duruşma esnasında ayrıca karşılıklı muvafak-at çerçevesinde taraflar Mahkemeye ceman 12 adet emare ibraz etmiş durumdadırlar.

Önümüzde ibraz olunan emareler ile tarafların Mahkemeye ihtilâfsız olgular olarak aktardıkları olguları değerlendirdikten sonra başvurunun kökeninde yatan olguları bu b-aşvuru maksatları bakımından aşağıdaki şekilde özetlemek mümkündür:

16 Ağustos 1960 tarihinde Kıbrıs Cumhuriyeti kurulmadan önce adamız bir İngiliz sömürgesi idi. 1958 yılına kadar Kıbrıs'ta, Lefkoşa dahil 5 büyük şehirde hükmi şahsiyete haiz beledi-yeler mevcuttu. 1955 senesinde Rumlarca EOKA tedhiş örgütü, adayı Yunanistan'a ilhak etmek amacı ile faaliyete başlamasını müteakip, 1958 yılında Kıbrıs'taki 5 büyük şehirde ikamet eden Türk hemşehriler o tarihteki mevcut ve yasal belediyelerden kopup Tür-k hemşehrilerin ikamet ettiği bölgelerde (Lefkoşa dahil) ayrı belediyeler kurdular. Lefkoşa'daki Türk hemşehrilerin kurduğu belediye, Lefkoşa Türk Belediyesi ismi altında faaliyet göstermeye başladı. Lefkoşa Türk Belediyesi (bu başvuru sadece Lefkoşa'dak-i Belediyeyi ilgilendirdiğinden diğer büyük şehirlerdeki belediyelere bundan sonra özel olarak gerekmediği zaman atıfta bulunulmayacaktır) yasal dayanaktan yoksun olarak kurulup faaliyete başlamasına rağmen, zamanın İngiliz Sömürge İdaresi 33/59 sayılı yas-a ile ilgili Türk bölgelerinde faaliyet gösteren 5 belediyeye yasal kılıf verdi. Sözü edilen yasa, 5 büyük şehirde kurulan Türk Belediyelerine (Lefkoşa dahil) Türk Belediye Komiteleri (Turkish Municipal Committees) ismi altında faaliyet göstermelerine ya-sal kılıf hazırlamakla kalmayıp bu belediyelerin yasal olarak ne yapabileceklerini de belirledi ve sözü edilen yasanın 4. maddesi ile Türk Belediyelerine ayrı hükmi şahsiyet de verdi. 1960 yılında Kıbrıs Cumhuriyeti kurulurken, Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasas-ı da sözü edilen 1960 Anayasasının 173. maddesi ile 33/59 sayılı yasa ile yasal zemine oturtulan Türk Belediyelerini de Anayasal olarak tanıdı veya prensip olarak bunların varlıkları veya hükmi şahsiyetleri tescil edildi.

Lefkoşa'da faaliyet gösteren- Lefkoşa Türk Belediyesi fiiliyatta kendi sınırları içinde bulunan ve önceden Lefkoşa Belediyesine (The Municipal Corporation of Nicosia) ait olan tüm taşınır ve taşınmaz mallara el koyarak sahip çıktı. Bu şekilde 1949 yılında inşa edilen ve o tarihte Lef-koşa Belediyesi (The Municipal Corporation of Nicosia) ismine Tapuda kayıt olunan başvuru konusu evler de Lefkoşa Türk Belediyesinin zilyetliğine geçti ve o zamandan beridir Lefkoşa Türk Belediyesi başvuru konusu evlerin mutasarrıfı, sahibi ve idarecisi ol-arak hareket etmekte ve bunların kiralarını tahsil etmektedir. Bu şekilde tahsil edilen kiralar da Lefkoşa Türk Belediyesinin bilançolarında "gelir" diye gösterilmektedir ve bu hesaplar o zamandan beridir önce 1960'dan sonra Kıbrıs Cumhuriyetinin yasal mu-rakıbı, halen de Sayıştayın denetim ve onayına tabi tutulmaktadır.

Hal böyle iken Müstediler 21.3.1994 tarihinde Müstedaaleyhlere müracaat ederek başvuru konusu gayrımenkullerin koçanlarının Lefkoşa Türk Belediyesi ismine geçirilip bu isimle yeni koç-anlar ısdar edilmesini talep etmiş, Müstedaaleyhler ise 18.4.1994 tarihinde Müstediler veya avukatlarına verdikleri yazılı bir yanıt ile Müstedilerin bu taleplerini reddetmişlerdir. Müstedaaleyhlerin 18.4.1994 tarihli yanıtları ile Müstedilerin talebini r-eddetme nedenleri, kaydın "Anayasal" yönden sakıncalı olduğu ve buna imkân olmadığı nedenine dayanmaktadır.

Müstediler de bu başvuruları ile Anayasamızın 152. maddesine istinaden dosyaladıkları bu başvuru ile Müstedaaleyhlerin ilgili kararlarının geç-ersiz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına dair karar talep etmektedirler.

Mahkememizin görevi yukarıda serdedilen olgulara istinaden taraf avukatlarının yaptıkları yasal iddiaları da inceleyerek, uygulamakla yükümlü olduğumuz m-evzuatı uygulamak ve bu çerçeve içinde başvuruyu karara bağlamaktır. Bu safhada vurgulamak isteriz ki bu başvuruda Müstedaaleyhlerin iddiası, 1974 Barış Harekâtı neticesi KKTC sınırları içinde bulunup da esas mal sahibi olan Rumların ilgili gayrımenkuller-i terkettikleri ve bu malların Anayasa ve ilgili mevzuat gereğince mülkiyetinin Devlete kaldığı iddiasına dayanmamaktadır. Bu hususu Müstedaaleyhleri Mahkemede temsil eden Savcı sarahaten Mahkememize beyan etmiştir. Bu noktayı vurguladıktan sonra konu il-e ilgili olabilecek diğer mevzuatı tarihsel olarak inceleyip yasal durumu tespit etmek ve başvuruyu ona göre neticelendirmek kanımca yerinde olacaktır.

Fasıl 240 Belediyeler Yasası (Municipal Corporations Law) 1930 senesinde yürürlüğe girdi. Bu ya-sanın esas konumuzu ilgilendiren maddeleri 86(d) ile tefsir yan başlığını taşıyan 91. maddesidir. Sözü edilen 91. maddenin (f) maddesi "owner" sözcüğünü aynen şöyle tarif etmektedir.:

" "owner" includes any person receiving
rent or profıts f-or any immovable
property from any tenant or occupier
or who would receive such rent or
profıts if such property were let,
whether on his own account or as agent
for any other person."

Bilâhare 1980 yılında yü-rürlüğe giren 15/80 sayılı Belediyeler Yasası Meclisce kabul edilerek yürürlüğe girdi. Bu yasanın 165(1) maddesi ile Fasıl 240 Belediyeler Yasası tümü ile yürürlükten kaldırıldı. Konumuzu ilgilendiren 15/80 sayılı yasanın 135. maddesi ise aynen şöyledir:-

"135.Belediyenin mülkiyet ve tasarrufunda
bulunan taşınmaz mallarla taşınır mal ve
para hükmündeki değerler, paralar ve diğer
hak ve yararlar Belediye malını oluşturur."

Bu başvuru dosyalandığında 15/80 sayılı yasa yürürlükte- idi, ancak bilahare yine Meclisce kabul edilen ve 1995 de yürürlüğe giren ve 1. maddesi "Belediyeler Yasası" diye isimlendirilen 51/95 sayılı Belediyeler Yasası yürürlüğe girdi. Sözü edilen bu yasa 8. kısmında Geçici Kurallar ismi altında yer alan 1. mad-desi ile 15/80 sayılı eski Belediyeler Yasasını tadilâtları ile birlikte yürürlükten kaldırırken konumuzu ilgilendiren ve halen yürürlükte bulunan 136. maddesi aynen şöyledir:

"136. Belediyenin mülkiyet ve
tasarrufunda bulunan taşınmaz
m-allarla taşınır mal ve para hükmündeki
değerler, para ve diğer hak ve menfaatler
Belediye malını oluşturur. Belediye
sınırları içindeki tüm eski ve yeni
mezarlık alanları ile sahipsiz arazi
niteliğindeki mesirelik, harman yer-i,
mera, sazlık ve bataklıklarla, dere
ve gölden Belediyelerce doldurulmuş
olan yerlerin arazi ve arsalarının
bakım, onarım, kullanım ve denetimi
Belediyeye aittir."

Yukarıdaki tetkikten de görülebileceği gibi gerek Fası-l 240'ın yukarıda iktibas edilen maddeleri, gerek 33/59 sayılı yasa, gerek 15/80 sayılı ve gerekse halen yürürlükte bulunan 51/95 sayılı yasanın ilgili maddeleri mucibince halen "Municipal Corporation of Nicosia" isminde Tapuda kayıtlı bulunan başvuru konu-su gayrımenkullerin tüm ilgili zamanlarda Lefkoşa Türk Belediyesinin, Devletten ayrı bir hükmi şahsiyete haiz olduğu gerçeği karşısında, Devletten ayrı bir hükmi şahsiyeti olan Lefkoşa Türk Belediyesine kaldığı sonucuna varmak kaçınılmazdır veya ilgili mev-zuat bu şekilde tefsire açıktır. Yasaların tefsir prensipleri de bu sonuca varılmasını öngörmektedir. Gözden kaçmamalıdır ki ihtilâf konusu gayrımenkuller 1958 yılından beridir 30 seneye yakın bir süredir Müstedilerin idaresinde, zilyetliğinde ve tasarru-fundadır. Yasaların tefsir prensiplerine göre yasalar tefsir olun