-D. 14/98 YİM 7/96
YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ OLARAK OTURUM YAPAN
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Celâl Karabacak, Gönül Erönen, Seyit A.Bensen.

Müstedi: Naciye Saffet,Girne

-ile-

Müstedaaleyh: 1. KKTC Başsavcılığı vasıtası ile Saptam-a
Değerlendirme ve Tazmin Komisyonu, Lefkoşa
2. KKTC Başsavcılığı vasıtası ile Şehir
Planlama Dairesi, Lefkoşa
3. KKTC Başsavcılığı vasıtası ile Girne
Tapu Dairesi,Girne

A r a s ı n d a.

Müstedi namına: Avukat Gözel Halim
Müstedaa-leyhler namına: Kıdemli Savcı Behiç Öztürk
İlgili Şahıslar namına: Avukat Mithat Berberoğlu.

-----------------------

H Ü K Ü M

Celâl Karabacak: Bu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayın Yargıç Gönül Erönen okuyacaktır.
Gönül Erönen: Müstedi 11.1.1996 tar-ihinde dosyaladığı bu başvuru ile özetle, tahsisinde bulunan Girne Karakum Pafta /Harita XII/21.E.I ev ve bu eve giden Parsel 314'ün batısındaki yolun Müstedaaleyh 1,2 ve 3 tarafından hiç dikkate alınmadan veya mevcut yol Parsel 314'den ifraz yoluyle ayrı-lmadan Parsel 314'ün olduğu şekliyle İlgili Şahıs adına koçan edilmesi hakkında yapılan tüm idari işlem ile tasarrufların ve İlgili Şahsa puan satın alma hakkı verilmesi ile ilgili işlemlerin hükümsüz ve etkisiz olduğu ve herhangi bir sonuç doğuramayacağı -yönünde lehine karar verilmesini talep etmiştir.

Müstedaaleyhler bu başvuruya herhangi bir itirazname dosyalamadılar. Başvuruya Ahmet Emir Hüseyin ile Nafiye Cevdet İlgili Şahıs olarak dahil edildiler. Başvuruya dahil edilen İlgili Şahıs Ahmet Emir Hüsey-in ise 10.4.1996 tarihinde İlgili Şahıslar adına itirazname dosyalamıştır.

İlgili Şahıslar itiraznamelerinde ön itirazlarda bulunmuş olup ileri sürülen bu ön itirazlar şöyledir:
1. Müstedinin başvuruya konu ettiği karar veya işlem yürütsel veya yönetsel- bir yetki kullanan herhangi bir organ makam veya kişinin kararı veya işlemi değildir.
2.Bu nedenle ve ayrıca hukuki temele dayanmadığı sadece fiili duruma dayandığı gerekçesiyle Müstedinin Yüksek İdare Mahkemesinde konu olabilecek ve olumsuz yönde ve doğ-rudan doğruya etkilenmiş olan meşru bir menfaatı söz konusu değildir.
3. Müstedi parsel 314'ün ilgili şahıslar adına koçan edildiğini 16.5.1994 ile 6.10.1994 tarihleri arasında öğrenmiş olduğu halde 75 günlük yasal süre içerisinde davayı dosyalamamış olma-sı nedeniyle mesele zaman aşımına uğramıştır.

Başvurunun talimatı 26.4.1996 tarihinde yapılmış ve ön itirazlarla başvurunun esasının duruşmasına da 22.9.1997 tarihinde geçilmiştir. Duruşmada Müstedi kendisi şahadet vermiş ve ilgili tarihte Tapu Genel Müd-ürlüğünde görevli olan Nejat Yazmanı şahit olarak dinletmiştir. Müstedaaleyhler ile İlgili Şahıslar şahadet ibraz etmediler. Taraflar 12 adet emare ibraz etmişlerdir. Mahkeme huzurunda kabul edilen olgular şöyledir:-

Müstedi ile İlgili Şahıslar 1974 Lima-sol göçmeni ve İTEM Yasası altında eşdeğer mal almaya hak sahibi olan kişilerdir. Müstedi ile İlgili Şahıslar 1974 yılının sonunda Girne Karakum/Pafta Harita XII/21.E.I Parsel 315'de bulunan konutlara iskan ettirilmişlerdir. Parsel 315 ile kamu yolu arasın-da bağlantı yoktur. Konut sahipleri Parsel 315'in yanında bulunan Parsel 314'ün batı hududu boyunca uzanan toprak bir yoldan kamu yoluna ulaşmakta idiler.

Parsel 314 deki yol 1974 öncesinde mevcut olup daha sonra Girne Belediyesince Adnan Mavi Demir soka-k olarak isimlendirilmiştir. 1991 yılında, bazı işlemlerin iptali için İlgili Şahıslar İskân Bakanlığı aleyhine YİM 1/91 sayılı başvuruyu dosyaladılar, bu başvuru Emare 4'de görülen 29.6.1993 tarihli bir Mahkeme Nizamatının kaydedilmesiyle geri çekilerek s-ona ermiştir.

İlgili Şahıslar 1994 yılında eşdeğer işlemlerini tamamlamışlar, ve konu Mahkeme Nizamatı uyarınca İlgili Şahıslara 16.5.1994 tarihli Emare 1A taşınmaz mal koçanı verilmiştir. Böylece İlgili Şahıslar ikiye bölünen Parsel 315'in evlerinin old-uğu tarafı ve Parsel 314'ü tümüyle almayı başarmış oldu. İlgili Şahıslar eşdeğer işlemlerini tamamlarken ilgili daire, Parsel 314'ün batı sınırında uzanan yolu dikkate almadan bir başka deyişle ifraz işlemlerini yapmadan mezkur parselin tümünü İlgili Şahıs-lara vermiştir. Parsel 314'ün batı hududu boyunca uzanan bu yol haritalara işlenmiş olmakla birlikte koçan kayıtlarına intikal etmemiştir.

İlgili Kişiler Parsel 314'ün batı sınırındaki yolu telledikten sonra Müstedinin evine ulaşabilecek başka bir yol kal-mamıştır. İlgili Şahıslar bu defa Parsel 314'ün doğusunda başka bir yol açmıştır.

Bu durum taraflar arasında tartışmalara ve sorunların çıkmasına neden olmuştur. Takriben 1995 yılının sonuna doğru İlgili Şahıslar Müstedinin açılan yeni yoldan geçmesini -engellemeye başlamış ve bu yolu sadece yaya olarak kullanmasını Müstediden istemiş olup, araba ile geçmesine izin vermeyeceklerini söylemişlerdir. Keza ilgili tarihlerde bu yeni yolu demir bir kapı ile kapatmış olduklarından Müstedinin araba ile evine gitm-esini engellemişlerdir. Müstedinin Parsel 314'ün doğu veya batısından geçen bu yolları kullanmaması halinde kamu yoluna ulaşmasına olanak yoktur. Müstedi,19.10.1995 tarihinde Girne Kaza Mahkemesine müracaat ederek 726/95 sayılı davayı dosyalamış ve ayni gü-n aldığı bir ara emri ile, demir parmaklıklı kapısının açık kalmasını sağlamıştır. Kısa bir süre sonra bu ara emri iptal edilmiştir. Bunun üzerine Müstedi işbu başvuruyu dosyalamıştır. Huzurumuzdaki bu başvuruda dosyalanan ara emri istidası neticesinde, Ma-hkeme, başvuru sonuna değin İlgili Kişileri demir kapıyı kilitlemekten ve Müstedi ile ziyaretçilerinin arabalarıyla Müstedinin evine kadar gitmelerini engellemekten meneden bir ara emri vermiştir.

Müstedi, Parsel 314'ün İlgili Kişilere verilmesinin veya b-u parsel ifraz edilip Müstediye bir yol ayırmadan, verilmesinin hatalı olduğunu iddia etmektedir. Müstedi bu hususları desteklemek için Emare 6 olarak ibraz edilen Saptama Değerlendirme ve Tazmin Komisyonu Başkanı Nejat Yazman'ın Tapu ve Kadastro Dairesi M-üdürlüğüne yazdığı 3.1.1996 tarihli yazıya atıfta bulunmaktadır.Bu yazıda Müstedinin evinin kamu yoluna bağlantısının kalmadığı bunun yasalara aykırı olduğu Parsel 314'ün ifraz edilmeden koçan edilmesinin bir hata olduğu belirtilmektedir. Bu iddia Emare 11-, Şehir Planlama Dairesi Müdürü Ahmet S. Örek'in 18/10/1995 tarihli yazısı ve Emare 12'de yer alan İskân Şube Amiri Vekili Özkan Özönergün'ün 8/12/1995 tarihli yazıları ile de desteklendiği görülmektedir.

Ancak Emare 12 - "bu konutların yolu ise 1974 -öncesinden parsel 314'ün batı hududu boyunca fiilen mevcut olup kullanılan toprak yol idi. Bu yol tapu kayıtlarında yoktu,yani resmi yol değildi. 314 parsel arazi olarak Ahmet Emir Hüseyin adına tahsisli idi"- demektedir.

-Öncelikle yukarıda belirtilen 1. ve 2. Ön itirazları ele almayı uygun görmekteyiz.
-
Başvuru konusu esas itibarıyle bir geçit talebi
ile ilgilidir. Bu husus acaba Yüksek İdare Mahkemesi yetkisine giren ve Müstediye başvurma hakkı tanıyan idari bir işlem midir?

Değiştirilmiş şekliyle 41/77 sayılı İskân, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasa-sının 23. maddesi geçit elde etmek veya geçit vermekle ilgili şu kurallara yer vermektedir.
"Hak sahiplerine dağıtılan taşınmaz malların tahsisli sahipleri ile koçanlı mal sahipleri, Taşınmaz Mal (Tasarruf, Kayıt ve Takdiri Kıymet) Yasasının II ve IIA madd-eleri uyarınca tapuya başvurmak ve gerekli harç ve tazminatı ödeyerek koçanlı veya tahsisli mallar üzerinden geçit temin etmek hakkına haizdirler.
Tahsisli mallardan alınan geçit ödenecek tazminat, başka herhangi bir Yasada aksine kural bulunmasına bakılma-ksızın tahsis sahibine ödenir. Geçit ve geçit veren parsellerin kütüklerdeki mevcut kaydına şerh düşmek suretiyle geçit tapuca tescil edilir."

İlgili maddeden de anlaşılacağı üzere tahsis sahibi bir kişi geçit alma hakkına sahiptir.

3/1960 ve 7/1978 s-ayılı Yasalarla tadil edilen Fasıl 224 Taşınmaz Mal (Tasarruf, Kayıt ve Kıymet Takdiri) Yasasının geçit ile ilgili 11 A maddesi ise aynen şöyledir:
"11 A(1) Bu yasa kurallarına bakılmaksızın, bir taşınmaz malın herhangi bir sebepten dolayı bir kamu yoluna- çıkmak için gerekli olan geçitten mahrum olacak şekilde kapalı olması veya mevcut geçidin bir taşınmaz malın uygun şekilde kullanılması, inkişafı veya işletilmesi için yeterli olmaması halinde o taşınmaz malın sahibi makul bir tazminat ödemek koşulu ile c-ivarındaki taşınmaz mallar üzerinden geçit talep etmek ha