-D.22/2001 YİM 62/93
Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Anayasanın 152. Maddesi Hakkında.
Mahkeme Heyeti: Metin A. Hakkı, Nevvar Nolan, Seyit A. Bensen.
Müstedi: 1. Şule İsmail K-eleşoğlu, 12, Kordonboyu Cad., Girne
2. Dr. Özgün Ahmet Mümtaz Soyer, Ersin Aydın
Sokak, Girne
3. İbrahim Hacı Şakiroğlu, Ersin Aydın Sok,. Girne
4. Mualla Tanlı, 14, Şehitler Cad., Girne
- ile -
Müstedaaleyh: 1. İsk-ân Bakanlığı vasıtasıyle KKTC, Lefkoşa
2. İskân Bakanlığı, İskân ve Rehabilitasyon
Dairesi Müdürlüğü, Girne Şubesi vasıtasıyle
KKTC, Lefkoşa
3. İnceleme Dağıtım Komisyonu vasıtasıyle KKTC,
- Lefkoşa
A r a s ı n d a.
Müstediler namına: Avukat Mustafa Bülent Asena
Müstedaaleyhler namına: Başsavcı Yardımcı Muavini Mustafa Arıkan
İlgili Şahıs namına: Avukat Güneş Menteş.

--------------

H Ü K Ü M

Metin A. Hakkı: Müstediler 21.4.-1993 tarihinde, Anayasanın 152. maddesine istinaden Yüksek İdare Mahkemesi olarak oturum yapan Yüksek Mahkemede Müstedaaleyhler aleyhine dosyaladıkları yukarıda ünvan ve sayısı gösterilen dava ile Mahkemeden aynen aşağıdaki şekilde karar talep ettiler:

- "Müstedaaleyh No.1 ve/veya Müstedaaleyh No. 2
- tarafından Müstedilere gönderilen 1.3.1993 tarih
ve GİD. 29/93-17 sayılı yazı ile Müstedilerin
bilgisine gelen ve Pafta/Harita XII.20.3.IV, Blok
B, Parsel 160 referanslı binanın bodrum katında
E.61 nolu seri plânda 2 nol-u dosya plânında 5
numara ile gösterilen yerin Müstedaaleyh No.3
tarafından alınan 4.3.1992 tarih ve R-9/92
sayılı karar ile Süleyman Akyıldız'a işyeri
olarak tahsis edildiğini içeren kararın ve bu
karar uyarınca yapılan işlem-lerin hükümsüz ve
etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç
doğuramayacağına dair bir Mahkeme kararı"

Mezkûr davanın Müstedaaleyhlere tebliğini müteakip Müstedaaleyhler, 6.2.1996 tarihinde ön itiraz da içeren bir Müdafaa Takriri dosyalamışla-rdır. Müstedaaleyhler Müdafaa Takriri ve iptidaî itirazları ile başlıca şu 2 husus üstünde durmuşlardır:- Müstedilerin bu davayı dosyalamaya herhangi bir meşru menfaatları yoktur, Müstedilerin davasında yakınma konusu yaptıkları karar Müstedaaleyhlerin -bilgisine geldikten ve hak düşürücü süre geçtikten sonra dosyalandığı cihetle bu davanın masraflarla reddedilmesi gerekmektedir. Dava ile yakın ilgisi olduğu görülen Süleyman Akyıldız'da Mahkemece İlgili Taraf olarak davaya dahil edilmiş ve ilgili evrakla-rın kendine tebliğini müteakip avukatı vasıtası ile 17.1.1994 tarihinde bir itirazname dosyalayarak Müstedaaleyhlerin Müdafaa Takrirlerinde öne sürdükleri hususlara paralel iddialarda bulunup davanın masraflarla reddolunmasını talep etmiştir.

Davan-ın talimatı tüm ilgililerin temsilcileri huzurunda gerçekleştikten sonra duruşması ancak 6.6.2001 tarihinde gerçekleşip 7.6.2001 tarihinde duruşmaya devam edilip bu tarihte hitabeler de dinlendikten sonra dava karar için bilâmüddet ertelenmiş durumdadır. -Dava duruşma olarak ele alınmazdan önce müteaddid defalar mention olarak ele alınmış ve tarafların bu mention'lardaki talepleri doğrultusunda davanın Mahkeme harici hallolacağı beyanlarından hareketle dava birçok kez tehire uğramıştır. 24.12.1997 tarihind-e Müstedi 1,3 ve 4 davalarını geri çekmiş dolayısıyle onların davaları geri çekildiği cihetle Mahkemece iptal edilerek sadece Müstedi 2'nin Müstedi olarak kaldığı davanın duruşması yapılmıştır. Duruşma esnasında karşılıklı mutabakat çerçevesinde dosyada d-uran ve evraklardan oluşan 15 adet evrak Mahkemeye emare olarak ibraz edilmiştir. Duruşma esnasında Müstedi 2 bizzat şahadet vermiş ve ilâveten dava konusu binada yöneticilik görevi yapan Aysın Ersin isimli kişi de Müstedi tanığı olarak Mahkemede şahadet -vermiştir. Müstedaaleyhler ise halen İskân Bakanlığında Müdürlük görevi ifa eden Ergin Alasya'ya şahadet verdirip bundan başka herhangi bir tanık dinletme ihtiyacı duymamışlardır. İlgili Şahıs da duruşma esnasında Mahkemede hazır bulunmuş avukatının uygu-n gördüğü oranda Müstedi tanıklarını istintak etmiş ancak kendisi şahadet vermediği gibi herhangi bir tanık da dinletmemiştir.

Önümüzde ibraz olunan emareler ve şahadeti
değerlendirdikten sonra davanın kökeninde yatan olgular ile ilgili bulgularımız -şöyledir ve bu bulgularımızın büyük bir kısmı tarafların karşılıklı mutabakat çerçevesinde duruşma esnasında Mahkemeye ibraz ettikleri emarelerle desteklenmektedir: İlgili gayrımenkul Girne'de Kordon Boyu Caddesi üzerinde bulunmaktadır. Bu gayrımenkul 19-74 Barış Harekâtı öncesi Rum malı idi ve Barış Harekâtını müteakip Anayasa ve diğer mevzuat uyarınca mülkiyeti Devlete kalmış bodrum ve zemin kattan oluşan bir mal idi. Burada 8 iş yeri vardı ki bunların 4'ü birer adet olmak üzere Müstedilere Güney göçmen-i olmaları hasebi ile tahsis edilmiş ve Müstediler kendilerine tahsis edilen işyerlerinin koçanlarını da eşdeğer puanlarını yatırarak 1990 öncesi almışlardır. Davada yegâne Müstedi olarak kalan Müstedi No.2 kendine tahsis olunan işyerinin koçanını 1984 yı-lında almıştır. Geri kalan 8
işyerinin 3'ü de bu davada Müstedi olmayan başka hak sahiplerine yine 1990 öncesi Müstedaaleyhlerce tahsis edilmiştir. İhtilâf konusu ve emare 13 plânda 5 numaralı olarak görülen ve halen İlgili Şahsın tasarrufunda olan işye-ri 1990 öncesi askerin tasarrufunda olduğu cihetle hiçbir kimseye tahsis edilmemişti. Önümüzde emare 15 olarak duran evrağa göre İlgili Şahıs 1992 yılında kamu görevlisi idi ve ihtilâf konusu 5 numaralı işyeri askerin tasarrufunda olmasına rağmen İlgili Ş-ahıs orda teknisyen olarak dava konusu işyeri kendine 1992'de tahsis olunmadan önce görev ifa etmekte idi. Müstedi ve 1997'de davalarını geri çekmeden önce Müstedi durumunda olan kişiler, 1990 öncesi kendilerine Devletçe tahsis olunan işyerlerinin koçanla-rını aldıktan sonra Devletin izni ile bu gayrımenkul üzerinde kendi paraları ile 2 kat daha inşaat yapmışlar ve bu inşaatları da yine 1990 öncesi bitirip onların koçanlarını da almışlardır. Müstedi 2 durumunda bulunan ve neticede yegâne Müstedi olarak kal-an Müstedinin halen ilgili blokta zemin katta bir işyeri ve kendi imkânları ile bilâhare Müstedaaleyhlerin izni ile yaptırdığı 3 dairesi bulunmaktadır. Konu gayrımenkul apartman olması hasebi ile tüm koçanlar Fasıl 224 madde 6 hükümlerine tabiidir ki bu h-usus emare 4,5,6 ve 7 diye önümüzde duran koçanlarda da sarih olarak görülmektedir. Müstedi 2 eşdeğer alacaklısıdır. Dava tarihinde 7 milyon civarında eşdeğer puanı mevcuttu, duruşma günü de, geçen bu sürede veraset yolu ile intikal ettiği başka eşdeğer- puanları ile birlikte 14 milyon civarında eşdeğer puanına sahiptir.

Asker, tasarrufunda tuttuğu iş yerini 1990 yılında terk ettikten sonra Müstedaaleyhler bu işyerini İlgili Şahsa 4.3.1992 tarihinde emare 8 ve emare 9 ile tahsis etmişler, emare 10 -
ile de 21.7.1992 tarihinde İlgili Şahsın "T" cetveline işlemişlerdir. Müstedaaleyhler bu yere 1 milyon 567 bin 967 puan değer takdir etmişlerdir. İlgili Şahıs Kuzey göçmenidir, eşdeğer puanı yoktur, ancak Müstedaaleyhler kendine puan satın alması için g-erekli izni vermişler, fakat bu dava dosyalandıktan sonra Mahkemece verilen ara emri neticesi tüm ileri işlemler durdurulmuş durumdadır, dolayısı ile İlgili Şahıs henüz bu yerin koçanını alamamıştır. Emare 10 İlgili Şahsın "T" cetvelinin 2. sayfasında kon-u iş yerinin İlgili Şahsa yine Fasıl 224 madde 6 hükümlerine tabi olarak tahsis edildiğini göstermektedir. Bulgular safhasında bir hususun vurgulanması yerinde olur ki konu mal İlgili Şahsa Müstedaaleyhlerce 1992 yılında tahsis edilmeden önce pakete konma-mış dolayısıyle buna Müstedi veya başka herhangi bir kimsenin müracaat fırsatı olmamıştır. Müstedi, konu malın İlgili Şahsa tahsis edildiğini bilâhare kendi gayreti ile öğrenmiş bu davayı da 75 günlük hak düşürücü süre geçmeden dosyalamıştır.

Yukarı-daki gerçeklere istinaden İlgili Şahsın ve Müstedaaleyhlerin, Müstedinin bu davayı hak düşürücü süre geçtikten sonra dosyaladığı doğrultusundaki iddiasının daha ileri gitmeden reddedilmesi gerekir görüşündeyim. Bu durumda esas incelenip karara bağlanması -gereken husus Müstedinin bu davayı dosyalamaya herhangi bir meşru menfaatının olup olmadığıdır. Bu tezekkür edilmeden vurgulanması yerinde
olur ki Müstedaaleyhler bu yeri İlgili Şahsa tahsis ederken
İTEM Yasası hükümlerini gözardı etmişler ve ilgili tar-ihte kamu görevlisi olan İlgili Şahsa bu yeri bu gerçeğe rağmen tahsis etmişlerdir. İlgili Şahıs 1.2.1996 tarihinde yaş haddinden kamu görevinden emekli olmuş durumdadır. Yasal durumu daha da yakından incelemeye kalktığımızda, Müstedaaleyhler şikâyet kon-usu kararı 4.3.1992 tarihinde aldıklarında 27/82 sayılı Yasa ile tadil olunan İTEM Yasasının 3 ve 26. maddelerinin dava ile yakın ilgisi olduğu görülmektedir. İTEM Yasasının ilgili tarihte yürürlükte bulunan 26(3)(b) maddesi, herhangi bir vatandaşın işyer-i açısından hak sahibi olabilmesi için herhangi bir (yasadan alınan kelimelerle) "kamu veya iktisadi devlet kuruluşlarında görevli olmamak" şartını içerdiği görülmektedir. Bu durumda Müstedaaleyhler, İlgili Şahsa tahsis kararını alırken İTEM Yasasının yuka-rıda sözü edilen hükümlerine ters hareket ettiği ortadadır. Bu böyle olduğuna göre de Mahkemenin Yasaya ters olan bu kararı iptal etmesi, yetkisi dahilinde olduğu tartışma konusu olmayacak kadar sarihtir. Bu böyle olmasına rağmen Müstedi 2'nin bu dava il-e, bu kararı iptal etmeye hakkı var mıdır? Bir başka deyişle bu davayı ikame etmeye Müstedi 2'nin meşru menfaatı var mıdır? Sıddık Sami Onar, İdare Hukukunun Umumi Esasları, isimli eserinde (Bak: Cilt I sayfa 335) de aynen şöyle demektedir:

".....- böyle bir butlan mevcut olan hallerde
tasarruf mevcuttur, fakat çok ağır noksanlar
ve kusurlarla mağlul, derin ve esaslı bir
tarzda sakattır. Böyle bir tasarrufun devamı
umumi menfaatlar bakımından çok zararlıdır.
Bu hal yok-luğa yakın olmakla beraber tasarrufun
hukuk dünyasına doğmuş olması, hukuki varlığının
iktisap etmiş bulunması itibarı ile yokluktan
farklıdır. Ancak bu halde de herkes ve her
zaman tasarrufun iptalini isteyebilir. Bu
s-alâhiyet her makam ve herkes için mevcuttur
ve bu bir müddetle mukayyet değildir."
(underline supplied)

Yine Profesör Sıddık Sami Onar, yukarıda sözü edilen İdare Hukukunun Umumi Esasları isimli eserinde, Cilt 3, sayfa 1781'de konu -ile ilgili aynen şöyle demektedir:
-
"..... iptal dâvalarında menfaat şartı dâvanın
esasına taallûk etmiyen, dışında kalan ve sadece