-D.8/96 YİM 60/95

Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Metin A. Hakkı, Nevvar Nolan, Seyit A. Bensen.

Müstedi: Kıbrıs Ticaret Banka-sı Ltd., Lefkoşa.
ile
Müstedaaleyh: Lefkoşa Kaza Tapu Amiri vasıtası ile KKTC. Lefkoşa.
A r a s ı n d a.

Müstedi namına: Avukat Kıvanç M. Riza.
Müstedaaleyh namına: -Başsavcı Yardımcısı Muavini Mehmet A. Şefik.

H Ü K Ü M

Metin A. Hakkı: Önümüzdeki işbu başvuru 22 Kasım 1995 tarihinde ele alınarak dinlenmiştir. Başvurunun duruşmasında taraflar hiçbir şahadet ibraz etmedikleri gibi, olguların lâyihalarda iddia edildi-ği gibi olduğunu ve bu konuda aralarında bir görüş ayrılığı olmadığını da beyan etmişlerdir. Aralarındaki yegâne ihtilâfın 28/85 sayılı Kamu Alacaklarının Tahsili Usulü (Değişiklik) Yasası ile tadil edilen 48/77 sayılı Kamu Alacaklarının Tahsili Usulü Yasa-sının 46. maddesinin tefsiri ile sınırlı olduğunu belirten taraflar, meselenin kökeninde yatan ve mutabık kalınan olguları özetleyip Mahkemeye hitap etmekle yetinmişlerdir.

Başvurudaki ihtilâfsız olguları aşağıdaki şekilde özetlemek mümkündür:

Müstedi -kayıtlı bir şirket olup Bankacılıkla iştigal etmektedir. Takriben 3.3.1995 tarihinde Lefkoşa'da yapılan bir borç senedi ile Haskonut İnşaat Şirketi Ltd.'e ilk talepte ödenmek üzere, 8851 Sterling tutarında borç para verirken mezkûr borcun faizleri ile öden-mesine teminat olmak üzere Gönyeli'de Mediha mevkiinde kâin 1265 numaralı koçan tahtında kayıtlı bulunan taşınmaz malın Haskonut İnşaat Şirketi Ltd.'e ait olan 2/9 hissesini lehine ipotek aldı. Öyle anlaşılıyor ki sözü edilen borç zamanında ödenmemiş ve Mü-stedi, Lefkoşa Kaza Mahkemesinde borçlu diye vasıflandırılabilecek Haskonut İnşaat Şirketi Ltd. aleyhine 894/94 sayılı bir dava ikame edip 3.5.1995 tarihinde Lefkoşa Kaza Mahkemesinden, diğer şeyler meyanında, Gönyeli'de ipotekli gayrımenkuldeki hükümlü bo-rçluya ait hissenin aleni müzayede ile satılarak mezkûr satıştan elde edilen miktarın dava konusu borca mahsup edilmesi yönünde bir emir sağlamıştır. Lefkoşa Kaza Tapu Amiri ise işbu Mahkeme emri uyarınca ipotek konusu hisseleri 22.1.1995 tarihinde usule u-ygun olarak ve açık artırma usulü ile 301,000,000 TL. karşılığında bir üçüncü şahsa satmıştır. Bu şekilde tahsil edilen 301,000,000 TL'sından, 736,000 TL masraf, 10,535,000 TL. stopaj vergisi ve 111.353,125 TL. gelir ve kurumlar vergisi ile 36.176,875 TL. -gecikme zammı kestikten sonra geri kalan 142,199,000 TL'yi Müstediye vermeyi kararlaştıran Lefkoşa Kaza Tapu Amiri bunu gerçekleştirmiş ve söz konusu kararını esas başvuruya ekli Ek 1'de görülen 15 Şubat 1995 tarihli bir yazı ile Müstedi Bankaya bildirmişt-ir. Bu şekilde verilen parayı alelhesap alan Müstedi Banka ise sözü edilen kararın hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına dair bir karar talep ederek yukarıdaki başvuruyu dosyalamıştır.

Müstedi, dosyaladığı başvuruda, Lefkoşa- Kaza Tapu Amirinin tadil edilmiş şekli ile 48/77 sayılı Yasanın ilgili 46. maddesini yanlış tefsir ettiğini iddia etmiştir. Müstediye göre Devletin Haskonut İnşaat Şirketi Ltd'den alacağını kendisinden önce alabilmesi için Devletin alacağının satılan gayr-ımenkulden kaynaklanmış olması gerekirdi ki kendi meslelerinde Devletin ilgili Şirketten olan alacağı, satılan aynı gayrımenkulden gelmemektedir. Müstedi, bunun yanında, Yasanın mezkûr maddesinin Savcılık veya Müstedaaleyçe tefsir edilmesi halinde ipotek t-eminatına halel geleceği bir yana, mevcut düzeninin de alt-üst edileceği ve ipotek karşılığı teminat altına alınan borçların, borçlunun devlete karşı borcu olması halinde, hiçbir kıymeti kalamayacağını da iddia etmiştir.

Savcılık ise, sözü edilen maddeni-n anlamının açık olduğunu, ilgili gayrımenkulün satılıp paraya çevrilmesinde önce, Devlet tarafından ilgili kişi veya şirket aleyhine haciz muamelesi başlatılması kamu alacaklarına Yasa gereği öncelik tanındığını iddia etmiştir.

28/85 sayılı Yasa ile ta-dil edilen 48/77 sayılı Kamu Alacaklarının Tahsili Usulü Yasasının konumuzu ilgilendiren yeni 46. maddesi aynen şöyledir:

-"46. Üçüncü şahıslar tarafından haczedilen mallar paraya çevrilmeden önce o mal üzerinde kamu alacağı için de haciz konulursa, bu alacak da hacze iştirak eder ve satış bedeli aralarında alacaklarına oranla eşit şekilde bölüşülür.

Rehinli alacaklıların h-akları saklıdır. Ancak, gelir vergisi, kurumlar vergisi, kaçakçılık, kusur ve usulsüzlük cezaları ile bunların gecikme zamları, gümrük resmi, bina ve arazi vergisi gibi eşya veya taşınmaz malın aynından doğan kamu alacakları o eşya ve taşınmaz malın bedeli-nden tahsilinde rehinli alacaklardan önce gelir." (underline supplied).

İlgili madde yüzeysel olarak ve yalnız başına incerlenecek olursa Savcılığın iddia ettiği tefsir edilebileceği görülmektedir. Ancak bir yasa maddesine hak ettiği doğru anlamı verebil-mek için mevcut düzen ile yasal durumun göz önünde bulundurulması ve ilgili yasanın tefsir kuralları dikkate alınarak daha geniş çerçeve içinde tefsir edilmesi yerleşmiş bir prensiptir. Sözü edilen prensip Lord Devil'in sözleri ile şöyledir: (Bak: Nationa-l Assistance Board v. Wilkinson (1952) 2 Q.B. 648 at page 661).

"It is a well-established principle of construction that a statute is not to be taken as effecting a fundamental alteration in the general law unless it uses words that point unmistakably to -the conclusion"

Yeri gelmişken mevcut düzenin ne olduğuna da bir göz atalım. Çok eski zamanlardan ve 1960 yılında Kıbrıs Cumhuriyetinin kurulmasından bu yana Kıbrıs'ta ve bugün KKTC'de gayrımenkulle ipotek karşılığı borç verilmesi, alınan borca en emin t-eminatı teşkil etmektedir. 20.5.1890'da yürürlüğe giren ve Kıbrıs Cumhuriyeti ilân olunduğunda yürürlükte bulunan Fasıl 233 bu düzeni getirmiştir. Gayrımenkullerin ipoteklerini düzenleyen mevzuat bugün 11/78 sayılı Taşınmaz Mal (Devir ve İpotek) Yasasına b-ırakmış olup bu Yasanın 55. maddesi ile Yasaya ekli III. cetveli Fasıl 233'ü tamamen ilga etmiş durumdadır. 11/78 sayılı Yasanın 23(1) maddesinin ilk paragrafı aynen şöyledir:

"23.(1) Bir taşınmaz mal ile ilgili olarak ipotek takrirnamesi kabul edilmesi -üzerine bu ipotek, alınan borcun ödenmesi için o taşınmaz mal üzerinde bir yükümlülük olacak ve bu yükümlülük, ipotekli borçlu veya ilgili zamanda taşınmaz mal sahibinin diğer harç ve yükümlülüklerine oranla, önceliği olacaktır. Ancak aynı taşınmaz malın d-aha önce ipotek edlmesi yoluyla teminat altına alınan bir borcun ve yürürlükte olan herhangi bir yasa uyarınca diğer tüm yükümlülük ve mükellefiyetlere göre öncelik taşıyan bir yükümlülüğün önceliği saklıdır."

Yine aynı Yasanın 30. maddesine bakıldığında-, gayrımenkul üzerinde birden fazla ipotek olması halinde bunların önceliklerinin Tapu'da yapılan takrir sırasına göre düzenleneceği belirtilmektedir.

Yukarıdakilerden de görülebileceği gibi borç, bir gayrımenkulün ipoteği altında teminata alınmış ise bu- o borca emin bir teminat teşkil etmeketdir. Kamu Alacakları Tahsisli Usulü Yasası 1977 yılında yürürlüğe girerken bu duruma bir kısıtlama getirilmiş ve kamu alacaklarının da ilgili gayrımenkul satılıp paraya çevrilirken, Devletin de ilgili ipotek altında- bulunan gayrımenkulden alacağı olması halinde, develtin alacağına öncelik tanınmıştır. 48/77 sayılı yasnın bugün yürürlükte olmayan 46. maddesi aynen şöyle idi:

"46. Üçüncü şahıslar tarafından haczedilen mallar paraya çevrilmeden önce o mal üzerinde kam-u alacağı için haciz konulursa bu alacak da hacze iştirak eder ve satış bedeli aralarında, alcaklarına ornala eşit şekilde bölüşülür.

Rehinli alacaklıların hakları saklıdır. Ancak, gümrük resmi, bina ve arazi vergisi gibi eşya ve taşınmaz malın aynından -doğan kamu alacakları o eşya taşınmaz malın bedelinden tahsilinde rehinli alacaklardan önce gelir." (underline supplied).

Nitekim 28/85 sayılı Yasa ile tadilâta uğrayan 48/77 sayılı Yasanın 46. maddesinin 2. paragrafının yine "rehinli alacakların hakları- saklıdır." şeklinde başladığı, "o eşya ve taşınmaz malın aynından doğan" söz dizisinin aynen yeni maddeye aktarıldığı görülmekte olup sadece 2. paragrafta "gelir vergisi, kurumlar vergisi, kaçakçılık, kusur ve usulsüzlük cezaları ile bunların gecikme zaml-arı" eklenerek genişletilmiş durumdadır.

Yeni yapılmış bir yasa tefsir edilirken bu yeni yasanın ondan önce yürülükte bulunan yasalardan doğan düzeni bozmayacağı varsayımı ile (presumtion) hareket edileceği çok eski ve yerleşmiş bir prensip olup yerini b-irçok içtihatta ve hukuk kitabında bulmuştur. (Örnek olarak Bak: Maxwell on The Interpretation of Statutes, 10th Ed. 1953 page 81).

"One of these presuöptions is that the legislature does not intedned to make any substantial alteration in the law beyon-da what it explicitly declares, either in express terms or by clear implication, or, in other words, beyonda the immediate scope and object of the statute. In all general matters outside those limits the law remains undisturbed. It is in the last degree i-mprobable tahat the legislature would ıverthrow fundamental principles, infringe rights, or depart from the generals ystem of la-w, without expressing its intention with irresistible clearness, and to give any such effect to general words, simply because they have a meaning that would lead thereto when used in either their widest, their usual, or their natural sense, would be to giv-e them a meaning other that that which was actually intended. general words and phrases, therefore, however wide and comprehensive they may be in their literal sense, must, usually, be construed as being limited to the actual objects of the Act."

-İlâve etmek gerekir ki, bir maddenin tefsirinde mantık da göz önünde bulundurulur. Bugün tadil edilmiş şekli ile yürürlükte bulunan Kamu Alacaklarının Tahsisli Usulü Yasasının konumuzu ilgilendiren hükümlerine göre, bir özel kişinin diğer bir kişiden alac-ağı ipotekle teminat altına alınmamışsa, bu alacağını icra yolu ile temin etmeye çalıştığında Devletin de ayni kişiden kamu alacağı olması halinde, satış bedeline Devletin de iştirak edip alacağın özel şahısla birlikte "pro rata" tahsil edebileceği görülür-ken ipotekli teminat altında bulunan borç Devletin de alacaklı olduğu aynı satılan gayrımenkulden kaynaklanmazsa, ilgili şahsın alacağı ipoteksiz alacaklıdan daha kötü bir durumda olmamalıdır. Bunun aksini düşünmek mantıksızlık olur. Bu prensip de hukuk li-sanında 'construction of avoid absurdity' olarak yerini korumaktadır. (Bak: Odgers' Construction of Deeds and Statutes, 5th Ed., by G. Dworkin page 263). Dolayısıyle Devletin ipotekli alacaklıdan önce alacağını alabilmesi için onun alacağının da satılan ga-yrımenkulden kaynaklanması ve sözü edilen 46. maddenin bu şekilde tefsir edilip kısıtlanması doğaldır. Bunun aksini düşünmek yanlış olacağı bir yana vurgulanmaya çalışıldığı gibi mantıksızlık da olur. Dolayısıyle ilgili madde hem Müstedinin hem de Müstedaa-leyhin iddia ettiği gibi 2 türlü tefsire açık da olsa, mantık ile daha iyi bağdaşan Müstedinin tefsirinin kabulü kanımca daha uygundur.

Tüm yukarıda söylenenler ışığında meselenin olgularına ve iptali istenen kararı ihtiva eden Ek 1'e bakıldığında Devle-tin direkt olarak satılan maldan kaynaklanan ve stopaj vergisi, satış masrafı diye vasıflandırılan vergi ve masraf tutarı olarak sadece 11,271,000 TL. alacağı vardır. Diğer alacakları direkt olarak ilgili maldan kaynaklanmamaktadır. Bu durumda 24/82 sayılı- Gelir Vergisi Yasasının 4(1)(f)(i) maddeleri, tadil edilmiş şekli ile 48/77 sayılı Kamu Alacaklarının Tahsili Usulü Yasasının 46. maddesi ile birlikte okunduğunda, stopaj vergisi olan 11,271,000TL. ile icra masraflarının satılan maldan kaynaklandığına gör-e Devletin alacağının Müstedinin alacaklarından önce geldiği ve onların alacağına oranla öncelikli olduğu doğrudur. Ancak diğer kamu alacakları yukarıdaki evsafa haiz olmadığından Müstedinin ipotekle teminat altında bulunan alacağından önce gelmemktedir.

-Yukarıdakilerden anlaşıldığı üzere Müstedi başvurusunda kısmen haklıdır ve Müstedaaleyhin Ek 1'de görülen 15.2.1995 tarihli kararının (11.271.000TL. stopaj vergisi ve masraf ötesindeki ceman 111,353,125 TL. gelir ve kurumlar vergisi ile 36,176,875 TL geci-kme zammı) yasal dayanağı olmadığından veya ilgili madde Müstedaaleyhçe yanlış tefsir edildiğinden bu bölümü içeren ksımının reddedilmesi gerektiği görüşündeyim.

Nevvar Nolan: Müstedi banka bir şirkete kredi verdi, teminat olarak da şirketin 2/9 hissesine- sahip olduğu bir taşınmaz malı ipotek aldı. Şirketin borcunu müstedi bankaya ödeyememesi üzerine müstedi banka şirket aleyhine Lefkoşa Kaza Mahkemesinde bir dava açtı ve hüküm aldı. Kaza Mahkemesi 3.5.1994 tarihli hükümde, başka hususlar yanında, müstedi -banka lehine ipotek verilen taşınmaz maldaki 2/9 hissenin açık artırma usulü ile satılarak satıştan elde edilecek miktarın dava konusu borca tahsis ve/veya mahsup edilmesini emretti. Devlet bu şirketin gelir vergisi, kurumlar vergisi brocunu tahsil amacı i-le Lefkoşa Kaza Mahkemesinde bir istida dosyaladı, Kaza Mahkemesi de 16.1.1995 tarihinde şirketin gerek kendi gerekse üçüncü şahıslar elindeki taşınır ve taşınmaz mallarının haciz edilmesi emrini verdi.

Lefkoşa Kaza Mahkemesinin müstedi banka lehine olan- 3.5.1994 tarihli hükmünde verdiği emir gereği, borçlu şirketin müstedi bankaya ipotek verdiği taşınmaz maldaki 2/9 hissesi 22.1.1995 tarihinde açık artırma usulü ile 301,000,000.-TL'na satıldı. Lefkoşa Kaza Tapu Amirinin müstedi bankaya gönderdiği 15.2.19-95 tarihli yazısında şirketin gelir vergisi, kurumlar vergisi borcu o