-D.12/2007 YİM:55/2007

Yüksek İdare Mahkemesinde
Anayasanın 152. Maddesi Hakkında.
Yargıç Necmettin Bostancı Huzurunda-.

Davacı: Yarbay Beton Ltd, Yeni Organize Sanayi Bölgesi, l.Cad,
No.21, Lefkoşa

- ile -

Davalı:1-KKTC Ekonomi ve Turizm Bakanlığı vasıtasıyle
KKTC,Lefkoşa
2-KKTC Ekonomi ve Turizm Bakanlığı, Sanayi Dairesi
Müdür-lüğü vasıtasıyle KKTC, Lefkoşa

A r a s ı n d a.

Davacı namına: Avukat Fuat Veziroğlu
Davalı namına: Savcı Özkul Özdevim
İlgili Şahıslar namına: Avukat Tahir Seroydaş ve Avukat Savaş
Atak-an.

----------------------

K A R A R

Davacı, 13.2.2007 tarihinde Davalılar aleyhine ikâme ettiği işbu dava ile aşağıdaki şekilde talepte bulunmuştur:

"A) Davalıların Davacının kira ve tasarrufunda bulunan Gazi
Mağusa Organize Sanayi Bölgesind-eki Pafta/Plan:XXIV/58.
E.l, Parsel 175/1/1, 175/1/3, 175/1/4 ve 175/1/7
referanslarına sahip araziler ile ilgili Ön Kira
Sözleşmesini iptal eden ve/veya bu sözleşmeyi uzatmayan
ve/veya arazilerin 3. şahıslara kiralanmasını öngö-ren
karar ve/veya kararlarının ve/veya bu yönde yapılan
işlem ve eylemlerin tamamen geçersiz ve/veya etkisiz
ve/veya gayri yasal ve/veya hükümsüz olduğuna ve hiçbir
netice doğurmayacağına dair bir Mahkeme emri ve/veya
hük-mü verilmesi,
B) Mahkemece uygun görülecek başka herhangi bir emir veya
çare,
C) İşbu dava masrafları."

Davacı, ayni tarihte tek taraflı bir istida dosyalayarak Mahkemeden aşağıdaki şekilde talepte bulunmuştur:
A) Gazi Mağusa Organize San-ayi Bölgesinde bulunan Pafta/Plan No: XXIV/58 E.l ve Parsel 175/1/1, 175/1/3, 175/1/4 ve 175/1/7'de kâin takriben 9 dönüm 4 evlek 9300 ayak kareden müteşekkil araziyi davalıların işbu dava neticesine değin davacı dışında herhangi birisine kiralamaktan ve/v-eya devretmekten ve/veya başkalarının tasarrufuna ve/veya kullanımına vermekten ve/veya bahse konu araziye herhangi bir şekilde müdahale etmekten men edilmelerini öngören geçici bir ara emri verilmesi,
B) Davalıların yukarıdaki paragrafta belirtilen taşı-nmaz malların davacı tarafından kullanılmasına ve/veya Gazi Mağusa Belediyesinin inşaat ruhsatı vermesi halinde bu ruhsata uygun olarak inşaat yapmasına müdahale etmekten engellenmelerini ve/veya men edilmelerini öngören geçici bir ara emri verilmesi,
C)- Mahkemece uygun görülecek başka herhangi bir emir veya
çare,
D) İşbu istida masrafları için emir verilmesi.

14/2/2007 tarihinde tek taraflı istidayı ele alan bu Mahkeme "Davalı/Müstedaaleyhlerin Gazi Mağusa, Organize Sanayi Bölgesinde bulunan- Pafta/Harita:XXIV/58.E.1, Parsel 175/1/1, 175/1/3, 175/1/4 ve 175/1/7 referanslı taşınmaz mallarla ilgili herhangi bir kiralama ve/veya devir işlemi yapmamaları ve konu taşınmazlarla ilgili statükonun korunmasına" ilişkin tek taraflı bir emir vermiştir.

-İstida ve ara emrinin tekrar dinlenmek üzere tayin olduğu 21/2/2007 tarihinde talep üzerine Mahkemece(1) Şenal Pazarlama Ltd (2) Nusret İlktuğ ve (3) Selim ve Oğlu Sema İçkileri Ltd davaya İlgili Şahıs olarak dahil edilmişlerdir.

Gerek Davalı Müstedaaleyh-ler gerekse İlgili Şahıslar istida ve tek taraflı verilen ara emrine karşı ön itirazlar da içeren itirazname sunmuşlardır.

Davalı Müstedaaleyhlerin itiraznamesinde yer alan ön itirazlar aşağıdaki şekilde özetlenebilir:

Dava konusu ön kira sözleşmesinin i-ptali ve/veya bu
sözleşmeyi uzatmayan herhangi bir idari karar söz
konusu olmadığı için herhangi bir dava sebebi
yoktur.
Ara emrinden amaç statükonun muhafazasıdır.
Davacının ön kira sözleşmesi 21/4/2006 tarihinde
takrib-en (1) yıl önce sona ermiştir. Davacı lehine
hâl yaratan bir durum söz konusu olmadığı için
Davacının davada meşru menfaati yoktur.
Davacının ön kira sözleşmesinde yer alan şartlar
gereği Gazi Mağusa Belediyesinden inşaat ruhsatı
- temin etmesi gerekir. Söz konusu ruhsat temin
edilmediği için Davalıların Davacı ile sözleşme
yapma olanağı yoktur. Davacının esas taleplerinde
inşaat ruhsatı ile ilgili bir talebi yoktur. Bu
nedenle ara emri istidası il-eri götürülemez.
Ön kira sözleşmesinde belirtilen koşullar yerine getirilmediği sürece kamu hukukuna ilişkin unsurlar içermeyeceği ve/veya ön kira sözleşmesi icraî bir karar olmadığı nedeniyle konu kamu hukuku sahası dışındadır. Bu nedenle istida ve ara em-ri ileri götürülemez şeklindedir.

İlgili Şahıslar da dosyaladıkları itiraznamelerinde sair şeyler yanında ileri sürdükleri ön itirazlarında dava konusu ihtilâfın özel hukuk sahasında olduğunu bu nedenle Mahkemenin istidaya bakmaya yetkisi olmadığını, Dava-cıya statüko sağlayan ön kira sözleşmesinin bir yıl önce 21/4/2006 tarihinde sona erdiğini, Davacı lehine hâl yaratan hukuka uygun yasal herhangi bir hakkın söz konusu olmadığını, Davacının ön kira sözleşmesi gereği inşaat ruhsatını Gazi Mağusa Belediyesin-den onaylatması gerektiğini, izin gerçekleşmediği sürece Davalıların Davacı ile sözleşme yapma olanaklarının olmadığını ileri sürmüşlerdir.

Davacı/Müstedi istidasını ispat amacıyla (3) tanık dinletmiş, Davalı Müstedaaleyhler ise herhangi bir tanık dinletm-emişlerdir. Ayrıca taraflar Mahkemeye hitap etmişlerdir.

İstida ile ilgili olguları aşağıdaki şekilde özetlemek mümkündür:
Davalılar, davaya konu parselleri 11/12/2003 tarihinde imzalanan ön kira sözleşmesi ile 11/12/2003 ile 10/12/2004 tarihleri arasında-ki süre için Tosunoğlu İnşaat Şirketi Ltd'e sanayi yatırımı yapılması amacıyla kiraladılar. Daha sonra Davalılar ayni arazileri Davacı ile imzaladıkları 22/4/2005 tarihli ön kira sözleşmesi ile 22/4/2005 ile 21/4/2006 tarihleri arasındaki süre için Davacıy-a ayni amaçla kiraladılar. Sözleşmeye göre Davacı şirket 21/4/2006 tarihine kadar inşaat izni alıp temel üstü inşaata başlaması gerekirdi. Mücbir sebepler haricinde kira süresi zarfında temel üstü inşaata başlanmazsa sözleşme kendiliğinden fesholunacaktı.
-
Tosunoğlu İnşaat Şirketi Ltd adına çizilen proje Mimar Mühendis Odaları Birliğinden onaylatılarak Gazi Mağusa Belediyesine inşaat izni temini amacıyla sunuldu. Davalı No 2, Gazi Mağusa Belediyesinin kira konusu parsellerde uygulanması tasarlanan beton san-trali projesi hakkındaki görüşlerini talep eden yazısına cevaben, sözleşmenin 22/4/2005 tarihinde Yarbay Beton Ltd olarak değiştirildiğini, Tosunoğlu İnşaat Şirketi Ltd adına çizilmiş projenin Yarbay Beton Ltd'e uygulanmasının kendileri açısından sakınca d-oğurmadığını bildirmiştir. Sunulan söz konusu proje halen Gazi Mağusa Belediyesi tarafından onaylanıp izinlendirilmiş değildir. Daha sonra Davalı No 2 ile 9/2/2007 tarihinde İlgili Şahıs Şenal Pazarlama Ltd arasında Parsel 175/1/3 ve 175/1/1 olan taşınmazl-arla ilgili, bir yıl süre ile, ayni tarihte parsel No 175(1/4) olan taşınmazla ilgili Selim ve Oğlu Sema İçkileri Ltd arasında bir yıl süre ile ve parsel No 175(1/7) olan taşınmazla ilgili de bir yıl süreyle, İlgili Şahıs Nusret İlktuğ arasında ön kira söz-leşmeleri aktedilmiştir.

İlgili Şahıslarla yukarıda zikredilen sözleşmeler aktedildikten sonra 13/2/2007 tarihinde Davacı işbu davayı
ikâme etmiş 14/2/2007 tarihinde de yukarıda zikredilen emir tek taraflı olarak verilmiştir.

Davacı Avukatının iddiaları -aşağıdaki şekilde özetlenebilir:
Mahkemenin emrinden önce İlgili Şahıslarla ön kira sözleşmesi yapıldı. Kararda ve tüzükte ön kira sözleşmesi yoktur. Kanuna göre önce mal tahsis edilir sonra kira sözleşmesi yapılır. Sözleşme süresi 33 yıldır. Kanunda yer a-lmadığı cihetle ön kira sözleşmesi yok hükmündedir. Bu nedenle İlgili Şahıslarla yapılan ön kira sözleşmeleri sonucu tasarruf İlgili Şahıslara geçmemiştir. Ön kira sözleşmeleri geçerli olsa bile tasarruf yine İlgili Şahıslara geçmemiştir. Her ne kadar tasa-rrufun kendilerine geçtiğini iddia ediyorlarsa da bu konuda Mahkeme huzurunda şahadet yoktur.

Mahkeme emrindeki statükonun korunmasının anlamı, işlemin yapılmasından önceki statükodur. 33/77 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Yasası madde 15 (2)'ye göre kir-acının tahsisi Bakanlıkça iptal edilir. Tahsis iptal edilmeden başka işlem yapılamaz. Davacının eline geçmeyen Emare 10'daki yazıya göre sözleşme fesih ve iptal edildi, tahsis iptal edilmedi. Emare 10'daki yazı bir bildirim değil, karardır. Bunu göndermekl-e idare Davacı ile arasında hukuki ilişki olduğunu kabul etmiş oluyor. İlgili Şahıslar açısından tahsis olmadığı için hukuksal bir durum yoktur. Bu nedenle ara emrine itiraz edemezler.

Ön kira sözleşmesinin yasal olduğunun düşünülmesi halinde, Davalı 2 il-e arasındaki ön kira sözleşmesi nedeniyle Davacının davaya konu taşınmazlar üzerinde tasarruf hakkı devam etmektedir. Çünkü konu sözleşmenin düzenlemesine göre, mücbir sebep olması halinde kira sözleşmesi sona ermez. Mücbir sebep, her meselenin kendi koşul-ları içinde karara bağlanır. Kişinin
bir şeyi yapmasını engelleyen bir nedendir. İnşaat yapmak için Davacı üzerine düşeni yaptı. Belediyeye inşaat ruhsatı için müracaat etti, ret cevabı gelmedi, belediye işlemleri yapmadığı için Davacı sözleşme gereği yapm-ası gereken inşaatlara başlayamadı. Aksine davranması halinde kanuna muhalif hareket etmiş olacaktı. Kendi elinde olmayan nedenle inşaata başlayamamıştır. Bu, Davacı açısından bir mücbir sebeptir.

Konu özel hukuk sahasında değil kamu hukuku sahasındadır. -Devlet kamu hizmeti ifa etmek için Sanayi bölgelerini kurmaktadır. Alt yapıyı yapar, sembolik kiralar alır. Devlet bu işten zarar eder. Mukavele yapılırken taraflar eşit değildir.

Ön kira sözleşmesi icrai karar niteliğinde değildir. Geçerli olsaydı icrai -idari nitelikte bir işlem olacaktı.

Bir meselede ilk nazarda hukuka aykırılık görülüyorsa ara emri verilir. Böyle halde ara emrinin şartları incelenmez. Bu meselede dava konusu işlemler ilk nazarda aşikâr surette kanuna aykırıdır.

Ara emri verilmesiyle i-lgili şartlar bakımından da, ara emri verilmezse telâfisi imkânsız zarar ziyan olacak, geriye dönüş imkânsız olacak.

Davalılar adına bulunan Savcının görüşleri ise aşağıdaki şekilde özetlenebilir.

Davacı kendi rızası ile ön kira sözleşmesi imzaladı. Orta-da sözleşmeden doğan bir ihtilâf vardır. Dava Mahkemenin yetkisi dışındadır. Ön kira sözleşmesi icrai bir karar değildir. İlk nazarda karara bağlanması gereken konu ciddi
değil, Davacı bu noktayı ortaya koyamadı. İnşaat izni temin edilmemesi ile ilgili müc-bir sebep iddiası geçerli değil. Mücbir sebepten bahsedilebilmesi için kendi iradesi dışında bazı olayların olması gerekir.

Alternati