- Birleştirilmiş
D.39/2009 YİM 38/2006 ve 39/2006
Yüksek İdare Mahkemesinde
Anayasanın 152. Maddesi Hakkında.
Mahkeme Heyeti: Necmettin Bostancı, Talat- D. Refiker, Narin F. Şefik.
Davacı: Etken Turizm İşletmeleri Sanayi ve Ticaret Ltd.,
Gazimağusa
- ile -
Davalı: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu vasıtası
ile K.K.T.C., Lefkoşa
ve
İlgili Şahıs: Akf-en İnşaat Turizm ve Ticaret A.Ş.

A r a s ı n d a.

Davacı namına: Avukat Mustafa Bülent Asena adına Avukat Yankı Akif
Davalı namına: Savcı İlter Koyuncuoğlu
İlgili Şahıs namına: Avukat Tahir Seroydaş.

------------
-

H Ü K Ü M

Necmettin Bostancı: Bu başvuruda Mahkemenin hükmünü Sayın Yargıç Narin F. Şefik okuyacaktır.

Narin F.Şefik: Davacı Davalı aleyhine ikame ettiği 38/06 sayılı davasında Davalı tarafından 15.3.2006 tarihinde S-640-2006 sayılı karar ile Davacı-ya 640 yatak kapasiteli yarım inşaat halindeki Bafra Tatil Köyünün kiralanmasını onaylayan E-488-2003 sayı ve 21.3.2003 tarihli kararının 2. maddesinin iptalini, ve Bafra Turizm yatırım Bölgesinde bulunan ve Bafra Tatil Köyü olarak bilinen Pafta/Harita XVI-.I'deki 124 dönüm 2 evlek 3100 ayakkarelik arazi ve üzerindeki 640 yatak kapasiteli yarım inşaat halindeki turistik tesis binaları ile bu parsele bitişik 23/4 no'lu 28 dönüm 1 evlek 2700 ayakkarelik arazinin, 63/93 sayılı Taşınmaz Hazine Malları (Kiralama -ve Değerlendirme) Yasası uyarınca Turizm ile ilgili Bakanlığın görüşleri doğrultusunda turizm yatırımcılarına
kiralanmak üzere Maliye Bakanlığı'nın yetkili kılınmasını öngören kararlarının ve bu kararlar doğrultusunda yapılan işlemlerin hükümsüz ve/veya e-tkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına dair karar verilmesini talep etmektedir.

Davacı dava konusu arazi ve yarım inşaatı Davalının 21.3.2003 tarihli E-488-2003 sayılı karar ile 63/93 sayılı Taşınmaz Hazine Malları Yasası ve Tüzüğü tah-tında 49 yıllığına kiralaması için Maliye Bakanlığının yetkili kılınmasına karar verdiğini, Maliye Bakanlığına bağlı Devlet Emlak ve Malzeme Dairesinin, Davalının E-488-2003 sayılı kararı ışığında dava konusu yarım inşaat ile arazileri 3.6.2003 tarihli yaz-ılı bir kira sözleşmesi ile 49 yıllığına Davacıya kiraladığını, kira sözleşmesi uyarınca kira konusu araziyi devralmaya Davacı gittiği zaman kiralanan bölgede Tapu ve Kadastro Dairesinin gerekli düzenlemeler yapması gerektiğinin ortaya çıktığını, bu düzenl-emelerin yapılmasına kadar Davacının hiç bir kusuru olmamasına rağmen, Davacının gerekli çalışmalarını yapamadığını veya sözleşme uyarınca yapması gereken projeyi hazırlatarak yatırıma başlayamadığını, Davacının hiçbir kusuru olmadan meydana gelen gecikme -gözönünde tutularak Davalının 25.12.2003 tarihinde E-2638-2003 sayılı yeni bir karar alarak Davacıya kiralanan bölgenin sınırlarının yeniden düzenlenmesini, tapu kayıtlarının bu düzenlemelere uygun olarak yapılmasını, 3.6.2003 tarihli kira sözleşmesinin ye-ni duruma göre tadil edilmesini, Davalının mağduriyetinin önlenmesinin dikkate alınmasını ve yapılan yol değişikliklerinin onaylanmasına karar verdiğini, bu karardan dolayı Devlet Emlak ve Malzeme Dairesinin Davacı ile takriben 23.1.2004 tarihinde bir prot-okol imzaladığını, bu protokol uyarınca kiralanan malın tarifinin Parsel 23/4, 23/2/1 olarak değiştiğini ve arazinin toplam alanın 153 dönüm 2200 ayak kareden 167 dönüm 3 evlek 1200 ayak kareye çıktığını, protokol ile kira sözleşmesi altında Turizm Bakanlı-ğının onayına sunulup onaylatılması öngörülen projenin, protokolun imzalanmasından 6 ay içerisinde, en geç 31.7.2004 tarihine kadar, Turizm ile ilgili Bakanlığın onayına sunulup onaylatılmasına ve kira sözleşmesinin
4'üncü maddesindeki projenin tamamlanma -tarihinin 1.6.2005 tarihinden 31.1.2006 tarihine değiştirilmesine mutabık kalındığını, Davacının, 27.1.2004 tarihinde mal ile ilgili Devlet Hazine Malı Kira Belgesini ve bina ruhsatını aldığını, 3.6.2003 tarihli kira sözleşmesinin tüm şartlarına Davacı uyd-uğu halde Devlet ve/veya Maliye Bakanlığına bağlı, Devlet Emlak ve Malzeme Dairesinin, kira mukavelesi altında üzerine düşen yükümlülükleri, bilhassa madde 11. altında su, elektrik enerjisi, telefon, yolların genişletilmesi ve asfaltlanmasını, kanalizasyon- ve/veya arıtma tesislerinin hizmete girmesinden önce yapması gerekirken, yapmadığını, hatta arazi değişikliği nedeni ile kapanan yolların yerine yapması gereken geçici yolları dahi yapmadığını, Davalı uhdesine düşeni yapmadığından Davacının çalışmalarını -engellediğini, Davacı müteaddit kez sözlü ve yazılı Devlet Emlak ve Malzeme Dairesi yetkililerine alt yapı çalışmlarının yapılmamasından dolayı mağduriyetini bildirerek gerekli işlemlerin yapılmasını talep etmesine rağmen herhangi bir olumlu yanıt almadığ-ını, Maliye Bakanlığına bağlı Devlet Emlak ve Malzeme Dairesinin, Davacıya, takriben 17.11.2005 tarihinde gönderdiği bir yazı ile Davacının gecikmekte haklı olduğunu kabul ederken yatırımlara da başlamasını talep ettiğini, Davacının bu yazıya 15.12.2005, v-e 16.12.2005 tarihli yazılarla cevap vererek yatırımlarının yapılmakta olduğunu, Devlet Emlak ve Malzeme Dairesinden kaynaklanan gecikme nedenlerini izah ettikten sonra, yapılan yatırımların tetkike açık olduğunu bildirdiğini, buna rağmen Davacının bu yazı-larına yanıt vermediği gibi hiçbir yetkilinin Davacının yaptığı yatırımları tetkik için gelmediğini, Devlet Emlak ve Malzeme Dairesinin, Davacıya, 3.2.2006 tarihli bir yazı göndererek, Davacının yazılarına cevap vermeden, tesisin tanınan süre içerisinde ta-mamlanmadığını tespit ettiklerini belirterek 21 güne kadar tesisin tamamlanmaması halinde 3.6.2003 tarihli kira sözleşmesi ile 23.1.2004 tarihli protokolü fesh edeceklerini bildirdiklerini,dirmiştir.mlak ve Malzeme Dairesinden kaynaklanan gecikme nedenleri-ni izah ederek yapılan yatırımların tetkike açık olduğunu bi Davacının bu yazıya 20.2.2006 tarihli avukatının yazısı ile cevap vererek Davalının kusurlarını sıraladıktan sonra, inşaata hız verdiklerini belirterek ek sözleşme
yapılmasını talep ettiğini, Da-valının ise yazılanlara cevap dahi vermeyerek 15.3.2006 tarihinde başvuru konusu S-640-2006 sayılı kararı aldıklarını, bu karardan sonra Devlet Emlak ve Malzeme Dairesinin 24.3.2006 tarihli kararı ile 3.6.2003 tarihli kira sözleşmesini ve 23.1.2004 tarihli- protokolü tek taraflı olarak fesh ettiğini ifade etmiştir. Davacı başvuru konusu karar ile sadece E-488-2003 sayılı kararın 2. maddesinin iptal edilmiş olması ve
E-2638-2003 numaralı kararın iptal edilmemiş olması nedeni ile kararın havada kaldığını, ic-rai nitelikli olmayan etkisiz ve/veya sonuçsuz bir karar olduğunu ileri sürmektedir.

18.5.2006 tarihinde davaya Akfen İnşaat Turizm ve Ticaret A.Ş İlgili Şahıs olarak ilave edilmiştir.

Davalı tarafından dosyalanan Müdafaa Takririnde Davalı, Davacı ile -Devlet Emlak ve Malzeme Dairesi arasında imzalanan 3.6.2003 tarihli kira sözleşmesi ve bu sözleşme ile birlikte 23.1.2004 tarihli protokol uyarınca Davacının konu tesisi 31.1.2006 tarihine kadar tamamlayıp hizmete koymayı kabul ettiğini, sözleşmenin 5. mad-desi ile bu süreye uyulmaması halinde idareye tek taraflı fesih hakkı verildiğini, Devlet Emlak ve Malzeme Dairesinin Davacıya gönderdiği 17.11.2005 tarihli ve Davacı tarafından 29.11.2005 tarihinde alınan ihbar ile sözleşme şartlarına uyulmaması halinde s-özleşmenin fesh edileceğini bildirdiğini, Devlet Emlak ve Malzeme Dairesinin Davacıya 3.2.2006 tarihinde ihbar gönderdikten sonra 24.3.2006 tarihli ihbar ile Davacı arasında aktedilen sözleşmeyi fesh ettiğini, Bakanlar Kurulunun ise 15.3.2006 tarihli S-640--2006 sayılı kararı ile dava konusu tesisin Davacıya kiralanmasını onaylayan E-488-2003 sayılı Bakanlar Kurulu kararını iptal ettiğini ve dava konusu taşınmaz malı Maliye Bakanlığına kiralaması için yetki verdiğini, Bakanlar Kurulunun 22.3.2006 tarih ve S--715-2006 sayılı kararı ile dava konusu taşınmaz malı İlgili Şahıs Akfen Ltd'e kiralanmasını onayladığını, Devlet Emlak ve Malzeme Dairesi ile İlgili Şahıs Akfen İnşaat Turizm ve Ticaret A.Ş arasında
12.4.2006 tarihinde sözleşme imzalandığını, Davacının ya-rım inşaat olarak kiraladığı yerde şantiye binası inşaası hariç hiçbir yatırım yapmadığından, sözleşmenin feshi ile Davacıya herhangi bir adaletsizlik yapılmadığını ileri sürmektedir.

İlgili Şahıs tarafından dosyalanan Müdafaa Takririnde, Davacının Daval-ı ile arasındaki sözleşme koşullarına uymaması nedeni ile 24.3.2006 tarihli bir ihbarla sözleşmenin fesh edildiğini ve Tapu Dairesine kaydedilen aynı hakkın silinerek, aynı hakkın sona erdirildiğini, dolayısı ile ayni hakkın ortadan kalkmış olduğunu, Devle-t Emlak ve Malzeme Dairesi ile iyi niyetli kiracı olarak İlgili Şahıs arasında 12.4.2006 tarihinde kira sözleşmesi imzalanarak bu kira sözleşmesinden doğan ayni hakkın 7 numaralı Hazine Malı Kira Belgesi tahtında tapuya kaydedilerek İlgili Şahsın bu arazil-er üzerine turistik bina ve/veya tesis inşa etmek için sözleşme süresi ile sınırlı, ayni hak elde etme hakkı kazandığını, İlgili Şahsın dava konusu arazileri engelleyen ara emirlerinin reddedilmelerinden sonra 12.1.2007 tarihinde konu araziyi teslim aldık-ları ve inşaatlara o tarihten sonra başlayabildiklerini, Davacının bu arazi üzerinde bundan sonra herhangi bir yasal veya gayrı yasal tasarrufu kalmadığını ileri sürerek davanın reddedilmesini talep etmektedir.

Taraflar arasındaki 39/2006 sayılı davada- ise Davacı, Davalının 22.3.2006 tarihinde S-715-2006 sayılı karar ile 38/2006 sayılı davaya konu malın Maliye Bakanlığı tarafından Akfen İnşaat Turizm ve Ticaret A.Ş'ye 49 yıllığına kiralanmasını öngören kararların ve bu kararlar doğrultusunda yapılan işl-emlerin hükümsüz ve/veya etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına dair emir talep etmektedir. 39/09 sayılı davanın olguları 38/2006 sayılı dava için belirtilen olgular ile aynidir. 39/2006 sayılı davada da 28.4.2006 tarihinde Akfen İnşaat -Turizm ve Ticaret A.Ş davaya İlgili Kişi olarak dahil edilmiştir. 39/2006 sayılı davada Davalı tarafından dosyalanan Müdafaa Takririnde 38/2006 sayılı
davadaki Müdafaa Takririnde belirtilenler yer almaktadır. İlgili Kişi tarafından 39/2006 sayılı davada -dosyalanan Müdafaa Takririnde ise ön itiraz olarak YİM 38/2006 ve Lefkoşa Kaza Mahkemesinde ikame edilen 2762/2006 sayılı davalarda başarılı olmadan Davacının 39/2006 sayılı davayı dinletmekte meşru menfaatı olmadığı iddia edilmekte ve bu iddia dışında müd-afaa takririnde İlgili Şahsın 38/2006 sayılı müdafaa takririnde yer alan aynı hususlar tekrarlanmaktadır.

7.11.2008 tarihli emir ile 38/06 ve 39/06 sayılı davalar birleştirilmiştir. Davanın duruşmasında taraflar müştereken Mahkemeye 21 adet emare ibraz e-tmişlerdir. Duruşma maksatları için Davacı şirketin direktörü Burhan Erdinç şahadet vermiş, Davalı ve İlgili Şahıs ise tanık çağırmamışlardır.

Davacı şirketin direktörü şahadetinde kira sözleşmesine konu araziye giriş güzergahının kapalı olması neden-i ile araziye ulaşımın olmadığını, konu yerde hiçbir alt yapı bulunmadığını, bu mükellefiyetin Emare 2'deki sözleşmenin 11. maddesi altında devlete ait olduğu halde devletin herhangi birşey yapmadığını, bu nedenlerle Davacının orada uzun süre çalışmaya baş-layamadığını, kendi çabaları ile araziye araba geçebilmesi için yolu genişlettiklerini, orada stabilize yol bulunmasına rağmen araziye bağlantıyı kendilerinin yaptığını ifade ederek dava ile ilgili emarelerde yer alan davanın tüm safhaları hakkında bilgi v-ermiştir.

Davacı şirket direktörü keza şahadetinde İlgili Şahsa araziyi kiralama kararının 22.3.2006 tarihinde alınmış olmasına rağmen kendi sözleşmelerinin fesih yazısının 24.3.2006 tarihli olduğunu ve yazının kendilerine 28.3.2006'da ulaştığını, yani D-avacı ile yapılan kira sözleşmesi fesh edilmeden İlgili Şahıs ile kira sözleşmesi yapılması kararının alındığını, İlgili Şahıs hiç bir yatırım yapmadığı halde konu yerin halen onların tasarruflarında bulunduğunu ifade ederek, kira sözleşmesine konu arazini-n Davacıya kiralanmasının iptali için alınan kararın iptalini talep etti.

İstintakında ise tanık, malın 12.1.2007'de teslim edildiğini ve kendisinin de Haziran 2007'den sonra ilgili yere hiç gitmediğini söylemiştir.

Davada müştereken sunulan emareler d-ava ile ilgili gerçekleri açıkca göstermektedir. Gerek Davacı şirket direktörünün şahadeti gerekse Mahkemenin huzurundaki emareler incelendiği zaman dava ile ilgili olguları şu şekilde özetlememiz mümkündür.

Bakanlar Kurulu Emare 1, 21.3.2003 tarihinde -aldığı kararla
Bafra Tatil Köyü olarak bilinen Pafta/Harita XVI. I, Parsel 23-2'deki 124 dönüm 2 evlek 3100 ayakkarelik arazideki 640 yatak kapasiteli yarım inşaat halindeki turistik tesis binalarının ve bitişik parsel 23/4'de bulunan 28 dönüm 1 evlek 270-0 ayakkarelik arazinin kararda ifade edildiği şekilde 63/93 sayılı Taşınmaz Hazine Malları (Koruma ve Değerlendirme) Yasası ve Amme Enstrümanı 303/94'de yayınlanan Taşınmaz Hazine Malları (Kiralama ve Değerlendirme) Usul ve Esaslar Tüzüğü altında Davacıya- 49 yıllığına kiralanması için Maliye Bakanlığını yetkili kılmıştır.
3.6.2003 tarihinde Davacı ile Devlet Emlak ve Malzeme Dairesi
arasında Emare 1 kararda belirtilen mallar için Emare 2'deki kira sözleşmesi imzalanmıştır. Bu kira sözleşmesi 3.6.2003 tar-ihinden 1.6.2052 tarihine kadar 49 yıllıktır. Sözleşmenin 3. maddesinde Davacının, arazi ve yarım inşaat tesisine sözleşmenin imza tarihinden en geç 6 ay içerisinde, 1.12.2003 tarihine kadar ön projeye uygun hazırlanacak bir projeyi, turizmle ilgili bakan-lığın onayına sunup onaylatacağı hususu yer almaktadır. 4. maddede ise, proje inşaatının harp, salgın hastalık veya tabi afet gibi mücbir sebep halleri ve grev ve lokavt dışında, projenin onaylanma tarihinden bir hafta içerisinde başlayacağı ve en geç 1.6-.2005 tarihine kadar tamamlanacağı yer almaktadır. Ayni maddede bu tarihte ilgili bakanlıktan işletme izninin alınarak tesisin hizmete konması da yer almaktadır. Sözleşmenin 11. maddesinde ise, "turistik tesis için gerekli su, elektrik enerjisi, telefon -ile tesise gelen yolun genişletilmesi ve asfaltlanması gibi alt yapı hizmetleri tesis sınırına kadar mal sahibi tarafından tesisin hizmete giriş tarihinden önce tamamlanacaktır" ifadesi yer alır. 16. maddede ise, kiracının kira sözleşmesindeki şartlardan -herhangi birisine ve/veya yasa veya tüzüklere kısmen veya tamamen uymaması halinde, mal sahibinin kiracıya en az 21 gün olmak kaydı ile makul bir süre vererek sözleşme hükümlerine riayet etmesini yazılı olarak ihbar edeceği, kiracının yine de riayet etmeme-si halinde ise, mal sahibinin sözleşmeyi tek taraflı olarak fesh ederek kiralanan malın tasarrufuna hakkı olduğu yer almaktadır.
Bakanlar Kurulunun 25.12.2003 tarihli Emare 3 E2638-2003
sayılı kararı ile Davacıya E488-2003 sayılı karar ile kiralanması öng-örülen arazi sınırlarının yeniden düzenlenmesine karar verilmiş ve imzalanan kira sözleşmesinin tadil edilmesi öngörülmüştür. Bu kararda ayrıca bazı yolların iptal edilmesi ve yeni yolların tapu haritalarına kayıt edilmesi yer almaktadır.
4) Taraflar a-rasında 23.1.2004 tarihinde Emare 4 protokol imzalanmıştır ve Emare 2 ile kiralanan mala ilave yapılarak kiralanan arazi 167 dönüm 3 evlek 1200 ayakkareye çıkarılmıştır. Emare 4 protokol ile Emare 2 sözleşmede 1.12.2003'e kadar onaylatılması öngörülen proj-enin 31.7.2004 tarihine kadar onaylatılmasına olanak sağlanmıştır. Yine Emare 4 protokol ile Emare 2 sözleşme uyarınca 1.6.2005 de tamamlanacak tesisin tamamlanma tarihi 31.1.2006 olarak taraflarca değiştirilmiştir.
5) Davacı 26.1.2004 tarihinde İskele- Kaymakamlığından Fasıl 96 Yollar ve Binalar Düzenleme Yasası altında tatil köyü için bina ruhsatı temin etmiştir.
6) Davacı adına dava konusu mal ile ilgili 27.1.2004 tarihli 4 sayılı Devlet Hazine Malı Kira Belgesi Tapu ve Kadastro Dairesi tarafından- isdar edilmiştir.
7) 17.11.2005 tarihinde Devlet Emlak ve Malzeme Dairesi Davacıya yerinde yapılan incelemeler ışığında ihbar tarihine kadar Davacı şirketin konu yerde herhangi bir yatırım yapmadığı ve/veya başlatmadığının tespit edildiğini belirterek,- ihbar tarihi itibarı ile en geç 21 gün içerisinde yatırımlara başlanmadığı takdirde mukaveleyi fesh edeceğini bildirmiştir.
8) Davacı 15.12.2005 tarihinde Emare 8 ve 16.12.2005 tarihinde Emare 9 yazılarla dava konusu tesisin yatırımlarına başladıkların-ı Devlet Emlak ve Malzeme Dairesine yazılı olarak bildirmiştir. Emare 9 yazı ile Davacı araziye yol bağlantıları iyileştirilerek ana yola bağlanıldığını, mevcut binalar ve arazide elektrik enerjisi gerektirmeyecek çalışmalara devam edildiğini, Elektrik K-urumuna şantiye elektriği için müracaat edildiğini ve diğer yatırımcılarla birlikte elektrik bağlanmasını beklemekte olduklarını ifade etmiştir.
9) Devlet Emlak ve Malzeme Dairesi Müdürü 3.12.2006 tarihli ihbarı ile Emare 2 sözleşme ve Emare 4 protokol -tahtında, 31.1.2006 tarihine kadar tesisin tamamlanması gerektiği halde 19.1.2005 (2006 olmalı) dairece yapılan yerinde incelemede tesisin tanınan süre içerisinde tamamlanmadığının tespit edildiğini ifade ederek, ihbarın tebliğ tarihinden itibaren en geç 2-1 gün içerisinde tesisin taahhüt edildiği şekilde tamamlanmasını, bu yapılmadığı takdirde kira sözleşmesi ile protokolun fesh edileceğini Davacıya bildirmiştir.
10) Davacı avukatı 20.2.2006 tarihli Devlet Emlak ve Malzeme Dairesi Müdürlüğüne hitaben yaz-dığı Emare 11 yazısında Emare 2 kira sözleşmesi altında Devlet Emlak ve Malzeme Dairesinin uhdesine düşen turistik tesis için gerekli su, elektrik enerjisi, telefon ile tesise gelen yolun genişletilmesi ve asfaltlanması gibi alt yapı hizmetlerini tesisin s-ınırına kadar tesisin hizmete giriş tarihinden önce tamamlamak zorunda olduğu halde ihbar tarihine kadar ancak tesis sınırına stabilize yol ulaştırabildiğini ve diğer yükümlülüklerini Davacının faydalanabileceği şekilde yerine getirmediğini, stabilize yolu-n tamamlanmasına kadar Davacının araziye hiçbir şekilde araçla girmesinin mümkün olmadığını, stabilize yolun tesis sınırına ulaşmasından sonra Davacının yatırımlarına ve inşaata hız verebildiğini, bölgedeki diğer yatırım yapan firmaların yatırımlarına başl-amadıkları halde onlara ihbar gönderilmediğini, bölgenin şantiye halinde olduğunu, Davacının tesisi bitirmesi ve bölgedeki diğer inşaatların bitmemeleri halinde
Davacının tesisini hizmete koymasının imkansız olacağını, bölgeye turist getirilemeyeceğinden -Davacının zara