-D.15/93 YİM 348/91

Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkemede
Yargıç Nevvar Nolan huzurunda.
Anayasanın 152. Maddesi hakkında.

Müstedi: Alim Solmaz, 28. Tümen Cad. K-aradeniz Sok. No.24,
Gazi Mağusa.
ile
Müstedaaleyh: KKTC Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığı, Boğaz
vasıtası ile KKTC, Lefkoşa.
A r a s ı n d a.

Müstedi tarafından Avukat Erden Algun.
-Müstedaaleyh tarafından Savcı Behiç Öztürk.

H Ü K Ü M

Nevvar Nolan: 1965 Erdemli-Türkiye doğumlu olan Müstedi 1975 yılında anne ve babası ile Kuzey Kıbrıs'a yerleşti. 1979 yılında müstedinin o zamanki adı ile Kıbrıs Türk Federe Devleti yurttaşlığına ka-bul edilmesi için babası tarafından İçişleri Bakanlığına yapılan müracaat üzerine müstedi Kıbrıs Türk Federe Devleti yurttaşlığına kabul edildi. Böylece müstedi hem Türkiye Cumhuriyeti hem de Kıbrıs Türk Federe Devleti şimdiki adı ile Kuzey Kıbrıs Türk Cum-huriyeti uyruklu oldu.

1983-84 öğrenim yılında Mağusa Canbulat Lisesinden mezun olan müstedi Türkiye'ye gitt ve 1984-86 yılları arasında Türkiye'de Harita ve Kadastro okulunda iki yıl öğrenim gördü. Öğreniini tamalayan müstedş Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriye-ti'ne döndükten sonra tekrar Türkiye'ye gitti ve 3.6.1987 - 3.12.1988 tarihleri arasında Türkiye'de Türk Silahlı Kuvvetlerinde 18 aya askerlik hizmetini yapı. Türkiye'de askerlik hizmetini tamamlayıp Kuzery Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ne dönen müstedi Güvenlik- Kuvevtleri Komutanlığı Seferberlik Şubesine müracaat ederek ihtiyat personel kaynağına kaydını yaptırdı ve "ihtiyat personel kimliği" aldı. 9.5.1989 tarihinde müsetdinin ihtiyatlık yoklaması yapıldı (Emare 7). 30.5.1990 tarihinde de müstediye seferberlik -deneme tatbikatı ve tazeleme eğitimi için silâhaltı davetiyesi gönderildi (Emare 8). Asal Şube de 20.12.1990 tarihinde müstediye Erbaş ve Er Terhis Belgesi verdi (Emare 11).

Müstedaaleyh 4.4.1992 tarihinde askere gitmesi için müstediye 10.10.1991 tarihin-de celp pusulası tebliğ ettirdi (Emare 14). Müstedi 16.10.1991 tarihinde müstedaaleyhe Emare 15 yazıyı yazarak askerliğini 3.6.1987-3.12.1988 tarihleri arasında yaptığını, Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığı Asal Şube Müdürlüğünden 20.12.1990 tarihli Terhis Be-lgesini aldığını 22.6.1990 tarihinde yapılan seferberlik deneme tatbikatı ve tazeleme eğitimine katıldığını, yurt ödevini Türkiye'de yapmış olduğundan kendisine ikinci kez askerlik yaptırılamsının bir ahksızlık olacağını ileri sürdü ve tarafına gönderilen -celp pusulasının iptale dilmesi isteminde bulundu. Müstedinin Emare 15 yazısını 19.11.1991 tarhli Emare 16 yazı ile cevaplayan müstedaaleyh 14/80 sayılı Askerik Yasasının 5. maddesine tabi odluğunu, Türkiye'de yaptığı 18 ay askerlik hizmetinin Güvenlik Kuv-vetleri Komutanlığınca kabul edilmesinin yasal olarak mümkün olmadığını bildirdi.

Müstedi müstedaaleyhin kendisine gönderdiği Emare 16 yazı üzerine aşağıdaki çareler için 18.12.1991 tarihinde Yüksek İdare Mahkemesine başvurdu:

A- Müstediyi 4.4.1992 tar-ihinde askerlik hizmeti için eğitimini yapmak üzere eğitim mrkezine celp eden ve bu maksatla müstediye celp pusulası veren müstedaaleyhin almış olduğu kararın ve/veya yapmış odluğu işlemlerin tamamen etkisiz ve/veya hükümsüz olduğuna ve herhangi - bir sonuç doğuramayacağına dair bir karar,

B- Askerlik hizmetini Türkiye'de 3.6.1987-3.12.1988 tarihleri arasında 18 ay yapmış olduğundan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığınca 20.12.1990 tarihinde müstediye verilen Er ve Er-baş terhis Belegesine rağmen müstediyi yeniden askere celp eden ve müstedinin Türkiey'de yapmış olduğu askerliği kabul etmeyi red ve/veya ihmal eden ve Asal 4000 - 652 - 91/983 sayı 19.11.1991 tarihli yazı ile müstediye bildirilen müstedaaleyhin almış odlu-ğu kararın ve yapmış odluğu işlemlerin hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhnagi bir sonuç doğurmayacağına dair bir karar,

C- Müstedinin Türkiye'de yapmış olduğu askerliğini kabul etmeyi ihmal edeb müstedaaleyhin bu ihmalinin tamamen etkisiz ve hükümsüz o-lduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına ve yapılması ihmal olunan eylem ve/veya işlemin yapılamsı gerektiğine dair bir karar.

Müstedinin başvurusuna itiraz dosyalayan müstedaaleyh itirazında aslen Türkiye Cumhuriyeti uyruklu olan müstedinin Kuzey -Kıbrıs Türk Cumhuriyeti uyruğuna da kabul edildikten sonra Türkiye'yegidip Türk Silahlı Kuvevtleri Komutanlığınca kabul edilmesinin yasal olarak mümkün olamdığını, müsetdiye Güvenlik Kuvevtleri Komutanlığı Asal Şube Müdürlüğü tarafından 20.12.1990 tarihind-e verilen Er ve Erbaş Terhis Belgesinin Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığının terhis emri olmaksızın ve hata ile verildiğini ileri sürmüştür.

Başvurunun duruşamsında taraflar 18 adet emare sundular ve müstedi tarafından sadece 1986 yılına kdar 5 yıl Asal ve- Seferberlik Şube Müdürü olarak görev yapan Güvenlik Kuvevtleri Komutanlığınndan emekli Kazım And, müstedaaleyh tarafından ise sadece 5.9.1988 tarihinden beri Güvenlik Kuvevtleri Komutanlığı Asal Şube Müdürü olarak görev yapan Binbaşı Özgün Öztemel şahadet- verdiler.

Aşağıdaki hususlarda taraflar arasında herhangibir ihtilâf yoktur. Aslen Türkiye Cumhuriyeti uyruklu olan müstedi anne ve babası ile Kuzey Kıbrıs'a yerleşmiş, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlığına kabul edilmesi ile hem T.C. hem de KKTC -uyruklu, bir başka ifade ile çift uyruklu olmuştur. Askerlik çağına Kuzey Kıbrıs'ta giren müstedi Türkiye'ye gitmiş ve 3.6.1987-3.12.1988 tarihleri arasında Türk Silahlı Kuvvetlerinde 18 ay askerlik hizmeti yapmıştır.

Aslen yabancı uyruklu olup da sornad-an KKTC yurttaşlığına da kabul edilip çift uyruklu olanların askerlik durumalrını dözenleyen 14/80 sayılı Askerlik Yasasının 5. maddesidir. Bu madde aynen şöyledir:

"5. Kıbrıs Türk Federe Devleti yurttaşlığına geçenlerin eski yurttaş-lıklarındaki askerlik-leri saklıdır. Bunlardan askerliğini yaptıklarını tevsik edemeyenler askerlikleri tam oalrak yaptırılır."

Müstedi avukatının bu başvruudaki iddiaları özetle aşağıdaki gibidir:

1) Müstedi avukatına göre bir çift uyruklu KKTC uyruğu dışında diğer uyruğu -altında askerlik hizmeti yapmış ise, hangi tarihlerde yapmış olursa olsun, ister KKTC uyruğuna geçmeden önce ister KKTC uyruğuna geçtikten sonra yapsın, 14/80 sayılı Yasanın 5. maddesi yapılan askerlik hizmetinin tanınmasını öngörür ve böyle bir kişiye KKT-C'de de askerlik hizmeti yaptırıllamaz. 14/80 sayılı Askerlik Yasasının 5. maddesi KKTC uyruğunda olan bir çift uyruklunun KKTC dışında diğer uyruğu altında KKTC uyruğuna geçtikten sonra da askerlik hizmetini yapması halinde yaptığı bu hizmetin KKTC tara-fından kabul edilmesini ve bu kişiye KKTC'de yeniden askerlik hzimeti yaptırılmamasını öngörür. skerlik yükümlülüğünün amacı yurtttaşı yurdun tehlikeye düşmesi halinde yurdu savunabilecek kadar eğitmektir. Bu temel askerlik eğitimini alan kişiler, bu eğit-imi nerede alırlarsa alsınlar, yeniden asker alınmazlar.

2- KKTC'de yerleşmiş ve askerlik çağına girmiş çift uyrukluların (T.C. ve KKTC) askerlik yoklamaları Kıbrıs Türk Barış Kuvvetleri tarafından yapılır, bu kişiler K.T.B.K. Komutanlığı tarafından aske-re celbedilirler, asker alındıklarında emirle Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığında G rumuzu ile görev yaptırılırlar ve 18 aylık askerlik hizmeti sonunda da K.T.B.K. Komutanlığının emri ile teris edilirler. Bu şekilde askerlik hizmeti yapanların askerlik hiz-metleri Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığınca tanınır ve bu kişiler yeniden askerlik hizmeti için Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığından celbedilmezler. Kıbrıs Türk Barış Kuvvetleri Türkiye Cumhuriyeti Türk Silahlı Kuvvetlerinin bir birimidir ve Kıbrıs Türk Barı-ş Kuvvetleri tarafından askere celbedilenler askerlik hizmetlerini Türkiye Cumhuriyeti yasaları altında yaparlar. Kişi askerlik hizmetini ister Türkiye'de Kars'ta yapsın ister Kıbrıs Türk Barış Kuvvetlerinde yapsın, yapılan hizmet Türk Silahlı Kuvvetlerind-e yapılan askerlik hizmetidir. Askerlik hizmetlerini Kıbrıs Türk Barış Kuvevtlerinde yapanların askerlik hizmetleri tanındığına ve bu kişiler Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde yeniden askerlik hizmeti için celbedilmediklerine göre eşitlik ilkesi nedeni ile- Türkiye'de Türk Silahlı Kuvvetlerinde askerlik hizmeti yapanların da yaptıkları hizmetin tanınması ve bu kişilerin de Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde askerlik hizmeti için celbedilmemeleri gerekir.

3. Devletler hukukunda mütekabiliyet (karşılıklılık) -ilkesi vardır. Mütekabiliyet ilkesi sadece yasalardan ve Devletler arası anlaşmalardan doğmaz, uygulamadan da kaynaklandır. A Devleti B Devleti yurttaşlarına aynı uygulamayı yapar. Türkiye Cumhuriyeti KKTC Güvenlik Kuvvetlerinde yapılan askerlik hizmetini -tanımakta ve Güvenlik Kuvevtlerinde askerlik hizmetini yapan yurttaşlarını Türkiye'de askere celbetmemektedir. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhu-riyetinde Türkiye Cumhuriyetinde yapılana skerlik tanınmayacaktır diye bir hüküm olmadığına göre mütekabiliyet ilkesi ger-eği Türkiye Cumhuriyetinde yapılan askerlik hizmeti Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti tarafından tanınıp kabul edilmeli ve Türkiye Cumhuriyetinde askerlik hizmeti yapan yurttaşlar Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde askere celbedilmemelidir.

Müstedaaleyhi tems-il eedn savcı 14/80 sayılı Askerlik Yasasının 5. maddesine müstedi avukatından farklı yaklaşmakta ve bu maddeyi farklı yorumlamaktadır. Müstedaaleyhi temsil eden savcıya göre sonradan KKTC yurttaşlığına kabul edilen bir kişi KKTC yurttaşlığına kabul edilme-zden önce eski yurttaşlığı altında askerlik hizmetini yapmışsa bu askerlik hizmeti tanınmaktadır ve bu kişi KKTC'de askerlik hizmetini yapması için askere celbedilmemektedir, ancak kişi KKTC yurttaşlığına kabul edildiği tarihe kadar eski veya diğer yurttaş-lığı altında askerlik hizmeti yapmamış ise KKTC'de askerlik hizmeti yapmakla yükümlüdür.

Sonradan KKTC yurttaşlığına kabul edilenlerin ve hali ile çift uyrukluların askerlik durumlarını düzenleyen yukrıda da ifade ettiğim gibi 14/80 sayılı Askerlik Yasas-ının 5. amddesidir. Konu yasanın 5. maddesine göre sornadan KKTC yurttaşlığına geçen bir kişi eski yani önceki yurttaşlığına tabi oalrak askerlik hizmetini yapmış ise, yaptığı askerlik hizmeti tanınır ve kabul edilir. KKTC yurttaşlığına geçen böyle bir kiş-iye KKTC'de yeniden askerlik hizmeti yaptırılmaz. KKTC yurttaşlığına geçen bir kişi eski veya bir önceki yurttaşlığına tabi oalrak askerlik hizmetini yapmamış ise veya yaptığını tesvik edemezse KKTC'de askerliğini tam oalrak yapmakla yükümlüdür. 14/80 sayı-lı Yasanın 5. maddeisnin söylediğini daha açık bir şekilde aşağıdaki gibi ifade edebilirim. KKTC yurttaşlığına kabule dilen bir kişi KKTC yurttaşlığına kabul edilmezden önce eski yurttaşlığına tabi oalrak askerlik hizmetini yerine getirmiş ise bu kişinin e-ski yurttaşlığında yerine getirdiği askerlik hizmeti tanınır ve bu kişiden KKTC yurttaşı oldu diye KKTC'de askerlik hizmeti yapması istenmez. KKTC yurttaşlığına kabul edilen bir kişi KKTC yurttaşlığına kabul edildiği tarihe kadar eski veya önceki yurttaşl-ığına tabi olarak askerlik hizmetini yapmamış ise bu kişi KKTC'de askerlik hizmetini yapmakla yükümlüdür. Sonradan KKTC yurttaşlığına kabul edilen ve eski yurttaşlığını da koruyan bir çift uyruklu KKTC yurttaşlığına kabul edildiği tarihe kadar diğer uyruğ-u altında askerlik hizmetini yapmamış ise yukarıda ifade ettiğim gibi KKTC'de askerlik hizmetini yapmakla yükümlüdür, böyle bir kişi KKTC uyruğuna geçtikten sonra diğer uyruğu altında askerlik hizmetini yaparsa, yaptığı bu askerlik hizmeti KKTC'de tanınıp -kabul edilemez ve kişiye KKTC'de askerlik hizmetinden muafiyet vermez.

Yukarıda belirttiklerimi gayet kısa bir şekilde şöyle özetleyebilirim: 14/80 sayılı Askerlik Yasasının 5. öaddesine göre sonradan KKTC yurttaşlığına kabul edilen bir kişi, KKTC yurtta-şlığına kabul edildiği tarihe kadar önceki yurttaşlığına tabi oalrak askerlik hizmetini yapmamış ise, KKTC yurttaşı olarak KKTC'de askerlik hizmetini yapmakla yükümlüdür. Aslen T.C. uyruklu olup sonradan KKTC yurttaşlığına da kabule dilen ve KKTC yurttaşlı-ğına kabul edildikten sonra Türkiye'ye gidip T.C. uyruğuna tabi oalrak askerliğini Türk Silahlı Kuvevtlerinde yapan müstedi 14/80 sayılı Askerlik Yasasının 5. maddesi gereği KKTC'de askerlik ödevini yerine getirmekle yükümlüdür.

14/80 sayılı Askerlik Yas-asının 5. maddesi ile ilgili yukaırda ifade ettiklerimden sonra müstedi avukatının değindiği diğer konuları da incelemek isterim. Müstedi avukatının askerlik hizmetlerini K.T.B.K.'de yapan çift uyruklular ile ilgili yuakrıda belirttiğim iddiaları vardır. H-uzurumdaki şahadete göre 1987 yılına kadar KKTC'de ikamet eden çift uyruklular (T.C.-KKTC) asker