-D.20/84 YİM 33/83

Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan

Yüksek Mahkeme Huzurunda.

Mahkeme Heyeti: N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay.

Anayasanın 118. Maddesi hakkında.

Müstedi: 1. İlkin Erçelik, Lefkoşa.
2. Hüseyin -Erçelik, Lefkoşa.
3. Sadık M. Şah, (şahsen veya Halide M. Şah'ın Tereke İdare Memuru sıffatıyle), Lefkoşa.

ile -

Müstedaaleyh:İçişleri ve İskân Bakanlığı (İnceleme ve
Dağıtım Komisyonu) vasıtasıyle, KTFD, Lefkoşa.

Arasında.

Müstedile-r namına: Hasan Sözmener.
Müstedaaleyh namına: Mustafa Arıkan.

Yasa Maddesi: 41/77 sayılı İskân, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasasının 25(1) maddesine istinaden çıkarılan 1978 İnceleme ve Dağıtım Komisyonu Tüzüğünün 17. maddesi.

İstemin Özeti: Tahsis-i alan şahsın vefat etmiş olması ve aile nufusuna dahil bekâr çocuk bırakmaması nedenine binaen Müstedi tarafından alınan konut tahsisi iptal kararının, hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilmesi istemi.

OLAY: Müste-diler şehit ve hadise kurbanı eşi olarak tahsis alan annelerinin ölümünden sonra şehitin en yakını sıfatı ile konutun kendi isimlerine kaydını talep ettiler. Müstedaaleyh verdiği yanıtta Müstedilerin "tahsisi alan şahsın vefat etmiş olması ve/veya aile nüf-usuna dahil bekâr herhangi bir çocuk bulunmaması" nedenine bağlı olarak tahsisi iptal etti ve konutu tahliye etmelerini bildirdi. Başvuru bu karardan yapılmıştır.

SONUÇ: Yasal inceleme ve meselenin olguları ile 27/82 sayılı Yasanın 17. maddesinin son para-grafı uyarınca şehit ve hadise kurabının en yakını tanımına giren Müstedilerden tahsisin iptal edilerek bu evin geri alınması kararı yanlıştır. Bu nedenle başvuru konusu kararın hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar veril-ir.

HÜKÜM

N. Ergin Salâhi: Müstediler şehit ve hadise kurbanı olan Mehmet Şah'ın evlâtlarıdırlar. Halide vlehmet Şah ise anneleridir. 1974 Barış Harekâtından sonra 4.8.1975 tarihinde Halide Mehmet Şah'a şehit ve hadise kurbanı eşi olarak Yenişehir X -VI C bölgesinde bulunan 9 Ahmet Aydın Sokaktaki ev tahsis edilmişti. Konu evin tahsisi yapıldığı zaman Emare 2'den görülebileceği gibi aile sayısı veya fertleri 4. olarak tesbit edilmişti. Bilâhare Halide Mehmet Şah 25.9.1982 tarihinde vefat etmiştir. Vefa-tından sonra müstediler şehit veya hadise kurabının en yakınları sıffatı ile konu evin kendilerine tahsis edilmesi için snüracaatta bulunmuşlar ancak ilgili bakanlık Emare 4 olarak ibraz edilen bir kararla "tahsisi alan şahsın vefat etmiş olması ve/veya ai-le nüfusuna dahil bekâr herhangi bir çocuk bulunmaması" nedenine bağlı olarak tahsisi 10.1.1983 tarihinde iptal etmişlerdir. Bu iptal kararı üzerine müstediler avukatları vasıtası ile Emare 6 olarak ibraz edilen 11.2.1983 tarihli yazıyı göndererek daha önc-e yapılan müracaatlarına yanıt alamadıklarını, bu evin şehit veya hadise kurbanının en yakını olarak kendilerine tahsis edilmesi gerektiği istemini yineleyerek betekrar bir müracaatta bulunmuşlar ancak Emare 7 olarak gönderilen 9.3.1983 tarihli yazıda yine- daha önce İnceleme ve Dağıtım Komisyonu tarafından alınan karara atıfta bulunularak halen müstedi 1'in tasarrufunda bulunan hanenin tahliye edilmesi gerektiği hususunda yanıt verilmiştir.

Başvuru bu yanıt ve evvelce alınan kararın geçersiz ve hükümsüz ol-duğu ile ilgilidir.

Müstedaaleyhler dosyalamış oldukları itirazda özetle konu evin Halide Mehmet Şah'a 9.4.1975 tarih ve 87/75 numaralı İnceleme ve Dağıtım Komisyonu kararı ile tahsis edildiğini ve o zaman öğrenci olan oğlu müstedi no.3 ile birlikte oturm-ası için verilmiş olduğunu, Halide M. Şah'ın 25.9.1982'de vefat etmesinden önce kendisi ile birlikte konu konutta aile nüfusuna dahil olan 3. müstedinin evlenerek bu evden ayrılıp başka bir yerde kaldığı bu nedenle 3. müstedinin meşru menfaatının bulunmadı-ğını ileri sürmüşlerdir. Müstedi 1 ve 2'nin ise başvuru konusu konutta ikamet etmediklerini, merhumenin ölümüne tekabül eden tarihlerde aile reisi durumunda olup ayrı yuvaları bulunduğunu, bu nedenle meşru menfaatları bulunmadığını ileri sümüşlerdir. Keza- müstedaaleyhlerin iddialarına göre, müstediler, 27/82 sayılı İskân Topraklandırma ve Eşdeğer Mal (Değişiklik) Yasasının 17. maddesi kaspamında değillerdir.

Müstediler ise özetle başvuru lâyihasında şehit çocukları olduklarını konu konutun 9.4.1975 tarihi-nde annelerine şehit ailesi statüsü ile verildiğini ve 3 müstedi ile birlikte aile nüfusunu oluşturan 4 kişiye verilmiş olduğunu ancak aile reisi durumunda olan annelerinin üzerine tahsis çıkarıldığını, bu evde müstedi 3'ün son zamanlara kadar kaldığını, m-üstedi 1'in ise kira ile başka bir evde oturduğunu, ancak küçük çocuğunun nenesi durumunda olan Halide M. Şah'ın yanında kaldığını, bu evi kullandıklarını ve kendilerine 27/82 sayılı değişiklik yasasının ilgili maddeleri uyarınca annelerinin vefatından son-ra tahsis yolu ile bırakılması gerektiğini ileri sürmüşlerdir.

Başvurunun duruşmasında müstedi 1'in eşi Hüseyin Erçelik şahadet vermiş ve başvurudaki iddiaları tekrarlayarak müstedi 1 ve 2'nin başvuru konusu ev tahsis edildiği zaman evli olup anneleri ile- birlikte kalmadıklarını, müstedi 3'ün yetim ve talebe olup annesi Halide M. Şah ile birlikte kaldığını, aradan geçen zaman zarfında yaşı büyüyerek evlenip merhumenin vefatından kısa bir süre önce ayrı bir eve taşındığı hususunda şahadet vermiş ancak bu şa-hidin şahadetine göre kendi kızının kayınvalidesi durumunda olan Halide M. Şah'ın yanında devamlı kaldığını, kendileri de gündi.izün bu evi kullandıklarını, bazı zamanlarda devamlı kaldıklarını ileri sürmüştür. Yine bu şahidin şahadetine göre kendisi Gönye-li'de bir arsa sahibi olmakla beraber buraya inşaat yapacak mali gücü yoktur ve sosyal konuttan yoksun kiracı durumunda birisidir. Daha önce şehit aile yuvası durumunda olan konu eve kayınvalidesi hayatta iken tüm aile efradı sığışmadığı için bu eve taşını-p devamlı orada ikamet etmediklerini ileri sürmüştür.

Müstediler başka şahit çağırmamışlardır. Müdafaa ise şahit çağırmamış ve müstedilerin şehit ve hadise kurbanı olup tahsis sahibinin en yakınları olduklarını ancak bu şahısların şu anda başka yerde otur-dukları ve tahsise hakları olmadığı hususunda beyanda bulunmuştur.

Müstedi avukatı 27/82 sayılı yasanın şehit ve hadise kurbanının en yakınlarına tahsis edilen bir konutta en yakını tanımına giren diğer aile fertlerinin bu konutta kalıp kalmadıkları, evli- veya bekâr olup olmadıklarına bakılmaksızın müşterek kullanıma hak verdiğini ve aile yuvası olarak şehit ailesine tahsis edilen böyle bir konutun tahsis yapılan kişinin ölümü halinde devlete intikal edemeyeceğini, hayatta bulunan en yakınlarına tahsis edi-lmesi gerektiğini ileri sûrmüştür. Ayrıca başvuru konusu yapılan kararın "tahsisi alan ve sonradan vefat eden şahsın bekâr herhangi bir çocuğu bulurımadığı" gerekçesine dayandığı halbuki yasanın şehit ve hadise kurbanı çocuklarının bekâr olup olmadığına ba-kılmaksızın kendilerine direkt olarak tahsis hakkı behşettiğini ve alınan kararın bu yönü ile de sakat olduğunu ileri sürmüştür.

Müstedaaleyh tarafından bulunan savcı ise 27/82 sayılı Yasanın 17. maddesinin aile efradını oluşturan kişilere müşterek kulla-nma hakkı verdiğini ancak müstedilerin evli oldukları ve başka yerlerde ikamet ettikleri cihetle bir aile ferdi oluşturan kişiler tanımına giremeyeceklerini ileri sürmüştür. Bu başvuru açısından esas itibarı ile üzerinde durulması gereken husus 27/82 sayıl-ı İskân Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasasının 17. maddesine verilecek anlam ve müstedilerin bu madde kapsamında tahsise hak kazanıp kazanmadıkları ve durumlarının ne olabileceği hususlarıdır.

Yasanın ilgili maddesi aynen şöyledir:

"17. Bu şekilde tahs-is edilen taşınmaz mallardan, hak sahibi aile
reisiile birlikte aile nüfusunu oluşturan tüm aile fertleri
eşitşekilde tasarrufhakkına haizdirler. Ancak, karı ve
kocanın boşanmaları halinde, bu haklar ilgili Mahkeme kararı ile yenidendüzenlenebilir. Es-as durumda doğabilecek değişikliklerİskânİşlerinden sorumlu Bakanlığa ilgililerce intikal ettirilir.

Bu taşınmaz mallara ait hakların devirlerine ilişkin usul,zaman ve diğer hususlar, Bakanlar Kurululu'nca hazırlanacak
Tüzükle saptanır.
Mülkiyet dev-ri işlemlerinin tamamlanmasına kadar, tahsis hakkı verilen aile fertlerinden herhangi birinin hayatta kalmaması veya sürekli olarak Kıbrıs Türk federe Devletini zerketmesi halinde, bu aileye verilen taşınmaz mallar Devletin kullanımına geçer.

Ancak şehit -ve hadise kurbanının en yakını tanımına girenler için böyle bir işlem yapılmaz."
Yukarıda alıntısı yapılan madde tahsis sahibine olduğu gibi tahsis sahibi ile birlikte aile nüfusunu oluşturan tüm aile fertlerine eşit kullanım hakkı vermektedir. 'Tahsis hak-kı verilen aile fertlerinin devamlt KKTC dışında kalmaları veya herhangi birinin hayatta kalmaması halinde tâhsis edilen kaynağın Devlete intikal etmesini ve betekrar başkalarına tahsis edilmesini öngörmektedir. Ancak son paragraftan görülebileceği gibi şe-hit veya hadise kurbanı kişilerirı en yakını tanımına girenler için böyle bir işlem yapılamayacağı görülmektedir. Diğer bir deyişle şehit ve hadise kurbanı aile yuvası olarak aile fertlerinin kulanması için tahsis yolu ile verilen konutun tahsis sahibinin -ölmesi ve sair aile fertlerinin bu konutta oturmaması ve devamlı ada haricinde bulunması veya hayatta bulunmamaları halinde dahi eşdeğer mal uygulamaları işlemlerinin tamamlanacağı bu geçici dönemde Devlete, başkalarına tahsis amacı ile intikal edemeyeceği- ve doalyısıyle başkalarına betekrar bu dönemde verilemeyeceği anlamını taşımaktadır.

Yasa koyucunun şehit ve hadise kurabı kişilerin en yakınlarına daha üst düzeyde bir statü kazandırmak amacını güttüğü açıklıkla görülmektedir. 41/77 sayılı İskân Toprakl-andırma ve Eşdeğer Mal Yasasının 3(b) maddesinde hak sahibi başlığı altındaki (b) fıkrasına göz atıldığında' da bu ayırım daha bariz bir şekilde görülmektedir. Bu fıkra aynen şöyledir:

"3. Hak sahibi

(a). . . . . . . . .

(b) Konut tahsisi açısından,
Şe-hit ve hadise kurbanı kişilerin en yakınını, malûl gazilerile aile reisi durumunda olup da göçmenlik ve iktisaden güçlendirilecekler tanımına girenlerden Kıbrıs Türk Federe Devleti bölgesinde kendisinin, eşinin veya velayeti altındaki çocuklarının ayrı ayr-ı veya birlikte toplam yarı hisseden fazla koçanlı konutu bulunmayanlar veya yukarıda sıralanan aile fertlerinden herhangi birinin sağlık koşullarına ve oturulm