-D.5/85YİM 3/84

Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan

Yüksek Mahkeme Huzurunda.

Mahkeme Heyeti: N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay. Anayasanın 118. Maddesi hakkında.

Müstedi: Hatice Hasan n/d Hatice Arşanlı, Güzelyurt.

ile
Müstedaaley-h: 1. KKTC İskân Bakanlığı vas. KKTC, Lefkoşa.
2. Saptama, Değerlendirme ve Tazmin Komisyonu vas.
KKTC, Lefkoşa.
3. KKTC Bakanlar Kurulu vas. KKTC, Lefkoşa.

Ar-asında.

Müstedi namına: Menteş Aziz.
Müstedaaleyhler namına: Mehmet Ali Şefik.
İlgili şahıs namına: Cahit Yılmazoğlu ve Ahmet Kalkan.

Yasa Maddesii: 41/77 sayılı İskân Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasasını değiştiren 27/82 sayılı Yasanın 69(1) ve 74. -maddeleri.

İstemin özeti: Alâkadar şahsa bahçe ile ilgili kesin tasarruf belgesi verilmesi isteminin hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilmesi istemi.

OLAY: 1974 göçmeni olan Müstediye 1976 planlı toprak dağıtımın-da alâkadar şahsa tahsisli 35 dönümlük narenciye bahçesi ikiye bölünerek bir bölümü tahsis edilmiş ve bölünme işlemi yerinde taraflara gösterilmiştir. Bahçe Müstedinin tasarrufuna geçtikten sonra alâkadar şahıs adına tanzim edilen "T" cetvelinde başvuru ko-nusu bahçe yine alâkadar şahıs adına gösterilmiş ve eksik puanının temin edilerek yatırılması istenmiştir. Alakadar şahıs eksik puanlarını temin ederek kesin tasarruf belgesini almıştır. Başvuru bu işlemden yapılmıştır.

SONUÇ: Tasarrufunda bulunmayan bir -malı alakadar şahsın tasarrufunda gösteren Müstedaaleyh hataya düşmüştür. Yasanın 74. maddesi kuzeyde tasarruf edilen fazla taşınmaz mala kesin tasarruf belgesi verilmesini öngörmektedir. Ancak bu fazlalık 1 dönüm sulu beş dönüm kuru arazi puanı ile sınırl-andırılmıştır. İlgili şahsa bu sınırlamanın çok üstünde bir taşınmaz malın veril-
mesi yasaya aykırıdır. Bölünmesi yönünden de sakınca bulunmadığına göre, ilgili şahsa tümün-ün verilmesi sözkonusu olamaz.
Netice olarak başvuru oybirliği ile kabul edilir.

HÜKÜM

N.Ergin Salâhi: Müstedi, Baf kazası Poli kasabasından göçmen olup 1974 Barış Harekâtından sonra Güzelyurt Akdeniz Sokak lVo.8'de ailesi ile birlikte iskân ettirilmiş-tir. Kalabalık bir aile nüfusuna sahip olan bu şahsa ilkin tarımsal kaynak verilmemiş, daha sonra bölgede 1976 Plânlı Toprak Dağıtımı yapılırken başvuruda alâkadar şahıs durumunda olan Mustafa Şaban'a 1975 yılında Güzelyurt'ta pafta XX 25 E.2 - XX 26 W.2 B-lok F, parsel 135'de görülen ve 35 küsur dönümden oluşan narenciye bahçesi (bu planlı dağıtım neticesinde) ikiye bölünerek parsel 135/2 diye numaralanan ve 15 dönüm 2 evlek 1110 ayak kareden müteşekkil portakal bahçesi müstediye tahsis edilmişti. Bölünmüş -şekli ile bu bahçe zamanında müstediye ve alakada.r şahsa yerinde gösterilmiştir. Bölünme ve yer gösterme işlemi 1976 yılı yazında yapılmış olmasına rağmen alâkadar şahsa yapılan eski tahsisin 5 senelik olduğu ve tahsis süresi bitmediği için alâkadar şahıs- konu bahçenin tümünü tasarrufunda bulundurmaya devam etti. Bahçenin tümü için yapılan tahsisin süresi sona erdikten sonra 17 Kasım 1980 tarihli Emare VIII yazı İskân Bakanlığınca alâkadar şahsa gönderilerek tahsis süresinin sona erdirildiği bildirilmiştir-. Ancak bırakılan kısmın değil de tümünü tasarrufunda bulundurma.ya deva.m etmiştir. Müstedi ise durumu İskân Bakanlığına bildirerek kendisine planlı toprak dağıtımı neticesinde bırakılan yerin hudut ve yerini gösteren ve tahsis edildiğini tevsik eden bir -belgenin verilmesini talep etmiştir. Müstedi belgeyi aldıktan ve alâkadar şahsın yapmış olduğu masraflara karşılık o seneki ürünü almasını da bekledikten sonra Nisan 1983'de bu bahçeye girerek bahçeyi tasarrufuna almış, bakım ve onarımını yapmaya başlamışt-ır. 17 IVisan 1983 günü müstedi birçok kişiyi budama işleminde çalıştırdığı bir sırada alâkadar şahıs 135/2 numaralı bahçenin de kendisine ait olduğunu iddia ederek müdahale etme yönüne gitmiş ve mesele polise intikal etmiştir. Alâkadar şahıs gerekli tahsi-s belgesini gösteremediği için yasal yollardan hakkını araması ta.vsiye edilmiş ve neticede konu bahçe müstedinin tasarrufunda kalmıştır. Alâkadar şahıs ise müstediye yapılan bu tahsis için yasal işlemlere de girişmemiştir.
1983 sonlarına doğru alâkadar şa-hsın güney mal varlığının puanları tesbit edilmiş, ilgili 'T' cetvelleri düzenlenmiş ve 135/2 numaralı parsel de bu 'T' cetvellerine dahil edilerek alâkadar şahsa gönderilmiştir. Ancak alâkadar şahsın güney mal varlığı kuzeyde tutmuş olduğu mal varlığını k-arşılamadığı için kendisine kırmızı'T' cetveli tanzim edilerek gönderilmiştir. Emare XVI yazı ile, fazla olarak tuttuğu malların bir kısmını iade etmesi gerektiğini ve tercihini kullanıp hangi malları tutmak istediğini 15 gün içerisinde Komisyona

bildi-rmesi istendi. Alâka.dar şahıs ise böyle bir tercih yapma yerine puan satın a.lma yönüne piderek satın aldığı puanlarla 'T' cetvelinde görülen puanları lcarşılayarak 'T' cetvellerindeki tüm malların, bu arada başvuru konusıı parselin de kesin tasarruf belg-esini temin etme y-öııüne gitmiştir. Alâkadar şahsın kesin tasarruf belgesine mesnet teşkil eden karar ve işlemler ile bu işlemler neticesinde verilen kesin tasarruf belgesini yakınma konusu yapan müstedi, bunların, hükümsüz ve etkisiz olduğu hususunda kar-ar verilmesi talebinde bulunmaktadır.

Müstedaaleyhler dosyaladığı itiraznamede sair şeyler yanında, müstedinin meşru menfaatı bulunmadığı ön itirazını ileri sürmüştür. Alâkadar şahıs da dosyaladığı itiraznamede sair şeyler yanında bazı ön itirazlar ileri -sürmüştür. Bunları iki başlık altında özetlemek mümkündür.

1. Başvuru sahibinin geçerli bir tahsisi olmadığı ve bu nedenle direkt olarak ve ters yönde etkilenmiş meşru bir menfaatı bulunmadığı,

2. Başvuru konusu narenciye bahçesi ilgili şahsa eşdeğer mal- olarak Saptama, Değerlendirme ve Tazmin Komisyonu kararı ile verildiği, ilgili yasa altında süresinde itiraz yapılmadığı cihetle müstedinin bu itiraz kademelerini aşarak Yüksek İdare Mahkemesine gelme ve bu kararı iptal etme hakkı mevcut değildir. Bu açıd-an bakıldığında Yüksek İdare Mahkemesinde başvuru konusu edilecek kesinleşmiş bir karar mevcut değildir.

Alâkadar şahıs ayrıca özetle, itiraznamesinde 27/82 sayılı Yasa ile değiştirilen 41/77 sa.yılı İskân Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasasının hükümleri- incelendiğinde yapılan işlemlerin doğru olduğunu ileri sürmüştür. Özellikle 27/82 sayılı Değişik'lik Yasasının geçirildiği tarih olan 10.8.1982 tarihinde konu bahçenin tasarrufunun da alâkadar şahısta olduğu dikkate alındığında kesin tasarruf belgesine me-snet teşkil eden ilgili cetveller ve işlemler ile bunlar hususunda alınan kararın hatalı olmadığını ileri sürmüştür.

Başvurunun duruşmasında müstedi bizzat şahadet vererek başvurusunda ileri sürdüğü ve yukarıda değinilen olguları teyit yönüne gitmiştir. M-üstedi 17.4.1983 tarihinde konu bahçede budama işleri yapılırken alâkadar şahsın kendisine nasıl müdahale ettiği ve konunun polise nasıl intikal ettiği hakkında detaylı şahadet vermiştir. Müstediye göre bu tarihten sonra bu bahçenin sulama, ilaçlama, bakım- ve onarımını kendisi yapmış ve alâkadar şahsın engellemelerine rağmen konu bahçeyi tasarrufunda bulundurmaya devam etmiştir.

Şahit 1 olarak çağırılan Ali Kaya teknik bir şahittir ve bu bahçenin ziyaret edildiği tarihlerde bakımlı ve iyi durumda olduğu ve- mevcut ürünü hakkında şahadet vermiştir. Şahit 2 olarak çağırılan PE 2204 Hasan Üstündağ müstedi ile alâkadar şahıs arasında geçen olay hakkında şahadet vererek müstedinin bu yönde vermiş olduğu şahadeti büyük ölçüde teyit etmiştir. Bu şahide göre mevzu b-ahıs günde müstedi ve bazı işçiler konu bahçede budama işleri yapmakta idiler. Bu tanığa göre İskân Dairesi Müdürlüğü yaptığı araştırmada konu bahçenin müstediye tahsisli olduğunu saptamış, alâkadar şahıs ise bu yerin kendisine tahsisli olduğunu iddia etme-sine rağmen bu tanığa herhangi bir tahsis belgesi gösterememiş ve tahsis belgesi tedarik edilinceye ka.dar bu bahçeye müdahale etmeyeceği hususunda vaatte bulunmuş ve olay bu şekilde kapanmıştır. şahit No.3 olarak çağırılan I-lalil Yıldız aslen Türkiye'li -olup İskân Bakanlığına bağlı Toprak Komisyonu Koordinatörü olarak görev yapan bir şahıstır. Bu şahıs şahadetinde görevleri, yetkileri ile 1976 Plânlı Toprak Dağıtımının maksatları, uygulanış şekli hakkında gayet geniş şahadet vermiş, kayıtlara bakarak ilgi-li tarihlerde 35 dönümden müteşekkil olan parsel 135'in bölge normları da dikkate alınarak ikiye ayrıldığını ve 135/2 olarak numaralanan 15 dönüm 2 evlek 1110 ayak karelik kısmının müstediye bırakıldığını, diğerinin alâkadar şahsa verildiğini, bölme ve tah-sis işlemleri yapıldıktan sonra bölge ziyaret edilerek tahsis edilen yerlerin kişilere gösterildiği hususunda şahadet vermiş ve yine resmi kayıtlara bakarak konu yerin ikiye bölünüp müstedi ve alâkadar şahsa bırakıldığı hususunda tarafların imzasını içeren- kayıtla.rı emare olarak mahkemeye ibraz etmiştir. Yine bu şahit alâkadar şahsa ait T2 cetvellerinin kendilerine gönderildiğinde yaptıkları araştırmada 135/2 numaralı plotun da alâkadar şahsın T2 cetveline geçirildiğini tespit etmesi üzerine bunun bir hata- olduğunu ve düzeltilmesi gerektiğini yazılı olarak Saptama, Değerlendirme ve Tazmin Kamisyonu ile Bakanlığa bildirdiklerini ifade ederek bu yazının kendilerinde kalan suretini Emare 12 olarak Mahkemeye ibraz etmiştir. Yine bu şahit Emare 1'de görülen tahs-is belgesinin müstedinin istemi üzerine verildiğini ve bu belgenin 1976 Plânlı Toprak Dağıtımı başlığı altında yapılan işlemler neticesinde yapılan bir tahsis olduğunu da ifade etmektedir.
Müstedi davasını kapattıktan sonra müstedaaleyh tarafından bulunan -savcı şahit olarak Güner Asilkan'ı çağırmıştır. Bu şahit Saptama, Değerlendirme İkinci Komisyonu Üyesi olup halen İkinci Komisyonun Başkanı Esat Fellahoğlu'nun gaybubetinde ona vekâlet eden birisidir. Bu şahide müstedinin elinde tuttuğu ev ve bazı tarımsal- kaynaklar bulunduğu halde tasarrufunda hiçbir mal yokmuş gibi işlem yapılmasının nedeni sorulduğunda, T2 cetvelinin dikkatsizce doldurulduğunu ve doğruyu yansıtmadığını dürüst bir şekilde ifade etmiştir. Bu şahit ayrıca Mahkemeye verdiği yanıtlarda daires-inde doğru dürüst bir dosyalama sistemi bulunmadığını, bu yüzden bazı evraklar kaybolduğunu ve pek muhtemelen Emare XII'nin de aynı şekilde kaybolmuş olabileceğini Mahkemeye bildirerek Dairesinin aksak ve sakat taraflarına parmak basmıştır. Yine bu şahit K-oordinasyon Komitesinden kendılerine gönderildiği iddia edilen Emare XII yazıyı almış olsalardı bunu işleme koyarak alâkadar şahsa 135/2 numaralı parselin kesin tasarruf belgesini verme yönüne pek muhtemelen gitmeyeceklerini ve bu yönde işlem yapmayacaklar-ını bildirmiştir. Yine bu şahidin şahadetine göre alâkadar şahsa T cetvelleri ile birlikte Emare XVI olarak ibraz edilen ihbar gönderilmiş, ancak alâkadar şahıs öngörülen tercih hakkını kullanmamıştır. Alâkadar şahıs kırmızı T cetvelini ve bu ihbarı a