-D.11/93 Birleştirilmiş YİM 220/90 ve YİM 85/91

Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: N. Ergin Salâhi, Taner Erginel, Nevvar Nolan.
Anayasanın 152. maddesi hakkında-.

YİM 220/90

Müstediler: 1. Mr. John Kenneth Luard, Canada.
(Vekili ve Avukatı Oktay Feridun vasıtasıyla, Lefkoşa.)
2. Mrs. Claire J. Kenneth Luard, canada.
(Vekili ve Avukatı Oktay Feridun vasıtasıyle, Lefkoşa.)
- 3. Frank Earnest Webb, Girne.
ile
Müstedaaleyhler: 1. İskân Bakanlığı vasıtasıyle KKTC., Lefkoşa.
2. Eşdeğer Tazmin Komisyonu vasıtasıyle KKTC
Başsavcılığı, Lefkoşa.
3. Saptama, Değerlendirme ve Tazmin Ko-misyonları
vasıtasıyle KKTC Başsavcılığı, Lefkoşa.
4. Girne Tapu Dairesi vasıtasıyle KKTC Başsavcılığı,
Lefkoşa.
5. Şehir Plânlama Dairesi vasıtasıyle KKTC Başsavcılığı,
Lefk-oşa.
6. İlgili Şahıs Hilmi Ahemt Rasım n/d Hilmi Ahmet Rasımoğlu,
Enver Celâl terekesi idare memuru sıfatıyle, Girne.
A r a s ı n d a.

Müstedi (1-) ve (2) namına: Av. Oktay Feridun.
Müstedi (3) namına: Av. Menteş Aziz adına Av. ezer Özsoy.
Müstedaaleyhler namına: savcı Mustafa Arıkan.
İlgili Şahıs namına: Av. Ata Dayanç.
YİM 85/91

Müstedi: 1. Mr. John Kenneth Luard, canada.
(Vekili ve Avuk-atı Oktay Feridun vasıtasıyle, Lefkoşa.)
2. Mrs. Claire J. Kenneth Luard,
Vekili ve Avukatı Oktay Feridun vasıtasıyle, Lefkoşa.)
3. Frank Earnest Webb, Girne.
ile
Müstedaaleyher: 1. KKTC İskân Bakanlığı avsıtasıyle KKTC, Lefko-şa.
2. KKTC İskân Bakanlığı, Bakanlık Müdürü vasıtasıyle
KKTC Lefkoşa.
3. KKTC Ekonomi ve Maliye Bakanı vasıtasıyle KKTC,
Lefkoşa.
4. KKTC Ekonomi ve Maliye Bakanlığı, Devlet Emlâk
ve Malzeme Da-iresi Müdürü vasıtasıyle KKTC. Lefkoşa.

İlgili Şahıs: Şeniz Büyükkaraca, Girne.
A r a s ı n d a.

Müstedi (1) ve (2) namına: Av. Oktay Feridun.
Müstedi 83) namına: Av. Menteş Aziz adına- Av. Ezer Özsoy.
Müstedaaleyhler namına: Sv. Mustafa Arıkan.
İlgili şahıs namına: Av. Ata Dayanç.

H Ü K Ü M

N. Ergin Salâhi: Gerek Sayın Yargıç Nevvar Nolan'ın hazırlamış olduğu esas kararı ve gerekse Sayın Yargıç Taner Erginel'in karşı görüşlerini oku-ma fırsatını buldum. Sayn Yargıç nevvar Nolan'ın serdettiği görüşleri paylaştığım gibi vardığı neticeye de katılmaktayım. Ancak bu meselede iki ayrı kararın mevcudiyetini dikakte alarak ben de bazı can alıcı noktalara değinerek kendi görüşlerimi ek oalrak -belritmeyi uygun buldum.

Müstediler John kenneth Luard ve Claire Luard 1.11.1972 tarihli yazılı bir sözleşme ile Yukarı Girne'de Blok C Pafta/harita XII/21.1.IV'de görülen ve 5178 numaralı koçanda tasvir edilen Parsel 284'deki taşınmaz malın sözleşmeye- ilişik plânda işaretli kısmını 30 yıllık bir süre için Kıbrıslı Tum mal sahibi olan Julia Macrides'den kiralamıştır. Olgulardan görülebileceği gibi Müstediler 1.11.1972 tarihli lira sözleşmesinin kendilerine verdiği yetki ile daha sorna bu yeri geriye ka-lan süre için Frank ernest Webb isimli birisine kiraladılar. O da bilâhare 1.3.1988 tarihinde bu yerin belirli bir kısmını Şeniz Büyükkaraca isimli birisine kiralamıştır.

Müstediler Barış Harekâtını müteakip Devlet tarafından çıakrılan genel ilân uyarınc-a sözü edilen icar kontratından doğan haklarını Azınlıklar Dairesine kaydettirmişler ve Emare 1'de görülen cevabi yazıyı almışlardır. Emare 1 belge incelendiğinde hakikatte 1974 öncesi Rumlardan satış senedi ile taşınmaz mal alan üçüncü uyruklulara verilen- matbu bir cevap niteliğindedir. Emare 1'in son paragrafında şu açıklamaya yer verilmektedir.

"Under the Laws of Cyprus a contract of Sale alone does not transfer ownership in immovable property, even when all the purchase price hasa been paid. Therefor-e, incases where the seller hasa failed to have the property registered in the name of the pruchaser it is only possible at this stage to note the purchaser's contractual interest."

Bu açıklamadan görülebileeği gibi satış senedi ile Rumdan satın alınan v-e halen Tapuda işlemleri yapılmayan kontratlar için tanzim edilmiştir bir belge olduğu görülmektedir. Her halukarda Müstedilere aynı matbu belge verilerek icar kontratından doğan haklarının kaydedildiği bu belge ile tevsik edilmektedir. Emare numara 1'den -ilk bakışta bile Müstedilerin icar kontratının tasvip veya rddedildiğ cevabı çıkarılması olası değildir. Sadece o günkü koşullard söz edilen icar kontratının kayda geçirildiği anlamına gelmektedir.

32/75 sayılı yasanın 2. maddesi Baruş Hârekatından önce -Kıbrıslı Rum mal sahibi ile üçüncü uyruklular arasında yapılan icar kontratlarını geçersiz kılmaktadır. Yine aynı yasada bu gibi kontratlardan doğan ihtlâfları görmeye yetkili Mahkemenin Kaza Mahkemesi oalduğu açıklıkla vurgulanmaktadır.

Müstediler başvu-rularında özetle, sözü edilen icar kontratının Devlet tarafından ihlâl edildiği veya bunun kaale alınmadan söz konusu parselin ifraz edilerek muhtelif parsellere bölünüp başka kişilere verildiğini iddia ederek bu yönde alınan karar ile yapılan işlemlerin i-ptalii talep etmektedirler.

Müstedaaleyhler tarafından yapılan ön itirazın ise Müsetdilerin idari yargı sahasına girebilecek meşru bir menfaatları bulunmadığını, icar kontratından doğan hakları görecek Mahkemenin Kaza Mahkemesi odluğunu, bu nedenle Yükse-k İdare Mahkemesinin bu başvuruyu görmeye yetkili bulunmadığını ileri sürmüşlerdir.

Sayın Yargıç Nevvar Nolan tarafından detaylı olarak incelenen ve varılan sonuca katıldığımı söylemiştim. Kanaatimce Müstedilerin 1974 öncesi Kıbrıslı Rum ile yaptıkları i-car kontratı 32/75 sayılı Yasanın 2. maddesi kapsamında olup bu madde ile geçersiz kılınmıştır. Özetle, bu icar kontratının sözü edilen yasa maddesi ile geçersiz kılınmasının doğuracağı hukuki neticelerle Müstedilerin bu kontrat altında mevcut olabilecek h-akalrını görmeye yetkili Mahkeme yasasının göstermiş olduğu Kaza Mahkemesidir.

Müstediler avukatı bu durumun bilincinde olmasına rağmen alınan idari karardan Müsetdilerin etkilendiğini ve bu nedenle başvruuya devam edilemsinde meşru menfaatları bulunduğu-nu iddia etmektedir. daha önce değindiğim gibi 32/75 sayılı yasanın 2. maddesinin son paragrafında "ancak"la başlayan söz dizisinde ifade edildiği gibi Müstedilerin icar kontratlarının geçersiz sayıldığı ilk nazarda kabul edilmesi halinde Müstedierin kontr-attan doğan ve şu anda teslim edilecek bir hakları görülmemektedir. Ancak bu konuda tarafları dinlemeden bir karar vermek uygun olmadığı gibi bu Mahkemenin yasada belirtildiği gibi yetkisi dahilinde de değildir. Müstedilerin hakalrını arayabilecekleri Mahk-eme Kaza Mahkemesidir. Bunlarbir yana Müsetdilerin başvuruyu açmaya ehil sayılabilmesi için direkt etkilenmiş meşru menfaatları bulunması gerekir. icar aktinden doğan hakalrın icara konu malın kamulaştırılması, elden çıkarılması veya benzeri hallerde yönet-sel kararla direkt etkilenmemiş sayıldığı Türkiye içtihat kararlarında vurgulanmaktaıdr. Dr. A. şeref Gözübüyük'ün Yönetsel Yargı isimli eserinin 6. Bası, 133. sayfasında paragraf 192'de kiracı olma başlığı altında konu şu şekilde incelenmiştir.

"192. Ki-racı olma. Danıştay, kimi durumlarda kişisel menfaat kavramını dar bir biçimde yorumlayarak, açılan davaları reddetmektedir. Örneğin, danıştay kiracının oturduğu evin kamulaştırılmasına veya yıkılmasına ilişkin kararlara karşı dava açmada menfaatı bulunmad-ığına karar vermiştir.

'Davada itiraz konusu teşkil eden yıkma kararı gayrimenkul hakkında olduğundan bu kararın muhtabı da gayrinemkulun malikidir. Şu hale göre, gerek hak, grek menfaat bakımından yıkma kararından dolayı dava açmak salâhiyeti ona ait ol-mak iktiza eder. Gayrimenkulün kiracısı yıkma kararı ile doğrudan doğruya alâkalı olmayıp, dolayısıyle alâka ve münasebettedir. Halbuki, Danıştay'da açılacak idari davalarda hak ve müsessese olması idari kazanın meruf ve malum esaslarındandır. (Ş. Hocaoğlu- ve diğerleri Danıştay ve Uyuşmalzlık Mahkemesi Karar Hulasaları, İkinci kitap, 1963, s.56, Danıştay Altıncı Dairesinin 61/2605 sayılı kararı)."

Türkiye durum böyle olmakla beraber Fransa ve abzı Kara Avrupa Ülkelerinde değişik yorumlarla icara konu mal -hakkında alınan Yönetsel Karara akrşı bazı halelrde müstecire başvuru hakkı tanındığının görüldüğünü vurgulamak isterim. Müsetdileri 32/75 sayılı Yasa ile en azından ilk nazarda kontratının geçersiz sayıldığı hususunu dikakte alarak yukarıdaki içtihat kara-rı doğrultusunda konuyu incelediğimde başvurunun devamı için şu amda direkt etkilenmiş bir menfaatının mevcut olduğunu teslim etmek oalsı değildir ve bu nedenlerle ön itirazın kabul edilerek başvuruların bu aşamda reddedilmesi gerektiği görüşündeyim.

Tane-r Erginel: Önümüzdeki başvruuda yabancı, yani İngiliz olan Müstediler Girnede Türkmen Sokakta bulunan bir evin Şeniz Büyükkaraca isimli kişiye kiralanma kararının iptalini talep etmeketdirler. Başvuruya İlgili Kişi olarak katılan Şeniz Büyükkaraca başvuruy-a karşı ön itirazlar öne sürmüş ve Müstedilerin bu başvruuda meşru bir menfatleri olamdığını, Müstedilere, hak tanıdığı iddia edilen 30 yıllık kira sözleşmesinin geçersiz olduğunu, bu tür sözleşemlerin 32/75 sayılı Yasanın 2. amddesi tarafından iptal edild-iğini ve Müstedilerin Yüksek İdare Mahkemesine başvurmaya hakları bulunmadığını iddia etti.

Başvurunun duruşmasına başlamadan önce taraflar ön itiraz konsuunda Mahkemeye hitapta bulundular. Ön itirazı daha iyi değerlendirebilmek için başvurunun olguların-a göz atmak yararlı oalcaktır. Şahadet dinlenmemiş olmasına rağmen lâyhihalarda olgulara ilişkin yeterli bilgi bulunmaktadır. Bu olgulara göre Müstedi (1) John Kenneth Luard ve Müstedi (2) Claire Luard 1.11.1972 tarihli bir sözleşme ile Yukarı Girne Pafta -XII/21.1.IV Parsel 284 üzerinde bulunan bir evi Julia Makrides isimli bir Rumdan 30 yıllığına kiraldılar. 30 yıllık kira bedelini peşin ödeyerek malın tasarrufunu devralan Müstedi (1) ve (2). 1974 Barış Haekâtından sonra evi tasarruf etmeye devam ettiler. -21.1.1976 tarihinde sözleşmeden doğan haklarını KTFD makamalrına kaydettiren Müstedi (1) ve (2) 16.3.1983 tarihinde devi Müstedi (3) Frank Webb isimli başka bir İngilize kiraladılar. Müstedi (1) ve (2) söz konusu evi kendi kira sözleşmeleri süresince yani -1.11.1972 tarihinden itibaren 30 yıl kira sözleşmeleri süresince yani 1.11.1972 tarihinden itibaren 30 yıl tasarruf etmeye hakalrı odluğuna inandıkları için evi Müstedi (3)'e bu sürenin geriye kaqlan bölümü için yani 2002 yılına kadar kiraladılar. 2002 yıl-ına kadr evin tüm kiralarını peşin ödeyip evi dervalan Müstedi (3) Frank Webb evi bir süre kullandıktan sonra Şeniz Büyükkaraca isimli İlgili Kişiye kirladı. Bu kira ilişkilerinde dikakti çeken bir husus vardır. Müstedi (1) ve (2)'nin evi Julia Makridesten- kiralamaları ile Müstedi (3)'ün Müstedi (1) VE (2)'den kiralaması arasında benzerlik olmasına karşılık İlgili Kişi ile Müstedi (3) arasında yapılmış kira sözleşmesinin daha farklı özellikleri vardır. Şöyle ki ilk iki kira sözleşmesi bir bedel ödeyerek bir- taşınmaz malı kullanma hakkını uzunca bir süre devralma yani uzun süreli icar (lease) olarak hazırlanmasına karşılık son sözleşme aydan aya kira ödenen normal bir kira ilişkisi olarak kaleme alınmıştır. Bu nedenle Müstedi (3) Frank Webb'le İlgili Kişi ara-sında normal kira ilişkilerinde ortaya çıkabilecek sorunlar başgösterdi. İlgili Kişinin aylık kirayı ödememesi üzerine Müstedi (3) diğer Müstedilerle birlikte İlgili Kişi aleyhine Girne Kaza Mahkemesinde 581/88 sayılı bir dava açarak birikmiş kiraları ödem-eyi kabul etmesi üzerine bu davada İlgili Kişinin birikmiş kşraları ödemeyi kabul etmesi üzerine tahliye talebinde ısrr etmedi. Bir süre sonra kiralar yine ödenmemeye başladı ve Müstediler İlgili Kişi aleyhine 419/90 sayılı ikinci bir dava açmak zorunda ka-ldılar. Bu davada Savcılık 2'inci Davalı oalrak katıldı. Dava duruşma günü beklerken İskân Bakanlığı başvuru konusu evi 3.4.1991 tarihli bir sözleşme ile İlgili Kişiye kiraladı. Doğal olarak bu Müstedilerin evde herhangi bir hakları olamdığı veya Devletin -Müstedilerin haklarını tanımadığı anlamına geliyordu. Diğer bir ifadeyle Devlet bir yabancının uzun vadeli icar (lease) sözleşmesi ile sahip odluğu İlgili Kişiye kiraladığı bir eve müdahale ederek evi doğrudan İlgili Kişiye kiralama yönne gitmiş ve dolayıs-ıyle yabancının ev üzerindeki haklarını ortadan kaldırmıştı.

İskân Bakanlığı söz konusu evi Şeniz Büyükkaracaya kiralamakla yetinmedi ve evin üzerinde bulunduğu araziyiparselleyerek başka kişilere ve bu arada bir parseli de Enver Celâl terkesine verdi. B-öylece Müstedilerle karşı karşıya gelen İlgili Kişiler artmış oldu.

Başvuruda iddia edildiğine göre Müstediler başvuru konusu evin tamiri için en az KL 30.000.- harcamış bulunyorlardı. Evde Mütsedilere ait eşya ve amzlemeler vardı. Müstediler bu harcamal-arı Müstedaaleyhlerin bilgisi dahilinde ve gözleri önünde yapmışlardı. Dolayısıyle Devletin evi kiracıya verme kararlarıyla Müstedinin eşyaları da kiracıya verilmiş oluyor, Müstedinin yaptığı harcamalar gasbediliyordu.

Müstedilere göre Devletin yaptığı b-u işlem Anayasaya, yürürlükteki mevzuata ve kökleşmiş uygulamalara tamamen terstir. Her türlü doğruluk ve dürüstlük prensibine aykırıdır.

Müstedilerin bu iddialarına karşılık İlgili Kişilerin itirazlarında yer alan ve Müstedaaleyhlerin de katıldığı iddia