-D.1/2012 YİM 2/2011

Yüksek İdare Mahkemesinde
Anayasanın 152. Maddesi Hakkında.
Mahkeme Heyeti:Şafak Öneri,Necmettin Bostancı,Talât D.Refiker.

Davacı: New Island Education Ltd.,Yüzbaşı Tekin Yurdabak
Caddesi, L-efkoşa

ile -

Davalı:1- KKTC Bakanlar Kurulu vasıtasıyla KKTC,Lefkoşa
2- Çevre Koruma Dairesi ve/veya Turizm,Çevre ve Kültür
Bakanlığı vasıtasıyla KKTC, Lefkoşa
3- Avrupa Birliği Koordinasyon Merkezi ve/veya KKTC
Başba-kanlığı vasıtasıyla KKTC, Lefkoşa
4- Girne Kaymakamı ve/veya Girne Kaymakamlığı ve/veya
İçişleri ve Yerel Yönetimler Bakanlığı vasıtasıyla
KKTC,Lefkoşa
5- Jeoloji ve Maden Dairesi ve/veya Tarım ve Doğal
Kaynak-lar Bakanlığı vasıtasıyla KKTC,Lefkoşa
6- Şehir Planlama Dairesi ve/veya İçişleri ve Yerel
Yönetimler Bakanlığı vasıtasıyla KKTC,Lefkoşa

A r a s ı n d a

Davacı namına: Avukat Tahi-r Seroydaş ve Avukat Yağmur Seroydaş
Davalılar namına: Kıdemli Savcı Gülser Akanyeti

-----------
H Ü K Ü M

Şafak Öneri: Bu davada Mahkemenin kararını Sayın Yargıç Necmettin Bostancı okuyacaktır.

Necmettin Bostancı: Davacı, Davalılar aleyhine ikâme et-tiği işbu davada aşağıdaki şekilde talepte bulunmuştur:

"A- 17/05/2010 tarihli Resmi Gazetenin Ek.4'ünde Ö.89-2010 numaralı ve "Güngör Köyü Katı Atık Düzenli Depolama" başlığı ile (Önerge No.951/2010) yayınlanan ve/veya Davalı No.1 tarafından onaylanan KK-TC'de evsel atıkların düzenli depolanması amacıyla yapılması planlanan Katı Atık Düzenli Depolama Tesisinin Lefkoşa İlçesi, Değirmenlik Belediyesi, Güngör Köyünde 81 numaralı parsel üzerinde yapılması ile ilgili ve/veya mezkûr yapılması tasarlanan tesisin -"yer seçimi" ile ilgili olarak Davalılar tarafından alınan tüm kararların ve/veya Davalı No.4'ün bu yer seçimini uygun bulan MYB.3.00-58/74/22-10/4611 sayılı ve 09/11/2010 tarihli yazısına konu kararının ve/veya mezkûr Düzenli Depolama Tesisinin mezkûr 81 -numaralı parsel üzerinde yapılmasına izin veren kararının ve/veya bu izin ve kararlar ve/veya icrai idari tasarruflar tahtında yapılan tüm eylem ve işlemlerin ve/veya tesisin yapımına ve/veya inşasına mütedair tüm izin ve/veya ruhsatların ve/veya Davalı No-.2 ve/veya 5 ve/veya 6 tarafından verilen dava konusu tesis ve/veya projenin inşasına ve/veya işletilmesine mütedair uygunluk bildirimlerinin ve/veya görüşlerinin hükümsüz ve/veya etkisiz olduğuna ve/veya herhangi bir sonuç doğurmayacağına Muhterem Mahkeme-nin karar vemesi, ve

B- Bu dava masraflarının Davalılara tahmili hususunda ayrıca karar verilmesi.

Davalılar, Davacının Talep Takririne karşılık ön itiraz da içeren Müdafaa Takriri dosyalamışlardır.

Davanın duruşması yapılmıştır. Davacı davasını isp-at amacıyla toplam (5) tanık, Davalılar ise toplam (8)tanık dinletmişlerdir. Davayla ilgili taraflar toplam 41 adet emare sunmuşlardır.

Davacı davasının hukuki esaslar bölümünde aşağıdaki iddiaları yapmıştır.

Bakanlar Kurulu, KKTC'nin katı atık sorunun-u çözmek amacıyla, AB uyum çalışmaları kapsamında S(K-II) 479-2008 sayılı karar ile, Katı Atık Politikası ve Katı Atık Yönetim Planı ve Katı Atık Yönetim Planı Fizibilite Raporunu onayladı. Müteakiben KKTC AB ofisinde "proje ekibi" olarak isimlendirilen bi-r ekip 11 aday bölge belirledi ve neticede,
katı atık düzenli depolama tesisinin üzerinde inşa edileceği 81 No'lu parselde karar kıldı.

Proje ekibinin oluşumu yasal zemine dayanmamaktadır. KKTC'de tesisin yapılacağı yer konusunda, uygulandığı iddia edile-n kriterleri belirleme ve yer seçme hususunda yasal düzenleme yoktur.

21/97 sayılı Çevre Yasası'na göre çöp depolama alanları, alanların özellikleri ve teknik detaylar, bakanlığın hazırladığı ve Bakanlar Kurulunun onayladığı tüzükle belirlenir. Hanüz bö-yle bir tüzük hazırlanmamıştır.

51/95 sayılı Belediyeler Yasası'na göre, çöplerin dökülüp imha edileceği yerleri saptamak belediyelerin yetkisindedir. Yine Belediyeler Yasası'na göre ve Katı Atık Kontrol Tüzüğü'ne göre belediye hudutları dahilinde depol-ama tesislerine müsaade etmek ve inşaat ruhsatı vermek, belediyelerin yetkisindedir.

Davalı No.1, hazırladığı ve 2.11.2010 tarihli Resmi Gazete'de yayınlanan Katı Atık Kontrol Değişiklik Tüzüğü ile, Esas Tüzüğün 16/1 ve 23'üncü maddelerini tümüyle kaldı-rmıştır. Tadilâtla, katı atık depo tesislerinin kurulması ve bu tesislere inşaat ruhsatı verilmesi yetkisi, belediyelerden alınıp kaymakamlıklara verilmiştir. Yürürlükteki ilgili mevzuat nazara alınınca, bu yetkiyi kaldırmak, idarenin değil yasama organını-n yetkisindedir. Bu nedenle Değişiklik Tüzüğü Ultra Vires'tir. Bu bağlamda Davalı No.4'ün Güngör Köyü'nde parsel 81'e yapılması düşünülen düzenli depolama projesi yerinin uygun olduğuna dair oluru, geçerli değildir.

Proje ekibi veya katı atık birimi tara-fından yapılan yer seçiminin yasal dayanağı yoktur, yer seçimi ile ilgili işlemler yok hükmündedir.
Proje ekibinin yer seçiminde yasal yetkisi kabul edilse bile, yer seçiminde aranan temel ve teknik ve/veya bilimsel kriterler ile aday bölgelerin avantaj v-e dezavantajları gerektiği oranda nazara alınmadı, bilimsel metodlara yeterince uyulmadı. Yer seçimi yasal mevzuata uyulmadan yapıldı. Bu bağlamda Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi açısından oluşacak hava kirliliği, kötü koku, çöp yüzünden oluşacak görüntü -kirliliği, kampüs içinden geçecek çöp kamyonlarının oluşturacağı kötü koku, hava kirliliği ve gürültü nazara alınmadı, proje ekibi yer seçiminde, kararına esas teşkil eden olgu ve gerçekleri yanlış değerlendirdi. Proje ekibinin yer seçimi konusunda sadece -Türk Cemaati Mülkü araması, Davalıların Türk Cemaati mülkiyetindeki mal ve Türk Cemaatine ait olmayan mal mülkiyeti ayırımı yapmaları Devlet politikası ile bağdaşmaz. Proje ekibi yer seçimi konusunda, kendi koyduğu kriterlere uymamış ve tesisin kurulacağı -yeri, yerleşim birimlerine yakın bir yerde seçmiştir. Seçimi yaparken kamu yararı amacı gütmemişlerdir, tesis için İmar Yasası uyarınca planlama onayı alınmamıştır.

Davalılar ise Müdafaa Takririnde hukuki esaslar bölümünde özetle aşağıdaki görüşleri iler-i sürdüler.

Davalı No.4'ün kararları ve işlemleri yasaya uygundur. Karar ve işlemler yasanın verdiği yetki dahilinde gerçekleştirilmiştir. Diğer Davalıların, karar ve işlemleriyle, görüşleri icrai nitelikte değildir. Bu nedenle dava konusu yapılamazlar. -Davalı No.4 konuyla ilgili kararları alırken ve/veya işlemleri yaparken her türlü bilimsel kriterleri göz önüne almıştır veya dikkate almıştır.

Davalı No.4'ün davaya konu kararı alırken, Dikmen Belediyesinden izin almasını gerektirecek bir mevzuat yoktu-r. Alınan kararlar ve yapılan işlemler Ultra Vires değildir, Çevre Yasası ve bu Yasa altında çıkarılan tüzüklerin verdiği yetkiye istinaden yapılmıştır.

Tesisin yapıldığı yer, İmar Yasası kapsamı dışında olduğu için planlama onayına gerek yoktur.

Yapıl-acak proje ve faaliyetlere ilişkin çevreyle ilgili her türlü olumsuzluğun giderilmesine yönelik ve alınması gereken önlemleri içeren Çevre Etki Değerlendirme Raporu hazırlanmıştır.

Dava layihaları, emareler ve huzurumuzdaki şahadet ışığında dava ile ilgi-li olgular aşağıdaki şekilde özetlenebilir:

Davacı, Şirketler Mukayyitliğinde kayıtlı bir şirket olup, KKTC'nde eğitim hizmeti veren Uluslararası Kıbrıs Üniversitesinin sahibidir.

Davalı No.2'nin önerisi ile, Avrupa Birliği uyum çalışmaları kapsamında -Davalı No.1, Katı Atık Politikası ve Katı Atık Yönetim Planını S(K-II)479-2008 sayılı kararı ile onayladı. Bilâhare, konu ile ilgili bir proje ekibi oluşturuldu. Ekip, Katı Atık Düzenli Depolama Tesisinin kurulacağı yeri belirlemek için gerekli çalışmaları- yaparak, KKTC genelinde, 11 alternatif bölge belirledi. Akabinde en uygun bölge olarak Girne Kazası Güngör Köyü'nde kâin Pafta/Harita XXI/8 E1, XXII/1 W1,XXI/8 E2, Parsel 81 referanslarına tabi taşınmazda karar kıldı. Ön yer seçimi
için genel kriterler, -proje ekibi tarafından önerildi.

Davacı, Avukatı vasıtasıyla Davalı No.2'nin Müdürüne bir yazı göndererek, Güngör Köyü'nde 81 No'lu parselin tesbiti ile ilgili, icrai idari nitelikte bir karar alınıp alınmadığını sormuş, böyle bir karar varsa, bu kararı -hangi makamın aldığını, karar suretini ve toplantı tutanaklarını talep etmiştir. Davalı No.2 Davacıya gönderdiği cevabi yazısında, yer seçimi ile ilgili, herhangi bir icrai idari kararın mevcut olmadığını bildirmiştir.

Davacı ayrıca, Avukatı vasıtasıyla- 24.7.2009 tarihli bir yazıyı Davalı No.3 Avrupa Birliği Koordinasyon Merkezi Başkanı'na göndererek, Güngör Katı Atık Düzenli Depolama Tesisi Projesi, proje ekibinin yer seçimi yaparak, Güngör Köyü'ndeki 81 No'lu parseli belirlediğini, bu ekibin hangi mevz-uata göre oluşturulduğunu, hangi yetkilere sahip olduklarını sormuştur. Davalı No.3 Başkanı söz konusu yazıya cevap vererek, Katı Atık Düzenli Depolama Tesisi Projesi'nin Çevre Koruma Dairesi tarafından yürütüldüğünü, Başbakanlık Avrupa Birliği Koordinasyo-n Merkezinin de Başbakanlık ile Avrupa Birliği yetkilileri arasındaki temasların sevk ve idaresini gerçekleştirdiğini, yer seçiminin ilgili mevzuat ve teknik gereklere göre sonuçlandırılacağını, henüz Bakanlar Kurulu tarafından herhangi bir idari karar alı-nmadığını bildirmiştir.

Bilâhare Davalı No.1, 5.5.2010 tarihinde Ö-89-2010 sayılı kararı almıştır. Konu karar aynen şöyledir:

"Bakanlar Kurulu, Güngör Köyü'nde yapılması planlanan
Katı Atık Düzenli Depolama Tesisi için önergeye ekli
koord-inatları verilen alanda evsel atıkların düzenli
depolanması, geçici depolanması ve işletme ile ilgili
yardımcı binaların ve tesislerin kurulması amacı ile alanın ayrılması ve kurulacak tesislerin 2033 yılına kadar işletilmesi amacıyla Belediy-elerden sorumlu bakanlık olan İçişleri ve Yerel Yönetimler Bakanlığı koordinasyonluğunda belediyelere, izlenmesi ve kontrolü ise çevreden sorumlu bakanlık olan Turizm Çevre ve Kültür Bakanlığı'na verilmesi ve bu tesisin işletmesini yapacak olan kurum ve/ve-ya işletmeyle Tarım ve Doğal Kaynaklar Balanlığı-Orman Dairesi Müdürlüğü ile 2033 yılından sonra geri iade edilmesi ile ilgili teknik bir protokol imzalanmasını onayladı."

Söz konusu karar Davacıya bildirilmemiştir. Davacı bahse konu kararı 17.5.2010 tar-ihli Resmi Gazete'nin Ek IV'ünde yayınlanması üzerine öğrenmiştir. Bunun üzerine Davacı, bu kararın iptali için YİM 73/10 sayılı davayı dosyalamış, keza tesisin inşasının ve yapımının durdurulması için bir de ara emri talebinde bulunmuştur.

Ara emri ist-idasının dinlenmesi aşamasında, Dikmen Belediyesinin çöp depolama tesisi ile ilgili izin vermesi gerektiğinin ortaya çıkması üzerine, Davalılar Dikmen Belediyesine, izin almak için müracaat ettiler. Dikmen Belediyesi önce gerekli izni verdi ancak daha sonr-a verdiği izni geri aldı.

Bilâhare Davalı No.1, Katı Atık Kontrol Tüzüğü'nü tadil etti. Yapılan tadilâtla Kaymakamlıklar, çöp depolma tesisine izin verme konusunda yetkilendirildiler. Bunun üzerine Davalı No.4 davaya konu olan izni vermiştir. Davalı No.4- karar vermezden önce Davalı No.2,5 ve 6'dan uygunluk görüşü almıştır. Davacı, Davalı No.4'ün verdiği karardan 25.11.2010 tarihinde haberdar olmuştur. Akabinde Davacı işbu davayı dosyalamıştır.

Davaya konu Katı Atık Düzenli Depolama Tesisi ile ilgili Av-rupa Birliği Genişleme Genel Müdürlüğü tarafından bir Çevre Etki Değerlendirme Raporu (bundan sonra kısaca ÇED olarak anılacaktır) hazırlatılmıştır. Bu raporun hazırlanması sürecinde, halka açık kitle toplantıları yapıldı. Bu toplantılara Davacı yetkililer-i de katılmıştır. ÇED sürecinde yapılan işlemlere bilâhare tarafların iddialarını özetlerken gerektiği zaman ve gerektiği oranda temas edilecektir. Keza aynı şekilde dava ile ilgili diğer olgulara tarafların iddiaları içerisinde yer verilecektir.

Dava i-le ilgili tarafların iddialarına geçmeden önce, bir
hususu belirtmekte yarar vardır. Duruşma esnasında, Davacı tarafından ÇED raporu ve orda belirtilenlerle ilgili bir çok iddia yapılmış, bu konuda teferruatlı şahadet sunulmuştur. Müdafaa da aynı şekilde,- ÇED raporuyla ilgili sunulmuş olan şahadeti çürütmeye yönelik, şahadet sunmuştur. Gerek Talep Takririnde, gerekse Müdafaa Takririnde ÇED raporuyla ilgili olumlu veya olumsuz iddialar yoktur. ÇED raporunda ifade edilenlerin, gerek Talep Takririnde gerekse -Müdafaa Takririnde iddia edilen olgusal ve hukuksal iddialardan ayrılamayacağını veya ifade edilenlerle ilişkili olduğunu nazara alınca, bu hususta ileri sürülenlere tarafların iddiaları içerisinde yer vermeyi uygun bulduk.

Davacının şahadetle ortaya koy-duğu iddiaları aşağıdaki şekilde özetlenebilir:

Güngör Katı Atık Depolama Tesisine çöp dökülmesi sonucunda, ortaya çıkacak depo gazları ve sızıntı sularının kontrolü ve yönetiminin düzgün olması gerekir. Sadece çöp dökülüp üstü kapatılırsa ciddi, insan- sağlığını etkileyecek zararların ortaya çıkması muhtemeldir ve söz konusudur. ÇED raporu ve master planına göre sızıntı suları 750 m2 lik bir alan içerisinde 4 yıl süreyle biriktirilecek ve buharlaşmaya bırakılacaktır. Bu doğru bir yöntem değildir. Sızınt-ı suyunun kirletici özellikleri yüksektir. Buharlaşma esnasında bir çok çevresel sorun çıkacaktır. Bunlardan bir tanesi koku problemidir. Koku, hakim rüzgâr yönüyle taşınabilecektir. Evsel atıklar içine endüstriyel ve tıbbi atıkların karışması, hem havada -hem de su kaynaklarında olumsuz etkiler yaratacaktır. Tıbbi atıklar strelize edilmeden çöp depolama alanına gömülürse, insan sağlığına direkt etkisi olacak, sorunlar yaratacaktır. Çöp suyu, çok konsantre, yoğun bir atık sudur ve lağım suyundan 200-300 defa- daha kirli bir sudur. Sızıntı suyunun 4 yıl süreyle depolama tankında tutulması, bilimsel bir metod değildir. Doğru yöntem arıtılmasıdır.
Buharlaşma sonunda dipte kalacak olan çökelti içindeki parçacıklar, orda bir biolojik aktivite meydana getirecek vey-a çökelti ve çamur, koku yaratacaktır. Bahse konu koku, hakim rüzgâr yönü üniversiteye doğru olduğu zaman kampüs alanında ve lojmanlarda hissedilecektir. Tesisin etrafında bulunan bitki örtüsü, ordaki ağaçlar şeffaflaştığı ve dar yapraklı okaliptüs, Kıbrıs- akasyası ile iğne yapraklı kızıl çam oldukları için kokuyu engelleyemeyecektir. Bitkinin, rüzgâr önleme görevi var, ancak kokuyu önlemez. Haşaret ve kuşlar yüzünden, çöp yayılımları olacaktır. Olumsuzluklardan üniversite ve kampüs içindeki hava kalitesi e-tkilenecektir. Bölgede bulunan ağaçların hava kirliliğini önleyici bir özelliği de yoktur. Rüzgâr yönüyle ilgili ölçüm çalışmaları ise yeterli değildir.

ÇED raporunda, modelleme çalışması sadece depo alanından çıkacak gazlarla ilgili yapıldı, çalışmalar -gaz bacalarından çıkacak gazlara dayandırıldı, havuzdan çıkacak gazlar nazara alınmadı. ÇED raporunda her metreküp havada ne kadar koku yaratacak gaz bulunduğu yoktur. Sızıntı suyu hiçbir şekilde içinde oksijen barındırmaz. İçerisinde her türlü kokuyu yara-tan merkaptanlar, hidrojen sülfür ve aminler vardır. Bundan çıkacak koku, Değirmenlik Köyü'ne ve kampüse kadar yayılacaktır. Hatta, kampüsten öteye de ulaşacaktır.

Tesise çöp dökülmesi esnasında toz ve partiküller çıkacaktır. Bunlar esen rüzgârla, rüzgâ-rın yönüne doğru çevreye taşınır, hakim rüzgâr yönü üniversiteye doğru olduğu zaman, toz ve partiküller üniversiteyi etkileyecektir. Tozun içinde bulunabilecek ağır metaller ile kimyasallar ileride hastalıklara neden olabilir.

Koku, sakin havada da ünive-rsiteyi etkileceyecektir. Koku önleyici olarak bir takım kimyasalların kullanılacağından bahsedilmektedir. Alan geniş olduğu için böyle bir faaliyetin maliyeti yüksek olur. Ayrıca sızıntı suyu havuzunda birikecek suyun kokusu, özelliği itibarıyle hiçbir ko-ku maskeleyici tarafından engellenemez.

Modelleme yapılırken, koku ve gazla ilgili değerler sızıntı suyu havuzu dikkate alınmadan yapılmıştır.

Çöp kamyonları kampüsün içinden geçecektir. Kamyonların geçmesi esnasında, yola bir miktar su akacaktır. Ayrıc-a bunlar, gürültü ve hava kirliliği yaratacaktır. Keza güvenlik problemi olacaktır. Kamyonların geçmesinin öğrenciler, hocalar ve orda bulunanlar üzerinde olumsuz etkileri olacaktır. Koku, toz ve gaz taşınımı açısından 2 km'lik mesafe az bir mesafedir.

T-anık 3 Prof.Mete Tayanç'ın yaptığı hesaplamalara göre tüzükte öngörülen değerlerin 3 katı bir kirlilik oluşacaktır. Bu ciddi bir partiküler hava kirliliğidir. Yer seçiminde dikkate alınması gereken artılar ve eksiler doğru olarak ele alınmadı.

Çöp depola-ma tesisinden metan gazı ve bunun yanında, karbondioksit, karbon monoksit, azot dioksit ve uçucu hidrokarbonlar çıkacaktır. Metan gazı yakılarak yok edilecektir. Çıkacak olan gazlar hava kirletici ve insan sağlığına zararlı gazlard