-D.3/93 YİM 21/93

Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Yargıç Metin A. Hakkı Huzurunda
Anayasanın 152. Maddesi hakkında.

Müstedi: Kıbrıs Türk- Öğretmenler Kooperatif Bankası Ltd.
c/o 23, Sarayönü Sokak, Hakkı Han Kat 1, Lefkoşa.
ile
Müstedaaleyh: 1. Kooperatif Şirketler Mukayyidi, Lefkoşa ve diğeri
2. Kooperatif Şirketler Mukayyidi vas. KKTC Lefkoşa.
- A r a s ı n d a.

Müstedi namına: Kıvanç M. Rıza.
Müstedaaleyh namına: Mustafa Arıkan.

K A R A R

Müstedi, 28.1.1993 tarihinde Yüksek İdare Mahkemesi olarak oturum yapan Yüksek Mahkemeye do-syaladığı yukarıda ünvan ve sayısı gösterilen başvuru ile Mahkemeden aynen aşağıda zikrolunan 2 talep doğrultusunda karar istihsal etme isteminde bulunmuştur:

-"a) Müstedaaleyh no.1 ve/veya Müstedaaleyhler tarafından alınan ve Müstedinin ortaklarını 31.1.1993 tarihinde ö.e. saat 9'da olağanüstü ve Özel Genel Kurula davet eden kararının hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhnagi bir sonuç doğuramıyacağına dair Mahke-me kararı,

b) Müstedaaleyh no.1 ve/veya Müstedaaleyhler tarafından alınan ve Müstedinin kendihesapalrını bağımsız Murakıblara denetlettirmesine ve/veya gerekli raporları tanzim ettirmesine ve/veya bu gibi hesap ve/veya raporlaro yapılması öngörülen Genel -Kurula sunmasını müsaade etmeyi reddeden ve/veya müsaade etmeyen TB 1/8/67 sayılı ve 22.1.1993 tarihli kararın hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramıyacağına dair Mahkeme kararı."

Müstedi ayrıca esas başvuru ile birlikte aynı gün Mahk-emeye dosyaladığı 28.1.93 tarihli Ex Parte (tek taraflı) bir istida ile de Mahkemeden aşağıdaki taleplerde bulunmuştur:

"a) Müstedaaleyh no.1 tarafından çağrılan ve 31.1.1993 tarihinde ö.e. saat 9'da yapılması tasarlanan Müstedi ortaklarının Olağanüstü ve- Özel Genel Kurulunun bu başvruusunun neticelenmesinden önce yapılmasını men eden,

b) Müstedaaleyh no.1 tarafından çağrılan ve 31.11.1993 tarihinde ö.e. saat 9'da tasarlanan Müstedi Ortajkalrının Olağanüstü ve Özel Genel Kurulunun, Müstediye de ilgili hes-apları tarafsız ve/veya bağımsız bir Murakıba teftiş ettirip gerkli raporları hazırlamasına ve bunları Genel Kurula sunamsına müsaade edilmeden önce yapıl-masını men eden bir emrin isdarını talep eder."

Müstedinin mezkûr istidası Müstedi Bankanın Sekrete-r Müdürü Halik Kara tarafından yapılan aynı tarihli bir yemin varakası ile desteklenmiştir.

Müstedinin mezkûr Ex Parte ara emri talep eden istidası Yüksek Mahkeme Mukayyitliği tarafından tayin olduğu gibi 28.1.93 tarihinde ele alınmış ve Müstedi avukatın-ın istidasının ne için By Summons (çift taraflı) değil de Ex parte olarak yapıldığının gerekçesini açıklayan hitabını değerlendiren Mahkeme, Ex Parte istidanın a) paragrafında talep edildiği gibi bir emir vermeyi uygun bulmuş ve mezkûr emrin kesinleşip kes-inleşemeyeceğini karara bağlamak için istidayı 3.2.93 tarihine ertelemiştir. Mahkeme keza, 28.1.93 tarihli Mahkeme emrine uygun olarak da Müstedinin Ex Parte istidası ve onu destekleyen yemin varakası ile birlikte, verilen ara emrinin bir sureti ile esas b-aşvurunun da Müste- daaleyhlere tebliğ edilmesini emretmiştir. Yukarıda sözüe dilen ervakların Müstedaaleyhlere tebliğ edilmesinden sonra Müstedaaleyhler 1.2.193 tarihinde söz konusu ara emrinin kesinleşmesini önlemek ve iptâ edilemsini sağlamak amacı ile -Mahkemeye bir itirazname dosyalamışlrdır ki, mezkûr itirazname de yine aynı tarihli Kooperatif Şirketler Mukayyidi Ayhan Savoğlu''un yaptığı bir yemin varakası ile desteklenmiştir.

Ara emri istidası 3.2.93 tarihinde ele alındığında maalesef taraflar aras-ında sulh yolu ilebir uzlaşma gerçekleşmemiş ve ara emrinin duruşması yapılmıştır. iddialı ve uzun geçen ara emri safhasındaki istidanın dinlenmesi 6 celse sürmüş ve neticede 19.2.93 tarihinde ara emri duruşması hitam bulup, tarafların hitabeleri de dinlen-dikten sonra karar için bilâmüddet ertelenmiştir.

Duruşma esnasında Müstedi tarafı Devzi Adanır isimli bir muhasip ve murakıbın şaahdetini dinletmiştir. Müstedaaleyh tarafı da Kooperatif Müfettişlerinden Hasan Alişan'ın şahadetini dinletmiştir. Duruşma e-snasında taraflar Mahkemeye dosyada duran ceman 48 adet evrağı karşılıklı muvafakat çerçevesinde emare olarak ibraz etmişlerdir.

Müstedi tanığı Fevzi Adanır, özetle, Kooperatif Şirketler Mukayyidinin hazırlattığı ve Kooperatif Müfettişlerinden Hasan Bozk-an ve Müstedaaleyhler namına şahadet veren Hasan Alşan'ın imzasını taşıyan Mahkeme önündeki Emare 1 teftiş raporunu ve buna ek Emare 3 Konsolide Mizanı ve sair ilgili ervakları da incelemiş olduğunu, bunların içerdiği aksaklıkları kendisinin hazırladığı Em-are 2 de belirttiğini ve özetle Emare 1 ve Emare 3'ün şu aksaklıkları içerdiğini Mahkemeye söylemiştir:

Emare 3 Mizan'ın başlığı 'Konsolide Mizan' oalrak gösterilmesine rağmen sadece bankadaki TL miktarlar gösterilmiş olup döviz mevduatlar gösterilmiştir,- bu nedenle Mizan gerçeği yansıtmaz.

Gerek Emare 1 gerekse Emare 3 bankaya ait gayri menkullerin değerlerini, satın alındıkları tarih itibarı ile göstermektedir, rayiç değerlerini yansıtmamaktadır, bu da yanıltıcıdır.

Emare 1 teftiş raporu ve Emare 3 Miz-an ile Kooperatif Şirketler Mukayyidinin Rmare 4 oalrak Mahkeme önündeki Raporu Müstedi bankadaki toplam mevduat 10 milyon 951 bin 514TL. 94 krş. diye geçer, aslında bu daktilo hatasıdır, bunun 10 milyar 951 milyon 514 bin TL olması gerekirdi, ilâveten ban-kadaki mevcut döviz mevduatının da TL'ye çevrilip Konsolide Mizan'da gösterilmesi gerekirdi ki raporlarda ve Komsolide Mizan'da gerçek durumu doğru olarak yansıtabilsin.

Emare 1. Emare 3 ve Emare 4 Müstedi Bankanın durumunu 31.8.92 tarihi itibarı ile yans-ıtır. Emare I Raporun 12. sayfasında yer alan şu cümlenin '4 aylık maaş ve sair giderlerin de eklenmesiyle yıl sonu zararının Milyarı çok aşacağı kesindir' raporda yer almaması gerekirdi çünkü kesin hesaplar ve kâr ve zarar hesabı ancak 31 Aralık 92 tarihl-i hesaplar çıktıktan sonra ancak belirlenebilir.

Müstedaaleyhlerin çağırdığı şahit Hasan Alşan ise genel olarak bu iddiaları reddetmiş, yukarıda özetlemeye çalıştığım Müstedi tarafının iddialarına cevaben ise özetle şunları söylemiştir: Emare 3 Konsolide -Mizan'ın Müstedi banka nezdindeki sadece TL mevduatı yansıttığı doğrudur, ancak gizleme diye bir mevhum söz konusu değildir, dövizler ayrı mizanlarda gösterilmiştir, ki onlar da Mahkeme önünde emaredir. Bankaya ait gayri menkullerin deüerleninin satın alın-dıkları tarh itibarıyle değerlerinin gösterildiği doğrudur, ancak müfettişler yasal olarak değerlendirme gerekli ise 3/90 sayılı Yeniden Değerlendirme ve Mali Düzenleme Yasası hükümlerine uygun olarak gereken yapılmıştır. A fortiori, 27/77 sayılı Yasanın 2-22(1)(a) maddesi hükümlerine sadık kalınmıştır.

Emare 4 Raporun ilk sayfasındaki paragraf 2'^de yer alan, '31.8.1992 tarihi itibarıyle kooperatifin toplam mevduatları 10,951,514,94TL' (10 milyon 951 bin 514TL 94 krş.) ibaresi yapılmıştır, bu bir daktilo -hatasıdır doğrusu 10 milyar 951 milyon 514TL 94 krş. oalcaktı. Bankadaki dövizlerin de TL'ye çevirip rapor ve konsolide mizanla gösterilmesi gerekmezdi, onlar da gizlenmemiş olup ayrı cetvellerde gösterilmiştir.

Müstedinin yukarıda özetlenen son iddialar-ına cevaben de Hasan Alşan teftişin, teftiş raporlarının ve mizanların herhangi bir tarih itibarıyle yapılabileceğini söylemiş, ancak kesin kâr ve zarar hesaplarının ancak 31 Aralık tarihi itibarıyle hazırlanabileceğini teslim etmiştir.

Tarafların çağırd-ıkları tanıklar dinledikten sonra Mahkeme de kendine yardımcı olması amacı ile ve duruşma esnasında müphem kalan bazı hususların aydınlığa kavuşmasını da sağlamak için Mahkeme şahidi olarak Kooperatif Şirketler Mukayyidi Ayhan Savoğlu'nu Mahkemeye çağırma -lüzumunu hissetmiş ve bu tanık da 'Court Witness' olarak şahadet verip, Mahkemenin sorularını cevaplandırdığı gibi Mahkemenin izni ile taraflara da bu şahide ayrı ayrı bir kaç soru sormalarına izin verilmiştir, ki izinden sadece Müstedi tarafı istifade etm-iştir.

Mahkeme önünde ibraz olunan şahadet ve emareleri inceleyip bu istidayı karara bağlamak için gerekli bulguları yapmazdan ve yapılacak bulgular muvacehesinde mevzuatı inceleyip uygulamazdan önce, ihtilâf konusu olmayan iyi yerleşmiş ve bu istidaya ş-amil bir kaç yasal prensibi burada vurgulamakta fayda görmekteyim. Bunun bir nedeni de bu istidanın duruşması süresince konunun başında geniş yer almasıi basında yer alan bazı yorumların ise arzu edilen ölçüde şahadeti tam yansıtmamasından kaynaklanmaktadı-r, hatta bazı yorumların 9/76 sayılı Yasanın 52. madddeisne ters düştüğünü de ilk nazarda söylemek yanlış olmayabilir. Ancak karrı saptırmak için bunlara sadece değinmekle yetineceğim. Vurgulamak istediğim 2. husus şudur ki bu neticede bir ara emri duruşma-sıdır ve Mahkeme bu karar ile ya 28.1.93 tarihinde verilen ara emrini başvuru sonuna kadar kesinleştirecek ya da mevcut ara emrini iptal edecektir. Mahkemenin bu görevi yerine getirirken göz önünde bulundurması gereken yerleşmiş prensipler mevcuttur ve mev-cut ara emri kseinleştirilecekse şu şartların mevcut olması gerekir:-

Başvuru konusunun ciddi olması hususunda Mahkemenin tatmin olması gerekmektedir.

Başvurunun esasında, Müstedinin iyi bir dava sebebi olduğuna Mahkeme kanaat getirmelidir.

Başvurudaki -esas taleplerinde Müstedilerin haklı olabileceğine dair belirtiler olması hususunda Mahkeme tatmin olmalıdır.

Müstedinin mevcut ara emri kesinleşmez ise telâfisi imkânsız zarara düçar oalcağı veya geriye dönüşün zor olacağı hususunda Mahkemenin tatmin olm-ası gerekmektedir.

Başvuru konusu ciddi olduğu ihtilâf konusu değildir ve taraflar bu hususta mutabıktırlar, dolayısıyle bu hususta bulgu yaparım ancak ara emrinin akıbeti hakkında tarafların zıt görüşleri ve iddiaları mevcuttur. Bu husus tarafların dosya-ladıkları yemin varakalarından görülebileceği gibi zıt şahadetten de görülmektedir. Şunu da vurgulamakta yarar görmekteyim ki ara emri safhasında Mahkeme, başvurunun esası ile ilgili bulgu yapmaktan, ileride esas başvuruyu dinleyecek olan Mahkemenin herang-i bir tesir altında kalmaması için mümkün mertebe kaçınmalıdır. İlâveten, meselenin esası dinlendikten sonra verilmesi gereken kararın, ara emri safhasında, meselenin esası dinlenmeden karara bağlanması bu safhada zaruri olmadıkça, yapılmamalıdır. Bu husus-da iyi yerleşmiş bir prensiptir. Ancak ara emrinin akıbetini karara bağlamak için gerekli ise Mahkeme meselenin esası ile ilgili olarak da bulgu yapmada serbesttir. Bu husus birçok içtihatlarda karara bağlanmış olmakla beraber Mahkemenin ara emri safhasınd-a meselenin esasını da inceleyip karar verdiği meselelerde olmuştur. Buna bir misal oalrak son yıllarda verilen 1/92 sayılı Yargıtay/Hukuk içtihatı verilebilir. (Bak: D.4/92). Yine bu ara emrinin akıbetini karara bağlamazdan önce herhangi bir yanlış anlaşı-lmaya mahal vermemek için şunu da vurgulamakta yarar görürüm ki bir Kooperatif Şirketin Genel Kurulunun toplantısına aşağıda sıralandığı gibi mevzuat 3 şekilde olanak tanımaktadır. Burda genel kurulun toplanması söz dizisi geniş anlamda kullanılmıştır ve b-u mevzuatta geçen kelimelerle 'annual general meeting' 'special general metting' ve her türlü genel kurul 'general meeting' toplantısını da kapsar.

1) Bir Kooperatifin İdare Meclisinin Genel Kurulu toplamak için çağrı yapması halinde.

2) Mukayyidin aynı- gayeye yönelik toplantı çağrısı yapması halinde.

3) Bir Kooperatifin muayyen bir rakamın üstündeki hisse adedine haiz olan hissedarlarının Genel Kurul yapmak için mevzuatta öngörülen girişimlerde bulunmaları halinde.

Yukarıda söylenenleri göz önünde t-utarak ve sadece mevcut ara emrinin akıbeti ile ilgili olarak önündeki şahadet ve emareler muvacehesinde bulgu yapmaya çalışıp, onun ötesindeki şahadet ve emarelere gerekli olmadıkça değinmemeye özen göstererek önce ara emrinin akıbeti ile ilgili olabilece-k mevzuatı incelemeyi uygun gördüm. Konu ile ilgili mevzuat ise bir yandan Fasıl 114 Kooperatif Şirketler Yasasının 17. maddesi ile diğer yandan Kooperatif Şirketler Tüzüğünün 65 ve 74. maddesinin (c) paragrafıdır. Yuk