-D.5/97 YİM 177/93
YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ OLARAK OTURUM YAPAN
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
ANAYASANIN 152. MADDESİ HAKKINDA.
Mahkeme Heyeti:Taner Erginel,Nevvar Nolan,Seyit A.Bensen

Müstedi: Perihan Turgut, Ergene Sokak N-o.1 - Girne

-ile-

Müstedaaleyh: 1. İskân ve Rehabilitasyon Dairesi
vasıtasıyle KKTC., - Lefkoşa
2. İskân Bakanlığı vasıtasıyle KKTC.,
Lefkoşa
3. Saptama, Değerlendirm-e ve Tazmin
Komisyonu vasıtasıyle KKTC.,
Lefkoşa
4. Devlet Emlâk ve Malzeme Dairesi
vasıtasıyle KKTC., - Lefkoşa

A r a s ı n d a .
Müstedi namına Avukat Boysan Boyra
Müstedaaleyhler namın-a Savcı Behiç Öztürk
İlgili Şahıs Kemal Köprülü namına Avukat Sadi Çelebi.

--------------------------------

H Ü K Ü M

Taner Erginel : Müstedi Girne'de bulunan ve 15'inci Kaynak Paketinde ilân edilen 95 parsel numaralı arsanın kendisine değil de Kemal -Köprülü isimli kişiye verilmesine karşı önümüzdeki başvuruyu dosyalamış bulunmaktadır ve sözkonusu kararın iptalini talep etmektedir.
Başvuruda Müstedi güney göçmeni olduğunu, güneyde terkettiği mallara karşılık takriben 8 milyon puanı olduğunu, 1974 yıl-ında Girne'de 94 parsel numaralı evin kendisine tahsis edildiğini ve daha sonra bu ev için kesin tasarruf belgesi aldığını, 95 parsel numaralı arsanın ise evinin bahçesi olduğunu ve doğal olarak bu parseli de 1974'den beri kullandığını, evinin septik kuyul-arı ve rogarlarının parsel 95 içerisinde olduğunu, evle birlikte bu parselin de kesin tasarruf belgesini almak için mücadele verdiğini, İskân Dairesinin kendisine olumlu yanıt vermemesi üzerine YİM 264/91 sayılı başvuruyu dosyaladığını, bu başvuruda parse-l 95'in Müstedi dışında herhangibir kişiye verilmemesi için ara emri verildiğini, daha sonra bu emrin tadil edilerek Müstedaaleyhlerin söz konusu arsayı müracaatçılardan herhangi birine verebilmeleri amacıyla değerlendirme yapmalarına izin verildiğini anca-k Müstedi dışında birisi lehine karar verilmesi halinde daha ileri işlem yapılmamasının emrolunduğunu, bunun üzerine İskân Bakanlığının yetkili Komisyonunda konunun tartışıldığını, önce parsel 95'in Müstediye verilmesine karar verildiğini ancak daha sonra- bu kararın değiştirilerek Kemal Köprülü isimli birisine verildiğini, halbuki 41/77 sayılı yasa ve tüzükler dikkate alındığında ve tarafların güneyde bıraktıkları malların yer, nitelik, kıymet, cins, miktar ve evsafı göz önünde bulundurulduğunda parsel 95'-in Müstediye verilmesi gerektiğini belirtti.

Müstedaaleyhler adına itiraz dosyalayan Savcılık ise ön itiraz olarak başvurunun 75 günlük süre içinde dosyalanmadığını, dolayısıyle iptal edilmesi gerektiğini iddia etti. Savcılığa göre Müstedinin ilk açtığı- dava olan YİM 264/91 görüşülürken 14.5.1993 tarihinde arsa ile ilgili kararın olumsuz olduğu, Müstedi avukatının bilgisine getirildi ve Kemal Köprülü başvuruya İlgili Kişi olarak katıldı. Bu tarihte karar Müstedinin bilgisine getirildiği halde 75 gün içe-risinde başvurunun dosyalanmadığını iddia etti.

Savcılık ön itiraza ilişkin hakları saklı kalma koşuluyla başvurunun esasına da itiraz etti ve başvuru konusu karar alınırken gerekli araştırma ve soruşturmanın yapıldığını, kararın makul ve gerekçeli oldu-ğunu, kaynak paketinde ilân edilen malla hemhudut taşınmaz mal sahibi olmanın Müstediye öncelik kazandırmadığını, Müstedinin ve İlgili Kişinin güneyde terkettikleri taşınmaz mallar ve öncelik kriterleri dikkate alındığında arsanın İlgili Kişiye verilmesini-n doğru olduğunu iddia etti.

İlgili Kişi avukatı ise dosyaladığı itirazda Savcılığın iddialarına benzer iddialar öne sürdü. Müstedi bu aşamada avukat değişikliği yapmış olmalı ki yeni avukat Boysan Boyra itirazlara karşı dosyaladığı itiraza cevapta öze-llikle ön itiraza yanıt vererek Müstedinin ilk avukatı Tahir Seroydaş'ın ilgili konuyu 16.9.93 tarihinde Müstedinin bilgisine getirdiğini dolayısıyle başvuru dosyalama süresinin dolmadığını iddia etti.

Müstedinin ilk tanığı avukat Tahir Seroydaş başvuruy-u dosyalamış olan avukattır. Daha sonra Müstedinin avukatlığından çekilmiş olan Tahir Seroydaş şahadetinde Müstedinin daha önce dosyaladığı 264/91 sayılı başvuruda Müstedinin avukatı olduğunu, bu başvuruda sözkonusu parselle ilgili işlem yapılmaması için -ara emri alındığını ancak daha sonra parselin Müstediye verileceği söylendiği için ara emrinde değişiklik yapılmasına razı olduğunu, 14.9.93 tarihinde parselin İlgili Kişiye verildiğini öğrendiğini, bu hususu bildirmek için Müstediyi aradığını ancak telefo-nla temas kuramadığını, Müstedinin eşinin ciddi sağlık sorunları olduğunu, Müstediyi 16.9.93 tarihinde bulup alınan kararı ona bildirdiğini, ona yeni bir dava konusu bulunduğunu söylediğini ve aldığı talimat üzerine yeni davayı 11.10.1993 tarihinde açtığın-ı, müvekkiline 16.9.93 tarihinde bilgi verdiğinden emin olduğunu çünkü bu tarihte yeni davayı açmak için para talep edip aldığını söyledi ve Müstedinin kendisine ödediği paranın makbuzunu emare olarak Mahkemeye ibraz etti.

Müstedi avukatı üçüncü tanık o-larak Müstediyi dinletti. Müstedi, eşinin beyin ameliyatı geçirdiğini, ciddi rahatsızlığı olduğunu, bu nedenle bazen kızında kaldığını, evde kalmadığı için avukatının kendisini bulup parsel 95'in İlgili Kişiye verildiğini söyleyemediğini, Parsel 94'de bul-unan evin kendisine 1974'de tahsis edildiğini, evin septik tankının parsel 95'in içerisinde olduğunu, iki parselin kuyu, su motoru ve borularının müşterek olduğunu, her iki parselin aynı Ruma ait olduğunu Parsel 95'in telle çevrilmiş olup evin bahçesi old-uğunu, oraya başka parsellerden girilemediğini, Güney'de çok değerli mallar bıraktığını, by pass üzerinde 20 dönüm arazisi olduğunu, güneyde iken burayı arsalara ayırmak için girişimde bulunduğunu, kendisine sadece oturduğu ev ve Lapta'da bir parsel verild-iğini, bu iki malın dışında başka mal almadığını, 7 milyon daha puanı olduğunu, evinin avlusunu almak için çok çaba harcadığını, Bakan Hasan Yumuk'la görüştüğünü, Bakanın "pakete koyup size verelim" demesi üzerine parselin pakete konmasına razı olduğunu, ö-nce kendisi lehine karar verildiği halde bu kararın fors kullanılarak değiştirildiğini, gerçekte parselin İlgili Kişi Kemal Köprülü'ye de verilmediğini, Kemal Köprülü'nün puanlarını satın alan bir işadamının onu paravan olarak kullanıp arsayı almaya çalışt-ığını söyledi.

Bu başvuruda öncelikle ön itiraz üzerinde durmamız gerekmektedir. Başvuru konusu parselin İlgili Kişi Kemal Köprülü'ye verildiği 14.5.93 tarihinde Müstedi avukatı Tahir Seroydaş'a bildirilmişti. Başvuru 11.10.93 tarihinde dosyalandı. A-nayasamızın 152(3) maddesine göre bir yönetsel karar veya işlemin başvuran kişi tarafından öğrenilmesi tarihinden itibaren 75 gün içinde başvurunun dosyalanması gerekir. Müstedaaleyhler kararın Müstedi avukatına bildirildiği tarihin 75 günün başlama tari-hi olarak dikkate alınmasını istemektedirler. Müstedi ise söz konusu kararı avukatının 16.9.93 tarihinde kendisine bildirdiğini ve derhal başvuru dosyalama yönüne gittiğini iddia etmektedir. Acaba bir yönetsel kararın bir kişinin avukatına bildirilmesi A-nayasanın 152 (3) maddesinin öngördüğü anlamda o kişinin bilgisine getirme midir? Karşılaştığımız bu sorunu genel hukuk ilkelerinden hareketle çözebiliriz. Avukat yetkilendirildiği konuda müvekkilinin temsilcisidir. Bilgisine gelen hususu müvekkiline ile-tmek avukatın görevidir. Dolayısıyle avukata bildirilen bir hususun müvekkilin bilgisine getirildiği farzolunabilir. Burada bir varsayım veya karinenin oluşması sözkonusudur. Ancak varsayım veya karinelerin genellikle aksini ispatlamak mümkündür. Hukukt-a aksi ispat edilemiyen karineler de bulunmakla birlikte bunlar yasalarda açıkca belirtilen karinelerdir. Diğer karinelerin aksini ispat etmek mümkündür ve bunu yapmak karineyi çürütmek isteyene düşer. Yasada aksine açık bir hüküm olmadığına göre avukatın- öğrendiklerini müvekkilinin bilgisine getirdiği karinesinin aksini ispat etmek mümkündür. Müstedi de bunu yapmaya teşebbüs etmiş ve kararın 14.5.95 tarihinde değil de 16.9.93 tarihinde bilgisine geldiğini kanıtlamaya çalışmıştır. Bu konuda gerek Müstedi- gerekse eski avukatı Tahir Seroydaş şahadet vermişlerdir. Müstedinin eşinin ciddi rahatsızlığı olup evinde kalmaması ve davanın açılması için 16.9.93 tarihli makbuzla para ödemesi Müstedi ve Avukat Tahir Seroydaş'ın şahadetlerini desteklemektedir. Bu şa-hadete karşı Müstedaaleyh ve İlgili Kişi herhangibir şahadet ibraz edebilmiş değillerdir. Dolayısıyle ibraz edilen şahadet ışığında Müstedinin kararın 16.9.93 tarihinde bilgisine geldiğini kanıtlayabildiği sonucuna varıyorum. Bu nedenle süreye ilişkin ön- itirazın reddedilmesi gerektiği kanısındayım.

Başvurunun esasına gelince, önümüzde Güney'de değerli mallar bırakmış olan ve henüz 7 milyon kullanılmamış puanı olan bir Müstedi bulunmaktadır. Gerçi Müstediye kaynak paketlerinde evi dışında başka mallar -verilmesi için kararlar verilmiştir. Ancak Müstedi şahadetinde avlusunu alamadığı için ve haklı nedenlerle bu malları reddettiğini söylemiştir. Dolayısıyle 7 milyon kullanılmamış puanı olan Müstedinin evinin avlusunu almak için yıllarca uğraşması durumu i-le karşı karşıya bulunuyoruz. Daha da kötüsü İlgili Kişinin gerçekte malı alacak kişi olmadığı, puanlarını bir işadamının satın aldığı ve fors kullanarak söz konusu kararı aldırttığı iddiası yapılmıştır. Daha açık ifade etmek gerekirse burada halk tabiri-yle İskân mafiasının bir eylemiyle karşı karşıya olduğumuz öne sürülmektedir. Yapılan iddiaya göre önce 7 milyon puanı olan bir kişinin evinin avlusunu alması önlenmiş daha sonra öncelikler tüzüğü incelenerek Müstediden daha öncelikli puanı olabilecek bir-isi bulunmuş ve onun puanları satın alınmak suretiyle olay gerçekleştirilmiştir. Evinin avlusunu alamıyan Müstediye devletin görevini ne zaman yerine getireceği, geriye kalan 7 milyon puanın karşılığını ne zaman ve nerede alacağı sorusuna Savcılık yanıt -verememiştir.

Bir yasayı doğru uygulayabilmek için yasa koyucunun amacını göz önünde bulundurmak gerekir. Eşdeğer konusu yasa koyucunun önem verdiği ve sık sık ele alarak düzenleme yaptığı bir konudur. 41/77 sayılı yasanın sık sık tadil edilmesi de Yas-a Koyucunun bu konuya verdiği önemin belirtisidir. Anayasamızın geçici 1. maddesi, 41/77 sayılı yasanın hükümleri ve 1984 Eşdeğer Mal Vermede Öncelikler Tüzüğü eşdeğer konusuyla ilgili hükümleri içermektedir. Şüphe yok ki bir uygulamanın doğru olup olmad-ığına karar verebilmek için bu yasal düzenlemelerin tümünü göz önünde bulundurmamız gerekir.

Önümüzdeki olayda Müstedi evinin avlu sorununu çözmek için yıllarca mücadele etmiş ve başarısızlığa uğramıştır. Müstedinin iki defa Mahkemeye gelmesi, Bakanla -tekrar tekrar görüşüp söz alması da onu bu olumsuz sonuçtan kurtaramamıştır. Müstedinin şahadetine göre İskân Bakanı kendisine "avluyu doğrudan size vermemiz doğru değil, önce kaynak paketine koyalım ve daha sonra müracaatçılar arasında yine sizi seçerek -size vereceğiz" demiştir. O da bu söz üzerine avlunun kaynak paketine konmasına razı olmuş ve YİM 264/91 sayılı başvuru dinlenirken ara emrin tadilini kabul etmiştir. Acaba eşdeğer sorununun çözümü için bu kadar uzun ve zahmetli bir yol izlenmesi yasa ko-yucunun ve daha önemlisi Anayasa koyucunun amacına uygun mu?

Yasa koyucunun amacını saptamaya çalışırken herşeyden önce hukuk normları arasındaki hiyerarşiyi göz önünde bulundurmamız gerekir. Şüphe yok ki en önemli kaynak Anayasadır. Yasanın Anayasaya,- tüzüğün ise hem yasaya hem de Anayasaya uygun olması gerekir.

Anayasamız Geçici 1'inci maddesinde eşdeğer sorununun 5 yıl içinde çözümlenmesini emretmiştir. Anayasanın geçici 1'inci maddesinin (5). paragrafı şöyledir.
"(5).Bu Anayasanın yürürlüğe gird-iği tarihten
başlayarak,eşdeğerde mal uygulamalarının
önceliğe uyulmak koşuluyla, hak
sahiplerine taşınmaz mallarla ilgili
mülkiyet hakkı devir işlemleri en geç
beş yıl içinde tamamlanır."

Anayasamız 1985 yılında yürürlüğe girdiğine göre b-u süre çoktan geçmiştir. Anayasamızın bu direktifi ışığında eşdeğer sorununu çözmek için bulunacak yöntemin süratli ve zahmetsiz olması gerektiği açıktır. 7 milyon puanı olan bir kişinin avlusunu almak için yıllarca uğraşmasını tekrar tekrar Mahkemeye ge-lmesini öngören bir uygulama Anayasanın genel direktifine uygun olamaz.
Burada üzerinde durulması gereken ölçü şudur. Anayasamız kısa bir sürede sonuç alınmasını istediğine göre uzun bir süre alan yargı yolunu normal bir çözüm yolu olarak düşünmemiştir. - Diğer bir ifadeyle vatandaşı Mahkemeye başvurmak zorunda bırakmadan sorunu çözmek istemiştir. Şüphe yok ki herkes ihtilafa düşebilir ve bu açıdan bakıldığı zaman Mahkemeye başvurmak doğal kabul edilebilir. Ancak önemli olan İskân Dairesinin makul ve kan-aatkâr bir insanı bile Mahkemeye başvurmak zorunda bırakıp bırakmadığıdır. Eğer İskân Dairesinin uygulaması bu meselede olduğu gibi kanaatkâr ve makul bir insana bile Mahkemeye başvurmak ve yıllarca uğraşmaktan başka seçenek bırakmıyorsa bu uygulamanın An-ayasamızın direktifine uygun olduğu söylenemez. Şu halde Müstediyi Mahkemeye başvurma zorunda bırakmadan bu sorunu çözmenin mümkün olup olmadığını araştırmak zorundayız.
A. Herşeyden önce iyi niyetli bir yaklaşımla parsel 95'in Müstediye tahsisli olduğun-u kabul etmek ve T cetveline işleyerek ona vermek gerekiyordu. Çünkü 1974'de evler tahsis edilirken parsel numaraları belirtilmiyordu. Evin tahsisini alan evle birlikte avlunun da kullanımını devralıyordu. Genel hukuk ilkelerinden hareket ettiğimiz zama-n yönetimin sadece evi tahsis etmek niyetinde olsa tahsis belgesinde evin parselini belirtmek zorunda olduğunu, bunu yapmadığına göre avlunun da tahsis kapsamında kabul edilmesi gerektiğini düşünmek zorunda kalırız. Dolayısıyle avlunun da Müstediye tahsis-li olduğunu kabul etmek mümkündü. Müstedinin yeterli puanı olduğuna göre avluyu T cetveline koymak ve Müstediye vermek sorununu ortadan kaldıracaktı.
B. Avlunun Müstediye tahsis edilmediğini varsaysak bile 41/77 sayılı yasanın 72 (5) paragrafına göre bi-r kimsenin yeterli eşdeğer puanı olması halinde müracaat ettiği kaynağın kendisine münferiden verilmesi mümkündür. Yasa koyucu istisnai hallerde bazı malları kaynak paketlerine koyup dağıtmanın hatalı olabileceğini düşünmüş ve bu maddeyi kabul etmiştir. Y-asanın bu maddesi 7 milyonluk puanı olan bir kişinin 20 yıl tasarrufunda bulunan avlusu için kullanılmayacaksa nerede kullanılacaktır sorusunu sormak gerekir. Gerçek şu ki münferit mal verme maddesinin kullanılabileceği bundan daha uygun bir durum tasavvu-r etmek kolay değildir. Dolayısıyle yasa doğru bir şekilde uygulanmadığı için
başvuru konusu mal kaynak paketine konmuş ve sorun ortaya çıkmıştır.
Bir an için bu argümanları unutalım ve başvuru konusu malın haklı olarak kaynak paketine konduğunu varsaya-lım. Bu durumda da Komisyonun avluyu İlgili Kişiye değil de Müstediye vermesi gerektiği görüşündeyim.
Kaynak paketlerinde ilân edilen malların öncelikle kime verileceği konusunda önümüzde iki ölçü bulunmaktadır.
41/77 sayılı yasanın 76'ıncı maddesi şöyl-edir:
"Eşdeğer mal uygulaması için kaynak olarak tesbit ve ilân edilen taşınmaz mala birden fazla talip olması halinde hangi hak sahibine