-D.14/88 YİM 176/87

Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkemede
Yargıç Aziz Altay Huzurunda
Anayasanın 152. maddesi hakkında

Müstedi: Vakıflar ve Din- İşleri Dairesi, Lefkoşa.
- ile -
Müstedaaleyh: 1. İsk(n ve Rehabilitasyon Bakanlığı vas. KKTC, Lefkoşa
2. Saptama Değerlendirme ve Tazmin Komisyonu vas. KKTC, Lefkoşa
3. Girne Tapu Dair-esi ve/veya Amiri vasıtası ile KKTC, Lefkoşa.
A r a s ı n d a

Müstedi namına: Güner Göktuğ
Müstedaaleyhler namına: Yaşar Boran
İlgili şahıs namına: Kıvanç- M. Rıza.

Yasa Maddesi: Bakanlar Kurulunun 6.3.1975 tarih ve 6358 sayılı kararı ile 5.10.1983 tarih ve Ç(K-1) 880-83 sayılı kararı.

İstemin Özeti: Girne'de Ozanköy toprağında bulunan taşınmaz malın Müstediden başkasına eşdeğerine karşılık olarak kirala-nması işleminin hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilmesi istemi.

OLAY: 1974 Mutlu Barış Harek(tından sonra Vakıf Mallarının küçümseneme- yecek bir kısmı Güneyde kaldığından Müstedi bu kaybını giderebilmek için Kuz-eydeki kilise mallarının kendi kontroluna verilmesini talep etti. Zamanın idarecileri kilise mallarının tespiti için Müstediyi görevlendirdi. Müstedi Mahkemeye Emare 6 olarak sunulan listeyi hazırlayıp Bakanlar Kuruluna verdi. Bakanlar Kurulu kilise mallar-ının tümünün Müstediye tahsisini prensip olarak benimsedi ancak bu gibi kilise mallarının Müstediye tahsisinden önce bir listenin Kurulun onayına sunulmasını istedi. Bakanlar Kuruluna listeyi sunduğunu iddia eden Müstedi, Bakanlar Kurulundan onay almadığın-ı iddia etmişse de Bakanlar Kurulu arşivi kendilerinde öyle bir listenin olmadığını ileri sürdü. Buna rağmen Bakanlar Kurulu 1983 yılında aldığı bir kararla 6358 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile Vakıfların tahsisine verilen arazilerde orman vasfı taşıyan-ları bu tahsisin kapsamından çıkardığını belirtti. Bu da Bakanlar Kurulunun, 6358 sayılı kararının, Vakıflar İdaresi tarafından liste sunulup onay alınmamasına rağmen tahsisi zımnen onayladığı anlaşılmaktadır. İsk(n Bakanlığı ve devletin diğer organ ve mak-amlarının da kilise malları ile ilgili uyguladığı eylem ve davranışlar da bunu teyit eder mahiyettedir.

SONUÇ: Bakanlar Kurulunun 6358 sayılı kararının icrai nitelik kazandığı ve yeni bir kararla iptal edilmediği cihetle yürülükte olduğuna göre başvuru ko-nus taşınmaz mal dahil tüm kilise mallarının Müstedinin tasarrufunda olduğuna kuşku yoktur. Durum böyle olunca, Müstedinin yasal tasarrufuna yasal şekilde son vermeden veya önceden onayını almadan ilgili şahsa veya başkalarına tahsis veya icar edilmesine v-eya eşdeğere kaynak olarak verilmesine yasal olanak yoktur.
Sonuç olarak başvuru konusu malın ilgili şahsa devredilmesini veya icar edilmesini veya eşdeğerine karşılık olmak üzere tahsis veya kesin tasarruf belgesi verilmesini öngeren karar veya işlemle-rin hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilir.

Atıfta Bulunulan Bilimsel İçtihatlar:
1- Ord Prof. Dr. Sıddık Sami Onar, İdari Hukukunun Umumi Esasları, 3. baskı, cilt 1, sayfa 304.
____________________

H Ü K Ü M

-Müstedi dosyaladığı bu başvurusu ile Girne'de Ozanköy toprağında bulunan Varaka/Harita XII/22 E.1 Parsel 321/1 ve 322/2'den ibaret taşınmaz malın müstediden başkasına ve özellikle Şakir Sıdkı İlkay'a eşdeğerine karşılık olarak kiralanmasına, tahsis edilmes-ine veya kesin tasarruf belgesi verilmesine ilişkin karar veya işlemlerin hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına karar verilmesini istedi.

Mahkeme huzurundaki şahadete göre vakıf mallarının yönetiminden ve korunup geliştirilme-sinden sorumlu olan müstedi 1974 Mutlu Barış Harek(tın- dan sonra vakıf mallarının küçümsenemeyecek bir kısmı Güney'de kaldığından büyük gelir kaybına uğradı. Bu kaybı gidermek ve dini hizmetler ile diğer yükümlülüklerini yerine getirebilmek için Kuzey'de -kalan kilise mallarının kendi kontroluna verilmesini istedi. Zamanın idarecileri de kilise mallarına sahip çıkması için müstediyi görevlendirdi ve tapuya da tüm kilise mallarının tesbiti için direktif verdi. Müstedi 19.9.1974 tarihinde Girne kazasındaki ki-lise mallarını gösteren ve mahkemeye emare 6 olarak ibraz edilen bir liste hazırlayıp Bakanlar Kuruluna ve sair ilgililere verdi. İlgili şahsa verilen ve bu başvurunun konusunu teşkil eden taşınmaz mal da emare 6 listede yer almaktadır.

Müstedi 27.2.1975- tarihinde geniş kapsamlı bir rapor hazırlayarak Kıbrıs Türk Federe Devleti Başkanına gönderdi. Bu rapor müstedinin amaçlarını, yükümlülüklerini, tasavvurlarını ve önerilerini içermektedir. Müstedi bu raporu ile yükümlülüklerini amaçlarına uygun olarak yer-ine getirebilmesi için, başka şeyler yanında, kilise mallarının tümünün prensip itibarıyle kendisine verilmesini istedi. Bu raporu 170/75 sayılı önerge olarak inceleyen Bakanlar Kurulu 6.3.1975 tarihinde aldığı 6358 sayılı kararı ile rapordaki öneriyi beni-msedi ve kilise mallarının tümünün müstedinin kontroluna verilmesini prensip itibarıyle onaylandı, ancak bu gibi kilise mallarının müstediye tahsisinden önce bir listesinin kurulun onayına sunulmasını istedi. Müstedi, Bakanlar Kurulunun bu kararından sonra-, daha önce hazırlamış olduğu emare 6 listeyi Bakanlar Kuruluna verdiğini, ancak Bakanlar Kurulunun onay verdiğine dair bir kararın bulunmadığını iddia etmektedir. Bakanlar Kurulu arşiv sorumlusu Nevzat Savant ise arşivde böyle bir listenin bulunmadığını s-öylemiştir. Gerek Bakanlar Kurulu, gerekse İsk(n Bakanlığı ve gerekse Devletin diğer organ veya birimleri 6358 sayılı kararın 1(a) maddesindeki koşul yerine getirilmiş veya yokmuş gibi hareket etti ve tüm kilise mallarını müstedinin kontrol ve tasarrufuna -bıraktı. Müstedi de bu malları tasarrufuna alarak dilediğine icar etmeğe başladı ve bu uygulama duruşma gününe kadar devam etti. Örneğin, Tarım Bakanlığı Müsteşarı müstediye gönderdiği 14.6.1975 tarihli yazı ile kiliseye ait 53 dönümden ibaret 2 parça araz-inin Sevgi Müderrisoğluna tahsisi için bir sakınca olup olmadığının bildirilmesini istedi. Bakanlar Kurulu 9.9.1975 tarihli ve 7260 sayılı kararı ile Evkafa tahsis edilen ve Ermeni manastırına ait içindeki ağaçlarla sürülebilen 200 dönüm araziyi göçmenlere- tahsis edilmek üzere geri aldı.

Kıbrıs Türk Federe Devleti Başkanı 3.1.1976 tarihinde Tarım Bakanlığı ile müstediye gönderdiği yazısında Pendayadaki Evkaf bahçelerinin köylüye dağıtılması için müştereken yapılacak toplantıda konunun görüşülmesini ve son-ucun biidrilmesini istedi. Müstedi Devlet Başkanına gönderdiği 24.2.1976 tarihli yazıda 1000 dönüm Pendaya çiftliğinin ilgililerin uygun göreceği tarzda dağıtımını uygun gördüğünü ancak uğrayacağı 1.44.560TL gelir kaybına karşılık başka kaynak bulunucaya k-adar Devletin 1976 Bütçesine bu miktar için bir provizyon eklenmesini istedi. Konu bahçelerin 6358 sayılı karar kapsamında kilise malı olduğu kabul edilmektedir. İm(r, İsk(n ve Rehabilitasyom Bakanlığı, İsk(n ve Rehabilitasyon Müdürlüğü tarafından Lefkoşa,- Mağusa, Girne Güzelyurt Tarımsal Rehabilitasyon Şube Müdürlerine gönderdiği 24.9.1976 tarihli yazıda 6358 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile kilise mallarının müstediye verildiği hatırlatıldı ve bu mallarla ilgili olarak müstedi tarafından yapılan bazı öne-riler ışığında gerekli çalışmalarda bulunmaları istendi. Turizm ve Pl(nlama Dairesi Müdürünün 8.6.1979 tarihli yazısı ile Girne'de kilise avlusunda boş ve harap vaziyette bulunan odanın başkalarına kiralanmayıp turizm amaçlı bir proje için ayrılmasını iste-di. Bakanlar Kurulu 5.10.1983 tarihinde aldığı Ç(K-1) 880-83 sayılı kararı ile 6358 sayılı kararla müstediye devredilen kilise arazilerinden orman vasfı taşıyan arazileri söz konusu karar kapsamından çıkardı.

Müstediye 6358 sayılı kararla verilen kilise -mallarından bazılarının kendilerine eşdeğerde verilmesini talep eden vatandaşların müracaatlarına İsk(n Bakanlığı herhangi bir yanıt vermeden önce müstedinin muvaffakiyetini istedi. Müstedinin muvaffakiyet etmediği durumlarda müracaat sahibinin istemi Baka-nlıkca reddedildi. Örneğin, bu başvurunun konusunu teşkil eden taşınmaz malı, 22.12.1982 tarihli bir yazı ile talep eden Ahmet Köroğlu'na herhangi bir yanıt verilmeden önce İçişleri ve İsk(n Bakanlığı Müsteşarı müstediye 28.3.1983 tarihinde bir yazı gönder-di ve kilise malı olup tasarrufunda bulunan konu arazinin müstedinin tasarrufunda bulunan kaynaklardan çıkarılmasında sakınca bulunup bulunmadığının Bakanlığa bildirilmesini istedi. Müstedinin bu yazıya yanıt vermemesi üzerine Bakanlık Müdürü 27.9.1984 tar-ihinde müracaat sahibi Ahmet Köroğlu'na bir yazı yazdı ve talep edilen kaynağın kilise malı olması nedeni ile müstedinin tasarrufunda bulunduğunu ve konu kaynağın kendisine verilebilmesi için müstediden görüş istendiği halde yanıt alınamadığını bilgi edini-lmek üzere bildirdi. İsk(n Bakanlığı Müsteşarı 24.8.1984 tarihinde müstediye bir yazı gönderdi ve İsmail Hüseyin Gözde isimli vatandaşın Limasol'da bıraktığı eşdeğerine karşılık olarak müstedinin tasarrufunda bulunan ve adı geçene kiralanan Girne'deki işye-rinin ona verilebilmesi için müstedinin "oluru" gerektiğinden konu ile ilgili görüşlerinin bildirilmesini istedi.

Müstediye tahsis edilen mallardan bazılarının özel kişilere verildiğini gören müstedi 3.9.1984 tarihinde KKTC Başbakanlığına hitaben bir yaz-ı gönderdi ve kendisine tahsisli olan bu mallardan bazılarının özel kişilere devre- dilerek vatandaşlarla karşı karşıya bırakıldığından ve mağduriyetinin de artırıldığından yakındı ve bu gibi malların geri alınıp özel kişilere tahsis edilmemesi için önlem -alınmasını istedi. Müstedi 9.1.1985 tarihinde İsk(n Bakanlığı Müsteşarına gönderdiği yazıda Güney'de kalan eml(kine tam karşılık teşkil edecek eml(kin tahsisinin yapılmadığını, yapılan tahsislere de henüz tam kesinlik kazandırılmadığını ve zaman zaman bir -kısmının geri alınması nedeni ile gelir kaybına uğradığını ifade ederek İsmail Gözde'nin kirasında bulunan müstediye tahsisli işyerinin adı geçene verilmesi için istenen muvaffakatı vermeyerek müstediyi gereksiz yere vatandaşlarla karşı karşıya bıraktığını- belirterek, bu gibi işlemlere son verilmesini istedi.

İçişleri ve İsk(n Bakanlığı Müsteşarı 23.1.1986 tarihinde müstediye bir yazı göndererek Çamlıbelde Bülent Süngü'nün kullanımında olan 12 dönümlük arazinin eşdeğere karşılık kendisine verilmesi için m-üracaatta bulunduğunu ancak kilise malı olduğu öğrenilen konu arazinin adı geçene verilmesi için müstedinin muvaffakatının alınması gerektiğini belirtti ve müstedinin konu hakkındaki görüşlerini bildirmesini istedi. 6.11.1987 tarihinde İsk(n Bakanlığı Baka-nlık Müdürü tarafından müstediye gönderilen bir yazıda, müstediye tahsisli olmasına rağmen bir kısım arsaların şehit ve hadise kurbanı çocuklarına sehven tahsis edilmiş olduğu ve bu tahsislerin iptalinin mümkün görülmediği cihetle müstediye yapılan tahsisl-erin iptal edilmesinin uygun görüldüğü bildirildi ve müstedi tarafından bu arsalarla ilgili olarak bir işlen yapılmamasını istedi.

Girne'de iki dükk(n ve iki arsa önceden müstedinin muvaffakatı alınmadan başkasına verilmiş ancak müstedinin bilgisine geld-ikten sonra yapılan işlemi onaylayarak ilgili taşınmaz malların kaydının silinmesi için direktif vermiştir. Karşıyaka'da 16 dönüm, Als