-D.36/88 YİM 176/86

Yüksek İdare Mahkemesi Olarak OturumYapan
Yüksek Mahkemede
Yargıç Taner Erginel Huzurunda
Anayasanın 152. Maddesi hakkında

Müstedi: Merhum Mustafa Altan te-rekesi (Tereke İdar Memurları Asliye Altan
ve İsmail Savaş Altan n/d İsmail Altan) vasıtası ile Lefkoşa.
- ile -
Müstedaaleyhler: 1. KKTC İskân Bakanlığı vasıtası ile KKTC Başsavcılığı.
2. KKTC İskân Bakanlığı -Güzelyurt Şube Müdürlüğü
vasıtası ile KKTC Başsavcılığı.
3. KKTC Maliye ve Gümrükler Bakanlığı Devlet Emlâk
ve Malzeme Dairesi Müdürlüğü vasıtası ile KKTC
- Başsavcılığı
A r a s ı n d a

Müstedi namına: Av. Oktay Feridun ve Ortakları
Müstedaaleyh namına: Savcı Ali Fevzi Yeşilada

Yasa Maddesi: 41/77 sayılı İskân, Topraklandırma -ve Eşdeğer Mal Yasasının 69(1) maddesi.

İstemin Özeti: Müstedinin oturduğu evin yanındaki arsanın bir başka şahsa verilmesi kararının iptâli istemi.

OLAY: Güneyden göçmen olarak gelen Müstediye Güzelyurtta ev tahsis edildi. Ailesi ile birlikte evde ikame-t etmeğe başlayan Müstedi, evinin yanındaki iki arsayı kullanmaya başladı. İskân Dairesi yetkililerini bu durumdan haberdar eden ve bu arsaların kendisine verilmesini talep eden Müstediye, yetkililer kesin tasarruf belgeleri verilirken bu durumun nazarı di-kkate alınacağını bildirdiler. Bir süre sonra komşusunun damadı kayın pederine ait parsellerden birine ev inşa etmeğe başladı. Müstedi inşaatın gereğinden fazla kendi kullanımında bulunan 410 no'lu arsaya yaklaştığını görünce kaygılandı. Nitekim bir süre s-onra 410 no'lu parsel komşusunun babasına kiralandı. Başvuru bu karardan yapılmıştır.

SONUÇ: Bir kişinin tahsis veya kirasında olmayan bir malla ilgili başvuruda bulunmaya meşru menfaati olmadığı geçmiş birçok içtihat kararında açıkca vurgulanmıştır Yükse-k İdare Mahkemesi meşru menfaatın, elinde tuttuğu mal üzerindeki tasarrufun yasal tasarruf olması gerektiğini karara bağlamıştır. Bu meselede Müstedinin meşru menfaat açısından haklı olmadığı ilk bakışta görülmektedir. Ancak bir diğer yönü ile 69(1) madde-si incelendiğinde bir malın bir şahsın "T" cetveline işlenebilmesi için o şahsın tasarrufunda olması gerektiğini net bir şekilde belirtmesine rağmen tasarrufun şeklini belirtmemiştir. Yasa bir taraftan malların tasarrufuna büyük önem verirken, diğer taraft-an tasarruf olmadıkça malların "T" cetvellerine işlenerek kesin tasarruf belgeleri verilmesine izin vermeyen bir düzenleme getirmiştir. Bu meselede tasarruf dikkate alınmadan dağıtım yapılmış ve Müstedinin tasarrufundaki mal bir başka kişinin "T" cetveline- işlenmek üzere ona kiralanmıştır. Kamu düzenini korumakla görevli devlet böyle bir yola gitmeden önce yasal yollara başvurup mevcut tasarrufu sona erdirmesi gerekirdi. Bu meselede Müstedinin devletin izni ile tasarrufunda tuttuğu malı "T" cetveline işlete-bilmesi ve elinde tuttuğu eşdeğer puanları ile hiçbir güçlükle karşılaşmadan alabilmesi gerekirdi. Ancak herhalûkarda yasal yollarla Müstedinin tasarrufu sona erdirilmeden başvuru konusu parselin başka bir şahsa kiralanmasına olanak yoktur.
Sonuç olarak- başvuru kabul edilir.

Atıfta Bulunulan Bilimsel İçtihatlar:
YİM 3/84 (D.5/85) sayılı Hatice Hasan n/d Hatice Arşanlı ile İskân
Bakanlığı ve diğerleri arasındaki Yüksek İdare Mahkemesi kararı.
186/86 (D.34/87) sayılı Ertuğrul Bildağ ile İçişleri v-e iskân Bakanlığı
ve diğerleri arasındaki Yüksek İdare Mahkemesi kararı.
YİM/İstinaf 30/87 sayılı istinaf kararı.

H Ü K Ü M

Taner Erginel: Müstedi Güzelyurt'ta oturduğu evin yanındaki arsanın kendisine değil Mehmet Cezzar isimli başka bir şahsa- verilmesine karşı bu başvuruyu dosyalamış bulunmaktadır ve kararın iptalini talep etmektedir.

Baflı bir göçmen olan Mustafa Altan Barış Harekâtından sonra Kuzeye gelerek Güzelyurt'ta Marmara Sokak No:46'da bulunan bir eve yerleşti. Güneyde bıraktığı taş-ınmaz mallara karşılık 2,55577.120 puanlık mal değer belgesi alan Mustafa Altan oturduğu evle tasarrufunda bulunan diğer malların kesin tasarruf belgelerini aldıktan sonra artan 1,117.619 puanla da evinin yanındaki 405 ve 410 parsel numaralı arsaları almay-a çalıştı. Ancak 410 parsel numaralı arsayı komşusu Mustafa Cezzar da talep etmekteydi. İki komşu arasındaki mücadele o kadar sert oldu ve uzun sürdü ki, Mustafa Altanın ömrü bu mücadeleyi sonuçlandırmaya yetmedi. 28.2.1986 tarihinde vefat eden Mustafa Alt-anın yerine Tereke İdare Memurları bu başvuruyu dosyalayarak merhumun mücadelesini devam ettirmektedirler. Tereke İdare Memurlarından biri olan İsmail Altanın şahadetine göre kardeşi Mustafa Altan'ın ölümüne neden olan İskân Bakanlığındaki haksızlıklardan -başka birşey değildir. Bu nedenle Mahkemede ibraz edilen şahadet ve söylenenler bir arsa ihtilâfının ötesinde vatandaşları hasta eden, hasta olanları öldüren bir sosyal yaradan yani iskân sorunundan şikayet etmeye dönüşmüştür.

Başvurunun olgularına kısac-a göz atalım. 1974 yılında Güzelyurt'ta Marmara Sokak No:46'ya iskân edilen Mustafa Altan hiçbir itirazla karşılaşmadan evinin yanındaki 405 ve 410 parsel numaralı arsaları kullanmaya başladı. Bu kullanım İskân Dairesinin bilgisi dahilinde oldu. Mustafa Al-tan 1977 yılında Güzelyurt İskân Dairesine başvurarak parsellerin kendisine tahsisini talep edince Daire arsaların tahsis edilemiyeceğini fakat ileride kesin tasarruf belgeleri verilirken kullanımının dikkate alınarak bu arsaların Müstediye verileceğini bi-ldirdi. Bunun üzerine arsaların çevresini telleyen Mustafa Altan orada sebze yetiştirmeye başladı. Daha sonra oraya bağ ekti. Bir süre sonra bağ susuzluktan kurudu fakat arsaların kullanımı Mustafa Altan ve ailesinin elinde kaldı.

410 numaralı parselin a-rka tarafında 84 numaralı başka bir parsel bulunmaktadır. 84 numaralı parselin içerisinde bulunan ev Esat Terzioğlu isimli bir şahsa tahsis edilmişti. 1982 yılında Esat Terzioğlu'nun damadı Mustafa Cezzar kayınpederinin evinin avlusuna yani parsel 84'ün iç-erisine bir ev inşa etmeye başladı. Ne var ki bu inşaat için önceden izin almamıştı ve evin bir duvarını parsel 410'un sınırına kadar yaklaştırdı. İnşaatın gereğinden daha yakına yapıldığını gören Mustafa Altan parsel 410'un üzerinde Mustafa Cezzarın da gö-zü olabildiğini düşünerek kaygılanmaya başladı. Çok geçmeden Mustafa Altan'ın kaygısında haklı olduğu anlaşıldı ve böylece iki komşu arasında yıllar sürecek mücadele başlamış oldu. İskân Dairesi önce parsel 410'un içerisinden Mustafa Cezzara bir geçit verm-eye karar verdi, sonra parsel 410'u Mustafa Cezzarla Mustafa Altan arasında paylaştırmayı düşündü, daha sonra ise bu parseli Mustafa Cezzarın babası Mehmet Cezzara eşdeğer olarak verilmek üzere kiraladı. Bu işlemler kolay olmadı yıllarca, hemen her bir haf-tada bir, taraflar İskân Dairesine gelerek gayret ettiler, ömür tükettiler.

Mustafa Altan hayatta olmadığı için olayları onun ağzından dinleme olanağımız kalmamıştır. Fakat onun kayınbiraderi Ekrem Nizamoğlu Baf'tan göçmen olarak gelince ev bulamadığında-n eniştesi ile birlikte kalmaya başlamıştı. Bu nedenle ilk günden itibaren hem olaylara tanık oldu hem de eniştesine yardımcı olmaya çalıştı. Mustafa Altanın kardeşi İsmail Altan da mücadelenin her aşamasında kardeşinin yanında yer aldı. Bu iki tanığın şah-adetlerini incelediğimiz zaman Altan ailesinin 410 numaralı parseli kaybetmemek için inanılması güç bir kavga verdiklerini görürüz. İskân Dairesinde cereyan eden olaylar özetle şöyledir:

Mustafa Altan'a önce yapılan inşaatın izinsiz olduğu ve inşaat soru-nu çözümlendikten sonra, 410 numaralı parselin kime verileceğinin kararlaştırıla- cağı söylendi. Daha sonra İskân Dairesinde Şehircilik ve Plânlama Dairesi Müdürünün de katıldığı bir toplantıda Mustafa Cezarrın evine bir geçit ayrıldıktan sonra parsel 410'-un Mustafa Altana verilmesinin uygun olacağına karar verildi. Ne var ki bu kararın uygulanabilmesi için 410 numaralı parselden bir geçit ayrılması diğer bir deyişle ifraz yapılması gerekiyordu. İfraz işlemleri henüz tamamlanmadan İskân Bakanlığı kiralama y-öntemiyle kesin tasarruf belgesi verme diye yeni bir yöntem uygulamaya başladı. Bunun üzerine İskân Dairesi 410 numaralı parselin geçit ayrıldıktan sonra Mustafa Altana kiralanmasını İskân Bakanı Hakkı Atunun onayına sundu. İskân Bakanı bu öneriyi uygun gö-rerek imzaladı. Fakat ifraz işlemleri bir kez daha Mustafa Altan'ın kesin tasarruf belgesi almasına engel oldu. İfraz işlemleri tamamlanıp Mustafa Altana kalacak geçit belirlenene kadar İskân Bakanı değişti. Yeni Bakan eski Bakanın aldığı fakat henüz uygul-anmamış tüm kararları durdurarak yeniden değelendirmeye karar verdi. Bu kez iyice kaygılanan Mustafa Altan'ın yakınları yani kardeşi İsmail Altan ile kayınbiraderi Ekrem Nizamoğlu sık sık İskân Bakanlığına giderek müraacaatı takip etmeye başladılar. Her gö-rüştüklerinde gerek Bakan gerekse müsteşar onlara endişe etmemelerini parsel 410'un geçit ayrıldıktan sonra onlara verileceğini söylüyorlardı. En sonunda "işiniz tamam Bakan müracaatınızı imzaladı" yanıtını aldıklarında rahat bir nefes alarak ilgili memura- koştular. Orada Bakanın imzaladığı kararda parsel 410'un kendilerine değil Mustafa Cezzarın babası Mehmet Cezzara verildiğini öğrendiler. Ne olmuşsa olmuş son 24 saat içinde karar değişerek parsel 410 tümüyle Mustafa Cezzar'ın babasına kiralanmıştı.

Ma-hkemede çok heyecanlı geçen duruşmada taraflar iki yasal nokta üzerinde durdular. Müstedaaleyhleri temsil eden Savcılık ve ilgili şahıs olan Mehmet Cezzarın avukatı başvuru konusu parsel 410'un hiçbir zaman müstedinin yasal tasarrufuna geçmediğini ve bu ne-denle Müstedinin bu başvuruyu dosyalamak için meşru menfaati bulunmadığını öne sürdüler. Müstedi ise arsanın kaynak paketinde ilân edilmeden yasa dışı kiralama yöntemiyle Mehmet Cezzara verilmesi nedeniyle iptal edilmesi gerektiğini iddia etti.

Başvuru k-onusu parsel 410'un Müstedinin tahsis veya kirasında olmadığı kabul edilen bir gerçektir. Anayasamızın 192(2)'inci madddesine göre "sahip olduğu meşru bir menfaati olumsuz yönde etkilenen kişi" Yüksek İdare Mahkemesine başvurabilir. "Meşru menfaat" Yüksek -İdare Mahkemesine başvurabilmek için bir ön koşuldur veya diğer bir deyişle dava açabilme şartıdır. Yüksek İdare Mahkemesine başvuran kişinin önce meşru menfaati olduğunu kanıtlayabilmesi gerekir ki başvuruda haklı olduğunu tartışabilsin. Yani meşru menfaa-ti olmıyan kişinin başvurunun içeriğinde ne kadar haklı görünürse görünsün bu haklılığını tartışamayacak ve başvuruyu daha başlangıçta kaybedecektir.

Bir kişinin tahsis veya kirasında olmadan tasarrufunda tuttuğu bir malla ilgili başvuruda bulunmaya meşr-u menfaatı olmadığı geçmiş Yüksek İdare Mahkemesi içtihatlarında açıkça görülmektedir. Şöyle ki, Yüksek İdare Mahkemesi 34/84 sayılı kararında Müstedinin meşru menfaati olması için elinde tuttuğu mal üzerindeki tasarrufunun yasal bir tasarruf olması gerekt-iğini karara bağladı. Daha sonra birçok YİM kararında bir kişinin devletin bilgisi dahilinde olsa bile tahsis ve kira gibi bağlayıcı bir durum olmadan kullandığı yerde yasal tasarruf olmadığı karara bağlandı. Örnek olarak meselemize çok benzeyen YİM 186/86- sayılı kararı gösterebiliriz. Bu içtihatlar ışığında ne kadar haklı olurlarsa olsunlar Müstedilerin meşru menfaat açısından bu başvuruda şanslı olmadıkları daha ilk bakışta görünüyordu. Gerçi şahsen 41/77 sayılı İskân, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasası-na ilişkin geçmiş YİM içtihatları ile hemfikir değilim. Buna rağmen meslektaşlarının görüşlerine katılma gayreti içinde olduğumdan önümdeki meselede başuvruyu reddetmenin kaçınılmaz olduğuna karar vermiştim. Ancak bir yıl Yargıtayda görev yapmam bu kararı-n yazılmasını geciktirdi. Bu arada verilen 30/87 sayılı YİM İstinaf kararı konu ile ilgili yasal görüşleri tamamen değiştirdi. Şöyle ki bu karara göre Müstedinin yeterli puanı varsa, bu puanın Güney'de ne tür mallardan kaynaklandığı açıklığa kavuşturulmamı-ş olsa bile öncelikler listesi dikkate alındığında Müstedinin bir malı alma ihtimali varsa başvuruda bulunmak için meşru menfaati de vardır. Dikkat edilecek olursa bu karar iki önemli yenilik getirmiştir. Birincisi meşru menfaat kavramı bir ön koşul olarak- ele alınmamakta ve Müstedinin başvuruyu kazanma ihtimali varsa menfaati de vardır yaklaşımı getirilmektedir. Yani meşru menfaatla başvurudaki esas haklılık birbirine karışmakta ve birlikte dinlenip kararlaştırılacak bir konu haline gelmektedir. İkincisi y-ukarıdaki yaklaşımın doğal sonucu olarak meşru menfaat kavramı çok genişlemektedir. Geçmiş içtihatlara göre Müstedinin 1974'den beri devletin bilgisi dahilinde ihtilâfsız tasarruf ettiği, sağlığını kaybedecek kadar yakından bağlı olduğu bir parseli almak i-çin başvuruda bulunma hakkı yokken 30/87 sayılı karardan sonra yalnız bu parselle ilgili değil Güneyde bıraktığı taşınmaz mallar dikkate alındıktan sonra Kuzey'de bulunan hemen her parselle ilgili başvuruda bulunma hakkını kazanmış bulunmaktadır.

30/87 s-ayılı karar yalnız Müstedinin meşru menfaata ilişkin sorununu ortadan kaldırmakla kalmadı. İlgili şahsın haklılık durumunu da etkiledi. Şöyle ki, 410 numaralı parsel kaynak paketinde ilân edilmeden Mehmet Cezzara kiralanmıştır. Kiralama yöntemiyle kesin ta-sarruf belgesi vermenin yasaya uygun olup olmadığı eskiden beri Mahkemelerimizde tartışılmaktaydı. 30/87 sayılı YİM İstinaf kararı bu yötemin yasaya aykırı olduğunu karara bağladı. Gerçi 30/87 sayılı kararın kaynak paketinde ilân edilmeden kiralama yöntemi-yle yapılmış tüm dağıtımları yasa dışı kabul ettiği şüphelidir. Bu karar esas itibarıyle mal değer belgesi alan şahısların ikinci bir T cetveline kiraladıkları malları koyarak mal almalarını yasa dışı ilân etmiştir. Yani kararın henüz mal değer belgesi alm-amış şahısların kiralama yöntemiyle mal almalarını yasal kabul etmesi ihtimali vardır. Ancak yasada mal değer belgesi alanlarla henüz bu belgeyi almamış olanlar veya birinci T cetveli ile diğerleri arasında herhangi bir ayırım yapılmamıştır.

Yasada ve ge-rçekte hiçbir farkı olmıyan bu iki grup insan arasında ayırım yapılması bir grup kiralama yöntemiyle mal almaya devam ederken diğer grubun almaması o kadar büyük bir adaletsizliğe neden olacaktır ki bu ihtimal üzerinde durmak istemiyorum. Bu nedenle 30/87 -sayılı kararın kaynak paketi dışında kiralama yoluyle yapılmış tüm dağıtımları yasa dışı ilân ettiğini kabul ediyorum. Dolayısıyle kararın önümüzdeki mesleyi etkilemesini kaçınılmaz görüyorum.

Görüleceği gibi ülkemizde eşdeğer konularında büyük bir istik-rarsızlık hüküm sürmektedir. İskân Bakanlığında işini takip eden veya davalaşan vatandaşlar bir gün önce haklı iken bir gün sonra haksız duruma düşmektedir. Önümüzdeki meselede 30/87 sayılı karardan önce Müstedinin başvurusnu tartışma hakkı bile yokken bu- karadan sonra ilgili şahsın kendisini savunacak tarafı kalmamıştır.

İskân ve Eşdeğer sorunu vatandaşlarımızı etkileyen ve huzursuz eden önemli bir sorundur. Bu başvuruda ihtilâfın Müstedi Mustafa Altanın ölümüne neden olduğunun iddia edilmesi bile çekil-en acıların boyutunu göstermeye yetmektedir. Diğer taraftan eşdeğer sorunu ülkemizin ekonomik yaşantısını, kalkınmasını ve refahını etkileyen bir sorundur. Politik yönden ise eşdeğer sorununun çözümü tüm dünyaya Kıbrısta geriye dönülmesi mümkün olmayan bir- noktaya varıldığını ve iki kesimliliğin kalıcı olduğunu kanıtlayacaktır. Dolayısıyle sorunun çözümü diğer hususların yanında halkımızın özgürlüğüne katkıda bulunacaktır. Bu nedenler eşdeğer sorununun ülkemizin varlığını ve geleceğini etkileyen son derece -hayati bir sorun olduğunu açıkça göstermektedir. Konunun önemi üzerinde bir süre durduktan sonra meslekdaşlarımdan farklı olsa bile görüşlerimi açıklamak zorunda olduğumu hissettim. Geçmiş kararların istikrarsız olması da 41/77 sayılı Yasaya kendi yorumunu- getirmeye ve önümdeki meseleyi buna göre sonuçlandırmaya beni zorladı.

41/77 sayılı Yasanın bir maddesini doğru yorumlayabilmek için yasanın tümünü göz önünde tutmak ve eşdeğer sorununun tarihsel gelişmesini bilmek gerekir. Bunun için 1974 Barış Harekât-ını izleyen günlere dönmemiz yararlı olacaktır. O günlerde savaş sonrasının düzensizliği içinde İskân Bakanlığı Kuzeydeki kaynakları tahsis ederken Güneyli göçmenlerin güneyde bıraktıkları malları yeterince dikkate almamıştır. Bugün karşılaştığımız sorunla-rın temelinde ilk yıllarda Güneyli göçmenlere yapılan haksızlığın yattığını söylemek hatalı olmaz. İlk yıllarda kuzeydeki malların paylaşımında etkinliklerini gösteremeyen güneyli göçmenler zamanla güç kazanarak ortaya çıkan statükonun bozulması için gayre-t göstermeye başladılar. Yasa koyucu 41/77 sayılı Yasa ile Kuzey Kıbrıs'ta oluşmuş fiili durumu yasallaştırmayı ve böylece eşdeğer sorununu çözmeyi amaçlarken bu çözümden memnun kalmıyan Güneyli göçmenler meşruiyeti zayıflatacak, ortadan kaldıracak ve mall-arın el değiştirmesini sağlayacak görüşler ortaya atmaya başladılar. Karşılaştığımız sorunlar özetle bu çelişkinin ürünüdür.

Eşdeğer konusunda ilk önemli tartışma 1976 Yabancı Malların Tahsis ve Değerlendirilmesi (Toprak Dağıtımında Genel Prensipler) Kar-arnamesine ilişkin olarak çıkmıştır. Bu kararnameyi incelediğimiz zaman toprak reformu prensip- lerini Kuzey Kıbrıs'ta uygulamak için hazırlanan bir kararname olduğunu görürüz. Dünyanın birçok ülkesinde tapulu malların bile adaletsiz d