-D.58/89 YİM 164/89

Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkemede
Yargıç Salih S. Dayıoğlu Huzurunda
Anayasanın 152. Maddesi hakkında.

Müstedi: Güzelyurt (Om-orfo) Kalkınma Kooperatifi Şirketi Ltd.
Ecevit Caddesi, No.26, Güzelyurt.
-ile-
Müstedaaleyh: 1. İskân Bakanlığı vasıtasıyle KKTC Lefkoşa.
2. Saptama Değerlendirme ve Tazmin Komisyonları vasıtasıyle
KKTC Lefkoşa.
3. Lefkoşa Kaza Tapu Dair-esi vasıtasıyle KKTC Lefkoşa.
4. Ekonomi ve Maliye Bakanlığı vasıtasıyle KKTC, Lefkoşa.
A r a s ı n d a.

Müstedi namına: Hüseyin İzveren
Müstedaaleyh namına: Ne-cla Şenol
İlgili Şahıs Remziye Ali Şefik Terekesi namına: Tereke İdare Memuru Mehmet
Ali Şefik

Yasa Maddesi: 5560 sayılı ve 527-77 sayılı Bakanlar Kurulu kararları.

İstemin Özeti: Müstedinin kendisine tahsisili olduğunu iddia ettiği ve halen t-asarrufunda bulunan işyerinin ilgili şahsa icar edilmesine ve/veya kesin tasarruf belgesi verilmesine ilişkin kararının tamamen hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilmesi istemi.

OLAY: Müstedi şirket 1974 tarihinde -kuruldu. Faaliyetlerini sürdürebilmesi için kendisine birçok işyeri ve dükkân tahsis edildi. Müstediye göre bu yerlerin verilişi Bakanlar Kurulu kararlarına istinat etmektedir. Ancak ilgi Bakanlar Kurulu kararları incelendiğinde Güneyden gelen ve göçmen ol-an kooperatifler olduğu anlaşılmaktadır. 1986'da Müstedinin Yönetim Kurulu Başkanlığına Müstedaaleyh 1 tarafından yazılan yazıda tasarru-fundaki dükkânların eşdeğer amaçları için rezerve alınacağı bu nedenle eşdeğer mal alacaklısı olması halinde belgeleri -ile müracaatı istendi. Müstedi eşdeğer alacaklısı olmadığı için talep edilen belgeleri veremedi. Bu safhadan sonra Müstedi Müstedaaleyhe bazı dükkânları teslim etti. Ancak Müstediye göre sözkonusu işyerinin teslimi ile ilgili herhangi bir görüşme olmadı. B-u arada Bakanlık işyerini ilgili şahsa kesin tasarruf belgesi ile verdi.

SONUÇ: Müstediye konu işyeri için yapılan tahsis yasa uyarınca iptâl edildiği ve Müstedinin 41/77 sayılı yasa altında hak sahibi olmadığı gerçeğinden hareketle Müstedinin konu işyeri-ni talep etmeğe veya bu işyerini tasarrufunda bulundurmağa hakkı yoktur.
Başvuru reddolunur.

H Ü K Ü M

Bu başvuru ile müstedi kendisine tahsisli olduğunu iddia ettiği ve halen de tasarrufunda bulundurduğu Güzelyurt'ta Ecevit Caddesinde No.26 adres-inde K513 numaralı işyerin-i-n müstedaaleyhlerce Remziye Ali Şefik terekesine "icar edilesine ve/veya kesin tasarruf belgesi verilmesine dair olan müstedaaleyhlerin tüm işlem ve/veya kararlarının ve/veya icar mukavelesinin ve/veya kesin tasarruf belgelerinin tamamen hükümsüz ve etkisi-z olduğuna ve g-e-rekçesiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına" karar verilmesi isteminde bulundu.

Başvuruya ilişkin olguların bir kısmı üzerinde ihtilâf olmamasına karşın bazı hususlarda taraflar arasında görüş ayrılığı olmayan olgulara temas etmeyi uygun gör-düm. Bu olgular ise özetle şöyledir:

Müstedi, isminden de anlaşıldığı gibi bir kooperatif şirketi olup 28 Kasım, 1974 tarihinde kuruldu. 1974 ve 1975 yıllarında müstedi şirkete, faaliyetlerini sürdürebilmesi için, birçok işyeri ve dükkân verildi. Bu gibi- taşınmaz malların verilişi, müstediye göre, Bakanlar Kurulu tarafından alınan 5560 numaralı Kararı ile gerçekleşti. Yine müstediye göre Bakanlar Kurulu tarafından alınan 527-77 sayılı bir Karar ile müstedi ve onun durumunda olan sair kooperatiflere tahsis- edilen taşınmaz mallardan "eşdeğerde mal veya tazminat Yasası yürülüğe girinceye kadar Maliye Bakanlığınca kira talep edilme- mesi" öngörüldü. Mahkemeye sunulan 5 Eylül, 1977 tarihli ve zamanın Kooperatif İşleri Dairesi Müdürünün imzasını taşıyan bir belg-ede müstediye tahsis edilen taşınmaz malların dökümü yapılarak bu husus zamanın İmar, İskân ve Rehabilitasyon Bakanlığı'na gönderildi. Mahkemeye ibraz edilen emarelerin tetkikinden Bakanlar Kurulu Kararları ile bazı taşınmaz malların tahsis edilmesi öngörü-len kooperatiflerin yeni kurulan kooperatifler değil de Güney'de faaliyette bulunan kooperatifler olduğu anlaşılmaktadır. Örneğin, emare 1'de görülen 5560 sayılı Bakanlar Kurulu kararının ikinci maddesinin 3. fıkrasında söylenenler bu görüşü destekler mahi-yettedir. Sözü edilen 3. fıkra aynen şöyledir:

"2 (1) .........

(2) ...........

(3) Güney'den gelen köylerin Kredi Kooperatifleri, Kooperatif Bak- kaliyelerinin, yerleştirildikleri köylere aynen devam ettirilmeleri- nin Kooperatif İşleri Daire-since sağlanması ve Çalışma, Rehabili- tasyon ve Sosyal İşler Bakanlığıyle işbirliği yapılarak Kooperatif Bakkaliyelerinin uygun bir binada faaliyete geçirilmesi ve eğer varsa Rum Kooperatifinin demirbaş ve gıda stoklarının devralına- rak Kooperatiflerin g-üçlendirilmesinin sağlanması, faliyete geçiri- len Kooperatif Bakkaliyeler göçmenlere kredili mal satışı yapılması"
........."

-Emare 3 olarak zapta geçen 527-77 sayılı Bakanlar Kurulunun kararına önerge teşkil eden yazının başlığı da aynen öyledir: "Güney'den gelen köylerin Kooperatiflerine devredilen Taşınır ve Taşınmaz Mallardan kira talep edilme- mesi." Keza 527-77 sayılı Baka-nlar Kurulu kararı (Emare 4) ayni ibareyi kullan- maktadır. Yukarıda sözü edilen ve zamanın Türk Kooperatif İşleri Dairesi Müdürü tarafından İmar, İskân ve Rehabilitsyon Bakanlığı'na gönderilen yazıda ise daha açık bir ifade ile bu gibi kooperatiflerin göç- etmiş kooperatifler olduğu vurgulanmaktadır. Sözü edilen yazının ilgi kısmı aynen şöyledir: "İlgi: Göç etmiş kooperatiflerle ilgili Bakanlar Kurulu'nun 18.5.1977 tarih ve 527-77 sayılı kararı hakkında."

Yukarıda belirtilenlerden de anlaşılacağı gibi asl-ında 1974 Barış Harekâ-tından sonra kurulan kooperatif şirketlerine taşınmaz malların verilmesi herhangi bir mevzuatla öngörülmüş değildir. Mamafih kabul ve teslim edilmesi gereken bir husus varsa o da en azından fiilliyatta müstediye, 1974 sonrası kurulma-sına ve Güney'den gelen göçmen bir kooperatif statüsünde olmamasına rağmen, başvuru konusu taşınmaz mal da dahil birçok dükkânlar verilmiştir. Ayrıca müstedinin konu