-D.1/95 YİM 160/91

Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkemede
Yargıç Gönül Erönen huzurunda.
Anayasanın 152. maddesi hakkında.

Müstedi: Kıvanç Ltd. Lefkoşa.
ile
-Müstedaaleyh: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Elektrik Kurumu, Lefkoşa.
A r a s ı n d a.

Müstedi namına: Av. Kıvanç M. Riza.
Müstedaaleyh namına: Av. Ümit Özdil.-

Yasa Maddesi: Fasıl 170 Elektrik Yasasının 16. maddesi, 66/93 sayılı Elektrik (Değşiklik) Yasası, 1985 KKTC Anayasasının geçici 4(1)(4) maddesi, Bakanlar Kurulunun 5580 ve 6216 sayılı kararının 5 ve 12. maddeleri.

İstemin Özeti: Müstedinin tasarrufund-a ve/veya kullanımındaki binaya elektrik enerjisi verilebilmesi için Müstedaaleyh tarafından talep edilen ve ödenen müktarın ödenmemesini öngören kararın hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına ilişkin karar verilmesi istemi.

OL-AY: Tasarruf ve kullanımında bulunan binaya elektrik akımı bağlanması için müracaat eden Müstediye, Müstedaaleyh trafo katkı payı olarak belli bir meblağın ödenmesini talep etti. Müstedi talep edilen parayı vakit kaybetmeden zararı azaltmak ve/veya asgarid-e tutmak gayesi ile Müstedaaleyhe ödendikten sonra işbu başvuruyu dosyalayarak yukarıdaki istemde bulundu.

SONUÇ: Müstedi alelade bir tüketici değildir. Müstedi alelade bir tüketici olan kendisinden masraf talep edilmeyecekti. Kaldıki eski direkten başka -yere de elektrik verildiğine dair şahadet mevcut değildir. Dolayısı ile Müstedinin binasına elektrik veren direğin ana dağıtım merkezi olduğu hususunda bulguya varılması mümkün değildir. Binaya verilecek elektrik mevcut direkten verilmeyeceğine ve 132 aya-ktan fazla bir mesafeden döşenen ana dağıtım merkezinden verildiği şahit olduğunndan başvuru reddedilir.

Atıfta Bulunulan Yargısal İçtihatlar:
A.M. 14-15/93 sayılı Anayasa Mahkemesi kararı.
YİM/İstinaf 24/87 - (D.4/89) sayılı Yüksek İdare Mahkemesi karar-ı.
YİM/İstinaf 33/89 - (D.10/91) sayılı Yüksek İdare Mahkemesi kararı
Hukuk İstinaf 7/68 sayılı Yüksek Mahkeme kararı.
Yargıtay/Hukuk 11/84 - (D.9/84) sayılı Yüksek Mahkeme kararı
YİM/İstinaf 1/92 (D.3/93) sayılı Yüksek İdare Mahkemesi kararı.
A.M.1/77 -sayılı Anayasa Mahkemesi kararı.
4/72 sayılı Yüksek Mahkeme kararı.
12/79 sayılı Yüksek Mahkeme kararı.
Lewis and Son Lrd. v. Morelli and Another (1984) 2 All E.R. 1021, p.1024.

Atıfta Bulunulan Bilimsel İçtihatlar:
Zaim Necatigil, KKTC'de Anayasa ve Yöne-tim Hukuku, s.2.
Maxwell on Interpretation of Statutes 10. baskı, sayfa 176-177.

H Ü K Ü M

Müstedi, Lefkoşa'da Girne Caddesi ile Fevzi Çakmak Bulvarı arasında bulunan tasarrufunda veya kullanımındaki binaya elektrik enerjisi verilebilmesi için KKTC E-lektrik Kurumuna 23.5.1991 tarihinde bir müracat yaptı. Müste-daaleyh KKTC Elektrik Kurumu ise Müstedinin müracaatına 23.5.1991 tarihinde verdiği cevapta konu binaya elektrik akımı verilebilmesi için elektrik proje maliyeti olarak 33.854.267.-Tl ödemesi ge-rektiğini bildirdi. Müstedi ise talep edilen parayı, fazla vakit kaybetmemek, zararını azaltmak ve/veya zararını asgaride tutmak gayesi ile 24.5.1991 tarihinde Müstedaaleyhe tüm haklarını mahfuz tutarak ödemiştir. Müstedi daha sonra işbu başvuruyu dosyalay-arak söz konusu binasına elektrik akımı verilebilmesi için talep edilen ve ödenen 33.854.267.-Tl'nın ödenmesini öngören kararın hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına ilişkin karar verilmesini talep etmiştir.

Müstedi başvurusu-nda, sair şeyler yanında, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Şirketler Mukayyitliği nezdinde kayıtlı bir şirket olduğu, konu binanın Lefkoşa'da İbrahim Paşa mahallesinde kain olup 812 nolu koçan tahtında kayıtlı olduğu, meskûn bir bölgede ve Lefkoşa hudutları d-ahilinde olduğu ve özel maksatlar için elektrik enerjisi sağlayan bir saha dahilinde, Müstedaaleyhin dağıtım şebekelerinden 132 ayak bir mesafede olmadığı ve konu binaya 30 ayakyan fazla bir hat çekmek gerekmediği, bu durumda Müste-daaleyhin konu binaya el-ektrik enerjisi vermekle yükümlü olduğu ancak herhangi bir miktar para isteme hakkı olmadığı, hakkı olmuş olsa bile Müstedaaleyh tarafından talep edilen ve alınan 33.854.257.-Tl'sının çok fahiş bir miktar olduğu ve yapılan projenin makul veya gerçek maliye-tinin çok üstünde olduğu nedeni ile Müstedaaleyhin konu kararı veya işlemleri yaparken yasal yetkilerini aştığını, kötüye kullandığını, hukuk prensiplerine aykırı hareket ettiğinden meşru menfaatının bu yüzden olumsuz yönde etkilendiği cihetle talebi doğru-ltusunda emir verilmesini istemiştir.

Müstedaaleyh ise dosyalamış olduğu itiraznamesinde, başka şeyler yanında, birinci ön itiraz olarak, elektrik akımı verilecek olan yerin sadece sahibi veya işgalcisinin kendilerine müracaat edebileceğini, Müstedinin b-öyle bir statüde olmadığı cihetle konu başvuruda bir meşru menfaatı bulunmadığını ileri sürmüştür.

İkinci ön itiraz olarak, Müstedaaleyhin 23.5.1991 tarihinde talep ettiği 33.854.267.-TL'nin enerjinin verildiği binanın tasarruf edeni veya işgalci adına M-üstedi tarafından 23.5.1991 tarihinde Müstedaaleyhe ödemiş bulunduğunu, Müstedaaleyhin söz konusu miktarın Müstedi tarafından şartlı ödenmesini kabul etmediğini, tek şartın ödeme şartı olduğu ve bunun da yerine getirildiği cihetle taraflar arasında bir aki-t oluştuğu, akdin mevcudiyeti konuyu kamu hukuku kapsamı dışına çıkardığı için Müstedinin Yüksek İdare Mahkemesine başvurmasının mümkün olmadığını ileri sürmüştür.

Müstedaaleyh itiraznamesinde devamla, sair şeyler yanında, özetle, Elektrik Kurumunun Baka-nlar Kurulunun 5580 ve 6216 sayılı kararları ile kurulmuş ve bu kararlar ile belirlenen yetkilere göre hareket eden yeni bir kuruluş olduğunu, Yasanın öngördüğü Elektrik Dairesi veya Elektrik Kurumu ile bir ilgisi bulunmadığını ileri sürmüştür. Müstedaaley-h Kurumun İdare Meclisi, 17.9.1984 tarihinde aldığı bir karar ile mezkûr yetkiye dayanılarak Kuruma mal ve hizmet fiyatlarını ve elektrik enerjisi verilmesi talebinde bulunan yeni proje sahiplerinden talep edilecek ücretleri, proje maliyetlerini ve trafo k-atkısını formüle ederek tespit ettiğini, Müstedaaleyh sunulan proje ve sair bilgiler ışığında başvuru konusu çok katlı ve işyeri olarak kullanılacak binaya 44 KVA puant gücünde elektrik enerjisi verilmesi gerektiğini kararlaştırdığını, Müstedaaleyhin yönet-im kurulunun kararı ile uyguladığı mal ve hizmet fiyatları çerçevesinde kullanılack malzeme bedeli olarak 6.086.482.-Tl, işçilik maliyeti olarak 9.031.070.-Tl asfalt kazısı ve tamirat için 2.400.000.-Tl'sından oluşan toplam proje maliyeti 9.417.552.-Tl bun-a ek olarak her puantın 370 bin Tl'sından 1.227 kat sayılıp özel feeder trafo katkısı tutarı 19.973.560.-Tl ve sair servis ücreti olarak 4.461.155.-Tl'den ibaret toplam 33,854.267.-Tl tutarında bir meblağın 23.5.1991 tarihli BISI/AG 16-91/490/91 sayılı ya-zısı ile 30 gün içerisinde ödenmesini talep eden Müstedaaleyhin bu meblağın ödenmesi kaydı ile, başvuru konusu binanın yerinde daha önce akım almakta olan bir evin olduğunu bu evin akımının 10.10.1978 taihinde kesildiğini ve o tarihten itibaren oraya akım -verilmediğini başvuru konusu binanın mezkûr evin yıkılan yerine inşa edilmiş olduğunu, yıkılan evin aylık elektrik tüketimi 160 KVA, yeni binanın ise ortalama 2800 KVA olduğunu yeni binaya elektrik akımı verilebilmesi, ancak Kurumun daha önce tesis ettiği -ve 30 ayağın üstünde bir uzunluktaki şebeke ve trafo veya trafolar sayesinde mümkün olduğunu ve ayrıca binaya elektrik akımı verilebilmesi için 30 ayaktan çok fazla kablo kullanılmış ve 70 metre özel fider tesis edildiğini, kullanılan malzeme ve sayaç serv-is maliyetleri 23.5.1991 tarihli maliyet keşif ve sayaç servis maliyet keşif kurumlarına gösterildiğini beyan etmiştir. Söz konusu meblağı mal sahiplerinin vekili ve/veya onlar adına hareket eden Müstedilere bildirdiklerini ve Müstedinin de konu meblağı 24-.5.1991 tarihinde, Müstedaaleyhin veznesine yatırdığını, Müstedaaleyhin Müstedinin ileri sürdüğü "uner protest" şartını kabul etmediğini ve mezkûr paranın ödenmiş olması nedeni ile konu binaya akım verildiğini beyan etmiştir. Keza Müstedinin başvuru konusu- binanın sahibi veya işgalcisi olmadığını, mezkûr binanın Kıvanç Rıza veya Neriman Rıza'ya ait olduğunu, mezkûr binaya akım verilebilmesi için onlar tarafından mürcaat yapılmış olduğunu belirten Müstedaaleyh, konu binanın işgalcisi ve/veya kiracısı Kıbrıs -Endüstri Bankası olduğuna, ayrıca konu binanın başvuru ile ilgili tüm zamanlarda Müstedinin kira veya tasarruf veya kulla-nımında olduğu iddiasını kabul etmediğine göre de Müstedinin sadece ilgili zamanlarda ve halen mal sahiplerinin vekili sıfatı ile hare-ket ettiği cihetle başvuruda locus standı sahibi olmadığını beyan etmiştir.

Müstedi ise itiraznameye verdiği cevapta, sair şeyler yanında, konunun Yüksek İdare Mahkemesi yetkisi dahilinde olmadığı ile ilgili iddiaları ret ederek ilgili zamanlarda ve hale-n konu binanın kirasında ve/veya tasarrufunda ve/veya kullanımında olduğunu ve konu binayı Kıbrıs Endüstri Bankasına kendisinin kiraladığını beyan etmiştir. Bakanlar Kurulunun söz konusu kararının yasaları değiştirme gücü olmadığı, yasalara uyulması gerekt-iği, konu Bakanlar Kurulu kararlarının yasal dayanaktan yoksun olduklarını, keza Resmi Gazete'de yayınlanmadığı cihetle geçerli veya bağlayıcı olmadıklarını, Müstedaaleyhin 17.9.1984 tarihli kararının geçersiz ve yasal mevzuata ters düştüğünü, yasal mevzua-tı değiştirmediğini veya Müstedinin ücret ödemeden elektrik akımı isteme hakkını ortadan kaldırmadığını, başvuru konusu hususlarda Kıvanç Rıza ve Neriman Rıza'nın vekiller olarak değil Kıvanç Ltd. olarak hareket ettiklerini ileri sürmüştür.

24.12.1994 ta-rihinde Müstedi avukatı Mahkemeye yapmış olduğu müracaat ile, 1.12.1993 tarihinde yürürlüğe girerek Bakanlar Kurulunun 4.2.1975 tarih ve 6216 sayılı kararı ile oluşturulmuş olan Kıbrıs Türk Elektrik Kurumunun yapmış olduğu değerlendirmeler, talepler veya t-ahsilat, doğru ve yasal yetkileri içinde yapılmış veya tahsil edilmiş sayılır ve hiçbir kimsenin ödemiş olduğu meblağları iadesi talebinde bulunamıyacağını öngören 66/93 sayılı Yasa ile Fasıl 170 Elektrik Yasasına eklenmiş olan Geçici 1. maddenin işbu baş-vuruya uygulanabildiği oranda Anayasanın 1. ve 75. maddelerine aykırı olup olmadığı hususunu görüşülmek üzere, Müstedaaleyh avukatının rızası ile, Anayasa Mahkemesine havale ettirmiştir. 9.3.1994 tarihinde karar veren Anayasa Mahkemesi Birleştirilmiş 14-15-/93 sayılı kararda:

-"..66/93 sayılı Elektrik (Değişiklik) Yasası ile Esas Yasa olan Fasıl 170 Elektrik Yasasına getirilen Geçici 1. maddenin Anayasanın 1. maddesine aykırı olduğuna ancak Anayasanın 75. maddesine aykırı olmadığına ..."
-
karar verdi.

Başvurunun duruşması sırasında Müstedi tarafından direktör ve hissedarlarından Kıvanç M. Rıza şahadet vermiştir. Şahadetinde, sair şeyler yanında, başvuru konusu binanın ilgili zamanlarda yarı hissesi Neriman Kıvanç Rıza'nın, yarım hissesin-in de kendisne ait olduğu halde başvuru konusu malın tasarruf ve kullanımının Müstedi şirkete ait olduğunu, binanın en işlek cadde olan Girne Caddesinde bulunduğunu, Müstedaaleyhin elektrik enerjisi dağıtım şebekelerinden 132 ayaktan fazla bir mesafede olm-adığını, binaya elektrik enerjisi verilmesi için 30 ayaktan fazla bir elektrik hattı çekmek gerekmediğini, Müstedaaleyhin orada elektrik şebekelerinin mevcut olduğunu, ayni binanın bulunduğu arsanın içerisinde eskiden ev olduğunu ve ayni yerden elektrik en-erjisi aldığını, Müstedaaleyhe parayı ödeyenin Kıvanç Ltd. olduğunu, başvuru konusu binanın "özel maksatlar" için elektrik enerjisi sağlayan bir saha dahilinde olduğunu, "özel maksatlar"dan kastedilenin Elektrik Yasasında belirtilen maksatlar olduğunu beli-rtmiştir. Keza binanın bodrum ve dükkândan müteşekkil olduğunu, asma kat dükkânın yanındaki giriş ve yukarıda üç kat ve asansörlü olduğunu, Elektrik Kurumunun buna benzer bölgelerde bulunan yerlere elektrik enerjisi vermekle mükellef olduğunu, kendisine ka-ç KVA verildiğini ve elektrik akımının hangi trafo ana dağıtım merkezinden geldiğini bilmediğini, binanın yanında bir şebeke olduğunu, bu durumda 30 ayaktan fazla bir hat çekmek gerekmediğini ve talep edilen müktarın fahiş bir miktar olduğunu belirtmiştir.-

Müstedaaleyh tarafından şahadete çağrılan Elektrik Kurumu Baş Mühendisi Olgun Dayıoğlu ise şahadetinde, sair şeyler yanında, özetle konu binaya elektrik verilebilmesi için Lefkoşa Bölge Mühendisiliğine, 6.5.1991 tarihinde müracaatçı namına, müracaatçın-ın mühendisinin verdiğini, durumun aciliyetinden dolayı projenin ereken bir zamanda değerlendirilmesi istenmesine karşın 17.5.1991 tarihinde hazırlanan projenin Ticari Şubeye havale edildiğini, projenin Kıvanç M. Rıza ve Neriman Rıza'ya ait olduğunun söyl-endiğini, binanın 44 KVA puant gücüne ihtiyacı olduğu tesbit edildiğini, alelade tüketicinin 3 KVA'ya kadar gereksinim olan kişiler olduğunu (ordinary consumer), keza tanık konu binaya elektrik akımı verilebilmesi için yapılan işlemler, kullanılan malzemel-er ve hesaplanan masraflar hakkında Mahkemeye bilgi vermiştir.

Duruşma sonrası taraflar Mahkemeye hitap ettiler ve yukarıda özetlenen iddialarına ve sunulan şahadete ilişkin beyanda bulundular.

Özetlenen olgular ve hitabelerde söylenenlerden de görülec-eği gibi bu başvuruda öncelikle karara bağlanması gereken hususlar, Müstedinin mal sahibi veya işgalci olup olmadığı, bunun neticesinde meşru menfaatı bulunup bulunmadığı ve Yönetim Kurulunun 5580 ile 6216 sayılı kararları ışığında Müstedaaleyhin statüsü i-le Fasıl 170-171'in Müstedaaleyhi bağlayıp bağlamadığı hususlarıdır.

KKTC Anayasasının 152(2) maddesi uyarınca Yüksek İdare Mahkemesine başvuru dosyalanabilmesi, yakınma konusu yapılan yürütsel veya yönetsel karar veya işlem veya ihmalin Müstedinin meşru- bir menfaatının olumsuz yönde ve doğrudan doğruya etkilenmesine bağlıdır. Gerek öğreti gerekse tatbikat meşru menfaatın hem başvurunun dosyalandığı zaman, hem de başvurunun işitilme aşamasında mevcut olması gerektiği görüşündedir. Bak YİM/İstinaf 24/87 (D-.4/89) ile YİM/İstinaf 33/89 (D.10/91)

Fasıl 170 madde 16(1) aynen şöyledir:

-"The undertakes shall, upon being required to do so by the owner or occupier orf any premises situated within 123 feet from any distributing main of the undertakes in which they are, for the time being, required to maintain or are maintaining a supply of e-nergy for the purposes of general supply to private consumers under any Order or regulations made under his law, give a supply of energy for those premises in accordance with the provisions of the Order and of the Regulations, and they sahll furnish and la-y any electric lines that may be necessary for the purpose of supplying the maximum power with which any such owner or occupier is entitled to be supplied under the Order subject to the condition following-
--
The cost of so much of the construction of any electric line as exceeds a lengty f 30 feet, for the supply of energy from any distributing main of the undertakers to any owner or occupier shall, if the undertakers so require, be defrayed by that owner or- occupier."

İşbu başvuruda şahadetle ve taraflarca kabul edildiğ gibi gerek başvuru konusu binaya elektrik akımının verilmesi -aşamasında gerekse duruşma tarihinde konu taşınmaz malın ortak sahipleri Neriman ve Kıvanç Rıza olduğu sabittir. (Emare 8 ve 9) Keza elektrik akımı için Müstedaaleyhlere yapılan müracaat bu kişiler adına yapılmıştır. Ancak Müstedaaleyhin başvuru konusu 23.-5.1991 tarihli yazısı (Emare 17), Kıvanç Ltd.'ı muhatap almıştır ve o tarihten sonra yapılan işlemler ve yazışmalar Müstedi olarak görülen Kıvanç Ltd. ile yapılmıştır. Durum böyle iken Müstedinin başvuru maksatları açısından statüsünün ne olduğuna bakmak g-erekir.

Müstediyi temsilen şahadet veren Kıvanç Rıza, konu malın tasarrufu ve kullanımının Müstedi şirkete ait olduğunu ve şirketçe Kıbrıs Endüstri Bankasına kiralandığını belirtmiştir.

Kıbrıs Endüstri Bankası ile Kıvanç Ltd. arasında imzalanan 31.5.19-91 tarihli Emare 20 Kira mukavalesinde Kıvanç Ltd. "mal sahibi" olarak anılmaktadır. Kiralayan ile kiraya alan (Lanlord and Tenant) ile ilgili yerleşmiş hukuk prensiplerine göre, kira mukavelesi tahtında meydana gelen mal sahibi-kiracılık ilişkisi kiracıya- konu malı tasarruf etme ve kullanım hakkı verdiği ve kiracının mal sahibinin konu mal üzerindeki haklarını inkâr edemiyeceği bir tarafa, başvuru konusu meselede Kıvanç Ltd.'in "mal sahibi" statüsünün sadece kiracı durumunda olan Endüstri Bankası Ltd.'e ka-rşı ileri sürülebileceği kabul edilmesi gereken bir öğedir. (Bak: Hukuk/İstinaf 7/68, Yargıtay/Hukuk 11/84 (D.9/84), Lewis and Sons Ltd. v. Morelli & Another (1948) 2 All E.R. 1021, at page 1024.)

Başvuru maksatları açısından şahadet hiçbir şekilde konu -yerin Müstedinin kullanımında ve/veya tasarrufunda ve/veya kirasında bulunduğunu göstermemektedir. Konu malın tasarrufu ve kullanımı Endüstri Bankası Ltd.'e verildiğine ve hiçbir zaman Müstedinin tasarruf ve kullanımına geçmediğine göre Kıvanç Ltd.'in gere-k 31.5.1991 tarihinde gerekse başvurunun dosyalandığı tarihte işgalci (occupier) de sayılması mümkün değildir.

Müstedi, ustaları kendisinin ödemiş olduğunu, suyu, elektriği kendisinin bağlattığını ve asansörü kendisinin taktırdığı cihetle Kıvanç Ltd.'in -işgalci sayılabileceğini ima etmeye çalışmışsa da kanaatimce bu hususlar işgalci olduğunu göstermek için ölçü olarak alınabilen hususlar değildir.

Keza Kıvanç Ltd. Fasıl 170 tahtında 16. madde kapsamına gire