-D.7/2001 YİM 132/96
Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Anayasanın 152. Maddesi Hakkında.
Mahkeme Heyeti: Metin A. Hakkı, Nevvar Nolan, Seyit A. Bensen.
Müstedi: Mete Süer, Tel Sokak- No. 2/2, Beyoğlu, İstanbul
- ile -
Müstedaaleyh: İçişleri Bakanlığı Muhaceret Dairesi Müdürlüğü
ve/veya Muhaceret Dairesi Müdürlüğü vasıtasıyle
- Kuzey Kıbrıs- -Türk Cumhuriyeti, Lefkoşa
-A r a s ı n d a.
Müstedi namına: Avukat Fuat Veziroğlu
Müstedaaleyh namına: Başsavcı Yardımcı Muavini Müjgan Irkad.

-----------------

H Ü K Ü M

Metin A. Hakkı: Müstedi 25.7.1996 tarihinde, Anayasanın 152. maddesine istinaden Yüksek İdare Mahkemesi- olarak oturum yapan Yüksek Mahkemede Müstedaaleyhler aleyhine dosyaladığı yukarıda ünvan ve sayısı gösterilen dava ile özetle, Müstedaaleyhler tarafından takriben 1996 yılı Mart veya Nisan ayında alınan
ve Müstedinin Fasıl 105 Yabancılar ve Muhaceret Kanu-nu uyarınca 'Yasaklanan Muhacir' olmasını öngören ve/veya Müstedinin KKTC'ye girmesini yasaklayan ve/veya önleyen kararın tamamen hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına dair Mahkemece karar verilmesini talep etti. Mezkûr davan-ın Müstedaaleyhlere tebliğini müteakip Müstedaaleyhler 23.12.1997 tarihinde bir Müdafaa Takriri dosyalamışlardır. Müstedaaleyhler Müdafaa Takrirlerinde sair müdafaalarının yanısıra ön itiraz da öne sürmüş ve ön itirazları ile, bir iptal davasının, kişinin- sahip olduğu bir meşru menfaatın söz konusu karar yüzünden olumsuz yönde ve doğrudan doğruya etkilenen kişi tarafından açılabileceğini, Müstedinin KKTC'de ikamet ve çalışması için hiçbir izni olmadığını, KKTC'de bulunmadığını ve/veya Muhaceret Yasası altı-nda hiçbir meşru menfaatı bulunmaması nedeni ile KKTC'de olması halinde ihraç edilmesinin ve "stop list"e alınarak girişinin engellenmesi yönünde alınan karardan hiçbir meşru menfaatı ters yönden etkilenmediğinden davanın ileri götürülmeden iptal olunması -gerektiğini iddia etmişlerdir.

Müstedaaleyhler iptidaî itirazlarına paralel olarak müdafaa bazında Müstedinin ilgili tarihte KKTC'de ikamet eden bir yabancı olduğunu, Türkiye'de Kule kitaplarının yayımcısı olduğunu, 'Yehova Şahitleri'nin inancını y-ansıtan bir çok kitap, dergi, broşür gibi yayımlar yayınladığını KKTC makamlarının bilgisi dışında ve hiçbir makamdan izin almadan ziyaretçi statüsünde KKTC'ye gelip bu dini yaymak için girişimlerde bulunup yayınlar dağıttığını, bunun tespiti üzerine giriş- izninin iptal edilip aleyhine tutuklama ve ihraç emri alındığını, bu emrin haklı nedenlerle ve mevzuata uygun olarak alındığını iddia edip Müstedinin davasının iptal edilmesini talep etmişlerdir.

Davanın talimatı 27.3.1998 tarihinde, zapt-ı davası i-se 26.4.2000 tarihinde gerçekleştikten sonra duruşması 18.4.2001 tarihinde ele alınmış, tek celsede hitam bulmayıp 19.4.2001, 20.4.2001 tarihlerinde de devam edip tarafların hitabeleri de alındıktan sonra duruşma 25.4.2001 tarihinde hitam bulmuş ve dava ka-rar için bilâmüddet ertelenmiş durumdadır.

Duruşma esnasında Müstedaaleyhlerin aldığı ve davanın kökeninde yatan karar ile Kıbrıs'a girişi yasaklanmış olan Müstedi, Mahkemeden özel izin alarak adaya gelmiş, davasının duruşmasında hazır bulunup bizz-at şahadet de vermiş ve başka tanık dinletmemiştir. Müstedaaleyhler tarafından ise Polis Genel Müdürlüğü Muhaceret Bölümü Müdür Yardımcısı Müfettiş Sıdkı Erkıvanç şahadet vermiş ilâveten halen Polis Genel Müdürlüğü Basın Subaylığında görev yapan Başmüfett-iş Ahmet Gökyay, ve müdafaanın son tanığı olarak da 1996'da Muhaceret Dairesi Müdürü olan Mustafa Miralay Mahkemede şahadet vermişlerdir. Davanın duruşması esnasında taraflar karşılıklı mutabakat çerçevesinde Mahkeme önünde emare olarak duran ceman 20 ade-t emareyi ibraz etmişlerdir. Bunlardan emare 1, 29.3.1996 tarihini taşıyan ve müdafaa tanığı Mustafa Miralay'a ait olup İçişleri Bakanlığına hitaben, aralarında Müstedinin de bulunduğu bazı kişilerin KKTC'de Yehova'cılık propagandası yaptıklarının tespit -edildiğini gösteren polis raporu, emare 2 polisin Muhaceret Dairesi Müdürlüğüne gönderdiği 27.3.1996 tarihini taşıyan ilgili kişilerin listesi, emare 3 ise yine 27.3.1996 tarihini taşıyan Muhaceret Dairesi Müdürünün Müstedinin tutuklanıp adadan ihraç edilm-esini öngören karar veya belge oluşturmaktadır. Emare 4 ve 5 ise 1992 ile 1996 tarihleri arasında Müstedinin Kıbrıs'a giriş çıkışlarını gösteren kayıtlardır. Bunlara göre Müstedinin bu 4 yıl zarfında, her defasında takriben birer hafta veya daha az sürel-erle Kıbrıs'a 6 defa giriş çıkış yaptığı görülmektedir. Müstedinin, dava öncesi son gelişi 7 Mart 1996 çıkışı ise 16 Mart 1996 tarihlerini göstermektedir.

Önümüzde ibraz olunan şahadet ve emareleri değerlendirerek davanın kökeninde yatan olguların a-şağıdaki şekilde özetlenmesi mümkündür:

Müstedi "Yehova Şahitleri" inancına mensup birisidir. Bu inancın dini kitabı İncil'dir. Diğer Hristiyanlar ile bu inanca mensup kişiler arasında bazı farklar vardır ki bunların başında şu ayrım gelmektedir: -Hristiyanlar Hazreti İsa'nın Allahın oğlu olduğuna inanırken, Yehovanın Şahitleri bunu böyle kabul etmemekte Hazreti İsa'yı sadece Peygamber olarak kabul etmektedir. Dünyada takriben 6 Milyon kişi Yehovanın Şahitleri inancını benimsemiştir. Türkiye'de bu- inanca mensup takriben 1600 kişi, KKTC'de ise bu inancı takriben 10 kişi benimsemiştir. Bu inanca mensup kişiler Türkiye Cumhuriyetinde serbestçe faaliyet göstermektedirler. Türkiye'de bu inancın esas faaliyetlerini yönlendiren 3 kişilik bir Temsil Heye-ti vardır. Müstedi bu 3 üyenin birisidir. 1996 yılında Temsil Heyetinin başkanlığı görevini Müstedi yürütmekte idi. Türkiye'de "Kule" kitapları diye bir yayın şirketi vardır ki Müstedi bu şirketin %70 oranında hissesine sahiptir, ilâveten bu şirketin Ge-nel Müdürü ve Yöneticisidir. Bu şirket Yehovanın Şahitleri inancını yansıtan birçok kitap, dergi ve broşür yayımlamakta ve dağıtmaktadır. Müstedi TC vatandaşıdır. Tüm ecnebiler KKTC'ye pasaport ile seyahat edebilirken TC ile KKTC yetkilileri arasında 19-91 yılında imzalanan bir protokol gereği (Bak: Resmi Gazete Ek IV, Sayı 68, 5 Temmuz 1991, sayfa 127-130) TC uyruklular Kıbrıs'a seyahatlerinde 3 ayı geçmeyen bir süre Kıbrıs'ta ziyaretçi olarak kalacaklarsa kimlik belgesi ile giriş çıkış yapmalarına olana-k tanınmaktadır. Sözü edilen bu Protokol halen yürürlüktedir. Müstedi Kıbrıs'a bütün seyahatlerini TC nüfus cüzdanına istinat ederek yapmış, hiç pasaport kullanmamıştır. Müstedi önce Kıbrıs'a turistik maksatlarla gelmiş, bilâhare 1996 yılında Girne Kazas-ına bağlı Boğaz'da onayı ile bir ev kiralanmış (kira mukavelesi Müstedi adına değildi) ve bu evi üs olarak kullanıp aynı inanca mensup emare 2'de isimleri geçen kendine ilâve 7 kişi ile KKTC'de inançlarını yaymak amacı ile faaliyet gösterip önümüzde emarel-er arasında yer alan kitap, dergi ve broşürleri de dağıtmak suretiyle propaganda yapmış veya yaptırmıştır. Polis 12.3.1996 tarihinde Girne Kaza Mahkemesinden temin edilen bir arama müzekkeresi ile söz konusu evi aramaya tabi tutmuş ve orda Mahkeme önünde -emare olarak duran yayınlardan bol miktarda bulunduğunu tespit edip, evde o an bulunan ve bilâhare adadan ihraç edilen kişilerin onayı ile bu yayınlardan örnekler almıştır ki bu örnekler Mahkemeye emare olarak ibraz edilen evraklar arasındadır. Müstedi 16-.3.1996 tarihinde adadan ayrıldıktan sonra, emare 3, 27.3.1996 tarihli tutuklama-ihraç emri aleyhine çıkmış ancak adada olmaması hasebi ile bu emir şahsına tebliğ olunmadığı gibi kendi tutuklanıp adadan ihraç edilmemiştir, çünkü zaten ada haricinde idi, an-cak ismi stop listesine alınmış ve KKTC'ye girişi yasaklanmış durumdadır. Müstedi aleyhine emare 3 'Tutuklama-İhraç Emri' isdar olunurken, ilgili tarihlerde kendisi ile inançlarını yaymak için faaliyet gösteren T.C. uyruklu 7 kişi daha adadan ihraç edilmi-ştir, ancak, onlar aleyhlerine verilen kararların iptal edilmesi için dava dosyalamamışlardır, dolayısıyle onlar hakkında verilen karar veya emirler bu dava konusunun dışındadır.

Müstedi 7.3.1996 tarihinde KKTC'ye girerken Müstedaaleyhlerce kendine -verilen 'Pasaportsuz Giriş-Çıkış Formu' üzerine Müstedaaleyhler 'Giriş Üç Ay Ziyaretci, Hiç
Bir Yerde Çalışamaz' şartını içeren bir şart koymuşlardır.

Davayı karara bağlamak için şahadet üzerinde başka bulgu yapmaya gerek yoktur. Mahkemenin görevi y-ürürlükte bulunan mevzuatı bu davanın olgularına, tarafların hitabeleri esnasında yaptıkları argümanları değerlendirerek uygulamaktır. Müstedi tarafı yaptıkları iptidaî itiraza ilâveten Müstedinin Kıbrıs'ı ziyaretlerinde "ziyaretçi" statüsünde geldiğini -ve hiçbir makamdan izin almaksızın kendine verilen ziyaretçi izni hilâfına ve Kıbrıs'ta yürürlükte bulunan mevzuata ters düşerek din ve eğitim propogandası yaptığını, bunun için haklı olarak Müstedi hakkında emare 3 kararı aldıklarını iddia ederken, Müst-edi tarafı bunun tam tersine, Müstedinin din propogandası yapmakla herhangi bir mevzuata ters düşmediğini, düşse bile (ki bu kabul edilmemektedir) bunun Fasıl 105 madde 6(1)(k) maddesi mucibince Müstedaaleyhlere Müstedi aleyhine "Tutuklama-İhraç Emri" alma-ya hak vermediğini iddia etmiştir. Bu davayı karara bağlamak için bu zıt iddiaların, dayandırılmış olan yasal dayanakları ile birlikte tezekkür edilmesi gerekmektedir, ancak bunu yapmadan Müstedaaleyhlerin öne sürdüğü iptidaî itirazı tezekkür edip onu önc-elikle karara bağlamak kanımca daha uygun olacaktır. Tabloyu tamamlamak için şunun belirtilmesi yerinde olur ki davanın duruşması 18.4.2001 tarihinde ele alındığında, Müstedi taraf iptidaî itirazın öncelikle ele alınması gerektiğini öne sürmüş, Müstedi ta-raf ise, inter alia bunun
bu davada uygun olmadığını ve davanın dinlenmesini müteakip verilecek karar aşamasında Müstedaaleyhlerin iptidaî itirazlarının ele alınmasının daha uygun olacağı üzerinde durmuş, Mahkeme de Müstedinin bu iddiasını daha uygun buld-uktan sonra iptidaî itirazın karara bağlanmasını dava sonuna ertelemiştir. Dolayısıyle davanın bu karar aşamasında, iptidaî itirazı öncelikle tezekkür edip karara bağlamayı daha uygun görüyorum. Müstedaaleyhler iptidaî itirazları ile Müstedinin bu davayı- ikâme edip yürütmeye meşru menfaatı olmadığı dolayısı ile, davanın daha ileri gitmeden iptali gerektiği üzerinde durmuştur. Meşru menfaat nedir? Profesör Sıddık Sami Onar, İdare Hukukunun Umumi Esasları isimli eserinde (3. baskı) cilt 3 sayfa 1781'de kon-u ile ilgili aynen şöyle demektedir:

"..... iptal dâvalarında menfaat şartı davanın
esasına taallûk etmiyen, dışında kalan ve sadece
dâvanın kabulû ve dinlenmesi için aranılan bir
usul ve şekil şartıdır: menfaatin ihlâl edilmiş
- olması dâvanın neticesine tesir etmez. Yani
menfaatin ihlâl edilmemiş olması dâvanın reddi
veya ihlâl edilmiş olması dâvanın kabulü ile bu
menfaati ihlâl eden hukuki tasarrufun iptali
için bir sebep teşkil etmez. Bu şart dâvada-
ciddiyeti temin etmek, alâkasız kimselerin
lüzumsuz müracaatlarla idarî kaza mercilerini
işgal etmelerine mâni olmak için konulmuş şekli
bir şarttır: Dâvacının kararla ciddî ve makul
bir alâkası olduğu ve binaenaleyh dâvasın-ın
da ciddî ve samimî bulunduğu anlaşılan dâva
kabul edilir. Esas hakkındaki kararda artık
bu menfaat şartının hiç yeri ve tesiri yoktur,
menfaatin mevcudiyeti ve ihlâl edilmiş olduğu
sabit olsa ve fakat idarî kararda bir sakatl-ık,
bir iptal sebebi bulunmasa iptal talebi
reddedilir ve menfaati ihlâl eden karar yürür-
lükte kalmakta devam eder.

Dâvanın dinlenmesi için dâvacıda aranılan
bu menfaatin maddî mahiyette olması, malî kıymeti
ve ehemmi-yeti haiz bulunması şart olmamak, ciddi
ve makul manevî bir alâka ve menfaat de dâvanın
kabulü için kâfi bulunmakla beraber meşru, şahsî
ve halen mevcut bir menfaat olması lâzımdır:

Menfaatin meşru sayılabilmesi için hukukî
bir durumd-an çıkması, böyle bir duruma dayanması
lâzımdır. Binaenaleyh anayasa, kanun, tüzük,
yönetmelik, idarî teamüller, içtihat, mukavele
veya diğer bir idarî karardan çıkan umumî veya
hususî bir hukukî duruma dayanan menfaatler
meşru sayılır."

Konu ile- ilgili olarak Zaim Necatigil, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde Anayasa ve Yönetim Hukuku isimli eserinde (1988) sayfa 94-96 "meşru menfaat" kavramını incelerken sayfa 95'de aynen şöyle demektedir:

"Menfaatin meşru sayılabilmesi için hukuki bir
- durumdan çıkması veya böyle bir duruma dayanması
gerekir. Buna göre, Anayasa, Yasa, Tüzük,
Yönetmelik, Yönetsel Uygulamalar (Teamüller),
İçtihat, Sözleşme veya herhangi bir Yönetsel
karardan çıkan genel veya özel duruma dayanan
- menfaatler meşru sayılabilir" demektedir.

Yine Zaim Necatigil aynı eserinde sayfa 96'da:

"Yüksek İdare Mahkemesinin görüşüne göre,açılan
iptal davasının sonuçlandırılması ile Davacının
eline bir şey geçmeden başka bir deyişle-, dava
akademik kalacak ve Davacıya pratikte herhangi
bir yarar sağlamayacaksa, sırf haklı olduğunu
kanıtlamak için Davacının davayı yürütmekte
meşru bir menfaati olamaz" demektedir.

Aynı yazar, Administrative Law (1974) isiml-i kitabında sayfa 257'de meşru menfaatın (legitemate interest) maddi menfaat ile sınırlı olmayıp moral bir menfaatı da kapsayabildiğini kabul etmektedir.

Bu prensipleri zihinde tutarak yukarıda özetlenen davanın olgularına ve mevzuatımıza baktığımızd-a "prohibited immigrants" (yasaklanan muhacir) yan başlığını taşıyan Fasıl 105 madde 6(1)(i) maddesi Türkçe tercüme edilmiş şekilde aynen şu hükmü içerdiği görülür:

"İlgili zamanda yürürlükte bulunan herhangi bir
mevzuat uyarınca Kıbrıs'a giriş-i yasaklanmış
bulunan herhangi bir kişi"

madde 6(1)'e göre, Kıbrıs'a girmesi yasaklanmış kişi ('yasak muhacir') sayılır. Bir başka deyişle, bu davanın kökeninde yatan ve Müstedinin iptal ettirmeye çalıştığı aleyhindeki
emare 3'de görülen karar durd-ukça, Müstedi Kıbrıs'a giremez çünkü yasal olarak girmesi yasaklanmış ve kendisi 'Yasaklanmış Muhacir' (Prohibited Immigrant) durumundadır. Bu durumda Müstedinin bu davayı açmaya meşru menfaati olmadığını kabul etmek kanımca yanlış olur, ortada doğrudan d-oğruya kişinin (Müstedinin) şahsını ilgilendiren bir karar mevcuttur. Şunu hemen ilâve edeyim ki maalesef Kasım 1987'de YİM 114/94 (D.47/87) sayılı bir davada tek Yargıçtan oluşan Yüksek İdare Mahkememiz benzeri bir durumda bulunan yine T.C uyruklu birini-n 1983'de KKTC'den ihraç edilmiş olmasına ve Ağustos 1984'de Türkiye'den Girne'ye KKTC'ye giriş yapmak isterken yukarıda alıntısı yapılan Fasıl 105 madde 6(1) uyarınca "Yasaklı Muhacir" olduğundan adaya girmesine izin verilmemesine rağmen, Ekim 1984'de, sö-zü edilen bu kişinin, aleyhindeki bu kararın bertaraf edilmesi için Mahkemeye açtığı bir dava ile yaptığı müracaatı, kişinin o an Kıbrıs'ta bulunmadığını, kendine ikâmet için izin verilmediğini, bu nedenle davayı açmaya herhangi bir meşru menfaati olmadığı- yönündeki İdarenin yaptığı iptidaî itirazı benimsemiş ve Mahkeme bu iddiayı kabul ederek davayı o davadaki Müstedinin meşru menfaatı yoktur diye daha ileri gitmeden reddetmişti. Bu içtihatı zihinde tutarak bu davada Müstedaaleyhlerin bu iptidaî itirazı y-apmalarını makul karşılarken, ilgili kararın bence hatalı olduğunu, yanlış bir karar olduğunu, ortadan kaldırılması gerektiğini ve artık takip edilmemesi gerektiğini özellikle belirtmek isterim. Benim adalet anlayışıma göre bu davadaki Müstedinin, bu dava-yı açmaya yasal anlamda meşru bir menfaati vardır çünkü ortada direkt olarak şahsını ilgilendiren bir karar mevcuttur, dolayısıyle iptidaî itirazın reddedilip davanın esasının tezekkür edilmesi gerektiği görüşündeyim.

Meselenin esasını incelemeye k-alktığımda davanın olguları ile ilgisi olabilecek mevzuata göz atarak başlamak uygun olur. KKTC'de en yüksek seviyede mevzuatı oluşturan şüphesiz ki Anayasadır. Anayasamız tetkik edildiğinde Anayasanın 1 ve 13. maddeleri ile Anayasanın 2. Kısım 2. Bölümü-nde yer alan ve "Kişinin, Hak Özgürlük ve Ödevleri" başlığını taşıyan kısımda yer alan maddeler davanın olgularına şamil olabilecek maddeler içerdiği ortadadır. Anayasamızın 13. maddesi aynen şöyledir:

"Bu Anayasada gösterilen hak ve özgürlükler
- yabancılar için, uluslararası hukuka uygun
olarak yasa ile kısıtlanabilir."

Anayasanın 2. Kısım 2. Bölümünde bu davaya şamil olabilecek, veya bu davayı en yakından ilgilendiren madd