-D.6/90 YİM 131/88

Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkemede
Yargıç Celâl Karabacak huzurunda
Anayasanın 152. maddesi hakkında

Müstedi: Dr. Özgün M. So-yer, 12-A Kordonboyu Caddesi, Girne
-ile-
Müstedaaleyh: 1. Belediye Meclisi ve/veya Bayındırlık, İmar ve Su İşleri
Sorumlusu vasıtasıyle Girne Belediyesi, Hürriyet Caddesi
No.1, Girne
2. Bakanlar Kurulu vasıtasıyle Kuzey Kıbrıs Türk Cumhur-iyeti
A r a s ı n d a.

Müstedi namına: Zaim Necatigil
Müstedaaleyh No.1 namına: Neşe Keskin
Müstedaaleyh No.2 namına Ali Fevzi Yeşilada

Yasa Maddesi: KKTC -Anayasası'nın 41 ve 161(1(3) maddeleri, 15/62 sayılı 1962 Zorla Mal İktisabıııı Yasasının 3(1), 3(2) ve 4. maddeleri, 15/80 sayılı Belediyeler Yasasının 54(1), 54(3), 57(1), 58(6) maddeleri ve Fasıl 96 Yollar ve Binalar Yasasının 9(1)(d) ve 59(1) maddeleri-.

İstemin Özeti: Müstedinin, Girnedeki taşınmaz malı üzerine inşaat yapmak isteyen müracaatini reddeden Müstedaaleyh kararının hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına ve ayrıca Müstedaaleyhler veya herhangi biri tarafından taşın-maz malın kamulaştırılması yönünde Müstedaaleyhler veya herhangi biri tarafından kamulaştırma ihbarı yayınlanmasının temin edilemiyeceği hususlarında karar verilmesi istemi.

OLAY: Girne kasabasında kesin tasarruf belgesi ile kayıtlı malı bulunan Müstedini-n bu malı Belediye Meclisi kararı ile kamulaştırıldı. Müstedi bundan habersiz belediyeye müracaat ederek malını inkişaf ettirmeğe karar verdiğini bildirdi ve izin talep etti. Müstediye verilen yanıtta malının Belediye Meclisi kararı ile inkişâf edildiği bi-ldirildi. Müstedi işbu başvuruyu dosyalayarak yukarıdaki taleplerde bulundu.

SONUÇ: Müstedaaleyh 1 kamulaştırma konusunda haiz olduğu yetkileri kullanırken gerekli araştırma ve incelemeyi yapmamış, alternatif taşınmaz malların dikkate almadığı gibi ciddi -bir proje hazırlama yönüne de gitmemiş, kamulaştırmanın mali yönlerini de göz ardı ederek, doğrudan doğruya Müstedinin arsasını kamulaştırmıştır. Müstedaaleyh bu hareketi ile yetkilerini aşmış ve kötüye kullanmıştır. İdare hukukunun geliştirdiği kamulaştır-ma ilkelerini çiğnemiştir. Bu şartlarda kamulaştırma kararının iptali gerekir.
Sonuç olarak Müstediye inşaat izni verilmemesine ilişkin Müstedaaleyh kararının hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilir.

Atıfta Bul-unulan Yargısal Içtihatlar:
YİM 45/83 (D.6/85) sayılı İsfendiyar Rifat Açıksöz ile Eğitim,
Gençlik, Kültür ve Spor Bakanlığı arasındaki Yüksek İdare
Mahkemesi Kararı.
2- YİM 145/85 (D.39/87) Feridun K. Feridun ile KKTC arasındaki
Yüksek- İdare Mahkemesi kararı.
3- Costas Neophytou v. The Republic (1964) C.L.R. 280.
Kitium v. The Municipal Council of Limassol 1 R.S.C.C. 15.
Nicos Pelides v. The Republic 3 RSCC 13.

Atıfta Bulunulan Bilimsel İçtihatlar:
Zaim Necatigil KKTC'de Anayasa ve Y-önetim Hukuku s.49.

H Ü K Ü M

İşbu başvuru ile Müstedi Özgün M. Soyer, Aşağı Girne'de Pafta/harita XII/21.1.1, Ada B, parsel 178/1'deki taşınmaz malı üzerine inşaat yapmak için izin isteyen müracaatını reddeden Müstedaaleyh No.1'in 30.5.1988 gün ve 1-9/88 - 10724 sayılı yazısında mündemiç kararı ile mezkûr taşınmaz malının kamulaştırılmasını öngören 25.4.1988 gün ve 218 sayılı kararının tamamen hükümsüz ve etkisiz olduğu ve herhangi bir sonuç doğurmayacağı, ayrıca, bu taşınmaz malın kamulaştırılması yö-nünde Müstedaaleyhler veya herhangi biri tarafından kamulaştırma ihbarı yayınlanmasının temin edilemiyeceği hususlarında karar verilmesini Mahkemeden talep etmiştir.

Müstedaaleyh No 1 başvuruya bir itirazname dosyalamıştır. Müsteda-aleyh No 2 ise herhang-i bir itirazname dosyalamayacağını belirtmiştir.

Müstedi başvurusunu ispat için bizzat şahadet vermiştir. Müstedaaleyh No 1 adına ise Girne Belediyesi Bayındırlık, İmar ve Su İşleri Sorumlusu Niadi Güngördü tanıklık etmiştir. Duruşma esnasında 9 adet bel-ge emare 1-9 olarak Mahkemeye sunulmuştur.

Huzurumdaki tüm şahadeti etraflıca tezekkür ettim. Şahadet veren şahısları şahadet verirlerken yakından müşahade altında bulundurdum. İnandığım şahadete göre, olgular özetle şöyledir:

Müstedi, Girne Kasabasınd-a, Aşağı Girne Mahallesinde, Kasaba içi Mevkiinde, Pafta/Harita XII21.1.1., Ada B, Parsel 178/1 tahtında 2 evlek 2552 ayak kareden ibaret arsanın 169 no'lu kesin tasarruf belgesi ile kayıtlı mal sahibidir.

Girne Belediye Meclisi 25.4.1988 tarihinde topla-nmış ve bazı kararlar almıştır. Emare 3 toplantı tutanağına göre, alınan kararlar arasında 218 numaralı bir de karar vardır. Bu kararın ilgili kısımları ise aynen şöyledir:

" Zorla Mal İktisabı:

Girne imar plânı çalışmaları çerçevesinde, Girne Belediy-e hudutları dahilinde .......................... .............. Aşağı Girne Mahallesi Kasaba içi mevkiinde Pafta No XII, Harita No: 21.1.1, Ada B, parsel 178/1'in tümü ekteki haritada turuncuya boyanan ve Girne sakinlerinden Doktor ÖZGÜN M. SOYER'e ait ola-n gayrımenkûllerin amme menfaatları yararına olan maksat için, belediyenin yasal amaçlarının sağlanması ve ilerletilmesi, yani halka açık tesis, dinlenme yeri, yeşil alan, oto park ve şehir plânlaması maksatları için iktisabı gerekli olduğu cihetle, 15/80 -sayılı Belediyeler Yasası, 15/62 sayılı Zorla Mal İktisabı Yasası ve KKTC Anayasasının verdiği yetkilere dayanarak kamulaştırılmasına ve 15/62 sayılı Zorla Mal İktisabı Yasanın 4'üncü maddesi tahtında kamulaştırma ihbarının tanzim olunmasına ve Resmi Gazet-e'de yayınla- nabilmesi maksadı ile İçişleri, Köyişleri ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı kanalıyle Bakanlar Kuruluna bir ihbarın yapılmasına ve yer plânı üzerinde turuncuya boyalı yerler üzerinde her nevi inşaata, tadilâta, taksimata veya tamirata izin verilme-mesine ve diğer yasal işlmelerin yapılmasına ve Meclis adına Girne Belediye Başkanının tam yetkili kılınmasına oybirliği ile karar verilmiştir."

Görülebileceği gibi, Belediye Meclisi Müstedinin mezkûr arsasını 25.4.1988 tarihli toplantısında kamulaştırmı-ş, bu taşınmaz mal üzerinde her nevi inşaata, tadilâta, taksimata veya tamirata izin verilmemesini kararlaştırmış ve diğer yasal işlemleri yapması için de Belediye Başkanını yetkilendirmiştir.

Belediye Başkanı, Belediye Meclisinin yukarıdaki kararına ist-inaden 15/962 sayılı 1962 Zorla Mal İktisabı Yasasının 4. maddesi uyarınca gerekli iktisap ihbarının Resmi Gazete'de yayımlanabilmesi için İçişleri, Köyişleri ve Doğal Kaynaklar Bakanlığına bir yazı yazmıştır. Mahkemeye emare 4 olarak ibraz edilen bu yazı -şöyledir:

" GM 4/1-10643
Zorla Mal İktisabı Hk.

İçişleri, Köyişleri ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı,
Lefkoşa.

15/62 sayılı Amme Menfaatı Yararına Maksatlar için Zorla Mal İktisabına dair Kanunun 2(1) maddesi bir belediyeyei iktisabı yapan makam- olarak tefsir etmekte ve 4'üncü maddesinin şart bendi ise "iktisabı yapan makamın bir belediye olması halinde Bakanlar Kuruluna 15 günlük bir ihbar yapılmadıkça hiçbir iktisap ihbarının yayınlanması temin edilemez" hükmünü vazetmektedir. Bu cümleden olmak- üzere ekte takdim olunan Belediye Meclisi Kararları ve plânlar çerçevesinde Bakanlar Kuruluna gerekli ihbarın yapılabilmesine ve yine ekte sunulan iktisap ihbarlarının Resmi Gazete'de yayınlanabilmesine tavassutunuz hassaten rica olunur.

- (Erdinç Gürçağ)
Belediye Başkanı.

EK 1. 4 adet plân.
2. 2 Meclis Kararı.
3. 2 İktisap İhbarı. "

-Hemen ilâve etmeliyim ki Müstedaaleyh No 2 Bakanlar Kurulu, ne 15 gün zarfında, ne de daha sonra kamulaştırılması tasarlanan bu taşınmaz malın iktisap ihbarını Resmi Gazete'de yayımlamamıştır.

Bu arada taşınmaz malını inkişaf ettirmeğe karar veren Müsted-i, mezkûr arsa üzerine bodrum, alt kat, birinci kat ve ikinci kattan oluşan ve toplam maliyeti 400,000,000TL tahmin edilen bir plân ve proje çizdirmiş, bunu ilgili Odalara vize ettirmiş ve 5.5.1988 tarihinde de gerekli inşaat iznini almak için emare 5 ile -Beldiyeye müracaatta bulunmuştur.

Müstedinin inşaat izni talep eden bu müracaatı Belediye Meclisine sunulup konu orada tekrar görüşülmeden, Belediye Bayındırlık, İmar ve Su İşleri Sorumlusu Nidai Güngördü, 30.5.1988 tarihinde Belediye Başkanının talimatı- üzerine Müstediye emare 1 olarak sunulan aşağıdaki yanıtı göndermiştir.

" Sayı: 19/88-10724 Tarih: 30/5/1988
Konu: İnşaat izni hk.

Sayın Dr. Özgün M. Soyer,
Kordonboyu Caddesi No.12/A,
Girne.

Aşağ-ı Girne Pafta/Harita XII.21.1.1 Blok B Parsel 178/1 içerisine inşaat yapmak için Belediyemize müracaatta bulun-dunuz.

İnşaat yapmak için müracaat etmiş olduğunu sözkonusu parsel Belediye Meclisimizin 25 Nisan 1988 tarih ve 218. kararıyla istilâk edilen p-arseller arasındadır. Konu Belediye Meclisimizce onaylanmış ve Bakanlar Kuruluna gönderilmiştir. Bu nedenle bahse konu yere inşaat izni vermemiz mümkün değildir. Bakanlar Kurulunun kararından sonra konu hakkında sizlere yeniden yazılı yanıt verilecektir.

-Durumu saygı ile bilgilerinize sunarım.

(Nidai GÜNGÖRDÜ)
Bayındırlık, İmar ve Su İşleri
- Sorumlusu "

Bunun üzerine Müstedi, 11.8.1988 tarihinde işbu başvuruyu dosyalamış ve yukarıda belirtilen taleplerde bulunmuştur.

Olgulara bu şekilde kısaca değindikten sonra, şimdi de Müstedaaleyh No 1'in itiraznamesinde ileri sürdüğü ve başvurunun- zamanaşımına uğradığı ve daha ileri gidemeyeceği ön itirazı ile inşaat izni talebi reddedilen Müstedinin bu red kararını Yüksek idare Mahkemesinde değil de, Bakanlar Kurulu nezdinde ve Bakanlar Kuruluna istinaf etmek suretiyle tartışma konusu yapması gere-ktiği hususundaki itirazı incelemeğe çalışacağım.

I. Zamanaşımı ile ilgili ön itiraz:

Başvuru esas itibarıyle inşaat izni verilmesini reddeden karar ile bu karara sebep veya gerekçe olarak gösterilen Belediye Meclisinin kamulaştırma kararına yöneliktir.-

Müstedaaleyh No 1 avukatı hitabesinde, diğer şeyler meyanında, kamu-laştırma ihbarının Resmi Gazete'de yayınlanmadığını, ancak Halkın Sesi Gazetesi'nin 26 ve 27 Nisan 1988 tarihlerinde kamulaştırma konusunda bazı yazılar yazdığını, Müstedinin de bu yayı-nlardan arsasının kamulaştırıldığını bu tarihlerde öğrendiğini, Müstedi kamulaştırmayı gazetelerden öğrenmese bile Belediye Bayındırlık, İmar ve Su İşleri Sorumlusu tanık Nidai Güngördü'nün mezkûr taşınmaz malın kamulaştırıldığı ve birşey yapılamıyacağı hu-susnu 5.5.1988 tarihinde Müstediye söylediğini, böylece Müstedinin bu hususları öğrendiğini, 30.5.1988 tarihli emare 1'in yeni bir karar olmadığını, Müstedi tarafından bilinen hususları tekrarlayan bir yazı olduğunu, zamanaşımı süresinin bu tarihten değil -de Müstedinin kararları öğrendiği 26 ve 27 Nisan 1988 ve/veya 5.5.1988 tarihlerinden başlaması gerektiğini, bu tarihlerden başvurunun dosyalandığı 11.8.1988 tarihine değin de 75 günlük hak düşürücü sürenin geçtiğini bu nedenlerle başvurunun reddedilmesi ge-rektiğini iddia etmiştir.

Müstedi avukatı ise hitabesinde, diğer şeyler meyanında, inşaat iznini reddeden kararın 30.5.1988 tarihinde Müstediye tebliğ edildiğini, böylece Müstedinin red kararı ile red kararının gerekçesi olan kamulaştırma kararını resmen- bu tarihte öğrendiğini, yerel gazetelerde kamulaştırma ile ilgili olarak yapılmış olabilen tartışmaların yayın oluşturmadığını, tanık Nidai Güngördü'nün Müstediye söylediği iddia edilen sözlerin de tebliğ mahiyetinde olmadığını, bir an için Nidai Güngördü-'nün Müstediye bazı sözler söylemiş olduğu kabul edilse dahi Müstedinin bu gayrı resmi söz ve yarım yamalak bilgiler dayanarak dava açamayacağını, belirtilenler ışığında bunların zamanaşımı süresini başlatamıya-cağını, zamanaşımı süresinin Müstedinin mezkû-r kararları resmen öğrendiği 30.5.1988 tarihinden itibaren başladığını, bu tarihten başvurunun dosyalandığı tarihe değin 75 günün geçmediğini ve zamanaşımı ile ilgili bu ön itirazın reddedilmesi gerektiğini savunmuştur.

KKTC Anayasanının 152. maddesi alt-ında Yüksek İdare Mahkemesine başvurulmak istendiğinde, başvuru, şikâyet konusu yapılan karar veya işlemin yayınlanması tarihinden, yayınlanmadığı takdirde veya bir ihmal halinde, başvuran kişinin bunu öğrendiği tarihten başlayarak 75 gün içinde yapılmalıd-ır. Aksi takdirde, başvuru zamanaşımına uğramaktadır.

Olgulardan görülebileceği gibi, arsanın kamulaştırılması ile ilgili iktisap ihbarı Müstedaaleyh no 2 tarafından Resmi Gazete'de yayımlanmamıştır. Ancak, Müstedaaleyh No 1 tanığı Nidai Güngördü şahadet-inde, diğer şeyler meyanında, Halkın Sesi Gazetesi'nde kamulaştırma konusunda bazı yazılar çıktığını söylemiştir. Müstedi de, kamulaştırma konusunun 26 ve 27 Nisan 1988 tarihlerinde gazetelerde işlenmiş olabileceğini istintakı sırasında kabul etmiştir. Bu -şahadet ışığında, 26 ve 27 Nisan 1988 tarihlerinde Halkın Sesi Gazetesi'nde kamulaştırma ile ilgili olarak bazı yazılar çıktığı sonucuna varır ve bu şekilde bulgu yaparım. Ancak Nidai Güngördü, kendilerinin kamulaştırma konusunda gazetelere bilgi vermedikl-erini, kamulaştırma kararının Halkın Sesi Gazetesi'nde yayımlanması için istemde de bulunmadıklarını şahadetinde sarahaten söyle-miştir. Bu nedenle kamulaştırma konusunda Müstedaaleyh No 1 tarafından Halkın Sesi Gazetesi'nde yayımlatılmış resmi bir yayın m-evcut olduğu söyle-nemez. Bu bir yana, Müstedaaleyh No 1 ilgili gazeteleri emare olarak sunup gazetede yazılanların neler olduğunu ve bunların Müstedinin bu konuda dava açabilmesi için yeterli olduklarını da ortaya koymamıştır. Bu durumda, Müstedaaleyh No -1 arsanın kamulaştırılması ile ilgili kararın Anayasanın 152. maddesi anlamında yayınlandığını ve bu yayının yeterli olduğunu kanıtlamış değildir. Belirtilenler ışığında, zamanaşımı süresinin kamulaştırma ile ilgili gayrı resmi yazıların Halkın Sesi Gazete-si'nde yayımlandığı 26 ve 27 Nisan 1988 tarihlerinde başlamış olduğunu söyleme olanağı yoktur.

Acaba Müstedi başvuru konusu kararları ne zaman öğrenmiştir?

Müstedaaleyh No 1 avukatı, Müstedinin kamulaştırma kararını 26 ve 27 Nisan 1988 tarihli yerel ga-zetelerden öğrendiğini iddia etmiş, ancak bu iddiasını şahadetle kanıtlamamıştır. Öte yandan, Müstedi kamulaştırma konsunu yerel gazetede okumadığını, bunun gözden kaçmış olabileceğini söylemek suretiyle kamulaştırma kararını gazeteden öğrenmediğini ortaya- koymağa çalışmıştır.

Tanık Nidai Güngördü şahadetinde, diğer şeyler meyanında, 5.5.1988 tarihinde inşaat izni için müracaat eden Müstediye "bu yerin durumu budur" diye izah ettiğini söylemiştir. Ancak, bu tanık Müstediye izah ettiği hususları şahadetind-e farklı farklı şekillerde ifade etmiştir. Nidai Güngördü'nün şahadeti incelendiğinde, onun Müstediye esas itibarıyle arsanın kamulaştırılmış olduğunu söylediği görülecektir. Bu kamulaştırma kararının gerekçesi neydi, arsanın istendiği maksatlar neydi, ik-tisap sebepleri nelerdi? Bu hususlarda Müstediye bilgi verildiğine dair tanık Nidai Güngördü'nün şahadetinde en küçük birşey dahi yoktur. Nitekim, Müstedi de şahadetinde 5.5.1988 tarihinde adıgeçen tanığın kendisine arsanın kamulaştırıldığını söylediğini k-abul etmekte, fakat kamulaş-tırmanın ne amaçla yapıldığının bildirilmediğinden