-D.6/2001 YİM 127/98
Yüksek İdare Mahkemesinde
-Anayasanın 152. Maddesi Hakkında.
Mahkeme Heyeti:Taner Erginel,Nevvar Nolan,Gönül Erönen.
Davacı: 1. Berkin and Son Ltd. 20 Tabak Hilmi Sok.Lefkoşa
2. Berkin and Son(Free Port) Ltd.20 Tabak Hilmi
Sok. Lefkoşa

ile -

Daval-ı: KKTC Başsavcılığı vasıtası ile Gümrük ve Rusümet
Dairesini temsilen KKTC Maliye Bakanlığı -
Lefkoşa

A r a s ı n d a .
Davacılar namına: Avukat Talat Kürşat
Davalılar namına: Başsavcı Yardımcı Mu-avini Müjgan Irkad.

-----------------
- H Ü K Ü M

Taner Erginel: 1998 yılında Güney Kore'den 26 araba ithal eden Davacılar bu arabaların gümrüğünü ödeme konusunda Gümrük ve Rusumet Dairesi ile ihtilâfa düştüler. Davacıların sunduğu faturaları doğru kabul etmeyen Gümrük Daire-si re'sen arabaların değerini tespit ederek gümrük talep etti. Talep edilen gümrüğü protestolu olarak ödeyen Davacılar daha sonra önümüzdeki davayı açtılar. Ödedikleri gümrüğün gereğinden fazla olduğunu öne süren Davacılar kendilerinden fazla gümrük tale-p eden kararın hükümsüz ve etkisiz olmasını ve yok sayılmasını talep etmektedirler.

Davaya ilişkin olgular özetle şöyledir: K.K.T.C.'de kayıtlı şirketler olan Davacılar ticaretle uğraşmaktadırlar. 1997 yılının son yarısı ile 1998 yılının ilk yarıs-ında Uzak Doğuda ve özellikle Güney Kore'de mali kriz yaşandığını öğrenen Davacılar bundan yararlanmak istediler. Güney Kore'de Paul Trading Corporation isimli bir firma ile temas eden Davacılar 2.3.1998, 5.3.1998 ve 24.3.1998 tarihlerinde bu şirketten to-plam 26 araba satın alarak KKTC'ye ithal ettiler. Gümrüğü ödemek için arabaların faturalarını Gümrük Dairesine sunan Davacılar, Daire ile anlaşmazlığa düştüler. Faturalardaki fiyatları emsallerinden düşük bulan Gümrük Dairesi, Davacılardan arabaların fiya-tı konusunda ek kanıt istedi. Gümrük Dairesine 21.5.1998 tarihli bir yazı göndererek faturalar gereğince işlem yapılmasını talep eden Davacılara, Gümrük Dairesi 27.5.1998 tarihli bir yanıt verdi. Bu yanıt şöyledir:

"KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHU-RİYETİ
MALİYE BAKANLIĞI
GÜMRÜK MÜDÜRLÜĞÜ
Sayı: GRDM.23/98 Lefkoşa, 27/5/1998

Selçuk Berkin
Berkin & Son Ltd.
20 Tabak Hilmi Sk.
LEFKOŞA. -

İLGİ: 21.5.1998 tarihli yazınız.

İthal etmekte olduğunuz yeni motorlu
araçların kıymetleri ile ilgili ilgi yazınız
incelenmiştir.
İhracatçı firma ile müessesenizin
"soyut bey-anına" dayanan gerekçelerle ithal
etmekte olduğunuz sözkonusu motorlu araç-
ların halen Müdürlüğümüzce kabul edilmiş
emsal fiyatlarından daha düşük olduğu
nedeniyle ibraz edilen fiyatlarınızın kabul
edilmesine yasal -olanak bulunmamaktadır.
Bilgi edinilmesini ve ilgili gümrük
şubesi ile temas edilerek gümrükleme
işlemlerini sonuçlandırmanızı saygı ile
rica ederim.
Mustafa Numan
- Müdür.
DAĞITIM:
Maliye Bakanlığı,
Teftiş İşleri Şübesi."

27.9.1998 tarihli yazıdan da anlaşılacağı gibi Gümrük Dairesi fiyat tespitinde emsal fiyatlara sadık kalmak istiyordu. Davanın duruşmasında Daire görevlile-ri araba piyasasının açık ve herkes tarafından bilinen bir piyasa olduğunu, fiyatların uluslararası kataloglarda görülebileceğini söylediler. Daire görevlileri bu kataloglara ve emsal fiyatlara dayanarak arabaların fiyatlarını saptadılar.

Gümrük Daires-inin saptadığı fiyatların genelde doğru olduğunu Davacılar da kabul etmektedir. Ancak Davacılar Uzak Doğu'da 1997 yılının ikinci yarısında başlayan ve 1998 ortalarına kadar devam eden bir kriz yaşandığını, bu kriz nedeniyle fiyatlarda büyük bir düşüş olduğ-unu ve kendilerinin bundan yararlanarak dava konusu arabaları daha ucuza ithal edebildiklerini iddia etmektedirler. Gümrük Dairesi ise böyle bir kriz konusunda bilgisizlik beyan etmekte ve kriz olsa bile bu krizin araba fiyatlarını etkilemediğini ve Davac-ıların sunduğu faturaların gerçeği yansıtmadığını iddia etmektedirler.

İthal edilen malların gümrüğünün tespitine ilişkin İthal Olunan Mallar (Kıymet Kavramı) Tüzüğünün Cetvel 1., madde 1 şöyledir:

"İthal eşyanın gümrük kıymeti, eşyanın satış
- bedelidir. Yani ithal ülkesine ihraç amacıyla
ile yapılan satış sırasında ortaya çıkan ve
8'inci maddeye göre gerekli düzeltmelerin
yapıldığı, gerçekten ödenen veya ödenecek
fiyattır."

Tüzüğe göre bir ithalatçı ithal ettiği mal- için gerçekte ödediği paraya göre gümrük ödemek zorundadır. Dolayısıyle değerli bir malı ucuza satın alıp ithal etmeyi başaran kişi, satın aldığı fiyat üzerinden gümrük ödemeye hak kazanır. Dikkate alınacak fiyat eşyanın değeri olmayıp gerçekte satıcıya- ödenen paradır. Şüphe yok ki malı normal fiyatının altında satın aldığını iddia eden ithalatçı bunu kanıtlamakla yükümlü olacaktır.

Bir malın kaça satın alındığı konusunda ithalatçı firma ile Gümrük Dairesi arasında anlaşmazlık çıktığı zaman bu anlaşmaz-lık nasıl giderilebilir? 37/83 sayılı Gümrük ve İstihsal Yasasının 158. maddesinin 2. fıkrası şöyledir:

"Kişilerin, malların, Müdürün kanaatince
en uygun bir şekilde değerlendirilmelerine
gerekli olan bilgileri ve malların satın
alınması-, ithalatı veya tekrar satışı ile
ilgili tutulan her türlü hesap kayıtlarını
ve diğer evrakı Müdüre ibraz etmelerini
öngören Tüzük yapabilir."

Bu yasa maddesine göre malların satın alınması ve satışı konusunda hesap kayıtlarının ibraz-ına ilişkin tüzük yapılacaktır. 16/92 sayılı Gümrük ve İstihsal
(Değişiklik) Yasasının 27.3.1992 tarihinde tadil edilmiş şekli ile 160. maddesi şöyledir:

"Yapılacak itirazların niteliğine göre
aşağıdaki belge ve örneklerin gerekli
olanlarının sunulma-sı istenir:
Uyuşmazlığın Tarife sınıflandırmasından kaynaklanması halinde,
Mallar ile ilgili analiz belgesi,
Malların örnekleri,
Resim, broşür, katalog, ve
(Ç) Müdürlüğün uygun görüp isteyeceği herhangi
bir bilgi veya belge.
Uyuşmazlığın malla-rın kıymetleri
üzerinde olması halinde:
(A) Faturalar,
(B) Satış mukavelesi veya fiyat listeleri,
(C) İthal izinleri,
(Ç) İthalatçı veya ihracatçının konu mallarla
ilgili hesap kayıt defterleri v.s., ve
- (D) Müdürlüğün uygun görüp isteyeceği herhangi
bir bilgi veya belge."

İthal Olunan Mallar (Kıymet Kavramı) Tüzüğünün Cetvel I, madde I 2(d) paragrafı ise şöyledir:

"Ödenmiş veya ödenecek olan ticari işlem
kıymetin-in doğruluğunun ispatı ithalatcıya
aittir. Bu amaçla Gümrük idaresi makul ölçüler
içerisinde ve ticari teammüllere uygun olarak
ithalatçılardan ibraz ettikleri beyanlara ek
olarak ayrıca evraka dayanan bilgi isteyebilir.
Bu bilgilerin- verilmemesi ve kıymet üzerindeki
şüphenin giderilmemesi halinde malların bu
madde altında değerlendirilmesi reddedilebilir."

Yukarıdaki yasal düzenlemenin yorumuna ilişkin taraflar arasında görüş ayrılığı yoktur. Yani bir ithalatçının malı g-enel değerinden daha düşük fiyata satın almayı başarması halinde satın aldığı fiyat üzerinden gümrük ödeyeceğini, Gümrük Dairesi de kabul etmektedir. Buna karşılık malı daha düşük fiyata satın aldıklarını kanıtlama yükümlülüğünün kendilerine ait olduğunu -Davacılar da kabul etmektedir.

Acaba Davacılar bu olayda arabaları genel değerlerinden daha düşük fiyata satın aldıklarını kanıtlayabildiler mi? Bu davada yanıtlamamız gereken soru budur. Acaba bir ithalatçı malı genel değerinden daha ucuz fiyata satı-n aldığını nasıl kanıtlayabilir?

Davacıların arabaları genel fiyatların altında satın aldıklarını iddia etmeleri üzerine Gümrük Dairesi Davacılardan ek bilgi olarak araçların fabrika çıkış ve ihracat fiyatlarını gösteren kataloglar ve broşürler istedi.- Davacılar talep edilen bu belgeleri temin edemediler. Davacıların iddiasına göre bu belgeleri temin etmek mümkün değildir. Çünkü Uzak Doğu krizi 6 ayla 1 yıl arasında sürmüş olup bu devreye ilişkin özel kataloglar veya broşürler hazırlanmış değildir. G-erçekte büyük belirsizlik yaşanan böyle bir devrede katalog ve broşür hazırlanması mümkün değildi. Talep edilen belgelerin sunulamaması üzerine Cetvelin I. maddesini uygulamaktan vazgeçen Gümrük Dairesi 2. ve 3. maddeleri dikkate alarak emsal fiyatlara gö-re değerlendirme yaptı. Şüphe yok ki bu değerlendirme Haziran 1997 - Haziran 1998 arasında Uzak Doğu'da mali kriz yaşanmamış gibi yapıldı.

Acaba 1997 yılının ikinci yarısı ile 1998 yılının ilk yarısında Uzak Doğu'da gerçekten bir mali kriz yaşandı mı?- Bu davada yanıtlamamız gereken önemli soru budur. Davacılar Uzak Doğuda mali kriz yaşandığını kanıtlamak için KKTC Merkez Bankası Kambiyo Şefi İnci Çetin'i tanık olarak dinlettiler. Bu tanığa göre 1997-1998 yıllarında Güney Kore parası olan Won'da büyük- değer kaybı olmuştur. Şöyle ki krizin başladığı 4.7.1997 tarihinde 1 dolar=887 Won iken krizin ağırlaştığı 28.2.1998 tarihinde 1 dolar= 1633 Won olmuştur. Bu rakamlar Uzak Doğuda 1997'nin son yarısı ile 1998'in ilk yarısında gerçekten ciddi bir mali kriz -yaşandığını göstermektedir. Buna göre Güney Kore'de yaşayan ve banka hesabı dolar olan bir kişi, 1997 ortalarında bir araba alabileceği parayla Mart 1998'de iki veya buna çok yakın araba alabilecek duruma gelmişti. Bir kısım Koreli iş adamının bu durumdan -yararlanarak yarı fiyata araba satın alıp bunları ihraç etmemeleri için bir neden yoktu. Bu kadar büyük bir krizde iflas tehlikesi ile karşı karşıya kalan firmaların ellerinde bulunan stoğu genel fiyatların çok altında satma zorunda kalmaları olasılığı da- ortaya çıkmıştı. Dolayısıyle Davacıların iddialarının doğru olma ve arabaları genel fiyatların altında satın alınmış olma olasılığı vardı. Acaba bu durumda Davacıların arabaları satın aldıkları fiyatları kanıtlamak için ne gibi deliller sunmaları gerekiy-ordu? Bu delilleri kabul etmeyen Gümrük Dairesinin ise Davacıların iddialarını çürütmek için neler kanıtlaması gerekmektedir?
Kanımca Davacıların sunduğu faturaları gören ve iddialarını dinleyen Gümrük Dairesinin gerçeği araştırma yönüne gitmesi gerekiyor-du. Nitekim bir ara, Dairenin böyle bir çabası oldu. Türkiye Cumhuriyeti Güney Kore Ticaret Ateşeliğine bir yazı yazan Daire ekonomik kriz yaşanıp yaşanmadığını ve söz konusu devrede araba fiyatlarında bir düşme olup olmadığını sordu. Maalesef bu yazıya- herhangi bir yanıt alamadı. Bunun üzerine daha fazla araştırmayı gereksiz gören Daire kriz yaşanmamış gibi işlem yapmayı tercih etti.

Davanın duruşmasında Davacılar arabaları ucuza aldıklarını ve Gümrüğe sundukları faturaların gerçeği yansıttığını kanı-tlayacak teyid edici şahadet sunmaya çalıştılar. Öne sürdükleri argümanlardan biri sözkonusu arabaları ucuza satın aldıkları gibi ucuza sattıkları argümanıdır. Bu ciddi bir argümandır. Çünkü bir malın satıldığı fiyat, kaça satın alındığı konusunda bize -fikir verebilir. O tarihlerde ülkemizde mali kriz yoktu. Davacıların arabaları satın aldıkları fiyattan daha düşük fiyata satmaları için bir neden yoktu. Bir tüccar hiçbir neden yokken malı zararına satmayacağına göre arabaların satış fiyatları kaça alı-ndıklarını gösteren önemli bir delil olabilir. 37/83 sayılı Gümrük ve İstihsal Yasasının 158. maddesinin (2). fıkrası da diğer faktörlerin yanısıra "tekrar satışın" dikkate alınmasını öngörmektedir. Buna rağmen Gümrük Dairesi arabaların kaça satıldığı ko-nusu ile ilgilenmedi ve satış fiyatlarının tümünün göstermelik ve sahte olabileceğini öne sürdü. Halbuki bu satışlar arasında sahte olamayacak olanlar vardı. Örneğin arabalardan birini bir kamu kuruluşu olan Güvenlik Kuvvetleri satın almıştı. Gümrük Dair-esi buna da önem vermedi ve bu satışın göstermelik ucuz bir satış olabileceğini veya Güvenlik Kuvvetlerine yapılmış kısmî bir hibe olabileceğini öne sürdü. Gümrük Dairesi Mahkemede sunulan tüm delilleri şüphe ile karşılayan, gerçeği bulmak için araştırma -yapmayan ve Mahkemeyi Davacıların sunduğu delillerden şüphe etmeye davet eden bi