-D.4/2001 YİM 124/96
YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ OLARAK OTURUM YAPAN
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti: Metin A. Hakkı, Nevvar Nolan, Seyit A. Bensen.
Davacı: Mehmet Ekener, Müteveffa Tuncer Ekener Terekesi İd-are Memuru sıfatı ile, Mağusa (Tadil edilen ünvan)
-ile-
Davalılar: 1. Ekonomi ve Maliye Bakanlığı, Lefkoşa 2. Kamu Hizmeti Komisyonu Başkanlığı, Lefkoşa

A r a s ı n d a.
Davacı namına: Avukat Göksel Şefik
Davalılar namına:- Başsavcı Yardımcısı Muavini
Müjgan Irkad.

--------------

H Ü K Ü M

Metin A. Hakkı: Davacı, 17/7/1996 tarihinde, Anayasanın 152. maddesine istinaden Yüksek İdare Mahkemesi olarak oturum yapan Yüksek Mahkemede Davalılar aleyhine do-syaladığı yukarıda ünvan ve sayısı gösterilen dava ile Mahkemeden aynen aşağıdaki şekilde karar talep etti:

"(A)Müstedaaleyhin Müstedi avukatına hitaben
gönderdiği 25.6.1996 gün ve E.M.B. 42/79 sayılı
yazısında ifadesini bulan ve Müstedi'nin e-meklilik
ile ilgili talebini reddeden kararının yasal
mesnetten yoksun ve keyfi alındığı cihetle herhangi
bir sonuç doğuramayacağı doğrultusunda bir emir,

(B) Müstedaaleyh No.2'nin 28.7.1988 gün ve P/C.2219
sayılı yazısında ifadesini b-ulan ve Müstedi'yi
2.8.1988 tarihinde atayan kararının batıl olduğu
cihetle herhangi bir sonuç doğuramayacağı
doğrultusunda bir emir,

(C) Müstedaaleyhlerin Müstedi'ye 8/85 sayılı yasa
ile tadil edilen 22/84 sayılı yasanın yürürlü-kte
olduğu süreler dahilinde tayin vermemelerinin
yapmamaları gereken bir işlem olduğu zımnında bir
emir ve

(D) İşbu dava masraflarının Davalılara tahmili"

Mezkûr davanın Davalılara tebliğini müteakip Davalılar 8/11/1996 tarihinde ön iti-raz da içeren bir Müdafaa Takriri dosyalamışlardır. Davalılar iptidaî itirazlarında Davacının 2/8/1988 tarihinden itibaren Kamu Hizmeti Komisyonu tarafından
2. derece sanatkâr atandıktan sonra atanma tarihinin Davacının bilgisine geldiğini, dolayısıyle b-u tarihte bir hata varsaydı bunun 75 gün içerisinde Yüksek İdare Mahkemesi nezdinde dava konusu yapılması gerektiğini, Davacı sözü edilen 75 günlük süre içerisinde Mahkemeye müracaat etmediğinden hak düşürücü süreyi geçirmiş olduğunu, dolayısıyle bu davanı-n daha ileri gitmeden iptal edilmesi gerektiğini öne sürdüler.

Davanın talimatı 21/11/1996 tarihinde gerçekleşmiş, duruşması ise muhtelif nedenlerle müteaddit tehirlerden sonra ancak 17/1/2001 tarihinde ele alınabilmiş ve dava karar için Mahkemece bilamü-ddet ertelenmiş durumdadır. 17/1/2001 tarihinde dava duruşma olarak ele alındığında, taraflar aralarında olgularla ilgili ihtilâf olmadığını Mahkemeye beyan etmişler dava ile ilgisi olan 10 adet evrak veya belgeyi de karşılıklı muvafakat çerçevesinde Mahk-emeye ibraz ederek müşterek olarak davanın olgularını da Mahkemeye bildirip hitabelerini yapmışlardır. Karşılıklı mutabakat çerçevesinde tarafların Mahkemeye aktardığı ve bu davanın kökeninde yatan ihtilafsız olgular aşağıdaki şekilde özetlenebilir:

22/-84 sayılı Geçici Personelin Kadrolanması (Özel Kurallar) Yasası 31 Mayıs 1984 tarihinde yürürlüğe girdi. (Bak: Resmi Gazete Sayı 54, Ek 1, sayfa 529) Sözü edilen Yasa bilahare 36/84, 37/84 ve 8/85 sayılı Geçici Personelin Kadrolanması (Özel Kurallar) (De-ğişiklik) Yasaları ile tadil olundu. 36/84 ve 37/84 sayılı Yasalar tarih itibarı ile Esas Yasanın yürürlüğe girdiği 31 Mayıs 1984 tarihinden başlayarak yürürlüğe konurken, 8/85 sayılı Yasa 8 Şubat 1985 tarihinden itibaren yürürlüğe kondu.

Bu yasala-rın amacı 22/84 sayılı Esas Yasanın 3. maddesine göre

". . . . kamu hizmetlerinin, mevcut düzeni bozmadan
düzenli, süratli, etkin, verimli ve ekonomik bir
şekilde yürütmesi için, geçici personeli süratle
güvenceye kavuşturmaktır-." (underline supplied).

Burada değinilmesi yararlı olur ki, sözü edilen bu Yasalar emeklilik ile ilgili herhangi bir hüküm içermemektedir.

Davacı, 1975 yılında Su İşleri Dairesinde geçici statüde ambar emini olarak görev ifa ederken, kitabet hi-zmetleri sınıfında gösterildi. Davacı geçici statüde göreve devam ederken yukarıda sözü edilen yasalar yürürlüğe kondu. Sözü edilen Yasalar uygulamaya konurken tüm Devlet daireleri geçici personel listelerini tanzim ederek Maliye Bakanlığına bildirecek, -Maliye Bakanlığı da bunları toparlayarak gerekli atamaları yapmak için Kamu Hizmeti Komisyonuna gönderecekti. Kamu Hizmeti Komisyonu, 7/79 sayılı Kamu Görevlileri Yasası hükümlerini de gözönünde bulundurarak listeleri inceleyip ilgili mevkilere atanacak k-işilerin haiz oldukları evsafı denetleyip, mevcut mevkilere aranan evsafa haiz olduklarını tesbit ettiği kişileri kamu hizmetinde göreve atamakla yükümlü idi. Mevzuata göre bir mevkiye atanacak kişiye, mevzuatta aranan niteliklere haiz olduğu Kamu Hizmeti- Komisyonunca tesbit edildikten sonra atama teklif edilir, ilgili kişi teklifi kabul eder ve akabinde atanması yapılırdı. Atanan kişiler mevzuat uyarınca önce muvakkat statüde mevzuatın öngörüldüğü süre görev yapar, bilahare muvazzaf olarak atanırlardı. -Bu şekilde o tarihlerde Devlet kadrolarında geçici statüde görev yapan takriben 3500 kişi kadrolandı, ki bunların büyük bir çoğunluğu 26/10/1984 tarihinde bir kısmı da 8/85 sayılı tadilât yasası yürürlüğe girdikten sonra 29/3/1985 tarihinde kadrolandı.

G-eçici Personelin Kadrolanması (Özel Kurallar) Yasası yürürlüğe girdiğinde Davacı ilgili tarihte Su İşleri Dairesinde görev yapması hasebi ile Dairesi tarafından Maliyeye giden listede adının yer alması gerekirken adı listede yer almadı, bu sebeple Maliyede-n Kamu Hizmeti Komisyonuna giden listelerde de ismi yer almadı. İlgili tarihte görev yapan Su İşleri Dairesi Müdürü bu hatayı 2/8/1984'de fark etti ve Davacının ismini de hatayı giderecek şekilde hazırlayıp 2. bir listeye koyup Maliyeye bildirdi. Ancak -Maliye bu 2. listeyi de Kamu Hizmeti Komisyonuna iletmedi. 22/84 sayılı esas Yasanın 11. maddesi, Yasa uyarınca yapılacak atama işlemlerinin Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak 5 ay içinde yapılmasını öngörmekte ve bu sürenin bitiminden sonra he-rhangi bir atanma işlemi yapılmasına cevaz vermemektedir. Buna göre ilgili kişilerin
31 Mayıs 1984 ile en geç 31 Ekim 1984 tarihine kadar atanmaları gerekmekte idi. Bu süre, 8/85 sayılı Yasanın 3. maddesindeki tadilât ile 1 Nisan 1985 tarihine kadar uza-tıldı. Buna rağmen Maliye Bakanlığı Davacının ismini gerekli atama yapılmak üzere Kamu Hizmeti Komisyonuna hiç bir zaman göndermedi. Maliye Bakanlığı 8/85 sayılı Tadilât Yasası geçtikten sonra hazırladığı listeleri Kamu Hizmeti Komisyonuna gereği için gö-nderirken Davacının ismi yine bu listede yer almadı.

Davacı bunun akabinde 24/4/1985 tarihli bir yazı ile hem Maliye Bakanlığına, hem de Kamu Hizmeti Komisyonuna çare için başvurdu. 16 Mayıs 1985'de Kamu Hizmeti Komisyonundan aldığı yanıt ile 22/84 sa-yılı Yasa kapsamında birisi olmasına ve atanmaya hak kazanmış olmasına rağmen, Kamu Hizmeti Komisyonuna ulaştırılan listelerde isminin yer almaması nedeni ile atanamadığı kendisine bildirildi. Davacı akabinde hak aramak için 4/9/1985 tarihinde Maliye Baka-nlığına başvurdu ancak olumlu yanıt alamadı. Davacı bilahare Yüksek İdare Mahkemesi nezdinde Ekonomi ve Maliye Bakanlığı aleyhine YİM 173/85 sayılı bir dava açarak hakkını arama yönüne gitti. Sözü edilen dava 26/11/1987 tarihinde Davacının lehine neticel-endi. (Bak: YİM 173/85 Dağıtım 53/87.) Sözü edilen davada Yüksek İdare Mahkemesi inter alia aynen şöyle dedi:

"Konu kadro yasaları yürürlükten kaldırmış olmasına
rağmen idarenin bir ihmali söz konusu olduğu cihetle
bu yasaların müstedinin görevde -bulunduğu ve kadro-
lanmaya hak kazandığı tarihlerdeki cari mevzuata
yani diğer bir değişle bu kadro yasalarının
yürürlükte olduğu şekli ile uygulanması ve onun
kadrolanması yoluna gitmesi gerekirdi. Bu yapılma-
dığı cihetle başvuru konusu yan-ıtta ifadesini bulan
kararın doğru bir idari karar olduğu söylenemez."

Bu Mahkeme kararından sonra Davacıya 11 Temmuz 1988 tarihinde Kamu Hizmeti Komisyonu tarafından atama teklif edildi. Davacı bunu 18 Temmuz 1988 tarihinde kabul etti ve Emare 2
28 -Temmuz 1988 tarihli yazı ile, 2 Ağustos 1988 tarihinde muvakkat statüde kadrolanmasını müteakip önümüzde Emare 10 olarak duran 26 Eylül 1990 tarihli yazı ile 1/10/1990 tarihinden itibaren muvazzaf olarak atandı. Davacı yaş haddinden 31/1/1996 tarihinde de- emekli oldu.

Yukarıdaki tarihlerden görülebileceği gibi Davacı 31/1/1996 tarihinde emekli olurken atanmış olduğu tarihten sonra 10 yıl fiili hizmeti yoktu, bu nedenle sadece ikramiye aldı, kendisine herhangi bir emeklilik maaşı ödenmedi. Tadil olunmuş -şekli ile o gün yürürlükte bulunan 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının 48. maddesine göre Davacı 2/4/1985 tarihinden önce kadrolanmış olsaydı 10 fiili yılını, yaş haddinden emekli olurken doldurmuş, dolayısı ile emeklilik maaşı almaya hak kazanmış olacaktı. -Davacı emekli maaşını alamayacağını öğrenince Mahkeme önünde emare 5 olarak duran yazı ile Avukatı vasıtası ile 28/2/1996 tarihinde Maliye'ye dilekçe yapıp kendisine hakkı olan emeklilik maaşı verilmesini talep etti, ancak bu müracaatı reddedildi. Emeklil-ik mevzuatı uyarınca kamu hizmetine 2/4/1985'den önce atananlar, 10 fiili hizmet yılı ile emekliye ayrılıp emeklilik maaşını alma hakkına haiz iken, 2/4/1985 ile 1/7/1987 arasında atananlardan aynı menfaat ile 15 yıl fiili hizmet, 2/7/1987 tarihinden sonra- atananlar için ise 25 fiili hizmet yılı aranır ki bu rakamların dayanağını da 26/77 sayılı Emeklilik Yasası teşkil eder. Neticede Davacı kendisine atfedilebilecek herhangi bir kusur olmadığı cihetle ve hataların tümünün Davalılardan kaynaklandığını göz ö-nünde bulundurarak hakkını temin ve uğradığı haksızlığı gidermek için önümüzdeki davayı açtı. Önümüzdeki emarelere göre Davacı 24/9/1996 tarihinde davanın ikamesinden sonra vefat etti ve davayı terekesine İdare Memuru olarak atanan şahıs ileri götürüp son-uçlandırma yönüne gitti. Davanın bu kadar uzamasının bir nedeni de Davacının açmış olduğu davadan sonra vefat etmiş olması ve bunun sonucu olarak dava ünvanında mevzuat gereği yapılması gereken tadilâtların yapılmasının zaman kaybına neden oluşundandır.
-
Dava nihayetinde Mahkemeye yaptığı hitabesi esnasında Savcı, davanın esasında Davacının haklı olduğunu teslim etmiş, ancak yasal olarak kendilerinin haklı olduğunu çünkü Davacının kadrolandığı tarih ile emekli olduğu tarih arasında 10 fiili hizmet yılı o-lmadığını söylemiş ve bilhassa iptidaî itiraz muvacehesinde davanın iptal edilmesi gereği üzerinde durmuştur.

Davayı karara bağlamak için olgular üzerinde daha fazla yorum yapmaya gerek yoktur. Olgulara bakıldığında Davacının şahsına hiçbir kusur atfedi-lemeyecek bir durumda olduğu ve ilgili Yasaların kendine verdiği hakların Davalılar tarafından gasp edildiği veya gasp edilmeye çalışıldığı ortadadır. Bu durumda Davalıların iptidaî itirazlarına itibar edip Davacının davasını hak düşürücü 75 gün geçtikten- sonra ikame ettiği iddiasını benimsememize bence olanak yoktur. Gerçek şudur ki, 22/84 sayılı Yasanın 11. maddesi, Davacının hakkı olan kadrolanma işlemlerinin en geç Yasa yürürlüğe girdikten sonra 5 ay içinde yani yasa yürürlüğe 31 Mayıs 1984 tarihinde- girdiğine göre
31 Ekim 1984 tarihine kadar tamamlanmasını öngörmekte idi. Bir an için Davacının bu 5 ay içinde kadrolanmadığı gerçeğini anlayışla karşılasam bile (ki karşılayamam) Davacının yine 8/2/1985 tarihinde yürürlüğe konan 8/85 sayılı Tadilât Yas-ası uyarınca 1/4/1985'e kadar kadrolanması gerekmekte idi. Bunun yapılmaması, Yasa hükümlerine idarece uyulmadığı gerçeği bir yana, Yüksek İdare Mahkemesinin YİM 173/85 sayılı Mahkeme kararına da Davalıların harfiyen uymadığı gerçeğini değiştirmez. Yükse-k İdare Mahkemesi sözü edilen kararında yukarıda alıntı yapılarak gösterildiği gibi:

"..... idarenin bir ihmali söz konusu olduğu cihetle
bu yasaların Müstedinin görevde bulunduğu ve
kadrolanmaya hak kazandığı tarihlerdeki cari
mevzua-ta, yani diğer bir deyişle bu kadro yasala-
rının yürürlükte olduğu şekli ile uygulaması ve
onun kadrolanması yönüne gitmesi gerekirdi" demişti.

Davacının kendi gibi aynı durumda olan takriben 3500 kişinin kadrolandığı, ya 26/10/1984 veya 2-9/3/1985 tarihinde kadrolanması gerekirdi. Davacı YİM 173/85 sayılı Mahkeme kararına uygun olarak bu iki tarih arasında kadrolanmış olsaydı (2/8/1988 tarihi yerine), emekli olduğu tarihte 10 fiili hizmet yılını tamamlamış olacaktı ve hakkı olan emeklilik -maaşına da hak kazanmış olacaktı. Davacının hatalı atanma tarihinde hiçbir kusuru yoktu. Davalıların bu davada sergilediği hatalar affolunamaz ve 75 günlük hak düşürücü sürenin de bu durumda Davacı aleyhine çalışması bence söz konusu olamaz. Anayasamızı-n 152(5) maddesine göre Yüksek İdare Mahkemesi kararları idareyi bağlar ve idare, aleyhine verilen kararlara uyup onları harfiyen uygulamak zorundadır. Buna ilâveten Anayasamızın 136(3) maddesinin son 2 cümlesi aynen şöyle kaleme alınmıştır:

"Yasam-a ve Yürütme organları ile Devlet
Yönetimi makamları, mahkeme kararlarına
uymak zorundadır. Bu organ ve makamlar,
mahkeme kararlarını hiçbir surette
değiştiremez ve bunların yerine getiril-
mesini geciktiremez."

Bu dava-da bu Anayasal hükümlere idarenin uyduğu söylenemez. İdare sadece yukarıda gösterildiği gibi ilgili Yasa hükümlerine uymamakla kalmamış, Davacı lehine verilen YİM 173/85 sayılı Mahkeme kararına da harfiyen uymamış ve Anayasanın 136 ve 152. maddelerini de -göz ardı etmiştir. Netice olarak Talep Takriri mucibince Davacıya talep ettiği kararların verilmesi gerekir görüşündeyim. Bir başka deyişle:

Davalıların, Davacı avukatına gönderdiği 25/6/1996 gün ve E.M.B 42/79 sayılı yazıda ifadesini bulan ve Davacının- emeklilik ile ilgili talebini reddeden kararın yasal mesnetten yoksun ve keyfi alındıği cihetle herhangi bir sonuç doğuramayacağına karar verilmesi,

2.Davalı 2'nin 28/7/1988 tarihli ve P/C 2219 sayılı yazısında ifadesini bulan ve Davacıyı 2/8/1988 tarih-inde atayan kararın batıl olduğu ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına karar verilmesi,

Davalıların Davacıya, 8/85 sayılı Yasa ile tadil edilen
22/84 sayılı Yasanın öngördüğü süreler dahilinde tayin
vermemelerinin, yapmamaları gereken bir ihm-al olduğuna karar
verilmesi,

- gerekir görüşündeyim.

-Nevvar Nolan: Tuncer Ekener 1975'de Bakanlar Kurulu kararı ile
kadro fazlası olarak Su İşleri Dairesinde göreve başladı. 22/84
sayılı Geçici Personelin Kadrolanması (Özel Kurallar) Yasası 31
Mayıs 1984 tarihli Resmi Gazetede yayınlanarak ayni tarihte yürü-rlüğe girdi. 22/84 sayılı bu Yasanın amacı, Yasanın 3. maddesinde, geçici personeli süratle güvenceye kavuşturmaktır diye ifade edildi. Bu Yasa altında, yine Yasada belirtilen kurallar çerçevesinde, her daire kendisine bağlı görev yapan geçici personelin l-istesini Maliye Bakanlığına sunacak, Maliye Bakanlığı listeleri Kamu Hizmeti Komisyonuna gönderecek, Kamu Hizmeti Komisyonu da Yasada öngörülen nitelikleri haiz olanları Yasaya ekli cetvellerde gösterilen kadrolara atayacaktı. Yasanın 11. maddesi de bu Yas-a uyarınca yapılacak atama işlemlerinin Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak beş ay içinde tamamlanmasını öngörmekteydi.

Geçici personelin Yasaya ekli cetvellerde gösterilen kadrolara Kamu Hizmeti Komisyonu tarafından atanabilmesi için Maliye Ba-kanlığının Kamu Hizmeti Komisyonuna gönderdiği listelerde Tuncer Ekener'in ismi yer almadı. Su İşleri Dairesi Müdürü, dairesinde görev yapan geçici personelin kadrolanması için Maliye Bakanlığı tarafından Kamu Hizmeti Komisyonuna gönderilen listede, Tuncer- Ekener'in ismi dahil, bazı eksiklikler olduğunu görerek Maliye Bakanlığına 2 Ağustos 1984 tarihli bir yazı gönderdi ve kadrolanması gereken ancak listede görülmeyen personelin isimlerini bildirdi. Maliye Bakanlığı, Su İşleri Dairesi Müdürünün 2 Ağustos 19-84 tarihli yazısına rağmen Tuncer Ekener'in ismini Kamu Hizmeti Komisyonuna bildirmedi.

Geçici personelin kadrolara atanma işlemleri 22/84 sayılı Yasanın öngördüğü beş aylık süre içerisinde tamamlanamadı, bunun üzerine 22/84 sayılı Yasanın 11. maddesi 8/8-5 sayılı Geçici Personelin Kadrolanması (Özel Kurallar) (Değişiklik) Yasası ile değiştirildi ve kadrolara atama işlemlerinin tamamlanması için süre 1 Nisan 1985 tarihine kadar uzatıldı. 8/85 sayılı Değişiklik Yasası ile uzatılan süre dolmadan, Su İşleri D-airesi Müdürü, Tuncer Ekener isminin Kamu Hizmeti Komisyonuna gönderilen listelerde yine yer almadığını saptadı ve Maliye Bakanlığına bir yazı daha yazarak dairesinde çalışan ve kadrolanması gereken ancak isimleri Kamu Hizmeti Komisyonuna gönderilen listel-erde yer almayan geçici personelinin isimlerini yeniden verdi. Su İşleri Dairesi Müdürünün tüm yazılarına rağmen Maliye Bakanlığı Tuncer Ekener ismini Kamu Hizmeti Komisyonuna bildirmedi, bu nedenle de Tuncer Ekener'in Kamu Hizmeti Komisyonu tarafından bir- kadroya atanması gerçekleşmedi. Tuncer Ekener'in 22/84 sayılı Yasada aranan nitelikleri haiz olduğu ve Kamu Hizmeti Komisyonu tarafından atanmasına bir engel bulunmadığı teslim edilmektedir.

Tuncer Ekener 8/85 sayılı Değişiklik Yasası ile uzatılan süre d-olduktan sonra,