-D. 6/2012 YİM 108/2009

Yüksek İdare Mahkemesinde Anayasanın 152. Maddesi Hakkında.

Mahkeme Heyeti: Şafak Öneri, Necmettin Bostancı, Talat D. Refiker.

Davacı: Ali Adat-aş, İsmet Paşa Caddesi, No 4 - Güzelyurt

ile

Davalı: 1- KKTC Başsavcılığı - Lefkoşa
2- KKTC Sağlık Bakanlığı vasıtasıyle KKTC Başsavcılığı
Lefkoşa

A r a s ı n d a.

Davacı namına: Avukat Çağdaş Par
Davalılar na-mına: Kıdemli Savcı Gülser Akanyeti

------------------

K A R A R

Şafak Öneri: Yüksek Kimyager olan davacı, ilk olarak Bakanlar Kurulunun 14/11/2006 tarihli kararı ile, Sağlık Bakanlığında, 7/1979 Kamu Görevlileri Yasası'nın 6. maddesi altında s-özleş-meli olarak istihdam edildi. 2 yıllık sözleşme süresinin sona ermesi üzerine, emare 1 Bakanlar Kurulu kararı ile sözleşme süresi 2 yıl süre ile uzatılan davacı ile davalı 2 Sağlık Bakanlığı arasında emare 2'deki yeni sözleşme imzalandı. Emare 2'nin 8-. maddesine göre, "İş Sözleşmesi, yürürlükteki mevzuat veya sözleşme süresi içerisinde taraflardan birinin, diğerine hiçbir neden göstermeden 30 gün önceden yazılı bir ihbar vermesiyle feshedilir."

Davalı 2 Sağlık Bakanlığı, davacıya gönderdiği 31/8/200-9 tarihli ihbar ile emare 2 sözleşmeyi, söz konusu 8. madde gereğince iptal etti. Bilahare emare 4 kararı alan Bakanlar Kurulu, davacının sözleşme süresini uzatan emare 1 Bakanlar Kurulu kararını da iptal etti.

Emare 2 sözleşmenin Sağlık Bakanlığı tarafı-ndan fesholunması üzerine davacı,
(a) Yapılan feshin gerekçesiz olduğu nedeniyle hukuken geçersiz olduğu,
(b) Sözleşmenin 8. maddesinde düzenlenen gerekçesiz fesih hakkının hukuka aykırı olduğu, iddiası ile bu davayı ikame etti. Davacının talep takririnde-ki talepleri aşağıdaki gibidir.
"1- Davacı'nın, Davalı No:2'nin 31/8/2009 tarihli yazısı ile aynı tarihte bilgisine gelen ve KKTC Sağlık Bakanlığı tarafından, Devlet Laboratuvarı Dairesi'nde sözleşmeli olarak Yüksek Kimyager'lik yapan Davacı'nın sözleşmesi-nin süresi dolmadan ve/veya gerekçe göstermeden ve/veya yetkisiz ve/veya haksız olarak fesh edilmesi işleminin ve/veya kararının, hükümsüz ve/veya etkisiz ve/veya herhangi bir sonuç doğuramayacağına ve/veya Haksız fesih yapıldığına dair Mahkeme kararı.

2-- Mahkemenin uygun göreceği başka adil bir çare."

Davaya müdafaa takriri dosyalayan davalı ise, emare 2 sözleşmenin, tarafların müşterek iradelerini yansıttığını, taraflara gerekçesiz fesih hakkı tanıyan 8. maddenin de davacının iradesini yansıttığı -cihetle, itiraz konusu yapıla-mayacağını iddia etmektedir.

İnceleme:
İdari sözleşmeler doktrindeki tanımıyla, "kamu hizmet-lerinin idare dışındaki gerçek ve tüzel kişilere gördürmek veya bunların hizmet götürülmesine katılmasını sağlamak veya kamu hizme-tlerinin ihtiyacı olan para, eşya ve personeli tedarik etmek amacı ile aktedilen ve idare lehine olağanüstü hüküm ve şartları kapsayan, taraflardan birinin idare olduğu sözleşmelerdir." İdarenin özel veya tüzel kişilerle yaptığı sözleşmeler, idarenin iki y-anlı işlemlerindendir.
Dava konusu emare 2 sözleşmenin, bu tanıma giren idari bir sözleşme olduğu açıkça görülmektedir. Taraflar arasında bu konu ile ilgili herhangi bir ihtilaf yoktur.

Yüksek İdare Mahkemesinin yargı yetkisini düzenleyen kurallar, KK-TC Anayasası'nın 152. maddesinde yer almaktadır. İlgili madde şöyledir:
"Madde 152
Yüksek İdare Mahkemesi, yürütsel veya yönetsel bir yetki kullanan herhangi bir organ, makam veya kişinin bir kararının, işleminin veya ihmalinin, bu Anayasanın veya herhangi- bir yasanın veya bunlara uygun olarak çıkarılan mevzuatın kurallarına aykırı olduğu veya bunların sözkonusu organ veya makam veya kişiye verilen yetkiyi aşmak veya kötüye kullanmak suretiyle yapıldığı şikâyeti ile kendisine yapılan başvuru hakkında, kesin- karar vermek münhasır yargı yetkisine sahiptir.
Böyle bir başvuru, sahip olduğu meşru bir menfaatı, bu gibi karar veya işlem veya ihmal yüzünden olumsuz yönde ve doğrudan doğruya etkilenen kişi tarafından yapılabilir.
Söz konusu başvuru, karar veya işlem-in yayınlanması tarihinden veya yayınlanmadığı takdirde veya bir ihmal halinde, başvuran kişinin bunu öğrendiği tarihten başlayarak yetmiş beş gün içinde yapılır.
Böyle bir başvuru üzerine Yüksek İdare Mahkemesi, kararında, (a) Sözko-nusu karar veya işlem veya ihmali, tamamen veya kısmen onaylayabilir, veya (b) Sözkonusu karar veya işlemin, tamamen veya kısmen, hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verebilir, veya- (c) Sözkonusu ihmalin, tamamen veya kısmen yapılmaması gerektiğine ve yapılması ihmal olunan eylem veya işlemin yapılması gerektiğine karar verebilir.
Bu maddenin (4). fıkrası gereğince verilen herhangi bir karar, Devlet içerisindek-i bütün mahkemeleri ve bütün organları veya makamları bağlar. Karar, ilgili organ veya makam veya kişi tarafından uygulanır ve ona göre hareket edilir.
Bu maddenin (4). fıkrası gereğince hükümsüz kılınan herhangi bir karar veya işlemin veya yapılmaması ger-ektiğine karar verilen herhangi bir ihmalin, kendisine zarar verdiği herhangi bir kişi, ilgili organ, makam veya kişi tarafından, istemi kendisini tatmin eder şekilde yerine getirilmediği takdirde, zararların tazmini veya kendisine başka bir tazminat veril-mesi için dava açmak ve mahkeme tarafından saptanacak tam ve muhik bir tazminat almak ve sözkonusu mahkemenin vermeye yetkili olduğu diğer tam ve muhik bir tazminat almak hakkına sahiptir."

Maddenin düzenlediği kurallara göre YİM'in yetkisi, yürütsel ve-ya yönetsel bir yetki kullanan herhangi bir organ veya makam ve kişinin (idare) tek yanlı karar veya işlemle-rinin veya ihmalinin, Anayasa veya yasalara aykırı olduğu
veya yetkisiz veya verilen yetkiyi kötüye kullanmak suretiyle yapıldığına ilişkin şikaye-tlerin konu olduğu davalar (başvuru) hakkında karar vermek ile sınırlıdır.
YİM, başvuru (dava) üzerine dava konusu idari işlem veya kararı ya iptal eder (hükümsüz ve etkisiz kılar) ya da onay-lar. İhmal söz konusu olduğunda, söz konusu ihmalin tamamen vey-a kısmen yapılmaması gerektiğine ve yapılması ihmal olan eylem veya işlemin yapılmasının gerektiğine karar verir. YİM, yerindelik denetimi yapamayacağı gibi kendisini idarenin yerine koyarak icrai kararlar alamaz.
YİM'in idari kararlar açısından Anayasa'nı-n 152. maddesi kapsamındaki yetkisi, özetle, idari kararları onaylamak veya iptal etmekten (hükümsüz ve etkisiz kılmaktan) ibarettir. Bunun dışında YİM'in dava konusu idari kararın hukuka aykırı olduğuna dair bir beyan (deklerasyon) yapmak yetkisi yoktur.
-
Anayasa'nın 152. maddesi, idarenin tek yanlı icrai karar-larının denetimi için YİM'e açıkça yargılama yetkisi verirken, idarenin iki yanlı işlemlerden olan idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıkların çözümü için de, yargılama yetkisi vermekte midir?

Ko-ntinental (Kara Avrupası) hukuk sisteminin uygulandığı ve idare hukuku alanındaki tecrübelerinden ağırlıklı olarak yararlandığımız Türkiye'de, İdari Yargılama Usulü Kanunu madde 2 altında bu konu ile ilgili yasal düzenleme mevcuttur. Buna göre idari dava t-ürleri, (a) iptal davaları, (b) tam yargı davaları, (c) idari sözleşmelerden kaynaklanan davalar, olmak üzere sınıflandırılmakta ve bunlarla ilgili yargı yetkisi idari yargı yerlerine verilmektedir.
Kontinental ve Anglo-Sakson hukuk sistemlerinin karma ola-rak uygulandığı ülkemizde ise, yukarıda temas ettiğim gibi, idare-nin iki yanlı işlemlerinden olan idari sözleşmeler ile ilgili olarak, Anayasa'nın 152 veya başka herhangi bir maddesi veya başka herhangi bir mevzuat, YİM'i yetkili kılan spesifik hiç bir ya-sal düzenleme içermemektedir.

İdari sözleşmelere karşı iptal davası açılabilir mi?
Bu soruya bulunacak cevabın olumlu olması, YİM'in idari sözleşmelerin uygulanmasından kaynaklanan uyuşmazlıklarda, Anayasa'nın 152. maddesi altında yargı yetkisine sahip- olduğu anlamına gelebilecektir.
Türkiye'de öğretide idari sözleşmelerin geçerliliğinin ya da uygulanmasından doğan anlaşmazlıkların bizde yasal düzenlemesi bulunmayan "tam yargı davası" konusunu oluşturacağı, hukuka aykırılığın önlenmesi amacı ile de ols-a, idari bir işlem gibi iptallerinin istenmeyeceği, kabul edilmekte olmasına karşın (Bak: Prof. Dr. Şeref Gözübüyük - Prof. Dr. Turgut Tan İdare Huk