-D. 1/2009 YİM 108/2005

Yüksek İdare Mahkemesinde
Anayasanın 152. Maddesi Hakkında.

Mahkeme Heyeti: Gönül Erönen, Şafak Öneri, Talât D. Refiker.

Davacı: 1- Ekrem Gülderen, Güzelyurt
2- Yusuf Gülderen, Yedidalg-a, Lefke

ile -

Davalı: 1- KKTC İskân Encümeni vasıtası ile KKTC, Lefkoşa
2- KKTC Tapu ve Kadastro Dairesi vasıtasıyla KKTC, Lefkoşa
3- KKTC İçişleri Bakanlığı vasıtası ile KKTC, Lefkoşa
4- Güzelyurt Kaza Tapu Amirliği vasıtası ile KKTC, Le-fkoşa

A r a s ı n d a.

Davacılar namına: Avukat Vehit Nekipzade
Davalılar namına: Kıdemli Savcı Özkul Özdevim.

------------

K A R A R

Gönül Erönen: Bu davada Mahkemenin kararını Sayın Yargıç -Şafak Öneri ve Sayın Yargıç Talât D. Refiker ayrı ayrı okuyacaklardır.

Şafak Öneri: Yeşilyurt'ta P/H XIX/53, Parsel 80/2'de kain gayrımenkul, tarım dışı arazi olarak 19. kaynak paketinde ilân edildi.
İskân Encümeni mezkûr taşınmazı müracaatçılar arasınd-a yaptığı değerlendirmeden sonra, 21/8/1999 tarihli kararı ile, birlikte müracaat eden davacı 2 ve diğer iki şahsa 112 puan karşılığında müştereken verdi. Mezkûr taşınmaz, davacı 2 ve diğerlerinin aralarında anlaşması sonucu davacı 2 adına kayıt ve tescil- edildi. Davacı 2 bilahare, 8/1/2002 tarihinde mezkûr taşınmazı oğlu olan davacı 1'e devretti.
Dava konusu taşınmaz, 2 dönüm, 3 evlek, 2000 ayakkare büyüklüğünde, zemini kum ve çakıllı olan bir arazidir. Taşınmaz içinde komşu parsele yakın bir konumda, b-ölge sulama birliğinin tahsisinde olan faal bir su kuyusu bulunmaktadır.
Mezkûr taşınmaz ile ilgili eşdeğer işlemlerinin tamamlanmasından 5 yıl 10 ay sonra, İskân Encümeni, yapılan bazı itirazlar sonucu, yeniden değerlendirme yaparak, mezkûr taşınmazın kay-nak paketindeki ilânı ve eşdeğer ile ilgili alınan diğer kararları geri alarak iptal etti. İskân Encümeni'nin, emare 16'da ibraz edilen, 2/6/2004 tarihli dava konusu kararı şöyledir,
"Karar No: İ-EN 90/2004
Karar Tarihi: 2.6.2004

Yeşilyurt köyü p/h- XIX/53 parsel 80/2(2-3-2000) 19. Kaynak Paketi, s/no: 29936'da tarım dışı arazi olarak 23112 puan olarak ilân edilmiştir. Yedi müracaatçı tarafından talep edilen kaynak İskân Encümeni'nin İ.E.Es.2-719/697-99 sayı ve 21.8.1999 tarihli kararı ile Ekrem İyi-gün, Cemal Osman Paşa (İyigün) ve Yusuf Gülderen adına verilmiş ve koçana gitmiştir. Yusuf Gülderen hissesini 8.1.2002 tarihinde oğlu Ekrem Gülderen'e devretmiştir.

Yapılan itirazlar üzerine Güzelyurt Kaymakamlığı ile Dairemizin Kaza Tarımsal Şube A-mirliği tarafından konu yerinde incelenmiş ve konu parsel içerisinde Bölge Sulama Birliğinin tahsisinde bulunan ve 17.1.1988 tarihli bir sözleşme ile Fadıl Değirmencioğlu'nun kirasına verilen 4299 no'lu su kuyusu ve su motoru olduğu ve halen faal durumda o-lduğu, ayrıca yine bu parsel içerisinde 23.3.1976 tarihinde 896 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile Devlet Emlâk ve Malzeme Dairesinin kontrolüne verilen kum-çakıl kırma tesisinin bulunduğu ve bu tesisin faal durumda olup Mustafa Denyalı isimli şahıs tarafın-dan çalıştırıldığı tespit edilmiştir.

Bu bulgular üzerine konuyu değerlendiren Encümenimiz,
parselin tarım dışı arazi niteliğinde olmadığı,
Bakanlığımız kontrolunda olmaması nedeni ile kaynak paketinde ilân edilebilecek bir kaynak olmadığını, sehven- kaynak paketine girdiğini dikkate alarak, kaynak paketindeki ilânının ve alınan kararların iptali için ilgili şahıslara bildirim yapılmasına ve yasal sürenin hitamında iptal işlemine gidilmesine karar verilmiştir."

İskân Encümeni'nin yukarıda alıntı-sı yapılan kararı uyarınca, eşdeğer işlemlerinin iptal edilmesinden sonra, Tapu ve Kadastro Dairesi Müdürü davacı 2'ye emare 14'de ibraz edilen yazıyı gönderdi. Emare 14'de Tapu Müdürü şunları söylemektedir,
"TK.9/5-05- 01/04/2005
G/yurt Eş.344-/00

Sayın Ekrem Gülderen,
Kutlu Adalı Caddesi,
Akış Sitesi No. 4 Blok. D,
Güzelyurt.

Babanız Yusuf Gülderen'in B.1983/01 sayı ve 27 Aralık, 2001 tarihli bağış takriri tahtında size bağışladığı ve 18 Ocak, 2002 tarihinde adınıza kaydı yapılan Yeşily-urt'da XIX/53 Pafta/Plan'da bulunan 80/2 parsel sayılı taşınmaz mal ekte fotokopisi sunulan İskân Encümeni Başkanlığı'nın İSEN 90/2004 sayı ve 8 Haziran, 2004 tarihli kararı ile kararda belirtilen nedenlerden dolayı diğer bir ifade ile söz konusu taşınmaz -mal eşdeğer konusu olamayacağından kaynak paketindeki ilân ve alınan karar iptal edilmiştir.
2- 1985 Anayasamızın 159. maddesinin 1(a) fıkrası kuralları mucibince sular ve su kaynakları Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinin mülkiyetinde olup bunların ge-rçek veya tüzel kişilere verilmesi Anayasamızın 159(2) fıkrası kuralları mucibince olanak dahilinde değildir. Bu maddede sarih olarak görüleceği gibi sular ve su kaynaklarının mülkiyetinin gerçek veya tüzel kişilere devredilmesi olanağı olmadığına göre eş-değerden babanıza verilen ve babanızdan da size bağışlanan taşınmaz malın mülkiyetinin size verilmesine Anayasal yönden de olanak yoktur. Bu nedenle söz konusu taşınmaz malın adınızdan iptal edilmesi gerekmektedir.
3- Bariz şekilde görülen bu hatay-ı kayıtlarımızdan İskân Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasası'nın 81. maddesi'nin ve Fasıl 224 Taşınmaz Mal (Tasarruf, Kayıt ve Kıymet Takdiri) Yasası'nın yanlış ve noksanları düzeltme yetkisi ile ilgili hükümleri düzenleyen 61. maddesinin ve yine 11/78 say-ılı Taşınmaz Mal (Devir ve İpotek) Yasası'nın 50. maddesinin verdiği yetkiye ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Anayasası'nın 150(2) maddesi amir hükmüne dayanarak düzeltmeyi tasarlamaktayım.
4- Tasarl-anan bu düzeltmeye itirazınız varsa, bu ihbar tarihinden başlayarak 30 güne kadar düzeltmenin yapılmaması için ileri süreceğiniz gerekçeleri yazılı olarak Daireme bildirmeniz gerekmektedir. Belirtilen süre içerisinde herhangi bir itirazda bulunulmaması ha-linde yukarıda belirtilen düzeltme yapılacaktır.
Bilgi edinilmesini saygı ile rica ederim.

Hüdaverdi İyikal
Tapu ve Kadastro Dairesi
Müdürü"

Davacı 2 emare 14'e, 1-3/5/2005 tarihli emare 18 ile ibraz edilen yazı ile itiraz etmesine rağmen, Tapu ve Kadastro Dairesi Müdürü emare 15'de ibraz edilen, 2/6/2005 tarihli aşağıdaki kararı aldı.
"İlgi: a)Ayni sayı ve 14 Nisan, 2005 tarihli yazımız.
b)13 Mayıs, 2005 tari-hli yazınız.

İlgi (a) yazımızda yapmayı tasarladığımızı bildirdiğimiz iptale karşın Daireme sunduğunuz ilgi (b) yazınızda söz konusu iptali kabul etmeyeceğinizi bildirmektesiniz. Yine ilgi yazınızda kuyunun belirli şartlarda ifraz edilip ayrılması-na itirazınız olmadığını bildirmektesiniz. Ancak bu konuda yetkili merci Dairem değil İskân Encümeni Başkanlığıdır. Dairem bu konu ile ilgili işlemleri İskân Encümeni Başkanlığından gelen belgelere dayanarak yapmaktadır. Bu nedenle konu ile ilgili olara-k İskân Encümeni Başkanlığına başvurmanız gerekmektedir. Dairem İskân Encümeni Başkanlığının aldığı kararı uygulamaktadır.
2-Dairem tarafından yapılan araştırma sonucu ilgi yazımızda sözü edilen iptalin yapılması gerekli olduğu saptanmıştır.
3-B-ariz şekilde görülen bu hatayı kayıtlarımızdan İskân Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasası'nın 81. maddesinin ve Fasıl 224 Taşınmaz Mal (Tasarruf, Kayıt ve Kıymet Takdiri) Yasası'nın yanlış ve noksanları düzeltme yetkisi ile ilgili hükümleri düzenleyen 61. -maddesinin ve yine 11/78 Sayılı Taşınmaz Mal (Devir ve İpotek) Yasası'nın 50. maddesinin verdiği yetkiye dayanarak ilgi yazımızda belirtilen iptali yapmaya karar verdim bu karara karşı herhangi bir itirazınız varsa, bu yazının tarihinden başlayarak 30 güne- kadar bu düzeltmenin yapılmaması için Mahkemeye başvurmanız ve başvuru evrakının bir suretini Daireme iletmeniz gerekmektedir. Bu belirtilen süre içinde Mahkemeye başvurmadığınız veya başvurduğunuz halde başvuru evrakının bir suretini Daireme göndermediğ-iniz takdirde söz konusu düzeltmenin yapılacağı tarafınıza saygı ile bildirilir."

Davacılar ikâme ettikleri bu dava ile yukarıda alıntısı yapılan emare 15 ve 16'daki kararların iptalini talep etmektedirler.

Öncelikle, Tapu ve Kadastro Müdürünün aldı-ğı emare 15'de ibraz edilen kararın iptali ile ilgili talebi incelemeyi uygun görürüm.
Yukarıda alıntısı yapılan karardan görüldüğü gibi, Tapu ve Kadastro Dairesi Müdürü dava konusu kararı üretirken, Fasıl 224 Taşınmaz Mal (Tasarruf, Kayıt ve Kıymet Takd-iri) Yasası madde 61 ve 11/1978 sayılı Taşınmaz Mal (Devir ve İpotek) Yasası madde 50 altında "noksan ve yanlışlıkları düzeltme" yetkisini kullandığını ifade etmektedir. Tapu ve Kadastro Dairesi Müdürünün bu tür kararlarına karşı yargı mercii, Fasıl 224 m-adde 80 ve 11/1978 sayılı yasanın 51. maddesi altında Kaza Mahkemesidir. Mezkûr maddelere göre, Müdürün yasa uyarınca verdiği emir, yaptığı ihbar veya bildiriler ve aldığı kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde Kaza Mahkemesine istinaf e-dilebilinir. Görüldüğü gibi yasa, yargılama yetkisini Kaza Mahkemesine vermiş olup, Yüksek İdare Mahkemesinin bu tür davalara bakmak için kazai yetkisi yoktur. Bu itibarla, davacıların bu başlık altındaki iddia ve taleplerini reddederim.

İskân Encüme-ni'nin emare 16'da ibraz edilen kararına gelince, iptali talep edilen geri alma kararı 2 gerekçe içermektedir. Diğer bir değişle davalı 1, emare 16 ile geri aldığı işlemin 2 nedenden dolayı hukuka aykırı olduğunu iddia etmektedir.
Davalı 1'in 1. ger-ekçesine göre dava konusu taşınmaz, sulu arazi kategorisinde olmasına rağmen, hataen tarım dışı arazi kategorisinde ilân edilmiştir. Geri alma kararı ile bu kanunsuzluk ortadan kaldırılmıştır.

Davalı 1'e göre, dava konusu taşınmaz, içinde bulunan su -kuyusundan sulanabildiği cihetle, sulu arazi sınıfındadır. 41/1977 sayılı yasanın tefsir maddesine göre "sulu arazi", "bitki yetiştirme devresinde gerekli olan, ancak yağışlarla karşılanamayan su açığının, yerüstü veya yeraltı su kaynaklarından temin edil-en sulama suyu ile karşılanması imkanı bulunan ve nitelikleri sulamaya elverişli olan toprak parçasıdır." Anlaşılacağı gibi sulu arazi deyimi, tarıma elverişli arazileri kapsamaktadır. Bu tefsire göre, herhangi bir arazide su kuyusunun bulunması, tek baş-ına bir arazinin sulu arazi sınıfında olduğuna delalet etmez. İçinde su kuyusu bulunan arazinin, tarıma elverişli sulu arazi olarak sayılabilmesi için, ayni zamanda niteliklerinin sulamaya elverişli olması gerekir. Davacının tekzip edilmeyen şahadetine g-öre, dava konusu taşınmazın zemini kum-taşlık olup, sulanması halinde dahi tarıma elverişli değildir. Bunlar ışığında davalı 1'in, mezkûr taşınmazın sulu arazi olduğuna ilişkin geri alma gerekçesi hatalıdır.

Davalı 1'in diğer geri alma gerekçesi ise ş-öyle özetlenebilir, 19. kaynak paketi ilân edilirken dava konusu taşınmaz içinde kum-çakıl işletmesi şeklinde bir sanayi tesisi bulunmakta idi. Sanayi tesisleri 23/3/1976 tarih ve 8096 sayılı Bakanlar Kurulu kararı uyarınca, eşdeğere kaynak teşkil etmeme-ktedir. Mezkûr taşınmaz, içindeki sanayi tesisi nedeniyle, anılan Bakanlar Kurulu kararı uyarınca, Devlet Emlâk ve Malzeme Dairesinin kontrolüne verilmiş olduğu için kaynak paketinde ilân edilebilecek bir kaynak değildir. İskân Encümeninin mezkûr taşınma-zı kaynak paketinde kaynak olarak ilân etmeye yetkisi yoktur.

Huzurumuzda bulunan ihtilafsız şahadete göre, mezkûr taşınmaz 1974'de Rum sahipleri tarafından terk edildiğinde, içinde kum-çakıl kırma tesisi bulunmakta idi. Bu cümleden olarak tesis, -beton bina ve faaliyet alanı için gerekli diğer yapıları içermektedir. Mezkûr tesis Devlet Emlâk Malzeme Dairesi tarafından 1979-1984 yıllarını kapsayan 5 yıllık dönem için Tahsin Yamaner isimli bir kişiye sanayi tesisi olarak kiralandı. 1984 yılından so-nra ise, herhangi bir şahsa kiralanmadı. Bu arada Tahsin Yamaner tasarrufunda bulundurduğu mezkûr tesisi Hüseyin Denyalı'ya devretti. Mezkûr taşınmaz 19. kaynak paketinde ilân edildiği tarihte, içindeki tesis faal durumda olmasına rağmen, davanın duruşma-sının yapıldığı tarihte faal durumda olmayıp kalıntı halinde idi.

23/3/1976 tarihli 8096 sayılı Bakanlar Kurulu kararı emare 20 olarak ibraz edilmiştir. Emare 20, "sanayi tesislerinin kiralanmasında izlenecek prensipler" başlığını taşımakta olup, 1974-'te Rum'lar tarafından terk edilmiş sanayi tesislerinden kiraya verilecek olanların, kimin tarafından, nasıl tesbit ve değerlendirileceğini, kiralama yöntemini, kira miktarının nasıl tesbit edileceğini ve izlenecek usulleri düzenlemektedir. Mezkûr Bakanla-r Kurulu kararı, terkedilmiş sanayi tesislerinin, Devlet Emlâk Malzeme Dairesinin tasarrufuna verildiğine dair herhangi bir kural içermemektedir. Huzurumuzda dava konusu taşınmazın dava ile ilgili tarihlerde Devlet Emlâk Malzeme Dairesinin tasarruf veya k-ontrolünde bulunduğunu gösteren herhangi bir şahadet de ibraz edilmemiştir. Sanayi tesisleri, 41/1977 sayılı yasanın 4(2) maddesi uyarınca eşdeğere kaynak teşkil ettiği ve eşdeğer mal olarak verilebileceği cihetle mezkûr taşınmazın eşdeğere kaynak olarak -tesbit edilmesi hukuken geçerlidir. Söylenenler ışığında, davalı 1'in bu başlık altındaki geri alma gerekçesi dayanaksız olup hatalıdır.

41/1977 sayılı İskân, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasasının 2. maddesine göre, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti dene-tim ve yönetimindeki bölge dışında ikâmet eden yabancı kişiler ve kimliği veya nerede olduğu bilinmeyen yabancılar tarafından terk edilmiş bulunan yasanın 3. maddesinde kategorize edilen taşınmaz mallar yasada belirtilen kısıtlamalara tabi olmak koşuluyla,- eşdeğere konu olabilir. Yasanın 3. maddesinde eşdeğere konu olabilecek taşınmaz mallar şu şekilde tarif ve kategorize edilmektedir,
""Taşınmaz mal",
arazi ve toprağı,
arsayı,
her çeşit bina ve yapıyı,
(ç)toprağa ekilmiş ve dikilmiş olan her çeşit bit-kiyi,
arazi içindeki kuyu, pınar ve diğer su kaynağını,
taşınmaz mal veya üzerindekilerle ilgili her çeşit yasal hak ve imtiyazı,
yukarıda sayılanlar üzerindeki bölünmemiş hisseyi anlatır."

Arazi (sulu veya kuru) ve toprak deyimleri ayni maddeye gör-e tarım arazilerini, arsa, arsa olarak parsellenip, parsellenmediğine bakılmaksızın, yürürlükteki mevzuata göre üzerine inşaat yapılabilecek vasıftaki arazi parçasını anlatır. "Tarım dışı arazi", kategorisi veya sınıflandırması yasa veya yasa uyarınca çık-arılan Tüzüklerde yer almamaktadır. Yasadaki "taşınmaz mal" tefsirine girmeyen taşınmazların, eşdeğere kaynak teşkil etmesi veya eşdeğere kaynak teşkil edebilen 3. maddede düzenlenen herhangi bir kategorideki taşınmazın, "tarım dışı arazi" adı altında kay-nak paketinde ilân edilmesi hukuken sakat işlemlerdir.

41/1977 sayılı yasa ve bu yasa altında çıkarılan "1979 Terk Edilen ve Özel Bölgedeki Taşınmaz Mallar ile Yabancılara Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi Tüzüğü" yasanın 3. maddesinde kategorize- edilen arazi, arsa ve binaları özelliklerine göre sınıflandırmakta ve puan değerlerini buna göre tesbit etmektedir. Özetlemek gerekirse, puan değerlerinin tesbitinde kaynağın türü, yeri, özellikleri ve kullanım amacı önemli rol oynamaktadır. Örneğin sul-u arazilerin puan değeri, kuru arazilere göre daha yüksektir. Bunun gibi arsaların puan değerleri, tarım arazilerine göre daha yüksektir. Bu nedenle, bir kaynağın bulunduğu kategoriden veya sınıftan farklı kategori veya sınıfta değerlendirilmesi yapılan -işlemi hukuken sakatlar.

Yukarıda özetlediğimiz olgulara göre, dava konusu taşınmaz, kaynak paketinde ilân edilirken içinde kum-çakıl tesisi bulunduğu sabittir.