-D.16/97 YİM 106/94

Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Anayasanın 152.nci Maddesi Hakkında.
Mahkeme Heyeti: Metin A. Hakkı,Nevvar Nolan,Seyit A.Bensen.
Müstedi: Halil Sabbar, Yat L-imanı, Girne, (Namık Kemal
Cad. No:91 Girne)
- ile -
Müstedaaleyh: 1. İskân Encümeni ve/veya İçişleri
Bakanlığı vasıtasıyle KKTC, Lefkoşa
2. Eşdeğer Mal Saptama, Değerlendirme ve
- Tazmin Komisyonu Başkanlığı ve/veya
İçişleri Bakanlığı vasıtasıyle KKTC,
Lefkoşa

A r a s ı n d a.

Müstedi namına: Avukat Mithat Berberoğlu, Avukat Sadi
Çelebi ve Avukat Selçuk Gürkan
Müstedaaleyhler namına: B-aşsavcı Yardımcısı Muavini
Mehmet A. Şefik.

-----------------

H Ü K Ü M

Metin A. Hakkı: Müstedi, 5.7.1994 tarihinde Yüksek Mahkeme Mukayyitliğine dosyaladığı yukarıda ünvan ve sayısı gösterilen başvurusu ile özetle, Müstedaaleyhlerin takriben 8.6.199-4 ve 9.6.1994 tarihlerinde aldığı ve Müstedinin bilgisine 10.6.1994 tarihinde getirilen ve Girne'de Aşağı Girne Mahallesinde bulunan Pafta/Harita XII/13.4.XIII, Blok C, 19,20,21,22,23/1 ve 24 numaralı parsellerle ilgili olarak Müstediye önceden verilen koç-an veya koçanların iptal edilmesi ve yeni müracaat vukuunda yeni duruma göre koçan verme işlemlerinin yeniden ele alınabileceğini öngören kararların ve/veya bu husustaki tüm işlemlerin tamamen hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayaca-ğına dair Mahkemenin lehine karar vermesini talep etmiştir.

Müstedaaleyhler mezkûr başvuruya 17.11.1994 tarihinde bir itirazname dosyalamış ve özetle, Müstedinin tadil olunmuş şekliyle 41/77 sayılı İskân, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasası tahtında baş-vuruda konu edilen gayrımenkullerin koçanını aslında almaya yasal yönden hakkı olmadığını, konu koçanları İdareyi yanıltma, ve/veya hile ile almış olduğunu, bunun neticesi İdarece Müstediye 3 sefer puan satın almasına izin verildiğini, bunun ilgili Yasaya -ters olduğunu, dolayısıyle Müstedaaleyhlerin Müstedice yanıltılmaları neticesi Müstediye koçan verildiğini, buna dayanak eden kararların İdarece her zaman geri alınabileceğini ve bu nedenle doğru olarak geri alındığını öne sürmüş ve başvurunun masraflarla -reddini talep etmiştir.

Başvurunun duruşması Mahkemenin 16.10.1996 tarihli oturumunda başlamış, Mahkemenin 23.10.1996 ve 30.10.1996 tarihli oturumlarında da devam etmiş ve 30.10.1996 günü tarafların Mahkemeye yaptığı hitabeler de dinlendikten sonra başvu-ru karar için bilâmüddet ertelenmiştir. Başvurunun duruşması esnasında Müstedi bizzat şahadet vermiş ilâveten 7 de tanık dinletmiştir. Müstedaaleyh tarafı ise duruşma esnasında tek 1 tanık çağırmıştır. Taraflar ilâveten duruşma sırasında Mahkeme dosyaları- ve evraklardan oluşan ceman 31 adet emare ve 6 adet tanıtma ibraz etmişlerdir. Tanıtma A haricindeki diğer tüm tanıtmalar, neticede, tarafların muvafakatı ile ibraz olunan emare 31 Girne Kaza Mahkemesinin 339/95 sayılı dava dosyasında mevcut olmaları ned-eni ile tarafların muvafakatı ile emare olarak kabul edildiler. Tanıtma A ise emare yapılmadığı cihetle tanıtma olarak kalmış neticede bu başvurunun karara bağlanmasında şahadet olarak kabul edilip tezekkür edilmemiştir.

Önümüzde ibraz olunan şahadet ve- emareleri değerlendirdikten sonra başvurunun kökeninde yatan olguları aşağıdaki şekilde bulgularımız olarak özetlemek mümkündür:

Girne'de Liman içinde 1974 öncesi Rum malı olup,
Barış Harekâtı neticesi Anayasa ve yürürlükteki mevzuat gereğince mülki-yeti Devlete kalan ve 'Pholexenia' diye bilinen bir gayrımenkul, zamanın Bakanlar Kurulu kararı gereğince idaresi Kıbrıs Türk Turizm İşletmeleri Ltd.'e bırakılmıştı. Sözü edilen gayrımenkul, 5.12.1974 tarihli yazılı bir kira mukavelesi ile 1.1.1975 ve 31.1-2.1985 tarihleri arasındaki 10 yıllık müddet için Müstediye emare 1 olarak Mahkemeye ibraz olunan mukaveledeki şartlar gereğince Kıbrıs Türk Turizm İşletmeleri Ltd. tarafından kiralandı ve Müstedi tarafından restaurant olarak kullanılmaya başlandı. Kıbrıs -Türk Turizm İşletmeleri Ltd. Şirketi ilgili tarihte ihtilâf konusu gayrımenkulu Müstediye kiralamaya yetkili idi. Bu hususta taraflar arasında herhangi bir ihtilâf yoktur. Bu mukavele hükümlerine uygun olarak Müstedi Pholexenia olarak bilinen gayrımenkulun- tümünü tasarrufuna almış ve içinde bulunan menkul mallarla ilgili bir demirbaş listesi taraflar arasında tanzim edilmişti. Pholexenia olarak bilinen yer Girne'de Liman içinde Gümrük binasının hemen karşısında olan ve zemin katta 4 ayrı kapısı bulunan bir -gayrımenkuldür. Gümrüğe en yakın kapısı olan kısım veya dükkân Müstedinin kirasına ve tasarrufuna verilmesine ve Pholexenia'nın bir parçasını oluşturmasına rağmen iç taraftan diğer kısımlar ile bağlantısı olmadığı anlaşılmaktadır.

Müstedinin tasarrufu bi-nanın tümü diye vasıflandırabileceğimiz yukarıda sözü edilen kira mukavelesi hitam bulduktan sonra da devam ederken, 1974 Limasol göçmeni olan Müstedinin T cetvelleri 1988 de çıkmış ve Girne'de iskân edildiği oturduğu evini yine Girne'de tasarrufunda bulun-durduğu arsa nitelikli bir araziyi ve bilâhare de Pholexenia'nın mülkiyetini almaya yeterli puanları olmadığı gerçeği karşısında, Müstedi Müstedaaleyhlere 3 ayrı kez müracaat etmiş ve bu yerlerin koçanlarını almak için puan satın almak amacı ile Müstedaale-yhlerden izin talep etmiştir. Verilen izin neticesi önce Girne'de oturduğu evin tamamı ile arsa nitelikli arazinin tümünü puan satın alarak koçanlarını 1989 da kamilen almıştır. Pholexenia'nın tasarrufu Müstedide iken ve kira mukavelesi de hitam bulduktan -sonra yine ilgili mevzuat muvacehesinde aslında mülkiyeti Devlete ait olup idaresi Kıbrıs Türk Turizm İşletmeleri Ltd.'e devredilen Pholexenia'nın, mevzuatta öngörülen şartlarla koçanının Kıbrıs Türk Turizm İşletmeleri Ltd.'in haricinde 3. şahıslara verile-bilmesi için imkan sağlandığında Müstedi de Müstedaaleyhlere müracaat edip onların iznine istinaden puan satın almak için izin talep ettiğinde bu müracaat da uygun karşılanmış ve 1992 senesinde emare 12 olarak önümüzde ibraz olunan koçanlar ile Pholexenia'-nın tümünü oluşturan gayrımenkulün 10,284,476 hissenin 5,140,923 oranında hissesi Müstedaaleyhlerce Müstediye 3 ayrı koçan tahtında koçan edilmiştir. İlgili gayrımenkulde Müstediye koçan edilen hisseler haricindeki diğer hisseler halen Devletin mülkiyetind-e bulunmaktadır.

Yukarıdaki işlemler devam ederken, ve buna paralel olarak Tayfun Denizcilik Şirketi Ltd. isimli bir şirket, 1975 yılında Devletin o zamanki Turizm ve Enformasyon Bakanlığına müracaat ederek Müstedinin tasarrufunda bulunan Pholexenia'nın -bir kısmını oluşturan ve zemin katta Gümrüğe en yakın kapısı olan üniteyi Girne ile Taşucu arasında feribot seferi yapmak ve bilet kesmek amacı ile ofis olarak kullanmak istediğini Devlet namına Turizm ve Enformasyon Bakanlığına bildirmiş ve ilgili Bakanlı-k da Kıbrıs'la Türkiye arasındaki Turizm trafiğine olumlu yönde katkıda bulunacak düşüncesiyle bunun ilgili şirkete kiralanmasını uygun bulup, Maliye Bakanlığına bildirmiştir. Bu Bakanlığa bağlı olan Devlet Emlâk ve Malzeme Dairesi de sözü edilen dükkânı -19.11.1976 tarihli bir kira mukavelesi ile 1.7.1975 ile 31.6.1977 tarihleri arasındaki müddet için ilgili şirkete kiralamıştır. Sözü edilen mukavelenin suretleri emare 2 ve emare 28 olarak Mahkemeye ibraz edilmiş olup söz konusu mukavelenin 12. maddesi, t-araflardan herhangi birinin diğerine ihbar vermemesi halinde mukavelenin kendiliğinden sene be sene yenileneceğini öngörmektedir. Ancak 1983 senesinde Devlet tarafından Tayfun Denizcilik Şirketi Ltd.'e yazılı ihbar verilerek kira müddeti ilgili Şirkete ye-nilenmediği Müstedaaleyhlerce iddia edilmesine rağmen bu ihbarın ilgili şirkete postalandığı veya ilgili şirk