-D.16/2018 YİM: 105/2016

Yüksek İdare Mahkemesinde
Anayasa'nın 152. Maddesi Hakkında

Mahkeme Heyeti: Mehmet Türker, Tanju Öncül, Beril Çağdal.

Davacı: Saadettin Türkkal, Çanakkale Sokak, No:10, Alayköy
-

- ile -

Davalı: No.1- Sosyal Sigortalar Dairesi vasıtasıyla KKTC,
Lefkoşa
No.2- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı vasıtasıyla
KKTC, Lefkoşa

A r -a s ı n d a.

Davacı namına: Avukat Hasan Esendağlı
Davalılar namına: Kıdemli Savcı Sarper Altıncık

-------------

K A R A R

Mehmet Türker: Davacı, Davalılar aleyhine ikame ettiği bu dava i-le aşağıdaki taleplerde bulunmuştur:

"A- Davalıların ve/veya Davalı No:1'in davacının
Davalı No:1'den almakta olduğu emeklilik maaşı
ve/veya yaşlılık aylığının Nisan 2016 itibarıyla
durdurulmasını ve/veya ödenmemesini- öngören
karar ve/veya kararları ve/veya işlem ve/veya
işlemlerinin etkisiz ve hükümsüz olduğuna
ve/veya hiçbir sonuç doğuramayacağına ilişkin
bir mahkeme emri ve/veya hükmü,

B- Bu dava masrafları."

- Davalılar tarafından dosyalanan Müdafaa Takririnde, Davacının Talep Takririndeki iddiaları reddedilerek, alınan kararın hukuka uygun olduğu ve Davacının davasının iptal edilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.

Davanın duruşmasında, tarafların mutabak-atla 10 adet evrakın emare olarak kaydedilmesini talep etmesi üzerine, 10 adet belge Emare 1 - 10 olarak kaydedilmiştir.

Duruşma maksatları için taraflar herhangi bir tanık celbetmemişler, müşterek olguların beyanından sonra dava ile ilgili hukuki a-rgümanlarını Mahkemeye beyan etmişlerdir.

Mesele ile ilgili müşterek olgular şöyledir:

1. Davacı, Karma Hayvan Yemi Harup Ürünü ve LP Gaz Üretim ve Pazarlama Kooperatifi (Binboğa-Yem) Ltd.de işçi olarak çalışmaktadır.

2. Davacı, Kasım 2015'ten- itibaren yasal koşulları
sağlayarak, Davalı nezdinde yaşlılık aylığı almaya başladı. Yaşlılık aylığı bu davaya esas zamanlarda 2660 TL idi.

3. Kıbrıs Türk Kooperatif Merkez Bankası Limited, Fasıl 114 Kooperatif Şirketler Yasası tahtında kurulmuş ve -
faaliyet gösteren bir kooperatif şirkettir. Hissedarları
Emare 5 belgede görülen köy kooperatifleridir ve bu köy kooperatiflerinin arasında, bugün faaliyette olmayan bazı kooperatifler de bulunmaktadır.

4. Davacının çalışmakta olduğu Karma Hayvan Ye-mi Harup Ürünü ve LP Gaz Üretim ve Pazarlama Kooperatifi (Binboğa-Yem) Ltd. de Fasıl 114 tahtında kurulmuş ve faaliyet gösteren bir kooperatif şirkettir. Hissedarları Emare 3 Ana Sözleşmeden görüldüğü gibi, Kıbrıs Türk Kooperatif Merkez Bankası Ltd. ve Süt- Ürünleri Üretim ve Pazarlama Kooperatifi yani Koop-Süt Limited'dir. Bu çerçevede yine büyük hissedarı da Kıbrıs Türk Kooperatif Merkez Bankası Limited'dir.

5. Kıbrıs Türk Kooperatif Merkez Bankası Ltd.e Fasıl 114 Kooperatif Şirketler Yasası'nın deği-ştirilmiş şekli ile, 40.maddesi tahtında Kooperatif Şirketler Mukayyidi tarafından 7 tane idare memuru atanmaktadır. Bu davaya esas zamanlarda
ve halen Banka 7 idare memuru tarafından idare edilmektedir
ve en son Mart 2016'da Fasıl 114'ün 40.maddesi 1.fıkr-ası (b) bendi tahtında idare memurlarının görevi, Bakanlar Kurulu kararı ile uzatılmıştır.

6. Davacının yaşlılık aylığı, çalıştığı kooperatifin Emeklilik Yasası'nın 28.maddesi kapsamında olduğu gerekçesi ile Nisan 2016 itibarı ile, dava konusu karar-la durdurulmuştur.

7. Davacının çalışmakta olduğu Binboğa Kooperatifinde, kuruluşunu müteakiben 28.4.2005 tarihinde ilk genel kurul yapılarak yönetim kurulu oluşturulmuştur. Daha sonra,
13.3.2009 tarihinde ikinci bir genel kurul yapılarak
yönetim ku-rulu yeniden belirlenmiştir. Haziran 2009
tarihinde ise Kooperatif Şirketler Mukayyidi, ilgili Kooperatife idare memuru atamıştır. O tarihten sonra
Şirketler Mukayyidi tarafından Kooperatife idare memuru atamaya devam edilmiş ve en son Mart 2016 tarihinde- Kooperatife idare memurları atanmıştır. Ancak 10.8.2017 tarihinde adı geçen Kooperatif şirket genel kurulunu gerçekleştirmiş ve yönetim kurulu seçimle belirlenerek
idare memurlarının görevi sona ermiştir.

TARAFLARIN ARGÜMANLARI

1. Davacının Argümanlar-ı
Davacı Avukatı, Davalıların, Davacının istihdam edildiği
Karma Hayvan Yemi Harup Ürünü ve LP Gaz Üretim ve Pazarlama Kooperatifi (Binboğa-Yem) Ltd.i 98/2007 sayılı Değişiklik Yasası ile tadil edilen 41/1977 sayılı Emeklilik Yasası'nın 28. maddesind-e belirtilen "Devletin yönetiminde veya denetiminde faaliyet gösteren kurum ve kuruluşlar" kapsamında kabul ederek, Davacının Sosyal Sigortadan aldığı emeklilik ve/veya yaşlılık aylığını durdurmasının hukuka aykırı olduğunu, çünkü kooperatif şirketlerin Fa-sıl 114 Kooperatif Şirketler Yasası altında kurulan özel hukuk tüzel kişileri olduğunu, komite üyelerini yani yönetim kurullarını yasaya ve tüzüğe uygun olarak genel kurul yaparak kendi üyeleri arasından seçtiklerini, Yasaya göre bir kooperatif şirketin ge-nel kurulla seçilmiş komitesinin ve/veya yönetim kurulunun görevlerini yapamaması nedeniyle mukayyidin kooperatife geçici olarak idare memuru atayabilmesinin ve Bakanlar Kurulunun idare memurlarının görev süresini uygun göreceği sürelerle uzatabilmesinin b-ir kooperatif şirket ve bir kooperatif şirket olan Davacının çalıştığı Karma Hayvan Yemi Harup Ürünü ve LP Gaz Üretim ve Pazarlama Kooperatifi (Binboğa-Yem) Ltd.ini Devletin yönetim ve denetiminde faaliyet gösteren bir kurum veya kuruluş statüsüne sokmadığ-ını, bu nedenlerle Davalıların kararının hükümsüz ve etkisiz kılınması gerektiğini iddia etmektedir.

2. Davalının Argümanları
Davalılar adına bulunan Savcı, Davacının çalıştığı
Karma Hayvan Yemi Harup Ürünü ve LP Gaz Üretim ve Pazarlama Kooperatifi- (Binboğa-Yem) Ltd.in Emeklilik Yasası'nın 28. maddesi kapsamındaki Devletin yönetim ve denetiminde faaliyet gösteren kurum ve kuruluşlardan olduğunu ileri sürmektedir. Savcının iddiasına göre, 94/2007 sayılı Kooperatif Şirketler Mukayyitliği (Kuruluş, Gör-ev ve Çalışma Esasları) Yasası'nın 3. maddesinde belirtilen mukayyitliğin kuruluş amaçları, 5. maddesinde sıralanan görevleri, Fasıl 114 Kooperatif Şirketler Yasası'nın 3. maddesinin Mukayyide verdiği yetkiler, 17. maddenin Mukayyide verdiği kooperatif şir-ketleri denetim yetkisi, 34. maddenin Bakanlar Kuruluna ve Mukayyide kooperatif şirketlerin borç para vermesi ile ilgili verdiği yetkiler, 39. maddenin Mukayyide verdiği bir şirketin yapısı, işlemesi veya mali durumu hakkında soruşturma yapma veya yetkilen-direceği kişiler vasıtası ile soruşturma yapma, defterleri denetleme, kasa sayımı yapma yetkileri, 40. maddenin Mukayyide verdiği bir kooperatif şirketin komitesinin ve/veya yönetim kurulunun görevlerini yerine getiremediği kanaatine varması halinde, şirke-tin komitesinin görevine son verme ve şirketin işlerini yürütmek için 2 yıl süre ile
idare memuru atama, bu süreyi 2 yıl daha uzatma yetkileri, Mukayyidin önerisi ile Bakanlar Kurulunun bu süreler sonunda idare memurlarının görevini uygun sürelerle uzatabi-lme yetkisi dikkate alındığı zaman, Devletin bir organı olan Kooperatif Şirketler Mukayyitliğinin yasanın verdiği yetkilerle sürekli olarak kooperatif şirketlerin içinde ve yönetiminde bulunmaktadır. Dolayısıyla, bu durumda olan Kooperatif Şirketler, Emekl-ilik Yasası'nın 28. maddesinin kapsamında olan "Devletin yönetiminde veya denetiminde faaliyet gösteren" kurum veya kuruluşlardandır. Bu nedenle Davalıların kararı hukuka uygun olup, Davacının davası reddedilmelidir.

İNCELEME
Dava lâyihaları, davanı-n olguları, emareler, tarafların iddia ve argümanları ve yasal durum çerçevesinde, dava konusu kararın hukuka uygun olup olmadığının incelenmesi gerekmektedir.

Davalı No.1'in almış olduğu Davacının hukuka aykırı olduğunu iddia edip, hükümsüz ve etkis-iz kılınmasını istediği karar (Emare 1) aynen şöyledir:

"K.K.T.C.
ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI
SOSYAL SİGORTALAR DAİRESİ
MÜDÜRLÜĞÜ

Sayı:SSD.0.00-III/MD/19-16--1501 Tarih:27 Nisan, 2016

K.T.Kooperatif Merkez Bankası Ltd.
Genel Müdürlük,
Lefkoşa.

Konu: 26/1977 sayılı Emeklilik Yasası'nın 28'inci
maddesinin K.T.Kooperatif Merkez Bankası Ltd. ve
iştiraklerinde çalışanlarına uygulanması h-k.

19 Aralık 2007 tarihinde yürürlüğe giren 98/2007 sayılı
Emeklilik (Değişiklik) Yasası gereğince, halen
çalışan ve emeklilik/yaşlılık aylığı alan kişilerin,
görevlerinden ayrılacakları tarihe kadar emeklilik/
yaşlılık aylıklarının durdur-ulması düzenlenmiştir.

Sayıştay Başkanlığı, Kooperatif Şirketler Mukayyitliği'nden
alınmış çalışan personele ait bilgiler ile K.T.Kooperatif
Merkez Bankası ve iştiraklerinde çalışıp dairemizden de
maaş alanların tespit edilerek, değiştirilmiş -şekliyle
26/1977 sayılı Emeklilik Yasası'nın 28'inci maddesi
gereğince maaşlarının Nisan 2016 ayı itibarı ile
durdurulması gerektiği ve Başkanlıklarının bu konuda
bilgilendirilmesi yönünde dairemize yazı göndermiştir.

Müdürlüğümüz konuyu B-akanlığımız ile istişare ederek
değerlendirmiş ayrıca uygulama konusunda yazılı olarak
talimat talep etmiştir. Bakanlığımızın yazılı talimatı
gereği olarak Sayıştay Başkanlığı'nın göndermiş olduğu
yazının gereği uygulamıştır.

Uygulama gereğ-i olarak Sayıştay Başkanlığı'nın göndermiş
olduğu yazı ekinde yer alan çalışanlar kontrol edilmiş
ve dairemizden aylık aldığı saptanan toplam 134 kişinin
aylığı Nisan 2016 ayı itibarı ile durdurulmuştur.

Yine bu bağlamda bankanız ve iştirakler-inde çalışan ve
aylığı durdurulan sigortalıların sosyal sigorta
yatırımlarının da herhangi bir soruna neden olmamak
için emekli olmamış sigortalılar kapsamında değerlen-
dirilerek, normal çalışanlar gibi bordro düzenlenerek
(Dairemizin 'D'- tipi bordrosu) yatırılması gerektiğini
de hatırlatmakta yarar görmekteyiz.

Bilgilerinize saygılarımla rica ederim.

Kasım EKMEN
Sosyal Sigortalar Dairesi
- Müdürü

Ek: Banka ve iştiraklerinizde aylığı durdurulan
sigortalı listesi"

Davalıların ve/veya Davalı No.1'in, aldıkları kararı dayandırdıkları 98/2007 sayılı Tadilât Yasası ile tadil edilen 26/1977 Emeklilik Yasası'nın -28. maddesi aynen şöyledir:

"28. Devlet bütçesinden, Emekli Sandığı Fonundan,
Sosyal Sigortalar Fonundan, kamu tüzel
kişiliklerinin bütçelerinden, kamu kuruluşlarından,
yerel kuruluşların bütçelerinden, en az %10 (yüzd-e
on) oranında Devlet ve kamu iştiraklerinden, kamu
iktisadi teşebbüslerinden, döner sermayeli kurum
ve kuruluşlardan, katma bütçeli kurum ve
kuruluşlardan, Devletin yönetiminde veya denetiminde
faaliyet göstere-n kurum ve kuruluşlardan, Vakıflar
ve Vakıflar İdaresinden, Merkez Bankasından,
Kalkınma Bankasından ve belediye birliklerinden, bu
Yasa kuralları çerçevesinde veya bu Yasa kuralları
esas alınarak bağlı oldukları özel e-meklilik
kuralları çerçevesinde emeklilik maaşı/yaşlılık
aylığı alan herhangi bir kişinin, bu madde
kapsamında bulunan herhangi bir göreve kimin
tarafından ve hangi şekilde atandığına veya
görevlendirildiğine ba-kılmaksızın, doğrudan doğruya
veya gönderme yoluyla herhangi bir göreve atanması
veya seçilmesi halinde, bu Yasa kuralları uyarınca
veya kendi özel yasaları veya Dairelerin (Kuruluş,
Görev ve Çalışma Esasları) yasalarınd-a aksine kural
bulunup bulunmadığına bakılmaksızın bu görevinden
ayrılacağı tarihe kadar emeklilik maaşı/yaşlılık
aylığı durdurulur."

Davacının çalıştığı Karma Hayvan Yemi Harup Ürünü ve LP Gaz Üretim ve Pazarlama Kooperati-fi (Binboğa-Yem) Ltd.in Devletin yönetim veya denetiminde bir kurum veya kuruluş olup olmadığının saptanabilmesi için, bir kooperatif şirketin hukuki statüsüne ve yönetim şekline bakılması gerekmektedir.

Kooperatif şirketler, Fasıl 114 madde 4 altınd-a ve bu maddede belirlenen kurallara bağlı olarak, kooperatifçilik ilkelerine göre üyelerinin ekonomik çıkarlarını geliştirmek veya bu gibi şirketlerin çalışmalarını kolaylaştırmak kurulan, kuruluşuna göre sınırlı veya sınırsız sorumluluğu olan şirketlerdi-r.

Bu tür şirketlerin tüzel kişilik kazanması ile ilgili 18. madde şöyledir:

"18. Bir şirketin kaydolunması, o şirkete kaydolunduğu
isim altında tüzel kişilik kazandırır, varlığını
sürekli kılar ve ona, mal edinmesi, sözleşme
- yapması, dava açması ve diğer yargı işlemleri
başlatması, açılan dava ve başlatılan yargı
işlemlerinde savunma yapması ve kuruluşu için
gerekli olan tüm diğer işleri yapması için yetki
verir."

18. maddeden anlaş-ılacağı üzere, bir kooperatif şirket kaydolunduğu anda tüzel kişilik kazanmaktadır. Fasıl 114 Kooperatif Şirketler Yasası altında ve Yasada belirtilen amaçlarla kurulan kooperatif şirketlerin bir özel hukuk tüzel kişisi statüsünde olduğu tartışmasız hukuki- bir gerçektir. Bu saptama ışığında, Davacının çalıştığı Kooperatif de özel hukuk tüzel kişiliği olan bir kooperatif şirkettir.

Kooperatif şirketlerin yönetim kurulları, Fasıl 114 Kooperatif Şirketler Yasası'nın tefsir ile ilgili 2. maddesinde şöyle- izah edilmektedir:

" 'Komite' ve 'Kurul' kayıtlı bir şirketin işlerinin
yönetimiyle görevlendirilen yönetim kurullarını
anlatır."

Yasanın, Tüzük yapma ile ilgili 54. maddesinin 2. fıkrasının (h) bendinin "Komite veya kurul üyelerin-in ve diğer yetkililerin atanmasına, geçici olarak görevden alınmasına
ve görevden uzaklaştırılmalarına, komite ve kurul toplantılarından izlenecek yönteme ve komite, kurul ve diğer yetkililer tarafından kullanılacak yetkilere ve yapılacak görevlere ilişki-n kurallar öngörebilir," şeklindeki düzenlemeye istinaden, Bakanlar Kurulu tarafından yapılan Tüzük'te Komite Seçiminin nasıl yapılacağı ve Komite Üyelerinin kimler olabileceği, Tüzüğün 39. ve 40. maddesinde belirlenmiştir. Bu maddeler sırasıyla şöyledir:
-

"KOMİTE SEÇİMİ

39. (1) Komite, Mukayyid tarafından bu maksad için
çağrılan ve her üç senede bir kere toplanan
bir genel kurul toplantısında seçilir. Komite
üyeleri yeni komite seçilinceye kadar-
mevkilerini işgal eder ve tekrar seçilmeye
hakları vardır.
Ancak, Mukayyid tarafından veya Mukayyidin