-D.7/2003 YİM 103/98

Yüksek İdare Mahkemesinde
Anayasanın 152. Maddesi Hakkında.
Mahkeme Heyeti: Mustafa H. Özkök, Şafak Öneri, Necmettin Bostancı.
Davacı: Gül Öztek, Bolu Sokak, 9/1, Küçük Kaymaklı, Lefkoşa

ile --

Davalı: 1. KKTC. Başsavcılığı, Lefkoşa
2. KKTC. Bakanlar Kurulu, KKTC Başsavcılığı
vasıtası ile, Lefkoşa
3. Polis Genel Müdürlüğü, KKTC Başsavcılığı
vasıtası ile, Lefkoşa
4. Muhaceret Polisi Müdürlüğ-ü, KKTC Başsavcılığı
vasıtası ile, Lefkoşa
5. Çalışma ve İskân Bakanlığı, KKTC Başsavcılığı
vasıtası ile, Lefkoşa
6. Şehir Planlama Dairesi Müdürlüğü, KKTC
Başsavcılığı vasıtası ile, Lefkoşa

- A r a s ı n d a.

Davacı namına: Avukat Abdurrahman Şeref ve Avukat Emine Erk
Davalılar namına: Başsavcı Yardımcı Muavini Müjgan Irkad.

-----------------

K A R A R

Mustafa H. Özkök: Davacı, dosyalamış olduğu işbu davasında- Davalıların 24.3.1998 tarihinde almış olduğu ve Davacının bilgisine 25.3.1998 tarihinde gelen ve Mahkeme kararı olmaksızın 25.3.1998 - 1.4.1998 tarihleri arasında KKTC'den çıkışını yasaklayan ve/veya engelleyen ve/veya kısıtlayan idari karar ve/veya işlem-in geçersiz ve/veya kanunsuz ve/veya etkisiz ve/veya yoklukla malül olduğu ve/veya hiçbir etkisi olmadığına dair emir ve/veya hüküm talebinde bulunmuştur. Talep Takririnin olgular bölümünde ise özetle,

Davacının KKTC vatandaşı olduğunu, kişisel amaç-lar ve/ veya bir davet üzerine İngiltere'ye ziyaret amacıyle 25.3.1998 tarihinde Ercan'dan uçmak üzere geçerli bir bilet temin ettiğini, tasarrufunda KKTC pasaportu olduğunu ve İngiltere Yüksek Komiserliğinden 19.3.1998 tarihinde vize temin ettiğini, 25.3.-1998 tarihinde Ercan Hava Limanında uçuş için işlemlerini yaptığını ve bagajlarını teslim edip boarding card alıp valizlerini uçağa koymak üzere teslim ettiğini, bu işlem-lerden sonra Muhacerette görevli polis önünde yapılan pasaport kontrolünde polis memu-ru tarafından kendisine 25.3.1998 - 1.4.1998 tarihleri arasında çıkışının yasaklanmış olduğunun söylendiğini, sebebini sorduğunda ise gerek polis memuru gerekse amirinin yurt dışına çıkışının engellenmesi ile ilgili izahat veremediği gibi herhangi bir Mahk-eme kararı da ibraz edemediğini, polis memuru tarafından çıkışının engellenmesi işleminin Başsavcılıktan kaynaklanabileceğinin belirtilmesi üzerine Başsavcılık ile temas kurmaya çalıştığını ancak muhatap bulamadığını ve netice itibarıyle herhangi bir Mahke-me kararı olmaksızın seyahat özgürlüğünün engellenip yurt dışına çıkamadığını belirterek davadaki işlemi doğrultusunda hüküm verilmesini talep etmiştir.

Davalıların adına müdafaa dosyalayan Başsavcılık ise müdafaalarında öncelikle iki ön itiraz ileri- sürmüştür. Birinci ön itiraz Davacının meşru menfaatinin hem dava açıldığında hem de davanın işitilme aşamasında mevcut
olması gerektiğini, başvuruya konu kararın ise 1.4.1998
tarihinde yürürlükten kalktığı için dava açıldığı tarihte uygulanabilir bir ka-rar olmadığından Davacının meşru menfaatının kalmadığını belirterek davanın ileri götürüleme-yeceğini ileri sürmüştür.

İkinci iptidai itiraz ise Davacının Kaza Mahkemesinde hukuk davası açtığı nedeniyle işbu davayı açamayacağı yönündedir.

Mü-dafaaya devamla Davacının benzeri durumdaki bazı kamu görevlileri ile birlikte 27-28.3.1998 tarihleri arasında Brüksel Kadınlar Grubu adı altında Londra'ya yapılacak ziyarete ve/veya politik toplantıya katılma kararı verdik-lerini, toplantıyı düzenleyen ül-ke yetkililerinin biletlerini temin ettiğini, Davacının bu maksatla 12.3.1998 tarihinde
izin talebinde bulunduğunu, ancak Davacının yürütmekte olduğu projenin bitirilebileceğini düşünerek amiri tarafından talebinin 3 hafta sonraya ertelendiğini ve dolayıs-ıyle izin talebinin reddolunduğunun Davacıya şifahi olarak bildiril-diğini, Davacının izinsiz diğer bazı kamu görevlileri ile birlikte yurt dışına gitmeye teşebbüs edeceklerini öğrenmesi üzerine Başbakanlık tarafından çıkışlarının önlenmesi için Başsavcılı-ktan talepte bulunulduğunu, Başsavcının da 23.3.1998 tarihli yazıyı ekindeki liste ile Emniyet Genel Müdürlüğüne
göndererek listedeki şahısların yurt dışına gitmeye teşebbüs etmeleri halinde çıkışlarının önlenmesi gerektiğini ve gerekli işlemlerin yapılmas-ını talep ettiğini, bu nedenle Davacının 25.3.1998 tarihinde Ercan Havaalanında çıkışının engellen-diğini, kamu görevlisi olan Davacının Kamu Görevlileri Yasasına uymak mecburiyetinde olduğunu, engellenmesinin bir ceza değil Yasaya uymak için bir tedbir ol-duğunu, keza disiplin suçu işlenmesinin önlenmesi gayesi ile 1.4.1998'e kadar çıkışının yasaklandığını ileri sürmüştür.

Davanın duruşması yapılmıştır. Duruşmaya başlamadan önce Davacı, Davalı No.(2), (5) ve (6) aleyhindeki davalarını ileri götürme-yeceğini beyan etmiş ve sadece Davalı No.(1), (3) ve (4) aleyhindeki davayı ileri götürmüştür. Davanın duruşması sırasında taraflar 1'den 16'ya kadar işaretli evrakları emare olarak ibraz etmişlerdir. Keza Davacı bizzat şahadet vermiş başka tanık çağırma-mıştır. Davalı taraf ise 1 tanık dinlet-
miştir.

Davacı verdiği şahadetinde özetle, kamu görevlisi olduğunu, İngiltere'de düzenlenen bir toplantı için davet aldığını, bu davete icabet etmek için 12.3.1998 tarihinde 23.3.1998 - 27.3.1998 tarihleri -arasında 5 gün gaybubet
izni talep ettiğini, izninin önce onaylandığını, bu nedenle gerekli vizeyi aldığını, 20.3.1998 tarihinde ise izninin onaylanmadığının ve/veya 3 hafta sonraya ertelendiğinin kendisine bildirildiğini, 25.3.1998 tarihinde Ercan Havaal-anına çıkış için gittiğini, bir grup olduklarını,
bilet işlemlerinden sonra Muhaceret polisi tarafından gruba dahil olan kamu görevlilerinin çıkışlarının yasak olduğunun söylenerek yurt dışına çıkışlarının önlendiğini, kamu görevlisi olmayan arkadaşlarını-n ise yurt dışına gittiklerini,
Mahkeme kararı olmaksızın seyahat özgürlüğünün kısıtlandığını ileri sürerek davadaki talebini yinelemiştir.

İstintakında ise esas sorgulamasında söylediklerini tekrarlamıştır.

Davalı Tanığı Sevim Altan şahadeti-nde özetle, halen emekli olduğunu, 1998 yılında ise Şehir Plânlama Dairesinde Müdür Muavini Vekili olarak görev yaptığını, müdür olmadığı için müdüre de vekâlet ettiğini, Davacının 12.3.1998 tarihinde izin dilekçesi ile 5 gün izin talep ettiğini, iş yoğunl-uğu nedeniyle iznini 3 hafta sonraya ertelediğini ve Davacıya
izin talebini reddettiğini şifahi olarak söylediğini, 20.3.1998 tarihinde ise Davacının davetiye ibraz ederek
düğüne gitmek istediğini belirttiğini ancak yine izninin reddedildiğini, izin dile-kçesi üzerindeki notların 12.3.1998 ve 20.3.1998 tarihlerinde kendisi tarafından düşüldüğünü belirtmiştir.

İstintakında ise esas sorgulamasında söylediklerini tekrarlamıştır.

Duruşmanın tamamlanmasını müteakip taraflar hitaplarını yapmıştır-. Davacı Talep Takririndeki iddialarını tekrar-layarak talebinde ısrarlı olduğunu belirtmiştir.

Davalı taraf da Müdafaa Takririnde ileri sürülen iddiaları yineleyerek davanın reddedilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Sunulan şahadet, ibraz olu-nan emareler ve dosya tetkikinden sonra meselenin olgularının kısaca şöyle
olduğu anlaşılmaktadır.

Davacı kamu görevlisi olup İngiltere'de düzenlenecek
bir toplantıya katılmak için aldığı bir davet üzerine çalıştığı daire müdürlüğüne 12.3.1998 t-arihli Emare 2
izin dilekçesi ile yaptığı müracaatında yurt dışında geçirilmek üzere 23.3.1998 ve 27.3.1998 tarihine kadar
5 gün izin talebinde bulunmuş, izin verildiği düşüncesi
ile Emare 3 gerekli vizeyi temin etmiş ancak Emare 6, 20.3.1998 tarihli y-azı ile izninin onaylanmayıp 3 hafta sonraya ertelendiğinin kendisine bildirildiği, 25.3.1998 tarihinde ise yurt dışına gitmek üzere Ercan Havaalanına gittiği ve bilet kontrolü yapıldıktan sonra Muhaceret Polisinin pasaport kontrolü sırasında Davacının bil-gisayar-daki kayıtlara göre yurt dışına çıkışının yasaklandığı
nedeniyle Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti dışına çıkışının engellendiği anlaşılmaktadır.

Bu işlemin nasıl gerçekleştiğine gelince, Emarelerin incelenmesinden Başbakanlık Müsteşarı tarafınd-an Başsavcılığa gönderilen Emare 10 yazılı talep ışığında olayın Başsavcılığın Emniyet Genel Müdürlüğüne yazdığı ve Emare 11 olarak ibraz edilen talimat evrağı ışığında vukua geldiği görülmektedir.

Başbakanlık tarafından Başsavcıya gönderilen Emare- 10 yazı şöyledir:

"Sayı: BB/12/76/12
Konu: Yurt Dışına Çıkışın
Engellenmesi Hk. Lefkoşa, 23.3.98

KKTC Hukuk Dairesi
Lefkoşa.

Ekte adı ve soyadı belirtilen Kamu Görevli-
lerinin,- Kurumları ile yapılan temasta, bağlı
bulundukları kurumdan izin almaksızın yurt
dışına gitmek üzere hazırlık yaptıkları öğrenil-
miştir. Bilindiği üzere bu gibi davranışlar
Kamu Görevlileri Yasasına aykırı olup haklarında
di-siplin işlemlerinin yapılmasını da gerektirmek-
tedir.

Bu nedenle ilgili şahısların yurt dışına
çıkışlarının engellenmesi için gerekli girişimin,
tarafınızdan yapılmasını aldığım talimata atfen
saygı ile arz ederim.

- Mustafa T. TOKAY
Müsteşar"

Başsavcının Emniyet Genel Müdürlüğüne gönderdiği Emare 11 yazı ise şöyledir:
"SAV-SAYI:PGM/98 Tarih:23 Mart 1998
TEL :2286616-
FAX :2286571
KONU :Yurt dışına çıkmak isteyen
kamu görevlileri hk.

Sayın Atilla Sav,
Polis Genel Müdürü,
Lefkoşa.

İlgi:Başbakanlıktan alınan 23.3.1998
tarih ve BB/12/76-/12 sayılı yazı.
--------------------------------

İlgi yazı gizli olarak tarafıma gönderil-
miştir. Yazının bir sureti ile ekteki listeyi
size gönderiyorum. Listede isimleri görülen
konu şahısların yurt dışına -izinsiz olarak
gitmeleri mümkün değildir. Bu nedenle izinsiz
olarak yurt dışına gitmeye teşebbüs etmeleri
halinde çıkışlarının men edilmesi için bun-
ların stop liste alınmalarını ve yurt dışına
çıkışlarının önlenmesi için ge-rekli işlemlerin
yapılmasını rica eder, saygılar sunarım.

Akın A. Sait
K.K.T.C. Başsavcısı."

Sunulan emarelerden ve Sayın KKTC Başsavcısının Emniyet
Genel Müdürlüğüne gönd-erdiği Emare 11 yazıda "ilişik listede isimleri görülen konu şahısların yurt dışına izinsiz olarak gitmeleri mümkün değildir" denmektedir. Önümüzde Başsavcının yazısından sonra Emniyet Genel Müdürünün ne tür bir işlem ve/veya işlemler yaptığı hususunda şa-hadet ve/veya emare yoktur. Keza 25.3.1998 tarihinde Davacıya "Emniyet Genel Müdürünün talimatı ile çıkışı yasaklanmıştır" denmemiştir. Sadece sebebini bilmedikleri bir nedenle çıkışının yasak-landığı söylenmiştir ve Başsavcılığın ilgili olabileceği yön-ündeki bilgi ışığında Davacı Başsavcılıkla temasa geçmeye çalışmış ise de Başsavcılığa ulaşamadığı şahadetinden anlaşılmaktadır.

Tüm yukarıda söylenenler dikkate alındığında yurt
dışına çıkışın engellenme işleminin Başbakanlık Müsteşarının 23.3.199-8 tarihli KKTC Hukuk Dairesi Lefkoşa'ya yazılan ve ekte listede isimleri yazılı kişilerin (Davacının ismi de mevcuttur) yurt dışına çıkışının yasaklanması talebinde bulunulan yazısı ışığında KKTC Başsavcısının Emare 11 yazısı
ile listenin Emniyet Genel Mü-dürlüğüne iletilmesi ve İlgili Kişilerin yukarıda belirtilenler ışığında stop listeye alınıp çıkışlarının yasaklanması için işlem yapılması talebi üzerine bu davadaki Davacı ile ilgili gerekli işlemin yapılarak Davacının çıkışının yasaklandığı anlaşılmakta-dır.

Bu davada karar verilecek hususun Davacının 25.3.1998 tarihinde Ercan Havaalanından yurt dışına çıkışının yasaklanmasının anayasa ve yasalara uygun olup olmadığı,
diğer bir deyişle, kamu görevlisi olan Davacının izinsiz
yurt dışına çıkışının- önlenmesinin yasal olup olmadığıdır.
Bu soruya cevap bulmak için Anayasamızda ve yasalarımızdaki
mevcut yasal durumu incelememiz gerekir.

Seyahat özgürlüğü ile ilgili Anayasanın 22. maddesi şöyledir:

"Gezi ve Yerleşme Özgürlüğü
Mad-de 22.
(1) Her yurttaş, gezi özgürlüğüne sahiptir,
bu özgürlük ancak ulusal güvenliği sağlama
ve salgın hastalıkları önleme amaçlarıyla
ve yasa ile sınırlanabilir.
(2) Her yurttaş, dilediği yerde yerleşme
özgür-lüğüne sahiptir, bu özgürlük, ancak
ulusal güvenliği sağlama, salgın hastalıkları
önleme, kamu mallarını koruma, sosyal,
ekonomik ve tarımsal gelişmeyi ve sağlıklı
kentleşmeyi gerçekleştirme zorunluluğuyla
-ve yasa ile sınırlanabilir.

(3) Her yurttaş, yurda girme ve çıkma özgürlüğüne
sahiptir. Yurt dışına çıkma özgürlüğü yasa
ile düzenlenir.
(4) Hiçbir yurttaş, isteği dışında Devlet sınırları
dışına çıkarılamaz ve -aynı şekilde girmekten
alıkonulamaz."

Kamu görevlilerinin izin hakkını düzenleyen 7/79 sayılı Yasanın 106. maddesi ise şöyledir:

"106. (1) İzin, her kamu görevlisinin hakkıdır ve
her kamu görevlisi yılda en az on beş gü-n
izin kullanma zorundadır. Bağlı bulunduğu
kurum, bu hakkın kullanılmasını sağlamak
amacıyla gerekli düzenlemeyi yapmakla
yükümlüdür.
(2) İki yıldan az hizmeti bulunan kamu görevli--
lerinin her tamamlanmış hizmet aylarına
karşı iki buçuk gün, iki yıldan daha fazla
hizmeti bulunan kamu görevlilerinin ise,
her tamamlanmış hizmet aylarına karşı üç
buçuk gün izin -hakları vardır.
(3) İki yıla kadar hizmeti olanların kazanmış
oldukları izin, toplam 32 günü aşmamak ko-
şuluyla, herhangi bir hizmet yılı için 16
güne kadar, iki yıldan fazla hizmeti olanla-
- rın kazandıkları izin, toplam 84 günü
aşmamak koşuluyla herhangi bir hizmet yılı
için 28 güne kadar biriktirebilir.
Ancak iki yıla kadar hizmeti olanların
kazandıkları izin toplamı 32 g-üne ve iki
yıldan fazla hizmeti olanların kazandıkları
izin toplamı 84 güne geldiği zaman izin
biriktirilmez. 84 günün üzerinde kazanılan
izinler kazanıldığı takvim yılı içinde
kul-lanılır.
(4) Üç iş gününden daha uzun bir süre izin
alındığı takdirde, bu izin süresi arasına
giren resmi tatiller ve hafta sonu tatilleri
de kamu görevlisinin izninden sayılır.
(5) Kamu g-örevlileri, yıllık izin haklarını ya
tümüyle bir defada veya ayrı ayrı dönem-
lerde kullanabilirler. İzin kullanım
zamanı, kamu görevlilerinin bağlı bulun-
dukları kurumlarda düzenlenir.
- (6) Kamu görevlisi yıllık izin hakkını, izin
başvurusunda belirtmek koşuluyla yurt
içinde veya yurt dışında kullanabilir.
Kamu görevlisi yıllık izin hakkını
kullandığı sırada geri çağrılma- nedeniyle
uğrayacağı maddi zararlar kurumlarınca
giderilmek koşuluyla ancak aşağıdaki
durumlarda geri göreve çağrılabilir, aksi
takdirde çağrılamaz:

(a) Görevini doğrudan doğruya kendisinin
- yerine getirmesine zorunluluk olması
halinde,
(b) Görevi ile ilgili tanıklık yapmasının
veya Kurumunu temsil etmesinin zorunlu
olduğu hallerde.

(7) İzin hakkının kullanımı ile ilgili usul ve
esaslar, Bakanlar Kurulun-ca çıkarılacak bir
tüzükle düzenlenir.
(8) Bu madde amaçları açısından yıl, takvim
yılını anlatır."

Anayasanın 22. maddesinin (3). fıkrasında her yurttaşın
yurda girme ve çıkma özgürlüğüne sahip olduğu belirt-ilmek-tedir. Yurt dışına çıkma özgürlüğünün ise yasa ile düzenleneceği öngörülmektedir. Ancak bugüne kadar böyle
bir yasal düzenlemenin yapılmadığı sunulan şahadet ve
yapılan beyanlardan anlaşılmaktadır. 7/79 sayılı Kamu Görevlileri Yasasının 106. mad-desi "izin hakkı ve yıllık izinlerin düzenlenmesi" kenar başlığını taşımaktadır. Aynı maddeden de anlaşılacağı gibi izin hakkının kullanılmasının esas ve usullerinin Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılacak
bir tüzükle düzenleneceği öngörülmektedir. Anaya-sal ve
yasal durumu incelediğimizde Davacının talebi Anayasada
temel hak ve özgürlükler arasında yer alan seyahat özgürlüğünün Anayasanın 22. maddesinin (3). fıkrasında öngörülen yurt dışına giriş ve çıkış hakkının 25.3.1998 tarihinde engellendiği ve meş-ru menfaatının zedelendiği cihetle yine Anayasanın 152. maddesi gereğince huzurumuzdaki davayı açma hakkı olduğu anlaşılmaktadır.

Şimdi Davalıların ileri sürdüğü, Davacının meşru
menfaati olmadığı yönündeki iddialarını inceleyelim. Genel prensi-p ve Anayasamızın 152. maddesinde belirtildiği gibi idari karar ve işlemler ile ihmaller yargı denetimine tabi tutulmaktadır. Anayasamızda belirtilen bu husus hukuk
devleti ve hukukun üstünlüğü ilkesi ile uyum içindedir.

Anayasamızın 152. maddesin-in (1), (2) ve (3). fıkraları
şöyledir:

"Madde 152.
(1) Yüksek İdare Mahkemesi, yürütsel veya
yönetsel bir yetki kullanan herhangi <