-D.30/95 YİM 10/93

Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Taner Erginel, Mustafa H. Özkök, Gönül Erönen

Müstedi: Dr. Öztekin -Öztekiner c/o 23, Sarayönü Sokağı, Lefkoşa.
ile
Müstedaaleyh: 1. Bakanlar Kurulu vasıtasıyle Kuzey Kıbrıs Türk
Cumhuriyeti, Lefkoşa.
2. Kamu Hizmeti Komisyonu vasıtasıyle Kuzey Kıbrıs Türk
Cumhuriyeti, Lefkoşa.
- A r a s ı n d a.

Müstedi namına: Avukat Kıvanç M. Rıza.
Müstedaaleyhler namına: Başsavcı Yardımcısı Muavini Mehmet Ali Şefik.

H Ü K Ü M

Taner Erginel: Mahkeme hükmünü Sayın Gönül Erönen okuyaca-ktır. Bu kararı daha önceden okuma fırsatı buldum ve kararın sonucuna katılırım. Mahkeme huzurunda yetrince tartışılmamış kamu yararı ve maksat unsuruna ilişkin olarak belirtilenler hakkında herhangi bir görüş beyan etmemeyi tercih ederim.

Mustafa H. Özkö-k: Sayın meslektaşımın okuduğu kararı daha önceden okuma fırsatı buldum. Heyet Başkanının söylediklerine bağlı olarak neticeye ben de katılırım.

Gönül Erönen: Bütün ilgili zamanlarda Müstedi Dr. Burhan Nalbantoğlu Devlet Hastahanesinin Başhekimi idi. Konu- hastahanede yer alan bir sağlık raporu yolsuzluğuna methalder olduğu iddiası ile Müstedi aleyhine 7/79 sayılı Kamu Görevlileri Yasasının 102. maddesi uyarınca disiplin soruşturması başlatılmış ve soruşturmanın sonuçlanmasına değin 15.7.1992 tarihinden iti-baren geçici olarak görevinden el çektirilmiştir. Disiplin soruşturması tamamlanmıştı, ancak bunun sonucunda Müstedi aleyhine gerek cezai gerekse disiplin suçu ithamında bulunulmamıştır. Buna rağmen Müstedi görevine iade edilmemiştir. Müteakiben Sağlık Bak-anlığının 6 Ekim 1992 tarihli önergesi üzerine Bakanlar Kurulu E-1117-92 sayı, 4.11.1992 tarihli bir karar ile Müstedinin mecburi emekliye sevk edilmesi için Kamu Hizmeti Komisyonuna öneride bulunmuştur. Mahkemeye ibraz edilmeyen konu Bakanlar Kurulu karar-ı Müstedinin bilgisine 6.11.1992 tarihinde gelmiştir. Kamu Hizmeti Komisyonu Başkanı tarafından P5216 sayı 30.11.1992 tarihli yazı ile (Emare 17) Müstediye Değiştirilmiş şekli ile 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının 9(1) maddesi uyarınca 1.12.1992 tarihinden -itibaren mecburi emekliye sevk edilmesine karar verildiği bildirildikten sonra Müstedi gerek Bakanlar Kurulunun E-1117-92 sayılı ve 4.11.1992 tarihli kararının ve gerekse Kamu Hizmeti Komisyonunun P5216 sayılı 30.11.1992 tarihli kararının hükümsüz ve etkis-iz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramıyacağına karar verilmesi için başvuruda bulundu.

26/77 sayılı Emeklilik Yasasının 9. Maddesinin (1). fıkrası aynen şöyledir:-

"Herhangi bir yasa veya bu maddenin diğer fıkralarındaki kurallar saklı kalmak koşulu- ile, hak sahiplerinin mecburi emekliye ayrılma yaşı altmışıncı yaştır.
Ancak Bakanlar Kurulunun önerisi üzerine Kamu Hizmeti Komisyonu, bir hak sahibini elli yaşını doldurduktan sonra herhangi bir zaman mecburi emekliye sevkedebilir. Böyle bir hak sahibin-in, emeklilik hakkı kazandıran mevcut hizmet süresine, altmışıncı yaşı dolduracağı zamana kadarki süre eklenir ve emeklilik işlemi bu süre üzerinden hesapalnır." ....

-Müstedinin iddiasına göre esas emekliye sevk edilmesine neden olan başvuru konusu kararlar, Çalışma ve Sağlık Bakanlığı ile kendisi arasında yer alan ve gazetelere yansıyan sürtüşmeler nedeni ile bir nevi disiplin işlemi gibi veya disiplin işlemi mahiyeti-nde alınmıştır. Müstedaaleyhler ilgili yasa maddesi altında yetkilerini kullanırken gerekçe göstermesi gerekmiyor ise de bu yasa kuralları sadece kamu yararını gözeterek kullanabilirdi. Halbuki söz konusu yetki bu meselede sürtüşmelerden dolayı Müstediyi c-ezalandırmak niyetiyle kötüye kullanılmıştır, başvuru konusu kararalar yasal dayanaktan yoksun, geçerli olmayan veya keyfi kararlardır ve bu kararalar alınırken Müstedaaleyhler yasal yetkilerini aştılar veya kötüye kullandılar.

Müstedaaleyhleri temsil e-den savcının iddialarına göre ise, Yönetimin Müstediye uyguladığı mecburi emeklilik işlemi nedeni ile herhangi bir gerekçe gösterme zorunluluğu yoktur, konu mecburi emekliye sevk işlemi ilgili yasanın ilgili maddesi tahtında usulüne uygun bir şekilde yapıl-mış ve disiplin işlemi ile hiçbir ilgisi yoktur.

Başvurunun duruşması sırasında sadece Müstedi Dr. Öztekin Öztekiner şahadet vermiş ve daha sonra taraflar Mahkemeye hitap etmişlerdir.

Müstedi yukarıda aktarılan ve özeti verilen olgularla ilgili Mahkeme-ye şahadet sunmuştur. Müstedi Emare 7 Başsavcılık Dairesinin yazısının da kendi iddialarını desteklediğini, disiplin soruşturması neticesinde aleyhine herhangi bir disiplin işlem veya suç isnadında bulunulmamasının haklılığını ortaya koyduğunu belirtmiştir-. Görevine neden iade edilmediği konusunda Bakanlığa yazmış olduğu Emare 9 ve Emare 10 yazılarla ilgili olarak Müstedi konuyu Kamu Hizmeti Komisyonu Başkanı Raif Birman ile konuştuğunu bu konuşma sonrası yıllık izinlerini kullanarak tekrar başhekimlik göre-vine döndüğünü ve göreve başladığı bir sırada Çalışma ve Sağlık Bakanlığının kendisine 20 Ekim 1992 tarihinde gönderdiği Emare 12 yazı ile 7/79 sayılı Kamu Görevlileri Yasasının 102. maddesi uyarınca görevden geçici olarak uzaklaştırıldığını öğrendiğini, b-unun akabinde Emare 13 gazetede Sağlık Bakanının "Öztekin Öztekiner'in gazetedeki yayınlarından sonra hastahaneye dönmesi söz konusu olamazdı" sözlerinin yer aldığını, Emare 14 ile Kamu Hizmeti Komisyonundan mecburi emekliye sevk edilmesi söz konusu olması- halinde kendisine önceden söz hakkı tanınmasını istediğini, Kamu Hizmeti Komisyonunun Emare 16 yazı ile bu aşamada kendisini dinlemeye gerek görmediğini belirterek 30.11.1992 tarihinde mecburi emekliye sevk edildiğnin kendisine duyurulduğunu ifade etmişti-r. Müstedi şahadeti sırasında özetle ve başka şeyler yanında, 25 senelik meslek hayatında hiçbir vukuatı bulunmadığını, verilen görevleri yerine getirdiğini, olaydan önce Sağlık Bakanı ile arasında sürtüşme olmadığını, ancak Emare 19, 20, 21, 22 ve Emare 2-3'de görülen yazışmalar ve gazete sütunlarında yer alan ilgili dönemin Sağlık Bakanı Ertuğrul Hasipoğlu ile arasında olaydan dolayı yaratılan gerginlik neticesinde başlayan sürtüşme nedeni ile mecburi emekliye sevkinin kasıtlı yapıldığını, şeref ve haysiye-tini "iki paralık" ederek, çeşitli spekülasyonların çıkması ile gerginliğin daha da arttığını, Bakanlığın kendisine saldırdığını, taciz ettiğini ve devamlı surette provoke ettiğini beyan etmiştir. Mecburi emekliye sevk edildiği tarihte beş sene daha çalışm-a süresi olduğunu, beş senenin hitamında ayrılmış olsa idi bugünden daha az bir menfaat temin edeceğini kabul ettiğini ve davadaki haklarına halel gelmeksizin almış olduğu emekkilik ikramiyesinin başvurusunda başarılı olması halinde geri vereceğini belirtm-iştir.

Müstedi lehine Mahkemeye hitap eden avukat, Kamu Hizmeti Komisyonunun gerekli görmesi halinde Emeklilik Yasasının 9(1) maddesi tahtında kamu yararına ve kamu huzuru ve düzeni için mecburi emekliye sevk işleminin uygulanabileceğini belirtmiştir. Ge-rek Yüksek İdare Mahkemesinin YİM/İstinaf 22/87 (D.10/88) sayılı kararına gerekse Anayasa Mahkemesinin 6/93 (D.4/94) sayılı davadaki kararına saygılı olduklarını, esas yakınma konularının "mecburi emekliye sevk işlemi" olmadığını, Müstedaaleyhlerin bu yasa- kuralları tahtında yetkilerini Müstediyi cezalandırmak amacı ile kötü niyetle kullandığını ve esas yakınma konusunun bu hususa dayandığını bu nedenle başvuru konusu kararın iptal edilmesi gerektiğini beyan etmiştir. Keza Müstedinin bu savı şahadetle özetl-e şöyle desteklenmektedir:- Sağlık Bakanlığı Emare 11 önersinde başka değişikliklerin yanı sıra Başhekimin de değişmesi gerektiğini belirtmiştir. Ancak Müstedinin görevden alınmasından başka herhangi bir değişiklik yapılmamıştır. İdari organ olan Kamu Hizm-eti Komisyonu, Bakanlar Kurulunun önerisi üzerine görevini icra ederken araştırma yapmamış, Müstediyi mecburi emekliye sevk etmezden önce kendisine söz hakkı vermemiştir. Müstedi, Sağlık Bakanlığının önerisi üzerine Kamu Hizmeti Komisyonu önünde karar alı-nmazdan önce bazı yollarla tehdit edildiğini, kendisine kötülük yapılarak şerefini zedeleyerek, gazetelerde neredeyse "davul çala çala" mecburi emekliye sevk edildiğini ileri sürmüştür.
-
Müstedaaleyhler adına Mahkemeye hitap eden Savcı ise başvuru konusu kararın, 26/82 sayılı Yasa ile tadil edilen 26/77 sayılı Yasanın 9(1) maddesi şart bendi gereğince alınmış bir karar olduğunu, yapılan tadilâtlar sonucu emcburi ememkiye sevk yetkisini -doğrudan Bakanlar Kurulu yetkisine girdiğini daha sonra bu yetkinin Anayasaya aykırı odluğu ileri sürülüp Anayasa Mahkemesi tarafından 21/80 D.3/81 sayılı başvuru neticesinde verilen karar ışığında konu yetkinin yeniden 26/82 sayılı tadilât ile Bakanlar Ku-rulundan alınıp Kamu Hizmeti Komisyonuna verildiğini, benzeri bir konunun 26/77 sayılı Yasanın 9(1) maddesi ile ilgili olarak YİM 65/86 (D.6/87) sayılı kararda ele alındığını YİM/İstinaf 22/87 (D.10/88)'de ise istinafın görüşüldüğünü, bu başvuruda yer ala-n benzeri savlar, YİM 65/86'da da sunulmuş olmasına rağmen YİM/İstinaf 22/87'de karara bağlandığını, Mahkemenin yasal düzenleme olması halinde herhangi bir gerekçe gösterme zorunluluğu olmadığını vurguladığını, ilgili maddenin herhangi bir gerekçe veya ned-en göstermeden Kamu Hizmeti Komisyonuna geniş takdir yetkisi verdiğini, bu hususun ise 26/77 sayılı Yasanın 9(1) maddesinin makul okunuşu ile anlaşıldığını iddia etmiştir.
YİM İstinaf 22/87 (D.10/88) sayfa 4-5'de 26/77 sayılı Yasanın 9(1) maddesi şöyle ir-delenmiştir:-

"Yukarıda alıntısı yapılan yasa maddesinin içeriği iyice tetkik edilirse şart bendi uyarınca işlem yapılması halinde Kamu Hizmeti Komisyonu İlgili Kişiyi emekliye sevkedebilir ve bunun için belirli bir sebebe dayanıklık etmesi gerekmez. Her -ne kadar da yasa maddesi herhangi bir sebep gösterme mecburiyetinde olmadığını açık bir şekilde belirtmiyorsa da ilgili maddenin makul bir okumaya tabi tutulmasıyle kaçınılmaz sonucun bu olduğu açıktır. Emeklilik yasasının diğer bazı kuralları ile karşılaş-tırıldığında sözü edilen 9(1) maddesi uyarınca alınacak kararlarda gerekçe aranmayacağı hususu kendiliğinden ortaya çıkar. Şöyle ki: Sözü edilen Yasanın 8(1)(ç) maddesine göre Kamu Hizmeti Komisyonu, kamu hizmetlerinde etkinlik veya tasarruf sağlamak amacı-yle bağlı olduğu idare veya kuruluşu reorganizasyonunu, kaldırması veya başka bir daire veya kuruluşa bağlanması gerekçesine dayanarak Bakanlar Kurulunun önerisi üzerine mevzuatın yetki verdiği durumlarda, bir kamu görevlisini mecburi emekliye sevkedebilir-. Keza aynı maddenin (f) bendi bir hak sahibinin kamu görevi veya işgal ettiği mevki ile bağdaşmayan ve devlet bütçesinden ödenecek emeklilik hakkı olmayan başka bir göreve atanması sonucu kamu yararı yönünden gerekli olduğu hallerde emekliye sevk edilebil-eceğini öngörmektedir.

Yukarıda örnek olarak verilen iki kural bir kamu görevlisinin isteği dışında emekliye ayrılmasını bir takım nedenlere bağlamıştır. Halbuki yukarıda alıntısı yapılan 9(1) maddesi altında bir kamu görevlisinin mecburi emekliye sevk e-dilmesini herhangi bir nedene dayandırmamıştır. Yasa koyucu yukarıda sözü edilen 9(1) maddesinde öngörülen mecburi emekliye sevk etmeyi bir takım neden veya koşullara bağlamak istemiş olsaydı 8(1)(ç) ve 8(1)(f) maddelerinde olduğu gibi benzer bir yasal düz-enlemeyi yapabilirdi. Bu yapılmadığına göre Yasanın 9(1) maddesinin öngördüğü durumlarda herhangi bir gerekçesinin gösterilmemesine cevaz verildiğinin kabulu gerekir."

Her yönetsel işlemin genel amacı kamu yararı olduğuna göre Yönetimin kamu yararı dışın-da bir amaç gütmesi hukuka aykırıdır. Devletin hukuka bağlılığı diğer bir ifadeyle, devlet düzeninde hukukun üstünlüğü, devlet güçlerini ellerinde tutan organların, bunlar içinde de özellikle İdarenin, kukuk kurallarına saygılı olması ile mümkündür. Aslınd-a hukuk devletinde İdare, bütün faaliyetlerinde keyfilikten kaçınmak, takdir yetkisini aşmamak zorunadır. Bu hususta Danıştay Dergisi sayı 12 - 13 sayfa 46'da şöyle denmektedir:-

". idarenin yargısal denetimi, Hukuk Devleti anlayışının soyut bir biçimde b-enimsenmesinden değil, devlet düzeninden hukukun üstünlüğüne ihtiyacın bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır."

Huzurumuzdaki meselede gerekçe verme zorunluğunu yasal olarak olmadığını teslim etmekle birlikte Müstedi, Yönetime verilen ve Yönetimin kullandığı- yetkinin müstediyi cezalandırma saiki veya amacı ile kullanıldığı yani yasa maddesinin amacının saptırıldığı iddiasındadır. Bunu da gerek Mahkemeye sunduğu şahadet gerekse emarelerle kanıtlamaya çalışmıştır.

Müstedi başvuru konusu kararda Yönetimin gere-kçe verme zorunluluğu olmadığını kabul ettiği halde bununla birlikte ileri sürdüğü iddiaların herhangi bir çelişki yaratıp yaratmadığına bakmak gerekir. Müstedi avukatının esas iddiası Müstedaaleyhin kamu yararı ve kamu huzuru gözetmeksizin, sırf kişisel s-ürtüşmeden kaynaklanan bir sebepten dolayı, yasanın verdiği yetkileri "male fide", kötü niyetli bir amaç veya maksat için kullandığı ve bu nedenle hukuka aykırı olduğu nedeniyle iptal edlmesi gerektiği şeklindedir. Bir başka deyişle alınan kararın maksat y-önünden hukuka aykırı olduğu cihetle iptal edilmesi gerektiği göürşündedir.

İlgili Yasanın 9(1) maddesinin verdiği yetkiler ve tanıdığı gerekçe verme ayrıcalığı ile, bu yetkilerin amacına uygun kullanıp kullanılmadığı hususları ayrı ayrı telakki edilmesi- gerekir kanaatindeyim. Yönetimin 9(1) maddesindeki yetkisini hukuka aykırı bir amaçla kullandığı açıkca ve ihtimale yer verilemden ispatlandığı hallerde hukukun üstünlüğü prensibini gözeterek yargı bu gibi durumlara müdahale edebilmelidir. Bir yerde bu mü-dahale Yönetim üzerinde yargı denetimi sağlayan bir araç olarak kabul edilmelidir.

6/93 (D.3/94) sayılı Anayasa Mahkemesine yapılan havalede Müstedi, ilgili 26/77 sayılı Yasanın 9(1) maddesinin Yönetime gerekçe gösterme zorunluluğu getirmediği bu nedenle- gerekçe gösterilmesi gerekmediği takdirde Mahkemeye başvurma hakkı kısıtlanmakta olduğu, başka ifade ile yönetsel yetki kullanan bir organ veya makamın bu yetkiyi kullanırken gerekçe göstermemekle kişiye Yüksek İdare Mahkemesine başvurma ve gerekçelerin g-eçersiz olduğunu kanıtlama hakkından mahrum ettiği cihetle Anayasaya aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

Anaysa Mahkeemsi kararında görüşlerini açıklarken, başka şeyler yanında, konu Yasanın 9(1) maddesi altındaki yetkilerini kullanırken Yönetimin sebep gös-terme zorunluluğu olmadığını, Anaysanın hiçbir maddesi kamu görevlisine belirli yaşa kadar kamu görevinde çalışma güvencesi vermediğini, mecburi emekliye sevk edilen kişinin hiçbir maddi mağduriyeti olmadığını, Müstedinin Mahkemeye müracaat hakkının da eli-nden alınmadığı görüşleri ile ilgili maddeyi oy çokluğu ile Anayasaya aykırı bulmamıştır.

Anayasa Mahkemesinin 6/93 (D.3/94) sayılı kararı neticesinde 26/77 sayılı Yasanın 9(1) maddesi Anayasaya aykırı bulunmadığından, yetkinin kesin olduğundan, bu neden-le spesifik olarak kamu yararı gereği prensibi aranmadığından, Yönetim gerekçe vermeksizin idari takdir yetkisi ile tasarrufda bulunurken, idari tasarrufun muhtemel hukuka aykırılığını yargının denetleyebilmesi kısıtlıdır. Bu nedenledir ki gerekçe verme zo-runluluğu yasalarla düzenlenmemesi hallerinde hukuka aykırılığın varolup olmadığı, idari işlemin yasanın öngördüğü amaç dışında veya genel idari hukuk prensipleri dışında başka amaç için kullanılıp kullanılmadığı hususlarında irdelemek kaçınılmaz bir yargı- denetimi yöntemidir. Başka bir ifadeyle, ilgili yasa maddesi altında gerekçe verme zorunluluğunun olmayışından kullanılan yetkinin amacı saptırılıp saptırılmadığı Mahkemece tesbit edilmesine engel teşkil etmemelidir. Aksini düşünmek, Yönetimin 26/77 sayıl-ı Yasanın 9(1) maddesi altında idari takdir yetkilerini kullanırken hukukun üstünlüğüne dayalı devletimizi yargısal denetimden tamamen yoksun bırakmak anlamını taşıyacaktır.

Bu konuda Türkiyedeki hukuk sisteminde de "maksat yönünden hukuka aykırılık husu-sları" yetki saptırmasını da kapsamına alacak şekilde geniş anlamda telakki edilmektedir. Danıştay Dergisinin 12 - 13 sayısında sayfa 48'de şöyle denmektedir:-

"Maksat unsuru ise, idari işlemin tesisindeki subjektif nedenlerin, işlemi tesis edenin niyetin-in, diğer bir ifade ile işlemin saikinin incelenmesini gerektirir. İşlemin sebebinin incelenmesi, objektifliği nedeni ile kolaydır. İşlemin saikinin, ortaya çıkarılması ise subjektif nitelik taşıması dolayısıyle zordur".

Prof. A. Şeref Gözübüyük İdari Ya-rgı adlı kitabında (1970) sayfa 139-140 da şöyle demektedir:-

"İdari makamlar, kendilerine tanınan yetkileri yalnız kamu yararı için kullanabilirler. Bunun dışında bir kullanma o işlemi maksat yönünden sakatlar,