-
D.1/86 YİM.10/84

Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S. -Dayıoğlu, Aziz Altay.
Anayasanın 118. maddesi hakkında

Müstedi: Ali Höyük, Çatalköy R.65
- i l e -
Müstedaaleyh: Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığı, Boğaz vas. ile KKTC,
Lefkoşa
- A r a s ı n d a

Müstedi namına: Güner Çakın
Müstedaaleyh namına: Erden Algun

Yasa Maddesi:

İstemin Özeti: Eksik mükellefiyet hizmeti bulunduğu gerekçesi ıle Müstediyi askerlik hizmetine tabi tutan Müstedaaleyh kararı-nın hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilmesi istemi

OLAY: Öğrencilik yıllarında tatillerde mücahitlik yapan Müstedi Ziraat Kolle- jini bitirdikten sonra temelli mücahitliğe devam etmiş ve iş bulması üzerine de- terhis olarak işe başlamıştır. Terhis olurken büyük terhis belgesi alan Müstediye bilahare küçük terhis belgesi verilerek gün ve ay olarak da hizmeti belgelendi. 1984'de Müstedaaleyh Müstediye gönderdiği bir yazıda mücahitlik hizmetine başlama tarihinin s-ehven 1966 yazıldığını belirterek, eksik hizmetin tamamlanmasını istedi. Müstedi, Müstedaaleyhin bu kararına karşı Yüksek İdare Mahkemesine başvurdu.

SONUÇ: İdari Hukukta yürütsel ve yönetsel bir karar alan bir organ veya makamın aldığı karara mesnet teşk-il eden olguları doğru değerlendirip yapmış olduğu bulguların ilk nazarda gerçek olduğuna dair bir karine vardır. Bu nedenle her yönetsel veya yürütsel yetki kullanan bir organ veya makamın aldığı yönetsel veya yürütsel bir kararın ilk nazarda doğru olarak- alındığı varsayılır.
Gerek Müstedi gerekse tanık olarak celbettiği kişilerin şahadetini değerlendirdikten sonra bunların yukarıda sözü edilen karineyi ters çevirecek nitelikte olmadığı kanısına varırız.
Sonuç olarak başvuru reddolunur.
_____________-_______

H Ü K Ü M

Şakir Sıdkı İlkay: Bu başvuruda Mahkemenin hükmünü sayın Yargıç Salih S. Dayıoğlu verecektir.

Salih S. Dayıoğlu: İşbu başvuru ile müstedi eksik mükellefiyet hizmeti bulun- duğu gerekçesi ile 5.3.1984 tarihinden itibaren kendisini ask-erlik hizmetine tabi tutan müstedaaleyhin 29.2.1984 tarih ve Asal: 4000-97-84/209 sayılı kararının hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilmesi isteminde bulundu.

Olgular hususunda taraflar arasında büyük ayrılıkla-r vardır. Müstedi yemin tahtinde vermiş olduğu şahadetle özetle 1965-66 ders yılında Beyarmudu Ziraat Kolejine yatılı olarak devam etmeye başladığını, tahsilini 27.6.1968 tarihinde bitirdiğini, tahsil süresi esnasında 1 Şubat ile 15 Şubat tarihleri arasınd-a olan Şubat tatillerinde ve 10 Haziran ile 25 Eylül tarihleri arasında Düzkaya (Evdim)'ya gittiğini ve orada tatil günlerinde mücahitik yaptığını, yaptığı müca- hitlik günlerini ilgilerin bir sene yapmış gibi telakki ettiklerini esasen o zamanlar öğrencil-ere daimi mücahitlik yaptırtmadıklarını, 27 Haziran 1968'de Beyarmudu Ziraat Kolejini bitirdikten sonra temelli olarak Düzkayaya döndüğünü ve orada mücahitliğe devam ettiğini, ilkin vurucu takımda daha sonra da bölük kararga- hında yazıcı olarak görev ifa -ettiğini, iş bulması üzerine kendi isteği ile 15 Kasım 1969 tarihinden itibaren terhis edildiğini, kendisini büyük boy mücahitlik terhis belgesi düzenlediğini bu terhis belgesinde mücahitliğe başlama tarihinin 1966, terhis tarihinin ise 15.11.1969 olarak k-aydedildiğini, 2 Temmuz 1979 tarihinde Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığına yazdığı bir yazı ile terhis belgesinde müca- hitliğe başlama tarihi olarak gösterilen 1966 yılının ay ve gün olarak belirlenme- sini talep ettiğini, bunun üzerine kendisine verilen k-üçük mücahitik kimlik kar- tında 1966 yılının 1.1.1966 olarak belirlendiğini, daha sonra 29 Şubat 1984 tari- hinde müstedaaleyhten almış olduğu bir yazı ile sözü edilen küçük mücahitlik terhis belgesindeki mücahittliğe duhul tarihi olarak gösterilen 1.1.19-66 tarihinin sehven yazıldığını, Asal ve Seferberlik Şubesinde kayıtlara göre ise mücahitliğe giriş tarihinin 1 Aralık 1968 olarak görüldüğünü, bundan ötürü eksik olduğu iddia edilen askeri hizmetini tamamlamak üzere 5 Mart 1984 tarihinde Asal ve Seferberl-ik Şubesinde hazır bulunmasının talep edildiğini, özcümle mücahitliğe giriş tarihinin iddia edildiği gibi 1.12.1968 olmayıp, 1.1.1966 olduğunu söyledi. İlgili tarihlerde mücahitlik yaptığını tevsik etmek için müstedi mücahitlik yaptı- ğını iddia ettiği bö-lüğün, ismi Salih İbrahim olan komutanını ve o bölükte aynı zamanda mücahitlik yapan ve ismi Özdal Hasan olan bir başka şahsı şahit olarak Mahkemeye celbetti.

Zamanında bölük komutanlığı yapan Salih İbrahim şahadetinde özetle 1965-66 yıllarında bölüğünde- gündüz öğrencilik, geceleyin ise mücahitlik yapan öğrenciler bulunduğunu müstedinin de o tarihlerde Beyarmudunda öğrenci olduğunu ancak köye yaz tatillerinde geldiğini mücahitlik yaptığını, mücahitliğe 1966 yılında yaz tatilinde başladığını söyledi. Bu şa-hit müstedinin Şubat tatillerinde mücahitlik yapıp yapmadığı konusunda şahadetinde birşey söylemedi. Müstedi tarafından çağırılan diğer tanık Özdal Hasan ise ilgili tarihlerde Müstedinin mücahitlik yaptığı doğrultusunda Mahkemeye şahadet verdi.

Müstedaal-eyhi temsilen Askeri Kd. Savcı dört şahit celbetti. Bunlar sırası ile Ahmet Kamil, Menteş İbrahim, Mahmut Ersin ve Erden Özerden'dir. Ahmet Kamil şahadetinde özetle 1965 yılından 1971 yılına kadar Düzkaya köyünde gerek bölük karargahında gerekse taburda mü-cahitlik yaptığını, ilgili zamanlarda öğrenci olup gündüzleri Limasol'da okuluna giderken geceleri de mücahitlik yaptığını söyledi. Müstedinin mücahitlik yaptığını iddia ettiği vurucu ekipte mücahitlik yaptığını ancak Beyarmudu Kolejini bitirdikten sonra m-ücahitliğe başladığını söyledi. Bu ekipte mücahitlik yapan tek öğrenci kendisi olduğunu ve maaş bordrosunu da bizzat kendisi hazırladığı için durumu yakından bildiğini ve bu bakımdan müstedinin ilgili tarihlerde iddia ettiği gibi mücahitlik yapmadığını sö-yledi. Müstedaaleyh tarafından çağırılan 2. şahit Menteş İbrahim ilkin bölük komutan muavinliği daha sonra da bölük komutanlığı yapan kişilerdir. Bu şahit müstedinin kendi bölüğüne bağlı bir mücahit olarak köyde mücahitlik yaptığını hatırlamadığını, hatırl-adığı hususun müstedinin Beyarmudu Kolejini bitirdikten sonra Dal 4 ve takım komutan muavini olarak mücahitlik yaptığı olduğunu söyledi. 1966 yılının 7. ve 8. aylarında vurucu takımın komutanı olduğunu söyleyen şahit daha önceki komutanın ise kard-eşi olduğunu bu takımın eğitimini kendisi yaptığını, eğitim yapanları hatırladığını, müstedi de iddia ettiği gibi eğitim yapmış olsaydı onu da hatırlayacağını, bu babta onu hatırlamadığını söyledi. Şahit, devamla, müstedinin Beyarmudu Kolejini bitirdikten -sonra 1968 yılında mücahitliğe başladığını söyledi. Müstedaaleyh tarafından çağırılan 3. şahit Mahmut Ersin ise müstediyi çok iyi tanıdığını 1964-74 tarihleri arasında Düzkaya'da mücahitlik yaptığını müstediyi Dal 4 yardımcısı olarak hatırladığını ve müste-diyi vurucu ekipte hatırlamadığını söyledi. Askeri Kıd. Savcı tarafından celbedilen son şahit Asal Şube Müdürü Binbaşı Erden Özerden'dir. Bu şahidin ifadesine göre 30.1.1984 tarihıide müstedi ile görüştüğünü ve görüşmesi esnasında müstedi ona 1966-1969 yıl-ları arasında aralıksız mücahitlik yaptığını ifade ettiğini söyledi. Bu tanık hiçbir zaman müstedinin kendisine ilgili tarihlerde sadece tatillerde mücahitlik yaptığını söylemediğini ileri sürdü.

İdari hukukta yürütsel ve yönetsel bir karar alan bir org-an veya makamın aldığı karara mesnet teşkil eden olguları doğru değerlendirip yapmış olduğu bulguların ilk nazarda gerçek olduğuna dair bir karine vardır. Bu nedenle her yönetsel ve yürütsel yetki kullanan bir organ veya makamın aldığı yönetsel veya yürüts-el bir kararın ilk nazarda doğru olarak alındığı varsayılır.

Önümüzdeki meselede müstedinin mücahitliğe giriş tarihi açısından müstedaaleyh tarafından dikkate alınan olguların ve verilen kararın doğru varsayılması gerekir. Müstedi, olgular konusunda, müs-tedaaleyhin bir yanılgı içinde olduğunu iddia ederek yukarıda özeti verilen şahadeti Mahkemeye ibraz etti. Biz gerek müstedinin ve gerekse müstedaaleyhin celbettiği tanıkların şahadetlerini esaslı bir şekilde inceledik. Onların tavır ve hareketlerini gözet-imimiz altında bulundurduk. Gerek müstedi ve gerekse tanık olarak celbettiği kişilerin şahadetini değerlendirdikten sonra bunların yukarıda sözü edilen karineyi ters çevirecek nitelikte olmadığı kanısına varmış bulunuyoruz. Bu sonuca varmamızın esas sebepl-erinden bazıları şöyle özelenebilir:

1. Müstedinin başvurusu dikkatle incelenecek olursa yaptığı mücahitliği sadece yaz tatilleri ile sınırlı tuttuğu halbuki yemin tahtındaki şahadetinde Şubat tatillerinde de mücahitlik yaptığını ileri sürdüğü görülecekt-ir.

2. Müstedinin mücahitlik yaptığı iddia edilen vurucu takıma komutanlık eden iki ayrı kişinin zıt şahadetlerine karşın sözü edilen taburda bilfiil bordroları hazırlayan ve özellikle ilgili zamanlarda mücahitlik yapan kişilerin isimlerini defalarca yaz-an ve bu isimleri en iyi hatırlayabilecek durumda olan Ahmet Kamil'in şahadeti üzerimizde olumlu etki bırakmış bulunmaktadır. Bu şahidin şahadetine inanmayı salim bulduk. Gerek Ahmet Kamil'in şahadeti ve gerekse daha önce değindiğimiz gibi müstedinin mü-stedaaleyh tarafından alınan karara mesnet teşkil eden olguların doğruluğu hususundaki karinesini bertaraf edeme- diği gerçeği karşısında başvurunun reddedilmesi kaçınılmazdır.
Sonuç olarak başvuru reddolunur.

(Şakir Sıdkı İlkay) (Salih S.- Dayıoğlu) (Aziz Altay)
Başkan Yargıç Yargıç

6 Ocak 1986

D.4/86 YİM 137/85
Yüksek -İdare Mahkemesi OlarakOturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S. Dayıoğlu, Aziz Altay.
Anayasanın 152. maddesi hakkında.

Müstedi: İsmail Akıncı, Girne.
- ile -
Müstedaaleyh: 1. Saptama, Değerlendirme ve -Tazmin Komisyonu Başkanlığı
vas. KKTC, Lefkoşa.
2. İçişleri ve İskan Bakanlığı vas. ile KKTC, Lefkoşa.
A r a s ı n -d a.

Müstedi namına: Abdurrahman Şeref.
Müstedaaleyh namına: Mustafa Arıkan.
İlgili şahıs namına: Ahmet Kalkan.

Yasa Maddesi: 17/81 Kira (Denetim) Yasası ve 10.12.1982 tarih ve 575 sayılı Bakanlar Kurulu kararı.

İstemin Özeti: Ara emri talebi.

OLAY:- 1975 yılından beri Müstedinin kirasında bulunan Otel, eşdeğer maksatlar bakımından kaynak paketinde ilan edildi. Müstedi hak sahibi paketinde olmadığından kaynak paketine müracaat etmediği gibi otelin kaynak ilanına da itiraz etmedi. Otel ilgili şahsa eşd-eğerine karşı verildi. Müstediye, kira müddetinin son bulduğu tarihte, oteli boşaltmasını bildiren Müstedaaleyhin bu yazısını alan Müstedi ara emri talebinde bulundu.

SONUÇ: Müstedinin konu otelde meşru menfaati olduğu kuşkuludur. Ancak bu safhada meselen-in esası hakkında bir karar vermenin doğru olmadığına, bu nedenle geçici ara emri verilmesine karar verilir.

K A R A R

Şakir Sıdkı İlkay, Başkan: Bu Mahkeme, 11.11.1985 tarihinde müstedinin ara emri istidasını reddederken şöyle demiştir:

"Müstedi, - başvurusu ile müstedaaleyh (1) tarafından alınan ve 5 Temmuz 1985 tarihli olup kendi bilgisine 12 Temmuz 1985 tarihinde gelen ve Socrates Oteli diye bilinen taşınmaz malın eşdeğer kaynak paketinde ilan edilerek bir hak sahibi şahsa verildi-ğine ve 18.11.1985'ten sonra hak sahibi şahsa teslim edileceğine ilişkin kararın veya işlemin tamamen etkisiz ve hükümsüz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına dair bir karara verilmesini istemiştir. Müstedi, daha sonra dosyalanan bir istida- ile de başvurunun neticelenmesine değin müstedaaleyhlerin ve vekillerinin veya onların namına hareket edenlerin müstedinin icarında veya tahsisinde veya tasarrufunda bulunan taşınmaz mala girmemesi veya fiili veya müstedinin tasarruf hakkı ile bağd-aşmayan herhangi bir müdahalede bulunmamaması için bir ara emri verilmesini istemiştir.
Bugün ara emri istidasının duruşması yapılmıştır. Durumu tezekkür et-miş ve kararımızın gerekçelerini ileride vermek üzere istidayı reddetmeği uygun gördük.
- Sonuç olarak ara emri istidası, kararımızın gerekçeleri ileride verilmek üzere, reddolunur."

Şimdi de kararımızın gerekçelerini veriyoruz.

Olgular Sayın Yargıç Aziz Altay'ın biraz sonra okuyacağı kararda izah edilmiştir. Bu nedenle bunları beni-m de tekrarlamam gerekmemektedir.

Müstedi hak sahibi olmadığı ve otelin kendısıne verilmesi için müracaat etmediği cihetle başvuru konusu idari karar veya işlemin onun meşru bir men- faatını ihlal etmiş olduğu, ilk nazarda, gözükmektedir. Ancak belirtmek- yerinde olur ki bu hususu sadece ara emri istidası bakımından değerlendirmiş bulunu- yorum.

Müstedi, istidasının duruşmasında, 22.10.1985'ten sonra konu yerin yasal kiracısı olarak hakları bulunduğundan söz etti. Otellerin Kira (Denetim) Yasası kurallar-ından muaf tutulmuş olduğu bir yana, bu gibi bir hak medeni hukuk altında bir hak olduğu cihetle, kanımca, bu başvuruyu etkilememektedir.

Yukarıda belirtilenler ışığında müstedinin haklı bir başvuru sebebi olduğu- na dair belirtiler mevcut olduğu hususun-da tatmin edilmedim. Bu nedenle talep edilen ara emrinin verilmesinin doğru ve adil olmadığı görüşündeyim.

Salih S. Dayıoğlu: Sayın Yargıç Aziz Altay'ın biraz sonra okuyacağı kararla hemfikirim.

Aziz Altay: Müstedi yapmış olduğu işbu ara emri istidasında- muvaffak olabilmesi için ciddi bir dava sebebi olduğu, davasının haklı bir nedene dayandığı ve geçici emir verilmediği takdirde telafisi imkansız zarara uğrayacağı hususunda Mahke- meyı ilk bakışta tatmin etmesi gerekir.

Mahkeme huzurundaki şahadete gör-e 1975 yılından beri müstedinin kira- sında bulunan Socrates Oteli, Haziran 1984 tarihinde çıkan eşdeğer kaynak paketinde kaynak olarak ilan edildi. Hak sahibi olan ilgili şahıs başka birçok hak sahipleri gibi konu otel için müracaatta bulundu. Yapılan mür-acaatları değerlendiren 1. müstedaaleyh konu otelin ilgili şahsa verilmesine karar verdi ve bu karar uyarınca kendisine 17.10.1984 tarihinde kesin tasarruf belgesi verildi. Müstedi konu otelin kaynak paketine dahil edildiğini bildiği halde hak sahibi olma-dığı için herhangi bir müracaatta bulunmadı.

İlgili şahıs kesin tasarruf belgesi aldıktan hemen sonra otelin durumunu müstedi ile görüştü ancak otelin 22.10.1985 tarihine kadar müstedinin kirasında olduğunu dikkate alarak herhangi bir girişimde bulunmadı-.

1. Müstedaaleyhin yazdığı ve dağıtımı müstediye de yapılan 5 Temmuz 1985 tarihli bir yazıdan konu otelin 8.11.1985 tarihine kadar ilgili şahsa devre- dilmesinin istendiğini öğrenen müstedi bu başvuruyu dosyaladı ve başvuru kesin sonuca bağlanıncaya kad-ar konu otele herhangi bir şekilde müdahale edilmesini men eden bir ara emri verilmesini istedi.

Görüleceği gibi müstedi 1975'ten 22.10.1985 tarihine kadar kiracısı olduğu konu otelin eşdeğer kaynak paketinde kaynak olarak ilan edilmesine zamanında herha-ngi bir itirazda bulunmadığı gibi, hak sahibi olmadığından otelin kendisine verilmesi için müracaat dahi edememiştir. Öte yandan, Bakanlar Kurulu 10 Aralık 1982 tarihinde Resmi Gazetenin Ek.III'ünde yayınlanan 575 sayılı Kararı ile daha önce "Denetim Bölge-si" içinde bulunan otelleri 17/81 sayılı Kira (Denetim) Yasası kurallarından muaf tuttu. Bu durumda müstedinin konu oteldeki kiracılık statüsü de sözleşmenin sona erdiği 22.10.1985 tarihinde son bulmuştur.

Yukarıda tüm belirtilenler ışığında müstedinin k-onu otelde meşru menfaatı olduğu kuşkuludur. Ancak bu ara emri istidasında meselenin esası hakkında kesin karar vermenin doğru olmadığını göz önünde bulundurarak, bu safhada, bu hususta kesın karar vermiş değilim.
Yukarıda değinilen olgular ve yasal durum- dikkate alındığında müstedi, ilk bakışta, ciddi bir dava sebebi olduğu hususunda beni tatmin etmiş değildir. Bu nedenle talep edilen geçici ara emrinin verilmesinin adil olmadığı kanısındayız.

(Şakir Sıdkı İlkay) (Salih S. Dayıoğlu) - (Aziz Altay)
Başkan Yargıç Yargıç

13 Şubat 1986

D.5/86 YİM- 78/85
Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayıoğlu, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay.
Anayasanın 152. maddesi hakkında.

Müstedi: Frank Poppleton, Uganda.
- ile -
Müstedaaleyh: KKTC Ekonomi ve Maliye- Bakanlığı Devlet Emlak ve Malzeme
Dairesi vas. KKTC Başsavcılığı, Lefkoşa.
A r a s ı n d a.

Müstedi namına: Talat Kürşat
Müstedaaleyh namına:- Yaşar Boran.

Yasa Maddesi: 7/80 sayılı Yabancıdan Satın Alınan Taşınmaz Malların Kaydı Yasası ile 38/82 sayılı Para ve Kambiyo İşleri Yasası ve 16.5.1983 tarihli Kıbrıs Lirası ile ifade edilen meblağların Türk Lirasına dönüştürülmesi kararnamesi.

İs-temin Özeti: Müstedinin 7/80 sayılı Yasa altında elde etmiş olduğu hak neticesi sözü edilen fona ödemek zorunda olduğu miktarı Kıbrıs Lirası olarak ödemesi ve ödemenin ödeme tarihindeki resmi kurdan Türk Lirası olarak yapılması ile ilgili Müstedaaleyh kar-arının hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilmesi istemi.

OLAY: 1974'den önce Rumdan mal alan Müstedi Barış Harekatı nedeni ile kaydının adına yapılmadığı gerekçesi ile 7/80 sayılı Yasa tahtında gerekenin yapılması -için Mahkemeye müracaat etti. Alt Mahkeme Müstedinin müracaatını reddettı. İstinaf eden müstedi Yargıtayın kararı ile haklı bulundu ve satış bedelinden geriye kalan 2500 Kıbrıs Lirasını 7/80 sayılı Yasanın öngördüğü fona yaırılması kaydı ile taşınmaz malı-n müstedi adına kaydına karar verdi.
Müstedi, Müstedaleyhe müracaatla ödenmesi gereken miktarın kendisine bildirilmesini talep etti. Müstedaaleyh, Müstediye verdiği cevapta borcunun ödenme günündeki kur üzerinden yapılması gerektiğini bildirdi. Başvu-ru bu karardan yapıldı.

SONUÇ: Tefsire muhtaç bir sözcüğe ilkin doğal ve sözlük anlamı verilir. Bunun yapılmasıyla ortaya gülünç veya yasaya veya kurala aykırı bir mana çık- mazsa o sözcüğün doğal ve sözlük anlamı kullanılır. Kararnamede "doğan" sözcüğüne- doğal anlamı verildiğinde "o tarihte var olan" manası çıkacaktır ki, Müstedinin 1974 de Rum şirketine kalan borcu ödenmediğinden, kararname yürürlüğe girdiğinde borç vardı. Davanın 1984 de sonuçlanması bu durumu değiştirmez. Yasa bu borçların döviz olarak- ödenmesini istemiş olsaydı bunu 38/82 sayılı Yasada olduğu gibi açıkça söyleyebilirdi.
Sonuç olarak Müstedaaleyhin Müstediye gönderdiği ve Kıbrıs Lirasının resmi kurdan Türk Lirası olarak ödenmesi gerektiğini bildiren kararın hükümsüz ve etkisiz ol-duğuna ve herhangi bir sonuç doğurmaya- cağına karar verilir.
____________________

H Ü K Ü M

Salih S. Dayıoğlu: İşbu başvuru ile müstedi müstedaaleyh tarafından avukatına göderilen 18.4.1985 tarihli yazıda müstedinin 7/80 sayılı Yasa altında elde etmi o-lduğu hak neticesi sözü edilen yasanın öngördüğü fona ödemek zorunda olduğu miktarı Kıbrıs Lirası olarak ödemesi ve ödemenin ödeme tarihinde Kıbrıs Lirasının resmi kurdan Türk Lirası olarak yapılması gerektiği doğrultusunda ifadesini bulan kararın hükümsüz- ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına karar verilmesi isteminde bulundu.

Olgular hususunda taraflar arasında herhangi bir görüş ayrılığı yoktur. Olgular şu şekilde özetlenebilir. Müstedi 1974 Barış Harekatından önce zamanında bir Ru-mdan satın almış olduğu ve Girne'de kain bir dairenin Barış Harekatı sonucu adına kaydını yaptıramadığı gerekçesi ile 7/80 sayılı Yabancıdan Satın Alınan Taşınmaz Malların Kaydı Yasası altında gerekenin yapılması için Mahkemeye müracaat ett. Davayı dinleye-n İlk Mahkeme 17.4.1984 tarihinde verdiği hükümle müstedinin müracaatını reddetti. Bunun üzerine müstedi istinaf etti. Yargıtayın 6.12.1984 tarihinde vermiş olduğu bir hükümle müstedi haklı bulundu ve dava konusu dairenin ismine kaydedilmesini ancak müsted-inin esas satıcıya olan ödenmemiş satış bedelinin kalan KL.2500.- ve faizlerinin Yasanın öngördüğü fona yatırılmasını emretti. Müstedi bunun üzerine satış bedelinden kalan miktarın ödenmesi için Devlet Emlak ve Malzeme Dairesine yazmış olduğu 11.1.1985 tar-ihli bir yazı ile Yargıtayda verilen hükmün tasdikli bir suretini yazıya iliştirdi ve KL.2500.- sının faizleri ile birlikte 36 rakamı ile çarpılmak suretiyle elde edilecek Türk Lirası miktarını ödemeye hazır olduğunu bu nedenle tüm yekün miktarın Türk Lir-ası olarak ne miktara baliğ olduğunun kendisine bildirilmesini rica etti. Devlet Emlak ve Malzeme Dairesi Müdürlüğünün müstedinin avukatına göndermiş olduğu 1.4.1985 tarihli bir yazı ile ödemesi gereken miktarın ödemenin yapılacağı günde Kıbrıs Lirasının r-esmi kurdan Türk Lirası olarak ödenmesi gerektiğini bildirdi Başvuru işbu karardan yapılmış bulunmaktadır. Başvurunun duruşması esnasında müstedi esas itibarı ile iki nokta üzerinde durmuştur. Bunlar aşağıdaki şekilde özetlenebilir:

1. 16 Mayıs 1983 tari-hli 36 sayılı Resmi Gazetenin Ek III'ünde Amme enstrümanı 201 altında yayımlanan 1983 Kıbrıs Lirasının yürürlükten kaldırıl- ması ve Kıbrıs Lirası ile ifade edilen meblağların Türk Lirasına dönüştürülmesi kararnamesine göre Devlete olan borcu 16 Mayıs 1983-'e kadar doğduğu cihetle bu meblağın sözü edilen kararnameye göre 36 ile çarpılmak suretiyle ödeme hakkını haizdir.

2. Savcılığın müdafaa olarak üzerinde durduğu 38/82 sayılı Para ve Kambyo İşleri Yasasının 69. maddesinin meselemize teşmil edilmesine ola-nak yoktur.

Öte yandan Başsavcılığın bu iki nokta üzerinde görüşü ise şöyledir:

1. Müstedinin Devlete olan borcu sözü edilen kararnamenin 4. madde- sine uygun olarak 16 Mayıs 1983 tarihinde "doğmamıştı".

2. Her halukarda 38/82 sayılı Para ve Kambiyo -İşleri Yasasının 69. mad- desi Kıbrıs dışında mukim bir yabancının taşınmaz mal satın almasında taşınmaz mal bedelini döviz olarak ödemesi zorunluluğunu getirmektedir.

Gerek Kararnamenin gerekse 38/82 sayılı Yasanın ilgili maddelerini aktarmakta yarar gö-rürüz. Kararnamenin 4. maddesi şöyledir:

"4. Bu Kararnamenin yayınlandığı tarihe kadar Kıbrıs Lirası olarak do- ğan her türlü borç, alacak ve taahhütler 1 Kıbrıs Lirası eşittir 36 Türk Li- rası kuru ile Türk Lirasına dönüştürülür ve borç, alacak- veya taahhüt Türk Lirası ile ifade edilir."

38/82 sayılı Para ve Kambiyo işleri Yasasının 69. maddesi ise aynen şöyledir.

"69.(1) Bölgede taşınmaz mal satın almak isteyen ve yürürlükteki mevzuat altında herhangi bir engelin bulu-nmaması kaydıyle, hariçte mukim kişilerin İçişleri ile ilgili Bakanlıktan izin almaları ve taşınmaz mal bedelini döviz olarak getirmeleri ve bu hu- susların Tapu ve Kadastro Dairesince tescilden önce aranması zorunludur.

(2-) Hariçte mukim olup olmadığı, satın alacak olan kişinin Tapu ve Kadastro Dairesi veya Tapu Kadastro Dairesi Müdürü huzurunda imzalayacağı beyanı üzerine belirlenir.

Bu fıkra gereğince yanlış beyan veren kişi bir suç ilemiş olur.

(3) B-u madde kapsamına girip de taşınmaz mal satın alacak olan kişilerin malın satış bedeli ile ilgili beyanlarına bakılmazksızın Tapu ve Kadastro Dairesi Müdürlüğü, o malın rayiç bedelini tes- pit etmekle mükelleftir. Satış bedelinin, tespi-t edilen rayiç üzerin- den yetkili bankalardan bozdurulduğunun tevsiki zorunludur. Ra- yiç kıymet Tapu ve Kadastro Dairesi Müdürü tarafından, satış takririnin kabulünden itibaren en geç bir aya kadar takdir edilir. Alıcı, Taşınmaz Mal (Ta-sarruf, Kıymet ve Kıymet Takdiri) Ya- sasının 80. maddesine göre itiraz etme hakkına sahipttir.

(4) Bu madde altındaki devir işlemleri için tapu harçlarının yetkili bankalardan bozdurulduğunun tesviki zorunludur.

(5) Bu maddede söz-ü edilen dövizin türü Bakanlıkça saptanır."

İlkin yukarıda alıntısı yapılan Kararnamenin önümüzdeki meseleye uygu- lanıp uygulanamayacağının incelenmesi gerekir.

Müstedinin ödenmemiş satış bedelini 7/80 sayılı Yasanın öngördüğü fona yatırması yasal bıi-r zorunluluk olduğuna göre bunun Devlet bakımından bir alacak, müstedi bakımından ise bir borç olarak görülmesi kaçınılmazdır. Bütün mesele Kararnamede "doğan" sözcüğüne verilecek anlamdır. Birçok kararlarımızda defalarca söylediğimiz gibi tefsire muhtaç b-ir sözcüğe ilkin doğal ve sözlük anlamı verilir. Bunun yapılmasıyle ortaya abes, gülünç veya yasa veya kuralın manasını saptıracak bir durum çıkmadığı takdirde o gibi sözcüğe doğal ve sözlük anlamı verilir. Bu kuralı önümüzdeki meseleye uyguladığımızda "bu- Kararnamenın yayımlandığı tarihe kadar Kıbrıs Lirası olarak doğan her türlü borç ...." söz dizisinde yer alan "doğan" sözcüğü anlamında alınmalıdır. Diğer bir anlatımla, Kararnamenin yayımlandığı 16.5.1983 tarihinde kadar Müstedinin Devlete borcu var olup- olmadığının saptanması gerekir. Müstedi 29.8.1973 tarihli bir satış sözleşmesi ile bir Rum Şirketi olan Palidama (Development) Ltd. den KL8290.-ya Girne'de bir daire satın aldığı, satıcıya bir takım ödemelerde bulunduktan sonra 1974 tarihinden bu yana sat-ış bedelinden KL2500.- ödenmediği, bu miktarın ve faizlerin 7/80 sayılı Yasadan sonra Devlete ödenmesinin yasal bir zorunluluk olduğu tartışma kaldırmayan gerçeklerdir. 7/80 sayılı Yasanın yürürlüğe giriş tarihi 28.3.1980'dir. Bu durumda 28.3.1980 tarihind-en sonra müstedinin devlete ödenmiş satış bedeli olarak 2500 Kıbrıs Lirası ve faizleri miktarında bir borcu bulunmakta idi. Müstedi tarafından 7/80 sayılı Yasa altında başlatılan yargısal işlemlerin kararnamenin yayımlandığı tarih olan 16.5.19832ten sonra -sona ermesi veya yasal durumun Yargıtayda kesin olarak 6.2.1984 tarihinde sonuçlandırılması, borcun 28.3.1980 tarihinde yayım- lanan 7/80 sayılı yasa altında bir borç olduğu gerçeğini değiştirmez.

38/82 sayılı Para ve Kambiyo İşleri Yasasının 69. maddesi-nin müstediye uygulanmasına olanak yoktur. Herşeyden önce bu madde ülkemizde taşınmaz mal satın almak isteyen ve hariçte mukim yabancıların durumlarını düzenlemek- tedir. Müstedi 38/82 sayılı Yasadan önce bir taşınmaz mal satın almıştı. Keza onun bu durumu- bu konuda genel sayılabilecek 38/82 sayılı Yasa ile değil de 7/80 sayılı özel bir yasa ile düzenlenmektedir. Nitekim 38/82 sayılı yasa taşınmaz mal satın alacak kişinin İçişleri ile ilgili Bakanlıktan ilkin izin alınmasını şart koşar halbuki 7/80 sayılı y-asada böyle bir şart yoktur. 7/80 sayılı yasa ise ödenmemiş satış bedelinin döviz ile ödeneceğine dair herhangi bir kural içermemektedir. Şayet yasa koyucunun niyeti bu gibi ödenmemiş satış bedelinin döviz olarak ödenmesini istemek olsaydı bunu 38/82 sayıl-ı yasada olduğu gibi gayet rahatlık ve açıklıkla söyleyebilirdi.

Yukarıda söylenenlerden de anlaşılacağı gibi müstedi başvuruda başarılı olmuştur.

Son olarak bir hususa değinmek istiyoruz. 32/82 sayılı para ve Kambiyo İşleri Yasasında iktibas edilen ma-ddelerden görülebileceği gibi ülkemizde taşınmaz mal bedelini döviz olarak getirmeleri gerekir. 7/80 sayılı yasa ise bu konuda sukuttur. 7/80 sayılı yasadan faydalanmak isteyen yabancıların da ödenmemiş satış bedellerini döviz ile ödemelerini öngörecek ger-ekli yasal deği- şikliğin bu yasada yapılmasında yarar gördüğümüzü söylemeyi uygun bulduk.

Sonuç olarak başvuru kabul edilir ve müstedaaleyhin müstedinin avukatına yazmış olduğu 18.4.1985 tarihli yazıda ödenmemiş satış bedelinin ödenmesinin yapılacağı gü-nkü Kıbrıs Lirasının resmi kurundan Türk Lirası olarak ödenmesi gerektiği biçiminde ifadesini bulan kararın hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına karar verilir.

(Salih S. Dayıoğlu) (Niyazi F. Korkut) - (Aziz Altay)
Yargıç Yargıç Yargıç

17 Şubat 1986

D.6/86 YİM 85/-84
Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayıoğlu, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay.
Anayasanın 118. Maddesi hakkında.

Müstedi: Raşit Muammer, Lefkoşa.
- ile -
Müstedaaleyh: Ekonomi ve Maliye Bakanlığı-, Hazine ve Muhasebe
Dairesi vasıtasıyle KKTC.
A r a s ı n d a.

Müstedi namına: Ali Dana adına Osman Ertekün
Müstedaaleyh namına: Mehmet Ali Şe-fik.

Yasa Maddesi: 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının 3, 39(2)(3) maddeleri ile Bakanlar Kurulunun Ç 221-80 nolu kararı.

İstemin Özeti: Müstedaaleyhin Müstedinin 1963 tarihinden ödeneksiz izinli olarak ayrıldığı 1969 tarihine kadar Bayrak Radyosunda yapm-ış olduğu kamu görevi ile ilgili olarak Müstediye herhangi bir emeklilik menfaati verilmesine olanak bulunmadığına ilişkin kararının tamamen hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına karar verilmesi istemi.

OLAY: Kıbrıs Radyo yay-ın Korporasyonunda görev ifa ederken 1963 olayları nedeni ile Türk kesiminde muhtelif işlerde çalıştırılan Müstedi en son Bayrak Radyosunda Atölye Mesul Mühendisi ve imalat şefi olarak görev ifa ederken kendi isteği üzerine ve Bakanlar Kurulu kararı ile 19-69'da ödeneksiz izne ayrıldı. Türk Yönetimi tarafından istıhdam edilmeğe başlandığında ihtiyat sandığına bağlı idi.

Bilahare 1980 tarihinde alınan Bakanlar Kurulu kararı ile hadiselerin sona erdiği, bu nedenle göreve dönmek isteyenlerin Ekonomi ve- Maliye Bakanlığına şahsen müracaat etmeleri istendi. Müstedi, göreve değil de emeklilik haklarının kendisine verilmesini istedi. Müstedaaleyhin Müste- diye verdiği cevap başvuru konusudur.

SONUÇ: Müstedi 1963 tarihinden ödeneksiz izne başladığı tarıhe k-adar BRT'de kadrosunda atölye mesul şefi ve imalat şefi olarak görev yaptığı tartışma konusu değildir. Müsedinin 1969'dan 1980'e kadar ödeneksiz izinli bir kamu görevlisi olduğuna kuşku yoktur. Bu durumda devlet bütçesinden fiilen maaş çekmiş bir kamu gör-evlisi olarak emeklilik hakkına sahip olmuştur. Geriye 1957-1963 tarihleri arasındaki dönem kalır. Bu dönem de 26/77 sayılı Emeklilik Yasasında belirlenmiştir. Müstedinin 26/77 sayılı Yasa altındaki emeklilik hakları hesaplanırken 1963-1969 tarihleri arası-ndaki dönemin dikkate alınması gerekir.
Müstedaaleyhin Müstediye gönderdiği yazıda ifadesini bulan ve Müstediye 26/77 sayılı Yasa altında herhangi bir emeklilik menfaatı veril- mesine yasal olanak bulunmadığı biçiminde ifadesini bulan kararın tamamen- hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurama- yacağına karar verilir.

Atıfta Bulunulan Yargısal İçtihatlar:
1- YİM 35/78 sayılı Yüksek İdare Mahkemesi kararı.
2- YİM 335/80 sayılı Yüksek İdare Mahkemesi kararı.
3- YİM 171-172 sayılı Y-üksek İdare Mahkemesi kararı.
____________________

H Ü K Ü M

Salih S. Dayıoğlu: İşbu başvuru ile müstedi, müstedaaleyh tarafından kendisine gönderilen ve 14.6.1984 tarihinde bilgisine getirilen ve 21.12.1963 tarihinden ödeneksiz izinli olarak ayrıldığı 1-6.2.1969 tarihine kadar Bayrak Radyosuna "Atölye Mesul Mühendisi" ve "İmalat Şefi" olarak yapmış olduğu kamu görevi ile ilgili olarak müstediye herhangi bir emeklilik menfaatı verilmesine olanak bulunmadığına ilişkin kararın tamamen hükümsüz ve etkisiz old-uğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilmesi isteminde bulundu.

Taraflar arasında olgular hususunda büyük ölçüde ihtilaf yoktur. Olgular özetle şöyledir:

Müstedi1.8.1957 tarihinde Kıbrıs Radyo yayın Korporasyonu (CBC)nda "telecine" mesul-ü olarak görev ifa etti. 21.12.1963 tarihinde patlak veren cemaatlar arası çarpışmalar sonucu müstedi sözü edilen göreve gitmedi ve Türk kesiminde zamanın idarecileri tarafından kendisine bir takım görevler verilmek sureti ile istihdam edildi. Müstedi 16.2-.1969 tarihinde "Bayrak Radyosunda Atölye Mesul Mühendisi ve İmalat Şefi" olarak gösterilen mevkide olduğu bir sırada kendi isteği üzerine ve Bakanlar Kurulu kararı ile "hadiseler süresince" ödeneksiz izne ayrıldı. Müstedi Kıbrıs Radyo yayın Korporasyonund-an ayrılıp Türk Yönetimi tarafından istıhdam edilmeğe başladığı tarihte İhtiyat Sandığına bağlı idi. Müstedi 1969 yılından itibaren izne ayrılmış bir kamu görevlisi statü- sünde olduğu taraflarca paylaşılmaktadır.

12.3.1980 tarihinde alınan ve karar numa-rası Ç 221-80 olan Bakanlar Kurulu Kararı ıle "hadiselerin artık sona erdiği" vurgulandıktan sonra kendile- rine izin verilen ve Karara ilişik listede isimleri görülen personelden geri göreve dönmek isteyenlerin bu Kararın Resmi Gazetede yayınladığı tariht-en itibaren iki ay zarfında göreve başlamak üzere şahsen Ekonomi ve Maliye Bakanlığına veya Personel Dairesine müracaat etmelerine, bu süre zarfında müracaat etmeyenlerin kamu hizmetleri ile ilişkilerinin kesilmesine bu şekilde ilişkileri kesilenlerden eme-klilik hakkı iktisap etmiş olanlara tadil edilmiş şekli ile 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının Kurallarının uygulanmasına, emeklilik hakkı olmayanlar hakkında yürürlükteki diğer mevzuat uyarınca işlem yapılmasına karar verildi. Sözü edilen ilişik listede müs-tedinin ismi, ödeneksiz izne ayrıldığı tarih olarak 16.2.1969, görevi ise Atölye Mesul Mühendisi ve İmalat Şefi ve çalıştığı yer ise BRT olarak görülmektedir.

Mahkeme huzurunda serdedilen şahadetten yukarıda özeti verilen Bakan- lar Kurulu Kararının resm-i Gazetede yayınlanmasından sonra müstedi geri göreve dönmek değil de emeklilik hakkının kendisine verilmesi isteminde bulundu. Uzun bir yazışmadan sonra kendisine en son olarak 12.6.1984 tarihin- de başvuru konusu karar alınarak bilgisine getirildi.

Baş-vurunun duruşması esnasında müstedi özetle Kıbrıs Radyo Yayın Kor- porasyonunda İhtiyat Sandığına bağlı olduğuna bakılmkasızın 21 Aralık 1963'- ten sonra Türk Yönetimince istihdam edilmesi ve 1969 tarihinden sonra da sta- tüsünün ödeneksiz izinli kamu göre-vlisi olduğunu ve bu statüde iken değiştiril- miş şekli ile 26/77 sayılı Emeklilik Yasasından yararlanması gerektiğini, bu Yasanın kendisini muvazzaf tekaüdiyeli bir kamu görevlisi addettiğini ve bu nedenle 1.8.1957-16.2.1969 tarihleri arasındaki sürenin e-meklilik menfaatlarının kendisine verilmesi açısından dikkate alınması gerektiğini iddia etti. Öte yandan müstedaaleyhi temsilen Başsavcılık, Değiştirilmiş şekli ile 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının 3. maddesi hak sahipliliğini belirlediğini, bu belirlemen-in Türk Yönetimine İhtiyat Sandığına bağlı bir kişi olarak intisap eden müstediyi intisap ettiği ve ödeneksiz izne ayrıldığı tarihte muvazzaf tekaüdiyeli bir görevde olmadığı gerçeği karşısında kapsamadığını ileri sürdü.

Müstedinin 21.12.1963 tarihinden- ödeneksiz izninin başladığı 16.2.1969 tarihine kadar Bayrak Radyosu kadrosunda olduğu halde devlet bütçesinden maaş çektiği ve 16.2.1969 tarihinde Bayrak Radyosunda Atölye Mesul şefi ve İmalat Şefi olarak görev yaptığı tartışma konusu yapılmayacak gerçekl-erdir. Müstedinin 16.2.1969 tarihinden itibaren Bakanlar Kurulunun Ç-221-80 sayı ve 1.3.1980 tarihli kararına kadar ödeneksiz izinli bir kamu görevlisi olduğuna kuşku yoktur. Bu hususta YİM 35/78, YİM 335/80 ve Birleştirilmiş YİM 171/81 ve 172/81 sayılı ba-şvurularda karara bağlandığı gibi müstedaaleyhler tarafından da teslim edılmektedir. En azından 26/77 sayılı yasanın yürürlüğe girmesinden sonra müstedi BRT veya başka bir kurumda istihdam edilmiş olsaydı yeniden istihdam edileceği görevin emeklilik kazand-ıran bir görev olacağına kuşku yoktur. Bu husus da taraflar arasında ihtilaf konusu değildir. Diğer bir deyimle şayet müstedi betekrar istihdam edilmiş ve ondan sonra emekliye ayrılmak istemiş olsaydı onun emeklilik açısından herhangi bir sorunu olmayacakt-ı. İnkar edilmeyen bir gerçektir ki müstedi 21.12.1963'den 16.2.1969 tarihine kadar Devlet Bütçesinden fiilen maaş çekmiş bir kamu görevlisi idi ve en azından bu yıllar için 26/7 sayılı Yasa ile emeklilik hakkına sahip olmuştur. Geriye 1.8.1957 ile 21.12.1-963 tarihleri arasındaki dönem kalır. Bu dönem için ise yasal durum 26/77 sayılı Yasanın 39(2) ve (3) maddesi ile belirlenmiştir. Sözü edilen 39. maddenin 2. ve 3. fıkraları aynen şöyledir:

"39. (1) .........................

(2) 21 Aralık 1963 olay-ları nedeniyle Kıbrıs Radyo Yayın Korpo- rasyonundan Kıbrıs Türk Yönetimine intikal eden personelin Kıbrıs Radyo Yayın Korporasyonundan aldıkları ikramiye veya tazminatı , bu Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak üç yıl içinde taksitle Kıbrıs Türk -Federe Devleti'ne ödemeleri kaydıyle, ikramiye veya tazminat aldıkları süre emeklilik amaçları için geçerli sayılır.

(3) Yukarıdaki (1). ve (2). fıkra uyarınca işlem görmeyi kabul eden emeklilik hakkına sahip personel bu durumu, sonradan değiştirilmek üze-re yazılı olarak bu Yasanın Resmi Gazete'de yayınlanmasından en geç 2 ay içinde Bakanlığa bildirilir."

Görülüyor ki üstedi 1.8.1957-21.12.1963 döneminden yararlanabilmek için,

(a) Yasanın Resmi Gazetede yayınlanmasından en geç 2 ay içind-e ilgili Bakanlığa 2. fıkranın öngördüğünden faydalanmak istediğini bildirecek

(b) Kıbrıs Radyo Yayın Korporasyonunda ilgili devre için aldığı ikramiye veya tazminatı yasanın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yıl içinde taksitle ödeyecek.

Yukarıda-ki iki koşulun yerine getirmesi halinde 1.8.1957-21.12.1963 dönemi müstedi lehine dikkate alınacaktır. Müstedinin 39(2) maddesi uyarınca ilgili Bakanlığa yazılı olarak 39(1) maddesi uyarınca işlem görmeği kabul ettiğini, yazılı olarak bildirmediği bir yana- tazminatı da ödemediği kabul edilmektedir. Her ne kadar müstedi ödemesi gerekli tazminatı Kıbrıs Radyo Yayın Korporasyonundan almadığını ifade etmişse de -ki bunun aksi iddia edilmediği cihetle doğru olduğunu kabul ediyoruz- tazminatın ödenmemesi veya yaz-ılı ihbarın verilmemesi halinde müstedi durumunda olan bir kişinin emeklilik menfaatlarının hesaplanmasında 21.12.1963 den önceki devrenin dikkate alınmıyacağı hususunda yasanın sukut kaldığı gözükmektedir.

Bu devrenin dikkate alınacağına dair bir ifade -yokluğunda müstedinin 26/77 sayılı Yasa altındaki hakları hesaplanırken 1.8.1957 - 21.12.1963 döneminin dikkate alınmasına olanak yoktur. Dikkate alınacak dönem 21.12.1963-16.2.1969 tarihleri arasındaki dönemdir.

Sonuç olarak yukarıda söylenenlere tabi o-larak müstedaaleyhin müstediye göndermiş olduğu 12 Haziran 1984 tarihli yazıda müstediye 26/77 sayılı Emeklilik Yasası altında herhangi bir emeklilik menfaatı verilmesine yasal yönde olanak bulunmadığı biçiminde ifadesini bulan kararın tamamen hükümsüz ve -etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına karar verilir

(Salih S. Dayıoğlu) (Niyazi F. Korkut) (Aziz Altay)
Yargıç Yargıç - Yargıç

21 Şubat 1986

D.7/86 YİM 125/84
Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayıoğlu, N. Ergin Sala-hi, Aziz Altay.

Müstedi: Argun Aşıkoğlu, Girne.
- ile -
Müstedaaleyh: Ekonomi ve Maliye Bakanlığı Gelir ve Vergi Dairesi
Müdürlüğü vasıtasıyle KKTC, Lefkoşa.
- A r a s ı n d a.

Müstedi namına: Güner Çakın
Müstedaaleyh namına: Doğan Erozan

Yasa Maddesi: 48/77 sayılı Kamu Alacaklarının Tahsili Usulü Yasası.

İstemin Özeti: Müstedinin, Müstedaaleyh tarafından kendisine gönderilen ve ödeme emrine itir-azı reddeden kararının hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilmesi istemi.

OLAY: Telekomünikasyon Dairesi ile anlaşma yaparak abone olan ve evine telefon taktıran Müstedi, konuşmaların tutarı borcunu ödemediği için t-elefon dairesi telefonunu kesti. Müstedi Telekomünikasyon Dairesine ve Bakanlığa müracaat ederek faturalarda belirtilen miktarın çok yüksek olduğunu bu nedenle durumun incelenmesini talep etti. Müstedaaleyh bor- cun Kamu Alacakları Tahsili Usulü Yasası tah-tında tahsili yönüne gitmiştir. Müstedi, telefon borcunun bir kamu alacağı olmadığını ileri süre- rek işbu başvuruyu dosyaladı.

SONUÇ: 48/77 sayılı Kamu Alacaklarının Tahsili Usulü Yasası hangi alacakla- rın kamu alacağı olduğunu belirtmektedir. Müstedi, -kendisine telefon bağ- lanması için Telekomünikasyon Dairesi ile bir antlaşma yaptmıştır. Müste- dinin Telekomünikasyon Dairesine ve dolayısıyle devlete karşı adi bir borcu olduğuna kuşku yoktur. Adi bir borcun tahsili ise kamu alacağı gibi olamaz. Tahsila-t sair alacaklar gibi Kaza Mahkemelerine başvurulmak suretiyle elde edilir.
Sonuç olarak başvuru kabul edilir.
____________________

K A R A R

Salih S. Dayıoğlu: İşbu başvuru ile müstedi, müstedaaleyh tarafından kendisine gönderilen 3.8.1984 tarih -ve T 12/84 sayılı ödeme emrine yapmış olduğu itirazı reddeden müstedaaleyhin 24.9.1984 tarih ve VTL1 sayılı kararının hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına karar verilmesi iste- minde bulundu.

Olgular hususunda taraflar aras-ında büyük ölçüde anlaşmazlık yoktur. Bunlar aşağıdaki şekilde özetlenebilir.

Müstedi 1976 yılında Girnedeki ikametgahına bir telefon cihazı koydur- mak istedi ve bu maksatla Kıbrıs Türk Telekomünikasyon Dairesine (bundan sonra sadece Daire olarak anılac-aktır) başvurdu. Daire ile kendisi arasında 10.3.1976 tarihinde yapılan bir "telefon abonman sözleşmesi" sonucu müstediye 52642 numaralı bir telefon cihazı takıldı. 1980-81 yıllarında müstedinin telefo- nundan yapılan konuşmalar 293,295 TL gibi oldukça kab-arık bir rakam tuttu. Müteaddit taleplere rağmen müstedi bu meblağı ödemekten kaçındığı için Daire de 4.2.1981 tarihinde müstedinin telefonunu kesti ve ona gönderdiği 11.8.1981 tarihli bir yazı ile aralarındaki telefon abonman sözleşmesinin 11. maddesine u-y- gun olarak sözü edilen sözleşmeyi feshetti. Müstedi Daireye gönderdiği 22.8.81 tarihli bir yazı ile sair şeyler meyanında talep edilen telefon tutarının çok oldu- ğunu ve tekrar tetkik edilmesini talep etti. Daire müstedinin şikayet ve istemini inceledi- ve ona gönderdiği 28.8.1981 tarihli bir yazı ile bunları reddetti. Müstedi, Dairesinin bağlı olduğu Bakanlığa yazdığı 8.11.1981 tarihli bir yazı ile benzeri şikayetlerde bulundu. Müstedi, bu yazısına, 9.12.1981 tarihli bir yazı ile olumsuz yanıt aldı. Müs-tedinin sözü edilen telefon borcunun tahsili için Daire, konuyu, Gelir ve Vergi Dairesine havale etti.

Müstediye gönderilen 5.6.1984 tarihli bir ödeme ihbarnamesi ile müste- daaleyh 48/1977 sayılı Kamu Alacakları Tahsili Usulü Yasasının 12. maddesine ist-inaden zorla tahsil işlemine başlamadan önce 30.6.1984 tarihine kadar bor- cunu ödemesi için müstediye ihbarda bulundu. Bu ihbara 26.6.1984 tarihli bir yazı ile yanıt veren müstedi özetle, talep edilen borcun bir kamu alacağı olmadığı için bunun tahsilatın-ın da 48/77 sayılı Yasa altında yapılamayacağını, talep edilen telefon borç miktarının hayli kabarık olduğunu ve bu miktarı bulacak konuşma yapmadığını iddia etti. Müstediye gönderilen 16.7.1984 tarihli bir yazı ile yaptığı iddialar müstedaaleyh tarafından- reddedildi. Müstedaaleyh tarafından 3.8.1984 tarihinde düzenlenen ve 10.9.1984 tarihinde müstediye teb- liğ edilen bir ödeme emri ile anılan miktar 35195TL gecikme zammı eklenmek suretiyle toplam 328491TL oldu ve bu miktarın emrin tebliğinden sonra 15 gün- zarfında ödenmesi veya mal bildiriminde bulunması talep edildi. Müstedi 24.9.84 tarihinde ödeme emrine yazılı olarak itiraz etti ancak bu itiraznamesi de aynı gün müstedaaleyh tarafından reddolundu. Bunun üzerine müstedi de 9.11.1984 tarihinde bu başvuruy-u dosyaladı ve kendisine tebliğ edilen ödeme emrine yapmış olduğu itirazı reddeden müstedaaleyhin 24.9.1984 tarih ve VTL 1 sayılı kararının hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayaca- ğına karar verilmesini istedi.

Ödeme emri ile müs-tediden talep edilen miktarın bir telefon borcu olduğu hususunda taraflar arasında ihtilaf yoktur. Müstedaaleyhin yaptığı iş ise sadece bu borcun tahsilatıdır. Dolayısıyle müstedaaleyhin borcun oluşmasında herhangi bir karar veya işlemi yoktur. Müstedaaley-h tahsilatını 48/77 sayılı Kamu Alacaklarının Tahsili Usulü Yasası altında yapmak yönüne gitmiştir. Müstedinin de esas itibarı ile şikayeti miktar üzerinde ihtilaf konusu olmakla beraber telefon borcu olarak bir miktar borcunun mevcut olduğunu kabul etmekt-e ancak bu borcun sözü edilen 48/77 sayılı Yasa altında tahsil edilemiyeceğini çünkü borcun 48/77 sayılı Yasa altında bir kamu alacağı olmadığını iddia etmektedir. Gerçekten de müstedinin telefon borcunun -miktarı ne olursa olsun- 48/77 sayılı Yasa anla- m-ında bir "kamu alacağı" değil ise haliyle bunun tahsilatının sözü edilen yasa altında yapılmasına olanak yoktur. O halde müstedinin devlete olan telefon borcunun "kamu alacağı" olup olmadığı- nın araştırılması gerekir.

48/77 sayılı Yasanın3. maddesi kamu- alacağı deyiminin Yasanın 2. mad- desi kapsamına giren alacakları tanımladığını belirtmektedur. Yasanın 28/85 sayılı tadil yasasından önceki şekli ile 2. maddesi aynen şöyledir:

"2. Devlete, Belediyelere, Kıbrıs Türk Elektrik Kurumuna, köy idarele- rine -ve köy idarelerinin kurdukları birlik ve cemiyetlere ait vergi, resim, harç, ceza, dava masrafı, vergi cezası, para cezası gibi asli alacaklarla kira, gecikme zammı, faiz ve taksitlerle satılan taşınır ve taşınmaz malların taksit bedelleri gibi diğer alaca-klar ve bunların tatbikat giderleri hakkında bu Yasa kuralları uygulanır.
Çeşitli Yasalarda belirtilen türlü kamu alacakları ve Kamu İktisadi Te- şebbüslerine ait kira alacaklarının tahsili de bu Yasa kurallarına bağlıdır."

Görülüyor ki yukarıda -alıntısı yapılan 2. maddenın 2. fıkrası "kamu ala- cakları" deyimine bir açıklık getirmemiştir. O halde bu deyimin öğretide ne anlama geldiğinin ve neleri içerdiğinin belirlenmesi gerekir. Ord. Prof. Dr. Sıddık Sami Onar'ın İdare Hukukunun Umumi Esasları C-ilt III sayfa 1645'de "Amme Alacaklarının Mahiyeti" başlığı altında şu görüşlere yer verilmektedir:

"Devletin ve diğer idari hükmi şahıslarının malları gibi alacakları da amme alacakları ve adi alacaklar olmak üzere iki kisma ayrılabilir. Bu şa- hısların -amme hukukundan doğan ve bu hukuk hükümlerine tabi olan alacakları amme alacakları kategorisini teşkil eder. Vergiler, resimler harçlar ve para cezaları amme alacaklarının başlıcalarıdır. Bunların menşelerı Devletin hakimiyeti, amme kudreti olmak itibarıyl-e bunlar menşe bakımından hususi şahısların alacaklarıyle Devletin akit, haksız fiil, sebepsiz iktisap gibi medeni hukuk menşeinden doğan hususi alacak- larından ayrılırlar."

Keza aynı eserin 1647. sayfasında muhtelif müellifler tarafından ortaya atılan -zıt görüşlere karşın aşağıdaki tarife de yer verilmiştir. Bu tarifi aynen iktibas etmekte yarar vardır:

"Amme alacakları, amme idarelerinin vergi, resim ve harçlarla, para cezaları ve vergi cezaları, bunların zamları ve diğer karşılıklarından doğan alacak-lardır": amme idarelerinin akitler, haksız fiiller ve haksız iktisaplardan doğan alacakları dışında kalan alacaklar amme alacakları- dır."

Kamu alacağının yukarıda belirtildiği gibi tek bir tarifi olmadığını söylemeye gerek yoktur. Yasa koyucunun herhang-i bir devletin alacağını kamu alacağı niteliğinde görmesi ve bu hususta ifadesini yasa ile izhar etmesi olasıdır. Bunun da yapılması halinde elbette ki kamu alacağı deyiminin tefsiri daha da genişletilmiş olur. Şimdi de bir Devlet dairesi olan Telekomünika-syon Dairesi- nin vermekte olduğu ve kamu hizmeti niteliğinde olan telefon hizmetlerine karşı müstedinin olduğu iddia edilen telefon borcunun bir kamu alacağı olup olmadı- ğının araştırılması gerekir. Daha ileri gitmeden önce hemen belirtmekte yarar vardır- ki müstediye telefon dairesi tarafından telefon tahsis edildiği 1976 yılında telefon dairesi ile müstedi arasında 3.3.1976 tarihinde "telefon abonman sözleş- mesi" ismi altında bir sözleşme imzalanmıştı. Bu sözleşme taraflara yani gerek Telekomünikasyon D-airesine ve gerekse müstediye bir takım menfaatler sağladığı gibi onlara bir takım da mükellefiyetler yüklemiştir. Örenğin bu sözleş- menin 6. maddesi telefon hesaplarının vaktinde ödenmemesi halinde dairenin telefon irtibatını kesebileceğini ve bu sebeple- kesilen irtibatın tekrar bağlanması için ödenmemiş telefon ücretleri ile birlikte ek muayyen bir ücretin abone tarafından ödenmesi zaruretini öngörmektedir. Yine Ord. Prof. Dr. Sıddık Sami Onar'ın İdare Hukukunun Umumi esasları cilt I sayfa 521'de şu gör-üşlere yer verilmektedir:

"Bir kısım amme hizmetlerinden fert abonman mukavelesi denilen bir mukaveleyi imzalamak suretiyle faydalanmaya başlar. Elektrik, su, hava gazı tevzii gibi muayyen bir ferde karşı muayyen bir mevzuun ifası şeklinde görülen hizmetl-erden bir mukaveleye dayanılarak istifade edilir, bu mukavele muayyen bir mevzuu, şartları, karşılıklı hakları ve borçları ihtiva eder. Mukaveldeki şartlar ve borçların yerine getirilmemesi halinde idare de kendi vecibelerınin yani amme hizmetlerinin ifası-ndan istinkaf eder, hatta icabında mukavelenin cezai şart hükümleri tatbik olunur. Bu mukavelelerden çıkan ihtilaflar da adliye mahkemelerinde halledilir."

Aynı eserin 522. sayfasında ise spesifik olarak telefon abonmalarının Fransa Devlet Şurası tarafınd-an akdi mahiyette olduğu kabul edildiğine yer verilmekte-dir. O kısmı da aktarmakta yarar görürüz:

"Bu durumu nazara alan ekseri müellifler ve içtihat, faaliyetin mevzuu amme hizmeti olmakla beraber, fertle idare arasındaki durumu tamamen bir hususi hukuk- akdi saymakta ve bu yüzden çıkan ihtilaflara da hususi hukuk prensiplerinin tatbikini doğru bulmaktadırlar. Fransa'da Devlet Şurası da telefon abonmanlarının akdi mahiyette olduğu neticesine var- maktadır."

Son olarak da sayfa 524'tw abonman mukaveleler-inin hususi hukuk sahasına giren bir akit olduğu görüşüne yer verilmektedir. Binaenaleyh yukarıda söylenenlerden de anlaşılacağı gibi müstedinin Telekomünikasyon Dairesine ve dolayısıyle devlete adi bir borcu olduğuna kuşku yoktur. Bu borç 48/77 sayılı Yas-a anlamında kamu alacağı niteliğinde olmadığına göre bunun tahsili de sözü edilen Yasanın öngördüğü şekilde olamaz. Bu durumun daha önce değinildiği gibi 28/85 sayılı tadil yasasından önceki hukuki durumu aksettirdiğini vurgula- makta yarar vardır. 28/85 s-ayılı tadil Yasasından sonra ve bu Yasanın getirdiği yeni hükümlerden sonra hukuki durumun ne olduğu üzerinde bu başvuruyu ilgi- lendirmediği cihetle durmamız gerekmemektedir.

Yukarıda söylenelerden de anlaşılacağı gibi müstedinin devlete olan adi borcu -için 48/77 sayılı Yasaya dayanarak bir kamu alacağı gibi müstedaaleyh tarafından tahsil yoluna gidilmesi hatalıdır. Bu nedenle müstedaleyh tarafından yapılan tüm işlemlerin de sakat ve yoklukla malul olduğuna hükmetmek kaçı- nılmazdır.

Kanaatımızca Devle-t sözü edilen alacağını sair adi alacaklar gibi Kaza Mahkemelerine başvurmak suretiyle elde etme yoluna gidebilir.

Sonuç olarak yukarıda söylenenlere tabi olmak koşulu ile başvuru kabul edilir ve müstediye gönderilen ödeme emrinde ifadesini bulan telefon- borcunun ödenmesi gerektiği doğrultusundaki kararın hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına karar verilir.

(Salih S. Dayıoğlu) (N. Ergin Salahi) (Aziz Altay)
Yargıç - Yargıç Yargıç

24 Şubat 1986

D.8/86 YİM 24/86
Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüks-ek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S.Dayıoğlu, Niyazi F.Korkut.
Anayasanın 152. maddesi hakkında.

Müstedi: Orhan Şevket ve Oğlu Ltd. Lefkoşa.
- ile -
Müstedaaleyh: 1. KKTC Ekonomi ve Maliye Bakanlığı Gelir ve Vergi D-airesi
Müdürlüğü.
2. KKTC Bakanlar Kurulu vas. KKTC, Lefkoşa.
A r a s ı n d a.

Müstedi namına: Ümit Özdil.
Müsteda-aleyh namına: Yaşar Boran.

Yasa Maddesi: 9/76 sayılı Mahkemeler Yasasının 41. maddesi ile 48/77 sayılı Kamu Aalacaklarının Tahsili Usulü Yasasının 16 maddesi.

İstemin Özeti: 1) Müstedinin, 15 gün zarfında istikrar fonuna 362850TL ve gecikme zammı ödeme-sine ilişkin kararla ilgili işlem veya eylemlerin hükümsüz ve etkisiz olduğuna karar verilmesi istemi.
2) Kamu Alacaklarının Tahsili Usulü Yasası altında yapılan veya yapılacak işlemleri başvuru sonuçlanıncaya dek durdurulmasına emir veril- mesi taleb-i.

OLAY: Müstedaaleyh aldığı bir kararla Müstedinin 15 gün zarfında fiyat istikrar fonuna 362850TL. ve gecikme zammı ödemesi talebinde bulundu. Müstedi bu karara karşı işbu başvuruyu dosyaladı ve istidasını 9/76 sayılı Mahkemeler Yasasına ve 48/77 sayılı -Kamu Alacaklarının Tahsili Usulü Yasasına dayandırdı.

SONUÇ: 9/76 sayılı Yasanın 41. maddesi hangi hallerde ara emri verilebilece- ğini belirlemektedir. Bu madde altında talep edilen emrin verilmesi doğru değildir.
48/77 sayılı Yasanın 16. maddesi d-e kendisine ödeme emri tebliğ olunan kişinin buna karşı yapabileceği itirazın sadece böyle bir borcun olup olmadığı veya kısmen ödendiği hususlarına münhasırdır. Bu durumda da yetkili Mahkeme Yüksek İdare Mahkemesi değil kaza Mahkemesidir.
Bu böyl-e olduğuna göre de Yüksek İdare Mahkemesi olarak ara emri verilmesi mümkün değildir.
İstida reddolunur.
____________________

K A R A R

Şakir Sıdkı İlkay, Başkan: Müstedi, dosyaladığı başvuru ile müstedaaleyh tara- fından alınan ve müstedinin, 1-5 gün zarfında, istikrar fonuna TL262850 ve bun- lar üzerinden gecikme zammı ödemesine ilişkin olup 14.1.1986 tarihli bir yazı ile bilgisine getirilen kararla ilgili işlem veya eylemlerin hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına -karar verilmesini istedi.

Müstedi daha sonra dosyaladığı bir istida ile konu meblağların ödenme- sini öngören kararın veya bu karara istinaden Kamu Alacaklarının Tahsili Usulü Yasası altında yapılan veya yapılacak işlemlerin başvurunun nihai sonuçlanması-na değin durdurulması için bir emir talep etti. Karşı taraf böyle bir emrin verilmesine itiraz etti.

Müstedinin istidası esas itibarı ile hem 9/76 sayılı Mahkemeler Yasasının 41. maddesine hem de 48/77 sayılı Kamu Alacaklarının Tahsili Usulü Yasasının 16-. maddesine dayanmaktadır.

9/76 sayılı Mahkemeler Yasasının 41. maddesi altında öngörülen emirlerin ne vakit ve hangi hallerde verilebileceği hussuunda birçok içtihat kararı vardır ve bu nedenle burada aynı hususları tekrarlamakta fayda mülahaza etme- me-kteyiz. Sadece belirtmek yerinde olur ki bu madde altında bir emrin verilebilmesi için Mahkemenin, diğer hususlar yanında, talep edilen emrin veril- memesi halinde ileride telafisi mümkün olmayacak bir zararın doğabileceğine veya eski duruma dönüşün çok zo-rlaşacağına kanaat getirmesi gerekir. Bu meselede böyle bir emir verildiği takdirde müstediye ileride telafisi mümkün olmayacak bir zararın doğacağı veya eski duruma dönüşün zorlaşacağı gözük- mektedir. Bu nedenle talep edilen emrin bu madde altında veril-mesi doğru ve uygun değildir.

Müstedinin istidası, yukarıda da belirtildiği gibi, 48/77 sayılı Kamu Ala- caklarının Tahsili Usulü Yasasının 16. maddesine de dayandırılmıştır. Yasanın 16. maddesinin (1) ve (2). fıkraları aynen şöyledir:

"16. (1) Kendisi-ne ödeme emri tebliğ olunan kişi, böyle bir borcu olma- dığı veya kısmen ödediği hakkında tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde ilgili Tahsilattan Sorumlu Daire nezdinde itiraz- da bulunur. İlgili Tahsilattan -Sorumlu Daireyer yapılan itiraz en geç on beş gün zarfında sonuçlandırılarak borçluya bildirilir. İtirazın kabul edilmemesi halinde borçlu yetkili mahkemeye baş- vurabilir. Bu konuda Vergi Usul Yasası'nın kuralları uygulanır."
-
(2) Mahkeme Borçlunun emredilmiş teminatı göstermesi halinde karar verilinceye kadar Tahsilattan Sorumlu Dairece yapılan işlemi durdurur. Borçlu istenen teminatı gösteremez ise itirazı en çok i-ki ay içinde karara bağlamak zorundadır."

Görülebileceği gibi bu maddeye göre kendisine ödeme emri tebliğ olunan kişinin buna karşı yapabileceği itiraz sadece böyle bır borcun olmadığı veya kısmen ödendiği hususlarına münhasırdır. Böyle bir itiraz borcun- esasına yönelik veya diğer bir deyimle borcun üzerine dayandırıldığı karar veya işlemin hükümsüz ve etkisiz olduğu hususunda bir itiraz değildir. Bu durumda madde- nin öngördüğü yetkili mahkeme Yüksek İdare Mahkemesi olmayıp tahsilat hakkında karar verece-k olan kaza mahkemesidir. Bu böyle olduğuna göre de bizim, Yüksek İdare Mahkemesi olarak, bu madde altında bir ara emri vermemiz mümkün değildir.

Sonuç olarak istida reddolunur.

(Şakir Sıdkı İlkay) (Salih S. Dayıoğlu) (-Niyazi F. Korkut)
Başkan Yargıç Yargıç

28 Mayıs 1986

D.9/86 Birleştirilmiş
- YİM 54/86 ve YİM 69/86
Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Yargıç Niyazi F. Korkut huzurunda
Anayasanın 118.