-D. 17/2017 Yargıtay/Hukuk No: 95/2014
(Girne Dava No: 1377/2012)

YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.

Mahkeme Heyeti:Gülden Çiftçioğlu, Bertan Özerdağ, Beril Çağdal

İstinaf eden: Hülya Bal n/d Hülya Taşın, Girne
- (Davacı)

ile

Aleyhine istinaf edilen: Süleyman Yıldız, Girne
(Davalı)

A r a s ı n d a.

İstinaf eden namına: Avukat Talat Kürşat ve -Avukat Akan Kürşat adına Avukat Çağdan Eryılmazlar hazır
Aleyhine istinaf edilen namına: Avukat Seyhan Yıldırım hazır

Girne Kaza Mahkemesi Kıdemli Yargıcı Talat Usar'ın 1377/2012 sayılı davada, 3.4.2014 tarihinde verdiği karara karşı, Davacı tarafından ya-pılan istinaftır.

------------

K A R A R

Gülden Çiftçioğlu: Bu istinafta, Mahkemenin kararını, Sayın Yargıç Bertan Özerdağ okuyacaktır.

Bertan Özerdağ: İstinaf Eden/Davacı, kararda bundan böyle sadece "Davacı" ve Aleyhine İstinaf Edilen/Davalı ise,- sadece "Davalı" olarak anılacaktır. Davacı, Alt Mahkemenin 3.4.2014 tarihli ret ve iptal kararına karşı bu istinafı dosyaladı.

İSTİNAF İLE İLGİLİ OLGULAR

Bu istinaf ile ilgili maddi ve hukuki olgular özet olarak şöyledir:

Davacı, Davalı ile 9.10.20-06 tarihinde Girne'de Hürriyet Caddesinde kain, zemin kattaki 1 No.lu iş yerini kiralamak amacıyla yazılı bir kira akdi imzaladı. Yazılı kira akdi sona erdikten sonra, Davalı yasal kiracı oldu.

Davacı, Girne Kaza Mahkemesinde Davalı No.1 olarak (bu dava-daki Davalı Süleyman Yıldız), Davalı No.2 olarak Müteveffa Girneli Yunus Akbulut'un Tereke İdare Memuru sıfatıyla Emrah Merih Akbulut, Davalı No.3 olarak ise Ümit Bülent Emen aleyhlerine 1990/2007 sayılı tahliye davasını dosyaladı.

1990/2007 sayılı Dava-yı dinleyen Girne Kaza Mahkemesi, davayı ret ve iptal etti. Davacı, 1990/2007 sayılı davada verilen hükmü istinaf etti.

Yapılan istinafı dinleyen Yargıtay, Yargıtay/Hukuk 118/2010 Dağıtım 13/2012 sayılı kararda, Davacının, Davalının yasal kiracı olduğund-an hareketle mütecavizliğe dayanan kullanım bedeli kaybı veya mesne profits taleplerini reddetti ve geçmişe dönük kira talepleri ile ilgili ise emir verdi.

Davacı bu karardan sonra, Girne Kaza Mahkemesinde, huzurumuzdaki istinafa konu 1377/2012 sayılı da-vayı dosyaladı ve Davalıdan, sözleşmenin hitam bulmasından sonra oluşan yasal kiracılığa istinaden, mecuru tasarrufunda tuttuğu 9.10.2007 tarihinden 7.10.2008 tarihine kadarki 12 aylık süre için 3000 Stg.den ceman, 36,000 Stg. kira bedeli talep etti.

Da-valı müdafaasında ön itirazda bulundu ve Davacının bu talepleri yapmaktan men edilmesi veya estopped olması gerektiğini belirtti. Davalı, müdafaanın devamında ise, Davacının taleplerine hakkı olmadığını ileri sürdü ve bu talepleri ret ve inkar etti.

Al-t Mahkeme davayı dinledi ve kararında Davacının taleplerinin res judicata (kaziyye-i muhakeme) olduğuna bulgu yaparak ön itirazlara istinaden davayı reddetti. Alt Mahkeme, bu bulguyu yapmasına ilaveten, meselenin istinafa gitme ihtimaline binaen davanın es-asını da inceledi ve Davacının davasını ispat etmeyi başardığına bulgu yaptı. Alt Mahkeme neticede, davanın ön itirazlardan dolayı ret ve iptal edilmemiş olsa idi, Davacı lehine Davalı aleyhine ödenmemiş kira bedelleri toplamı 36,000 Stg. için emir ve hükü-m verilmesi gerektiğine bulgu yaptı.

Davacının istinafı, davanın ret ve iptal kararına istinat etmektedir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı istinafında 4 istinaf sebebi ileri sürmekle birlikte, istinafını tek başlık altında toplamıştır:

Muhterem Alt Mahke-me, Davacının taleplerinin ve
davasının res judicata olduğuna karar vermek ve/veya
ön itirazlardan davasını reddetmekle hata yaptı.

DAVACININ İDDİA VE ARGÜMANLARI

Davacı Avukatının istinaftaki hitabı özet olarak şöyledir:
Davacının Davalı aleyhinde- dosyaladığı 1990/2007 sayılı davadaki dava sebebi (cause of action) haksız fiil ile ilgili dava sebebine, Davalının mütecaviz olmasına istinaden mesne profits ödenmesine dayanmaktaydı. Halbuki Davacının istinafa konu davası ödenmeyen kira bedellerine daya-nmakta olup daha önceki davasından farklı bir dava sebebi bulunmaktadır.

Davacının dosyaladığı her iki davadan, birinde haksız fiil talebi, diğerinde ise ödenmeyen kira bedelleri talebi yapılmış olması nedeniyle, farklı iki dava sebebi bulunmakta olup b-u nedenle Davacının bu davadaki talepleri res judicata oluşturmaz.

Davalı Avukatının hitabı ise özetle şöyledir:

Davacı, daha önce dosyaladığı davanın Talep Takririnde, hataen Davalının hem mütecaviz hem de yasal kiracı olduğunu iddia etti. Davacı, ta-lep kısmında ise, sadece mütecaviz iddiasına dayanarak kullanım bedeli kaybı veya mesne profits talep etti. O davada Alt Mahkeme, Davalının mütecaviz olmadığı gerekçesiyle kullanım bedeli kaybı taleplerini reddetti. Alt Mahkemenin kararından yapılan istina-fta, Yargıtay, Yargıtay/Hukuk 118/2010 Dağıtım 13/2012 sayılı kararında bu kararı onayladı ve Davalının mütecaviz olmadığından kullanım bedeli kaybı veya mesne profits talebinde bulunamayacağına karar verdi.

Yargıtayın mezkur kararı bu konudaki ihtilafl-a ilgili nihai olup, bu karardan sonra yeni bir dava açılması veya talepte bulunulması res judicata teşkil eder.

Davacının dava sebebi, her iki davada da Davalının kullanımından dolayı elde etmesi gereken bedel olup, dava sebeplerinin farklı olduğundan -söz etmek mümkün değildir. Davacı, ilk davada davasını yanlış veya hatalı bir argümana dayandırmış veya hata yapmıştır. Davacının, hatalı bir dava açması sonucu mahkemenin bu hatalı davayı reddetmesinden sonra, aynı talepleri içeren yeni bir dava açılamaz -veya hata giderilerek dava açma hakkı olamaz, res judicata kuralı, yeni bir dava veya yargılama yapılmasına engeldir.

Belirtilenlerle, istinafın masraflarla reddi gerekir.

İNCELEME

Muhterem Alt Mahkeme, Davacının taleplerinin ve davasının res judic-ata olduğuna karar vermek ve/veya davasını reddetmekle hata yaptı.

Alt Mahkeme, istinafa konu kararda, Davacının taleplerinin res judicata olduğuna karar vermiş ve davanın ret ve iptaline emir vermiştir. Bu bulgusundan sonra Alt Mahkeme meseleyi incele-meye devam etmiş, Davacının kira alacağı taleplerinde haklı olduğuna bulgu yapmış ve neticede davanın ön itirazdan ret ve iptal edilmesine karar vermemiş olsa idi Davacı lehine hüküm verilmesi gerektiği bulgusuna varmıştır.

Yukarıda özetlenen ve Alt Ma-hkemenin kararında incelenen ihtilaflar ile ilgili olarak,"OLGULAR" başlığı altında yer verdiğimiz olgularda taraflar ihtilaflı değildir. Buna bağlı olarak bu istinafın temeli, tarafların res judicata prensibi ile ilgili hukuki argümanlarıdır.

Res judic-ata sadece kayıtlara uygulabilen bir doktrin olmayıp, mahkemeler tarafından yargılamanın sonlandırılmasını gerektiren temel bir doktrindir ve estoppel prensibinin bir parçası olarak uygulanır (Halsbury's Laws of England Vol.3 sayfa 185 - treat as a branch -of law of estoppel).

Res judicata, başarısız tarafın, daha sonraki bir işlem ile kararın doğruluğunun aksini ispat etmeye çalışmasını engelleyen bir estoppel (estoppel per rem judicatam) doktrini-dir (Phipson on Evidence 13.Edition sayfa 611 para.28-23).-
Tarafları aynı olan bir yargısal işlemden sonra başlatılan ikinci bir yargısal işlemde, bir tarafın estoppel per rem judicatam doktrinini ileri sürebileceği dört ahval bulunmaktadır. Bunlardan ilki, dava sebebi estoppel'i olup tüm mesele ile ilgili k-arar verilmiş olmasına karşın, yeniden yargılamanın açılmasına çalışılan durumlardır. İkincisi, olgularla ilgili estoppel'dir. Olgularla ilgili estoppel olduğu durumlarda, mahkemenin, kararına varırken esasen dikkate almış olduğu olgunun, yeniden yargılama-ya açılmaya çalışıldığı durumlardır. Bunlardan üçüncüsü ise, ileri sürülmemiş olgulara dayanılan estoppel'dir. Böyle bir durumda, ileri sürülebilecek veya sürülmesi gereken ve bir önceki davada ileri sürülmeyen olguların bu dava altında yargılamaya açılmas-ına çalışılmaktadır. Dördüncü ve sonuncusu ise, yukarıda belirtilen üçüncü durumun daha da uzatılmış hali olan, verilmiş kararın kendisiyle ilgili olarak ortaya atılmayan konuların değil de, önceki karardaki herhangi bir konuyla ilgili olarak ortaya atılma-yan hususların yargılamada ileri sürülmeye çalışıldığı durumlardır. Bu husus Arnold v. National Bank Plc. davasında yer verilen Res Judicata by Spencer - Bower and Turner 2nd Ed.da belirtilen şu görüşe dayanmaktadır.

"There are, however, four situations -where in second proceedings between the same parties the doctrine of estoppel per rem judicatam may be invoked: (i) cause of action estoppel, where the entirety of a decided cause of action is sought to be relitigated, (ii) issue estoppel or, 'decided issu-e estoppel,' where an issue is sought to be relitigated which has been raised and decided as a fundamental step in arriving at the earlier judicial *97 decision, (iii) extended res judicata or 'unraised issue estoppel,' where an issue is sought to be litig-ated which could, and should, have been raised in a previous action but was not raised ( Henderson v. Henderson (1843) 3 Hare 100- ), (iv) a further extension of (iii) to points not raised in relation to an issue in the earlier decision, as opposed to issues not raised in relation to the decision itself."

Bir dav-a sebebinin tümüne karşı estoppel olarak ileri sürülen res judicata, hukuki ihtilafların veya olgusal bulguların tespitini de içerebilecek, verilen hüküm ile, tarafların hak ve yükümlülüklerinin belirlenerek neticelendirildiği iddiasıdır. Halsbury's Laws o-f England 3.Edition Volume 15 sayfa 182 para. 357'de bu görüş şöyle ifade edilmiştir:

"357.Meaning of res judicata. Where res judicata is pleaded by way of estoppel to an entire cause of action, it amounts to an allegation that the whole legal rights a-nd obligations of the parties are concluded by the earlier judgment, which may have involved the determination of questions of law as well as findings of fact."

Res judicata müdafaasında başarılı olunabilmesi için, hüküm verilen dava ile daha sonra açıl-an davanın dava sebeplerinin aynı olması ve daha önceki yargısal işlemde davacının hakkını elde etme imkanı olmasına rağmen davacının kendi hatası nedeniyle eksik bıraktığı veya talep etmediği bu hakkını ikinci davada talep edip elde etmeye çalışıyor olmas-ının ispat edilmesi gerekir (Halsbury's Laws of England 3.Edition Volume 15 sayfa 182 para. 358):

"358.Essentials of res judicata. In order that a defence of res judicata may succeed, it is necessary to show not only that the cause of action was the sa-me, but also that the plaintiff has had an opportunity of recovering (e), and but for his own fault might have recovered in the first action that which he seeks to recover in the second."

Res judicata müdafasında başarılı olunabilmesi için yukarıda belir-tilen her iki unsurun bu müdafaayı ileri süren tarafça ispat edilmesi gerekir.

Dava sebebinin aynı olmasından kasıt, yapılan talebin bire bir aynı olması değildir. Hükme bağlanan ilk davada ihtilaf konusu yapılmış veya ihtilaf konusu yapılmaya olanaklı -ve iddiayı yapan tarafa açık tüm hususların ikinci davada talep edilen çarenin dayandığı ihtilaflı hususlarla aynı olması halinde, bu ihtilaf yetkili mahkemenin huzuruna gelip neticelendiğinden karar nihaidir ve bu karar tüm mahkemeleri bağlar (Halsbury's -Laws of England sayfa 182):

"In order to support that defence it was necessary to show that the subject matter in dispute was th