-D 8/07Yargıtay/Hukuk 93/02
(Girne Dava No: 55/99)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti: Nevvar Nolan, Gönül Erönen, Seyit A. Bensen.

İstinaf eden: Mehmet Kahveci n/d Mehmet Hasan - Girne
(Davalı No 1)
-ile-

Aleyhine is-tinaf edilen: Ersan Keleşoğlu - Girne
(Davacı)

A r a s ı n d a.

İstinaf eden tarafından Avukat Talat Kürşat ve oğlu adına Avukat Zehra Yalkut
Aleyhine istinaf edilen tarafından Avukat Kıvanç M. Rıza adına Avukat Yazgı Özbeşer

-Girne Kaza Mahkemesi Kıdemli Yargıcı İlker Sertbay ve Yargıç Gülen Özkamil'in 55/99 sayılı davada 24.10.2002 tarihinde verdikleri karara karşı Davalı No 1 tarafından yapılan istinaftır.

--------------
H Ü K Ü M

Nevvar Nolan: Bu istinaft-a Mahkemenin hükmünü Sayın yargıç Gönül Erönen okuyacaktır.

Gönül Erönen: Huzurumuzdaki istinafa konu olgulara kısaca değinmekle başlamayı uygun görmekteyiz:

Girne Kaza Mahkemesinde karara bağlanan 55/99 sayılı davada Davalı 2 olarak yer alan Emlak Komi-syoncusu, Davalı 1'e Girne Beylerbeyi'ndeki bir taşınmaz malı satma teklifinde bulunmuştur. Davalı 1 ve Davalı 2 arasındaki anlaşmaya uygun olarak, Davalı 2 esas malsahibinin vekili sıfatıyle konu taşınmaz malı Davalı 1 ve eşi adına müştereken kaydettirmes-i karşılığında Davalı 1 de istinafa konu 25.9.1998 tarihli 12,500 sterlin tutarındaki çeki "crossed" olarak (iki paralel çizgi) ve "account payee" kaydı ile Davalı 2 adına ısdar edip verdi.

Davalı 2 mezkur çekin arkasını ciro edip,ivaz karşılığı, Lefkoşa-'da Davacı/Aleyhine İstinaf Edilene verdi. Davacı, dava konusu çeki paraya çevirmezden önce bu çekin Davalı 1'den herhangi bir problemi olup olmadığını Davalı 1'e sorup bozulabileceğini öğrenmesi üzerine, çeki Bankası olan İktisat Bankasına götürdü. Bankas-ının Davacıya çekin Davacı adında olması daha iyi olur demesi üzerine 2. kez Davalı 1'i aradı ve dava konusu çekin kendi adına yazılıp değiştirilememesinin mümkün olup olmadığını sordu. Davalı 1, Davalı 2 ile arasında olan ilişkide "kalıcı bir kayıt" olmas-ı bakımından değişiklik yapmayacağını Davacıya söylemiştir.

Davalı 2'nin yurt dışına kaçtığını öğrenmesi üzerine polise başvurması sonucu malın devrini sağlayan vekaletnamenin sahte olduğunu öğrenen Davalı 1, çekin ödenmesini durdurmuştur.

Bunun netice-sinde Davacı konu çeki ödenmek üzere KKTC'deki İktisat Bankası Girne şubesi vasıtasıyle Midlands Bank'a ibraz ettiğinde konu çek Davalı 1 tarafından "stop payment" yapıldığı nedeni ile ödenmemiştir.

Sahte vekaletname ile devri sağlanan taşınmaz malın esas- mal sahibi Dr.Özkay Alp ve eşinin,Girne Kaza Mahkemesinde açtığı 767/98 sayılı davada Mahkemenin verdiği karardan sonra, konu taşınmaz mal Davalı 1'in isminden silinip yasal mal sahipleri adına kaydedilmiştir.

Davacı, durdurulan bu çekin karşılığını al-mak için işbu istinafa konu olan Girne Kaza Mahkemesindeki 55/99 sayılı davayı dosyaladı. Mahkeme, 24.10.2002 tarihinde vermiş olduğu kararda Davacıyı davasında haklı bularak Davalılar aleyhine müştereken ve münferiden 12.500 sterlin, bu miktar üzerinden D-avacının çeki ödenmek üzere ibraz ettiği tarih olan 28.9.1998 tarihinden tamamen ödeninceye kadar yasal faiz ve dava masraflarının, ödenmesine hüküm ve emir vermiştir.

Davalı 1 bu karardan istinaf etmiştir.

İşbu istinaftaki ihtilafın esas konusu İngilt-ere'deki bir banka üzerine ciro edilmiş bir çek ile ilgili olarak hangi ülkenin hukuğunun geçerli olduğu ve uygulandığı noktasına dayanmaktadır. Nitekim İstinaf Edenin esas istinafı bu noktaya odaklanmaktadır.

İstinaf Eden bu istinafta özellikle dava kon-usu çekin ilgili tarihlerde KKTC'de geçerli yasalara göre ciro edilebileceğini,konu çekin İngiliz yasalarına göre ciro edilemiyeceğini,böyle bir cironun geçersiz sayılacağını iddia etmektedir.

İstinaf Eden/Davalı 1'e göre:

1. Çekin keşidecisi olan Daval-ı 1 ve çeki kabul eden Davalı 2 arasındaki hukuki ilişki, ciro edilmiş konu çek dolayısıyle Davacı ile Davalı 1 arasında herhangi bir hukuki veya yasal ilişki oluşturmaz.

2.Konu çek bir İngiliz bankası üzerinden keşide edilen ve ödeme yeri İngiltere'de ol-duğu için, bir İngiliz çekidir ve iki paralel çizgi ile ""crossed" olan konu çek İngiltere'deki yasal duruma göre başkasına ciro edilemez. Dolayısıyle Davalı 1'in Davacıya karşı hukuksal bir sorumluluğu yoktur.

3.İngiliz Bankası üzerine keşide edilen ve D-avalı 1'e ciro edilmiş olan çek 1992 de değiştirilmiş İngiltere yasalarına göre yasal bir çek değildir ve bu yüzden İngiltere'deki bankalarda ödenmesi söz konusu değildir. Bu nedenle Kıbrıs çeki olmayan konu çek durdurulmuş olmasaydı bile mevcut yasal duru-ma göre ödenmeyecekti.

4.Genel akit prensipleri bu meseleye uygulandığında çekin ödeneceği yer İngiltere olduğu için İngiliz yasaları geçerlidir. Bu nedenle Davalı 1 bu çekten sorumlu tutulamaz.

Aleyhine İstinaf Edilen/Davacıya göre ise:

1.Ciro edilmiş- çek İngiltere bankası üzerinden keşide edilmiş olsa bile, icrası yani çekin ısdar edildiği, yürürlüğe konulduğu yer KKTC olduğu için KKTC'deki yasalar uygulanmaktadır ve KKTC de ciro edilmiş konu çek yasaldır.

2. Çeklerle ile ilgili özel yasalar mevcut o-lduğu için genel akit prensipleri bu çekle ilgili olgulara uygulanamaz.

3. 1992'den önceki yasal durumda "Account Payee" ibaresi ile keşide edilen bir çekin üzerine iki paralel çizgi(crossed) yapılması gerek İngiltere gerekse KKTC'de çekin geçerliliğine y-asal bir etkisi yoktu. Ancak "Account Payee only" denmesi üzerine konu çek ciro edilmezdi.(başkasına devredilemezdi) İngiltere'de 1992'den sonraki yasal durumda ise "only" kelimesi olsun veya olmasın konu çek ciro edilemez.

Bu istinafa konu olgular KKTC'd-e ceryan etmiş olup İngiltere'deki 1992 yasal değişiklikten sonra meydana geldiği görülmektedir.

İstinafta taraflarca sunulmuş olan hukuki argümanlardan
da görülebileceği ve taraflarca da kabul edildiği gibi, dava konusu çekin KKTC'deki yasalar tahtında -ciro edilmesini engelleyen bir ibare veya ifade olmadığı cihetle konu çek yasal bir şekilde ciro edilebilir,(bak Fasıl 262 Poliçeler Yasasının 8.maddesi) ancak İngiltere'deki yasalara göre ciro edilemez idi.

İstinafa konu olguları göz önünde tutarak Bida-yet Mahkemesinin nasıl bir değerlendirmeye gittiğine bakmamız gerekecektir.

Bidayet Mahkemesinin 24.10.2002 tarihinde vermiş olduğu kararında konu çekin ciro edilmesinin geçerli olup olmadığı konusunda hangi ülkenin yasal mevzuatı dikkate alınması ile i-lgili değerlendirmesine ve varmış olduğu bulgulara bakmak gerekecektir.

Bidayet Mahkemesi kararının bir kısmında gerek Davacı ve gerekse Davalı No 1'in ileri sürdükleri hususları dikkate aldıktan sonra Davacının ileri sürdüğü argümanları doğru kabul etti,-keza Davacıya yapılan ciro işleminin geçerli olup olmadığına karar verirken KKTC'deki yasal mevzuatın dikkate alınması gerektiğine karar verdi.

Bidayet Mahkemesi, Davacıya yapılan ciro işleminin geçerli bir işlem olup olmadığına karar verirken şöyle demi-ştir:

"Yukarıda da izah ettiğimiz veçhile "Account Payee" ibaresi taşıyan çekler 1992 yılına kadar İngiltere'de ciro edilebilirdi. Eğer sadece " account payee" ibaresi taşıyan çeklerin transfer edilemeyeceği iddiası doğru olsaydı emare 2 olarak sunulan ya-sanın 1992 yılında İngiltere'de geçirilmesine ve "only" kelimesi ile birlikte olsun veya olmasın "Account Payee" ibaresini taşıyan çeklerin ciro edilmek suretiyle başka birisine devrinin engellenmesine gerek olmayacaktı.
Bu durumda emare 1 çekin davalı no -2 tarafından Davacıya yapılan ciro işleminin geçerli olduğunu kabul eder ve bu hususta bulgu yaparız."

İngiltere'deki hukuki durumun Bidayet Mahkemesinin belirttiği şekilde olduğu görülmektedir. Dolayısıyle çekin düzenlendiği tarihte İngiltere'de Cheques -Act 1992 ile tadil edilmiş mevzuat tahtında ilgili çek geçerli bir çek sayılmadığı için, Davacının İngiltere'deki yasalar altında çeki tahsil etmeye imkanının olmıyacağının da teslim edilmesi gerekir. Bunu zaten taraflar kabul etmektedirler.

Bu durumda, i-şbu istinafta cevaplandırılması gereken şu sorular ortaya çıkmaktadır: Davalı 1 tarafından KKTC'de ısdar edilmiş ve Davalı 2 tarafından yine KKTC'de Davacı adına ciro edilmiş çekin varlığı, Davacı ile Davalı 1 arasında hukuki bir ilişkinin ve Davacının ala-cak hakkının doğmasına yeterli mi?

Alternatif olarak, çek İngiliz yasaları tahtında Davalı 1'in hesabından İngiltere'de bulunan banka üzerinden tahsil edilemiyeceği nedeniyle böyle bir çekin karşılığının tahsili için Davalı 1'in Davacıya karşı herhangi b-ir hukuki sorumluluğu var mıdır?

Bir çek imzalanıp doldurulduğunda hukuki geçerliliği başlamış demektir. Dolayısıyle doldurulup imzalandıktan sonra ısdar edilmiş veya yapılmış bir nevi akit sayılmakta. Bu akit taraf olan ve çekin geçerliliğini ve öd-eneceğini kabul eden,bunu teyit etme açısından konu çek üzerine imzasını atan kişilerin tümünü kapsamaktadır. Bu husus tüm tarafları birbirine sorumlulukla bağlamaktadır. Aksi taktirde yasa koyucu Fasıl 262 nin 48. maddesi tahtında tüm taraflara bir çekin -reddedilmesinde veya çekin ödenmemesinde veya onore edilmemiş olduğu hallerde bu hususun bir ihbarla hem çeki keşide edene ve hem de ciro eden herkese bildirilmesi gerektiği ve bunun yapılmaması halinde kendisine ihbar verilmeyen herkesin çek üzerindeki so-rumluluğunun ortadan kalkacağına dair ilgili kuralları koymıyacaktı.

-Byles on Bills of Exchange 22.baskı sayfa 5 de "Effect of Drawing or Endorsing" başlığı altında şöyle demektedir:

"The legal effect of drawing a bill, payable to a third person is a conditional contract by the drawer to pay the payee, his order, or the b-earer, as the case may be conditionally on the acceptor's failing to do so. The effect of accepting a bill, or making a note, is an absolute contract, on the part of the a