-D. 22/2010Yargıtay/Hukuk 77/08
(Lefkoşa Dava No 1468/04)

YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti: Mustafa Özkök, Gönül Erönen, Seyit A.Bensen.

İstinaf eden:Doğadan Tarım İşletmeleri(Kıbrıs) Ltd. Akdoğan (Davacı)
--ile-

Aleyhine istinaf edilen:1. Kıbrıs Türk Süt Endüstrisi Kurumu -
Lefkoşa.
2. Devlet Emlak Malzeme Dairesi
ve/veya Maliye Bakanlığı ve/veya
KKTC'yi temsilen KKTC Başsavcılığı,
Lefkoşa
- (Davalılar)

A r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Avukat Tahir Seroydaş
Aleyhine istinaf edilen No 1 namına: AvukatSerhan Çınar
Aleyhine istinaf edilen No 2 namına: Başsavcı Yardımcısı Ersoy Ölçter.

Lefkoşa Kaza Mahkemesi Başkanı Nar-in F. Şefik ve Yargıç Talat Usar'ın 1468/04 sayılı davada 14.7.2008 tarihinde verdikleri karara karşı Davacı tarafından yapılan istinaftır.

----------

K A R A R
Mustafa H. Özkök:Bu istinafta Mahkemenin kararını sayın yargıç Gönül Erönen okuyaca-ktır.
Gönül Erönen: Davacı 1.4.04 tarihinde açmış olduğu bu dava altında Talep Takririnde belirtilen olgular şöyledir:

Davacı KKTC'de kayıtlı mahalli bir şirket olduğunu, peynir ve/veya süt mamülleri üretimi ve/veya satışı ve/veya ihracaatı ile iştigal -ettiğini, ilk olarak Tikveşli Tarım İşletmeleri (Kıbrıs) Ltd. olarak tescil edildiklerini, daha sonra Bakanlar Kurulu kararı ile isimlerinin dava ünvanında olduğu gibi değiştirildiğini, 13/10/1997 tarihinde Davalı 2 ve/veya Devlet Emlak ve Malzeme Dairesi -ile yazılı bir kira mukavelesi imzalayarak, o tarihe kadar Davalı 1'in kontrol ve kullanımında bulunan Akdoğan Süt Fabrikası'na ait bina ile içerisindeki makine ve teçhizatı 1.11.1997 - 31.10.2007 tarihleri arasında, 10 yıllık bir süre için icar ve tasarru-flarına aldıklarını, ayni tarihte fabrika ile ilgili Davalı 1 ile bir "Protokol" ve bir de "Süt Satış (Pazarlama) Mukavelesi" imzaladıklarını, Davacının bu sözleşmelerin şartlarını eksiksiz olarak yerine getirdiğini ve öngörülen 1,000,000 USD'lik yatırımı- da yaparak, fabrikayı yeni teknoloji ile donattığını ve fabrikanın kapasitesini günde 25-30 ton sütü işleyecek duruma getirdiğini, Davacı ile Davalı 1 arasında 13.10.1997 tarihinde imzalanan süt satış mukavelesinin taraflar arasında imzalanan yeni mukavel-eler ile temdit edildiğini, son olarak 7/9/2001 ile 31/12/2002 tarihleri arası dönem için bir sözleşme imzaladıklarını, bu sözleşmenin 12'nci maddesi uyarınca taraflardan herhangi birinin yazılı ihbar vermemiş olması nedeni ile 7.9.2001 tarihli sözleşmenin- ayni şartlarla 31.12.2003'e kadar uzatıldığını, 7.9.2001 tarihli sözleşmenin 10'ncu maddesi altında Davacının talep ettiği günlük süt miktarını mukavele tarihinde Davalı 1'e asgari 10 ton olarak bildirdiğini, Davacının fabrikayı günde 25-30 ton sütü işley-ecek duruma getirmesine rağmen, Davalı 1'in Davacı tarafından yapılan veya sözleşmeler ile öngörülen çiğ süt taleplerini veya fabrikanın tam kapasite ile çalışmasını sağlayacak veya karşılayacak miktarda veya talep olunan miktarda hiçbir zaman karşılamadığ-ını, Davalı 1'in hiçbir uyarı yapmadan 11.6.2002 tarihinde Davacıya çiğ süt akışını ve/veya sözleşmeye göre Davacının talep ettiği ve/veya Davalı 1'in de vermek zorunda olduğu çiğ sütü vermeyi durdurduğunu, durdurma sebebi sorulduğu zaman Davalı 1 yetkilil-erinin cevaben Davacının teminat mektubu limitini doldurduğu ve ödemelerini yapmadığı için süt akışını durdurduklarını söylediklerini, bu söylenenlerin gerçek olmadığını, Davalı 1'in Davacıya haksız ve/veya sebepsiz ve/veya sözleşme hilafına çiğ süt akışın-ı durdurduğunu, 11.6.2002 tarihinde Davacının cari hesap riskinin 75 milyar TL ve teminat limitleri dahilinde olduğunu, 11.6.2002 tarihi itibarı ile Davacının Davalı 1'e muaccel olmuş borcu bulunmadığı gibi, Davalı 1'in de bu meyanda bir talebi olmadığını,- böyle olmasına rağmen Davacının 75,000,000,000 TL.sını Davalı 1'e ödeyerek 16.10.2002'de tekrar Davalı 1'den süt talep ettiğini, ancak Davalı 1'in Davacının bu talebine süt azlığı nedeni ile olumsuz yanıt vererek, Ocak 2003'de talep olması halinde konuyu -tekrar tezekkür edebileceklerini bildirdiklerini, Davacının 12.12.2002 tarihli müracaatına Davalı 1'in hiç yanıt vermediğini, 19.2.2003 tarihli müracaatına ise Davacı şirketin güvenilirliği ve istikrarının Davalı 1 nezdinde sarsıldığını belirterek, fazla s-ütün diğer imalatçılara dağıtıldığını ve üretimlerini teşvik için aktarma yapıldığını, Davacıya süt vermek için bu üreticelere süt kesmenin olanaksız olduğunu, dolayısı ile Davacıya süt vermeyeceklerini belirttiklerini, Davacının KKTC'deki mevzuat altında -başka yerden çiğ süt temin etmesine imkan olmadığı için 11.6.2002'den itibaren tüm faaliyetlerini ve/veya üretimini durdurduğunu ve sözleşmenin hitamına kadar faaliyet göstermesine imkan kalmadığını, bu nedenle fabrika binasını süt mamülleri üretimi dışınd-a kullanamayacağından fabrikayı kapatmak mecburiyetinde kaldığını iddia etmiştir.

Davacı, fabrika için kira bedeli ödemediği ve tesisi kapalı tutup çalıştırmadığı gerekçesine dayanarak Davalı 2'nin 7.4.20103 tarihinden itibaren kira mukavelesini fesh et-tiğini de iddialarına eklemiştir.

Davacı, Davalı 1 ve/veya Davalıların 11.6.2002'de ihbar vermeden Davacıya çiğ süt akışını durdurtmakla, Süt Satış (Pazarlama) Mukavelesini ve dolayısı ile 13.10.1997 tarihli Kira Sözleşmesini ve ayni tarihli Protokolu i-hlal ettiklerini, Davalı 1'in Davacıya temin etmek mecburiyetinde olduğu sütü vermemek için ileri sürdüğü gerçekler ile Süt Satış (Pazarlama) Mukavelesine ve dolayısı ile 13.10.1997 tarihli Kira Sözleşmesine ve/veya ayni tarihli Protokole uymayacaklarını a-çıkca ortaya koyduklarını ve dolayısı ile sözleşmeleri ihlal ettiklerini ileri sürerek, Davalıdan fabrikaya yaptığı yatırımın bedeli olan 1,000,000 $ veya tazminat olarak 6,229,305,000,000 TL. kazanç kaybı talep etmektedir. Alternatif olarak Davacıya süt v-erilmemesinden dolayı 13.10.1997 tarihli Kira Sözleşmesinin ifasının imkansız hale geldiğini ve Davalı 2 ve/veya Davalıların Davacıya fabrikaya yaptığı yatırımın karşılığı olarak 1,000,000 $ ödeme mecburiyetinde olduklarını iddia etti.

Davanın duruşması -bittikten sonra, hitap safhasında, Davacı Talep Takririni Mahkeme emri ile tadil ederek, zarar ziyanı ile ilgili daha detaylı tafsilatını o safhada eklemiştir.

Davalı 1, iki kere tadil ettiği Müdafaa Takririnde, Talep Takririnde ileri sürülen ve Müdafa-a Takririnde kabul etmediği hususları red ederek Davacının yapıldığını iddia ettiği sözleşme ve protokollerin Tikveşli Tarım İşletmeleri AŞ. ile aktedildiğini, dolayısı ile Davacı ile aralarında akdi bir münasebet olmadığını, Davacının sözleşmelerin öngörd-üğü miktarda yatırım yapmadığını, Davalı 1'den fatura tahtında aldığı süt bedellerini ödememesi nedeni ile aleyhine Lefkoşa Kaza Mahkemesinde 6008/00 sayılı davanın ikame edilerek bu dava altında dosyalanan bir istida altında fabrikadaki demirbaş ile ilgil-i bir demirbaş listesi hazırlandığını, bu eşyaların hiçbir şekilde değerlerinin 1,000,000 $ olmadığının görülebileceğini, Davacının taahhüt ettiği yatırımı yapmadığı için, taahhüt ettiği şekilde günde 25-30 ton süt işleyemediğini, işleyebilmiş olsa dahi b-unun günlük vardiya kapasitesinin üzerinde çalışarak işlenebildiğini, Davacının Davalı 1'e verdiği teminat mektubunun limitlerinin dolması üzerine fabrikada yatırım yaptığını iddia ettiği eşyaları devlete ipotek verip kredi almak istediğini, ancak değerlen-dirme kurulunun bu eşyaları ipotek vermeye değer bulmadığını, bu durumda Davacının 13.10.1997 tarihli protokolü ve/veya birlikte tezekkür edilmesi gerekli tüm sözleşmeleri ihlal ettiğini, Davacı sözleşme ve/veya protokoller hilafına hareket ettiğinden, Dav-alı 1'in sözleşme ve/veya protokoller altında, Davacıya karşı herhangi bir mükellefiyeti kalmadığını ve taraflar arasındaki sözleşme ve/veya protokolün uzatılmadığını ileri sürmüştür. Davalı 1 ayrıca Davacının süt ihtiyacı ile ilgili bir belgeyi hiçbir zam-an Davalı 1'e ibraz etmediğini iddia etmiştir.

Davalı 1, Davacının Davalı 1'e muaccel olmuş ve/veya alacak borcu ile muaccel olmamış borçları ve/veya 6008/00 sayılı davadaki hüküm gereği Davalı 1'e ödeyeceği meblağların toplam hesaplandığı takdirde ve b-una Davacının bir dönem daha süt alması halinde ortaya çıkacak meblağın da eklenmesi ile oluşacak rakam kadar Davacının teminatı olmadığını, Davacının gerek Davalı 1'e olan borçları, gerekse diğer kurum ve/veya kuruluş ve/veya şirketlere olan borçlarını öd-emediğini ve borcuna sadık olmadığını bildiği için teminat mektuplarının limitlerini aşmasına müsade etmediğini, ayrıca Davacının kefillerine, kefillikten kurtuldukları iddiasını, 6008/00 sayılı davada olduğu gibi, ileri sürme olanağı tanımamak için de te-minat mektuplarının limitlerini Davacının aşmasına izin vermediklerini ileri sürdü.

Yine Davalı 1, sütün az olduğu mevsimde bu az sütün sınırlı sayıdaki imalatçılara, imalatçıların işletmelerini zarara uğratmayacak bir program dahilinde dağıtıldığını, Da-vacı 25.12.2001'de Davalı 1'e ödemelerini aksattığı ve/veya ödeme yapmadığı ve/veya teminat mektubu limitlerini doldurmakta olduğu için Davalı 1 tarafından verilen süt miktarının belirli zamanlarda azaltıldığını ve/veya Davacıya hiç süt verilmediğini, süt -üretiminin düştüğü Kasım-Ocak ayları döneminde Davalı 1 Davacıya vermediği sütü diğer imalatçılara kanalize ettiği için, bu işletmelerin iş kapasitelerini Davalı 1'den aldıkları süt miktarına göre ayarladıkları ve böyle bir ayarlama yaptıktan sonra diğer -imalatçılara aktarılan sütten kesinti yaparak Davacıya süt vermesinin imkansız ve/veya kendi kuruluş yasasına aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

Davalı 1, Davacının Davalı 1 ve/veya Davalılara olan mükellefiyetlerini yerine getirmediği için fabrikayı çalı-ştıramadığını ve bunun için de Davalılara kusur atfedemeyeceğini iddia etti. Ayrıca Davalı 1 Davacıya süt verilmemesi ile ilgili kararının idari bir karar olduğunu, bu karardan olumsuz etkilenen kişinin Yüksek İdare Mahkemesine başvurabileceğini ve dolayıs-ı ile davayı yanlış Mahkemede açtığını ileri sürerek davanın red ve iptalini talep etmiştir.

Davacının zarar ziyan ve/veya kâr kaybı ile ilgili taleplerini de red eden Davalı 1 aleyhindeki davanın masraflarla birlikte red edilmesini talep etmiştir.

Da-valı 2 Müdafaa Takririnde Davacı ile hiçbir zaman kira mukavelesi akteylemediğini, Tikveşli Tarım İşletmeleri A.Ş. ile akteylediğini, bu nedenle aleyhine dava sebebi olmadığından davanın red edilmesini iptidai itiraz olarak öne sürmüştür, Müdafaa Takririne- devamla, Davalı 2, açıkça kabul etmediği Talep Takririndeki tüm iddiaları red etmiştir. Davalı 2 Davacının kira mukavelesinin öngördüğü yatırımları yapmadığını, Kira Mukavelesinde belirtilen 13.10.1997 tarihli Süt Satış (Pazarlama) Mukavelesinin herhaluka-rda 31.12.1999 tarihinde sona erdiğini ve o tarihten sonra yapılan Süt Satış (Pazarlama) Mukavelesinin Davalı 2'yi bağlamadığını ve/veya sorumlu kılmadığını ileri sürerek, Davalı 2'nin mukaveleyi ihlal etmediğini, Davacının 1,000,000 $ yatırım yapmadığı iç-in kira mukavelesine göre yaptığını iddia ettiği yatırımı Davalı 2'den talep edemeyeceğini, Davacının herhangi bir kazanç ve/veya kâr kaybının olmadığını belirterek, Davacının 1.4.2001 tarihinden itibaren kira mukavelesi altında kira bedeli ödemediğini, bu- bedeller için Mahkemeye müracaat hakkını saklı tuttuğunu, Davacıya gönderilen müteaddit ihbarlara rağmen Davacının kira ödemediğini ve tesisi çalıştırmadığını, bunun üzerine 7.4.2003 tarihi itibarı ile mukaveleyi fesh ettiklerini belirterek Davacının Dava-lı 2 aleyhindeki davasının masraflarla red edilmesini talep etmiştir.

Davacı Davalı 1 tarafından sunulan Müdafaaya cevap layihasında Davalı 1'in Müdafaa Takririnde belirtilip de Talep Takririyle uyuşmayan ve Müdafaaya Cevap Takririnde açıkca kabul edilm-eyen tüm iddiaları red ederek gerçeklerin Talep Takririnde belirtildiği gibi olduğunu tekrarladı ve Davacının ilk Tikveşli Tarım İşletmeleri (Kıbrıs) Ltd. olarak kaydedildiğini, ancak daha sonra usüle uygun bir şekilde isminin değiştiğini bu nedenle Davalı- 1'in bu konudaki iddiasının mesnetsiz olduğunu, Davalı 1'in Davacının sözleşmenin öngördüğü yatırımı yapmadığı konusunda hiçbir yakınması olmadığını ve Davacıya hiçbir ikaz yapılmadığını, Davacının Vergi Dairesi ve/veya ilgili Bakanlığa sunduğu 1998 yılı -ve müteakip bilançolarda, öngörülen yatırımın yapıldığının görüldüğünü ve bu evraklarda yatırım için verilen değerlerin 1,000,000 $'ın üzerinde olduğunu, Davacının fabrikayı günde 25-30 ton süt işleyecek duruma getirdiğini, ancak, Davalı 1'in Davacının tal-ep ettiği süt miktarlarını temin etmediğini, Davacının 13.10.1997 tarihli dava konusu sözleşmeleri ihlal etmediğini, fabrikadaki demirbaşın değersiz olması nedeni ile değil, sözleşme hitamında devlete kalacağı için ipotek olarak kabul edilmediğini ve kendi-lerinden başka teminat talep edildiğini ileri sürdü.

Davacı Davalı 1'in hiçbir