-
D. 7/07 Birleştirilmiş
Yargıtay/Hukuk No:74-75/2002
(Lefkoşa Dava No:238/01-240/01)

YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.

Mahkeme He-yeti: Nevvar Nolan, Gönül Erönen, Seyit A. Bensen.

Yargıtay/Hukuk 74/2002
(Lefkoşa Dava No: 238/01)

İstinaf eden :KKTC Başsavcısı, Lefkoşa
(Davalı)
-ile-

Aleyhine istinaf edi-len: Ülfet Emin, Lefkoşa
(Davacı)

A r a s ı n d a.

İstinaf eden namına: Kıdemli Savcı Behiç Öztürk
Aleyhine istinaf edilen namına :Avukat Kıvanç M. Rıza.

Yarg-ıtay/Hukuk 75/2002
(Lefkoşa Dava No: 240/01)

İstinaf eden :KKTC Başsavcısı, Lefkoşa
(Davalı)
-ile-

Aleyhine istinaf edilen: Yüksel Emin, Lefkoşa
(Dava-cı)

A r a s ı n d a.

İstinaf eden namına: Kıdemli Savcı Behiç Öztürk
Aleyhine istinaf edilen namına :Avukat Kıvanç M. Rıza.

Lefkoşa Kaza Mahkemesi Kıdemli Yargıcı Taşkent M.Akif ve Yargıç Bahar Saner'in 238-/01 ve 240/01 sayılı birleştirilmiş davada 5.6.2002 tarihinde verdikleri karara karşı Başsavcılık tarafından yapılan istinaflardır.

-------------------

H Ü K Ü M

Nevvar Nolan: Önce Sayın Yargıç Gönül Erönen kararını okuyacaktır.

Gönül Erönen: İstinafl-arla ilintili süreçteki olguları özetlemek yerinde olur:-

Bakanlar Kurulu, 5/79 sayılı Askeri Yasak Bölgeler Yasasının 3. maddesine dayanarak, takriben 5.10.1979 tarihli 84 sayılı Resmi Gazetenin Ek.III'ünde yayınlanan 176 sayılı Askeri Yasak Bölgeler Kar-arnamesini ısdar etti. Davacılara ait Lefkoşa Ortaköy Kermiya'da bulunan 277, 293 ve 294 kayıt nolu istinaflara konu arsalar da söz konusu kararnamedeki yasak bölge içerisine alındı.Tel örgü ile çevrilen bu bölgeye Davacılar dahil, sivil halkın girmesi yas-aklanmıştır. Bunun neticesinde Davacılar bu kararname neticesinde askeri emniyet bölgesi içerisinde kalan konu arsalarına ulaşmaktan, arsalarını tasarruf etmekten, kullanmaktan engellenmişlerdir.

Daha sonra Bakanlar Kurulu, 132 sayılı ve 24.12.1980 tarih-li Resmi Gazetede yayınlanan 17.12.1980 tarihli ve Ç 884-80 sayılı kararına göre, bu karara ilişkin listelerde belirtilen ve Kıbrıs Türk Barış Kuvvetleri Komutanlığının ve Kıbrıs Türk Kuvvetleri Alayının kullanımında bulunan taşınmaz malların mal sahipleri- tarafından her türlü tasarrufunun askeri bakımdan sakıncalı olduğuna ve bu nedenle mülk sahiplerinin Eşdeğer Mal alma'da hak sahibi olacaklarına karar verdi.Bu karara ilişik ek listelerde Davacıların yukarıda referansları verilen arsaları da yer almaktadı-r.Bu karar ışığında Davacılar 41/77 sayılı İTEM yasası altında eşdeğer almak için müracaat da bulundular.Eşdeğer müracaatları sürecinde Davacılar, 41/77 sayılı yasa uyarınca 6.9.1988 tarihinde feragatname beyannamesi tanzim ve imza ederek Devlete verdiler.-Ancak taleplerinden bir sonuç elde edemiyerek herhangi bir eşdeğer alamadılar.Davacılar ilgili kaynak paketinden eşdeğer mal almaya hakları olduğunu ileri sürerek YİM 76/90 sayılı başvuruyu dosyaladılar.Ancak bundan da sonuç alamadılar. D-avacılar daha sonra 17.8.1994 tarihli bir yazı ile konu arsalar için verilmiş olan feragatnamenin iptalini istediler. İlgili yazıyı değerlendiren Saptama Değerlendirme ve Tazmin Komisyonu Davacıların vermiş olduğu feragatnamenin ve Davacılara verilen Mal D-eğer Belgelerinin iptal edilmesine 26.1.1995 tarihinde karar verdi.Bunun akabinde konu arsaların mülkiyeti 26.1.1995 tarihinden itibaren Davacılara geri dönmüştür.

Bu arada, Aleyhine İstinaf Edilen/Davacılar tarafından 24.8.1994 tarihinde İstinaf Eden/Dav-alı aleyhine Lefkoşa Kaza Mahkemesinde 2275/94 ve 2276/94 sayılı davalar ikame edilmiştir. Aleyhine İstinaf Edilenler Lefkoşa Ortaköy Kermiya'da bulunan 277, 293 ve 294 kayıt nolu istinaflara konu arsalarını KKTC'nin ulusal güvenliğini sağlamak amacı ile i-lan edilen 7.12.1980 tarihli ve Ç 88480 sayılı Bakanlar Kurulu kararı uyarınca kullanmaktan, tasarruf etmekten veya satmaktan veya inkişaf etmekten men edildiklerini, yasal çıkarlarının etkilendiğini ve zarar ziyana uğradıklarını iddia ederek tazminat tale-p etmişlerdir.

Lefkoşa Kaza Mahkemesinde açılan 2275/94 ve 2276/94 sayılı davalar, feragatname imzalayıp mal değer belgesi karşılığı konu arsaların tasarrufunu devlete terketmeden önce, yani henüz konu mal değer belgeleri geçerli olduğu bir dönemde, ika-me edilmiştir. Her iki davanın layihalarının tamamlanması ve tarafların müşterek beyanı üzerine birleştirilmelerinden sonra Bidayet Mahkemesi, Aleyhine İstinaf Edilen/Davacıların bu davada, parasal tazminat hakları olmadığı:(1)eşdeğer mal almak suretiyle v-eya konu malların askeri emniyet bölgesi içerisinde olması ve (2) 1979 Askeri Yasak Bölgeler Kararnamesinin 5(d)3 maddesi uyarınca kamulaştırılmaları suretiyle tazmin edilebileceklerine, karar verdi.

Aleyhine İstinaf Edilenler,(Lefkoşa Kaza Mahkemesinde 2-275/94 ve 2276/94 sayılı davalardaki Davacılar) Yargıtay/Hukuk 40/97 ve 41/97 sayılı istinafları dosyalayarak Bidayet Mahkemesinin kararından istinaf ettiler.

Yargıtay/Hukuk 40/97 ve 41/97 sayılı istinafları dinleyen Yargıtay heyeti çoğunluk kararında öz-etle, 2275/94 ve 2276/94 sayılı davaların Davacıların konu arsaları henüz kamulaştırılmadığı için 176 sayılı kararname nedeniyle etkilendiğini, zarar ziyan olduğunu, konu arsalar üzerindeki mülkiyet haklarının kullanımına getirilen kısıtlama veya sınırland-ırmalar nedeniyle arsaların ekonomik değerinin fiilen azaldığını kanıtladıkları taktirde, tazminata hak kazanacaklarına kanaat getirerek, İlk Mahkemenin vermiş olduğu red kararını iptal etti ve davaya devam edilmek üzere İlk Mahkemeye iade etti.

2275/94 v-e 2276/94 sayılı davayı dinleyen Bidayet Mahkemesi de tarafların müracaatı üzerine konuyu tekrar ele almıştır ve tarafların beyanlarını aldıktan sonra her iki davanın da mevsimsiz açıldığına karar vererek her iki davayı da red ve iptal etmiştir. Bu gelişme-lerden sonra Aleyhlerine İstinaf Edilenler daha sonra Lefkoşa Kaza Mahkemesinde işbu istinafa konu 238/01 ve 240/01 sayılı davaları ikame ettiler.

238/01 sayılı davadaki Davacı, Lefkoşa Kazasına bağlı Ortaköy'de Kermiya Bölgesinde kâin 294 Parsel ve yine -294 koçan numarası tahtında kayıtlı bulunan (Harita/Pafta XXI/37 E,1 Blok F) taşınmaz malın ve/veya arsanın sahibi bulunmakta idi. 240/01 sayılı davadaki Davacı ise 238/01 sayılı davadaki Davacının eşi olup, Lefkoşa Kazasına bağlı Ortaköy'de Kermiya Bölges-inde kâin 293 Parsel ve yine 293 koçan numaraları gereğince kayıtlı bulunan (Harita/Pafta XXI/37 E,1 Blok F) de ve Lefkoşa Kazasına bağlı Ortaköy'de Kermiya Bölgesinde kâin 277 Parsel ve 277 koçan numaraları gereğince kayıtlı bulunan (Harita/Pafta XXI/37 E-,1 Blok F) deki taşınmaz malların ve/veya arsaların sahibi bulunmakta idi.

238/01 nolu davadaki Davacı Lefkoşa'da Ortaköy-Kermiya'da 294 kayıt nolu arsa için ve 240/01 nolu davadaki Davacı Lefkoşa Ortaköy Kermiya'da 277 ve 293 kayıt nolu arsaları için -dosyalamış oldukları talep takrirlerinde sahip oldukları bu taşınmaz malların 24.12.1980 tarihli R.Gazetenin Ek 3'ünde yayınlanan 17.12.1980 tarihli ve Ç-884-80 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile askeri emniyet bölgesi olarak ilan edilen alanda kaldıkları i-çin mezkur arsalarını kullanmaktan, tasarruf etmekten veya satmaktan veya inkişaf ettirmekten men edildiklerini iddia ettiler ve konu arsalarının kamulaştırılması gerektiğini, ancak devletin halen kamulaştırmayı yapmadığı ve kendilerini tazmin etmediğinden- dolayı zarar ziyana uğradıkları iddiasıyla, zarar ziyan ve askeri yasak bölge ilanını sağlayan kararnamenin yürürlükte olduğu sürece Davacılara zarar ziyan ödenmesini talep etti.

238/01 sayılı davadaki Davacının talebi gerekli kamulaştırma yapılmadığı -cihetle (a) Davacının uğramış olduğu kayıp ve/veya zarar ziyan ve/veya tazminat olarak takriben 40,000.- Sterlin veya muadili Türk lirası + takriben 5.10.1979 tarihinden itibaren faiz, alternatif olarak (b) Dava konusu arsanın makul yıllık kirası ve/veya k-ullanım bedeli olan takriben 200.- Sterlin ve/veya muadili Türk lirasının takriben 5.10.1979 tarihinden itibaren ve dava konusu arsa yukarıda mezkur 176 sayılı Askeri Yasak Bölgeler Kararnamesine dahil olmaya devam ettiği sürece Davacıya faizleri ile birli-kte ödenmesidir.

240/01 sayılı davadaki Davacının talebi ise gerekli kamulaştırma yapılmadığı cihetle (a) Davacının uğramış olduğu kayıp ve/veya zarar ziyan ve/veya tazminat olarak takriben 110,000.- Sterlin veya muadili Türk lirası + takriben 5.10.1979 -tarihinden itibaren faiz, alternatif olarak (b) Dava konusu arsanın makul yıllık kirası ve/veya kullanım bedeli olan takriben 500.- Sterlin ve/veya muadili Türk lirasının takriben 5.10.1979 tarihinden itibaren ve dava konusu arsa yukarıda mezkur 176 sayılı- Askeri Yasak Bölgeler Kararnamesine dahil olmaya devam ettiği sürece Davacıya faizleri ile birlikte ödenmesidir.

176 sayılı Askeri Yasak Bölgeler Kararnamesi ile yasal çıkarları etkilendiğini, 5/79 sayılı Askeri Bölgeler Yasasının 3. maddesinin 5.fıkrası- gereğince konu arsalar için tazminat ödenmediği gibi kamulaştırılmamış da olduklarının dikkate alınması gerektiğini ileri süren Davacılar, bu nedenlerden dolayı yukarıda belirtilen miktarlarda zarar ziyan talep etmektedirler.

Davacılar, takriben 1979 yıl-ından beri dava konusu arsalarını kullanmaktan ve/veya tasarruf etmekten ve/veya satmaktan ve/veya inkişaf ettirmekten Bakanlar Kurulunun yukarıda mezkur kararları ile men edildiklerini iddia etmekte ve dosyaladıkları talep takrirlerinde 1980 yılından beri- satmak ve/veya inkişaf ettirmek istedikleri halde konu arsalar Askeri Yasak Bölgede bulunduğu için bu arsalarından istifade etmekten mahrum edildiklerini iddia etmektedirler.

Davacılar, dava konusu arsaların değerlerini de dikkate alarak 5.10.1979 tarihi-nden itibaren faizleri ile birlikte konu arsaları kullanamaz durumda olmalarından ötürü tazminat ve/veya alternatif olarak kullanım bedelli talep etmektediler.

Her iki dava, layihaların tamamlanmasını müteakip birleştirilerek 7.5.2001 tarihinde duruşmala-rına başlanmış ve dinlenmiştir. Tanıklar dinlendikten sonra taraflar davadaki yazılı hitablarını Haziran 2001 ortalarında dosyaladılar.

Davacıların açmış oldukları bu davalar henüz neticelenmeden, 29.6.2001 tarihli Resmi Gazetenin Ek 3'ünde amme enstrüman-ı 370 altında davaya konu arsalar hakkında kamulaştırma ihbarı yayınlandı. 15.10.2001 tarihli Resmi Gazetenin Ek 3'ünde de amme enstrümanı 605 altında dava konusu arsalar hakkında kamulaştırma emri yayınlanmıştır.

Bu hususlar Davacıların davalarında henü-z karar verilmeden hem tarafların hem de Bidayet Mahkemesinin bilgisine getirilmiştir. Bunun üzerine Bidayet Mahkemesi, bu gelişmenin davanın neticesini doğrudan doğruya etkilediği düşüncesinden hareket etmiş olacaktır ki 22.4.2002 tarihinde kamulaştırma i-hbarı ile emrinin yayınlanmış olması ile ilgili tarafların görüşlerini aldı.

Daha sonra, aşağıda içeriği verilmek üzere, Bidayet Mahkemesi 5.6.2002 tarihinde vermiş olduğu kararında, özetle huzurundaki 238/01 sayılı davadaki Davacı leyhine 975.Stg zarar z-iyan ve dava masrafı için hüküm vermiştir. 238/01 sayılı davadaki hüküm Y/H 74/2002 sayılı istinafa konu olan istinaftır.

Bidayet Mahkemesi 240/01 sayılı davada da ise Davacı leyhine 2925.Stg zarar ziyan ve dava masrafı ödenmesine ilişkin karar vermiştir.- 240/01 sayılı davadaki hüküm, Y/H 75/02 sayılı istinafa konu olmuştur.

Yargıtay/Hukuk 74/02 ile Yargıtay/Hukuk 75/02 istinaflar birleştirilerek dinlenmiştir.

Her iki davada da istinaf eden tarafından 8 tane istinaf sebebi ileri sürülmüş olup bu istin-af sebepleri birleştirilmiş başlıklar altında özetle şöyledir:

1. İstinafa konu gayrımenkuller kamulaştırılmasına ve kamulaştırıldıklarını bilmesine rağmen Yargıtay/Hukuk Dağıtım 12/98 gereğince huzurundaki davayı red ve iptal etmemekle Bidayet Mahkemesi -hata etti.

2.Bidayet Mahkemesi kamulaştırma gereğince ödenecek olan kamulaştırma bedelini Anayasanın 36(2) ve 36(3) maddeleri uyarınca dava konusu gayrımenkullerin tam tazminatı olarak kabul etmeyip faraziye gerekçelerle davacıya 26.1.1995'den 29.6.01'e k-adar olan süre için 238/01 sayılı davada 975stg ve 240/01 sayılı davada 2925 sterling tazminat ve dava masrafı ile hüküm masrafı ödenmesine karar vermekle hata etti.

3. Bidayet Mahkemesi dava konusu arsaların kamulaştırıldığını bildiği halde ve değer takd-iri hakkında bulgu yapmaya yetkili bir Mahkeme olmamasına ve huzurunda yeterli bilgi, belge ve şahadet olmamasına rağmen dava konusu arsaların değeri hakkında bulgu yaparak tarafların ilerde açacakları bir takdiri tazminat davasında sonucu direk etkileyece-k bir karar vermekle hata etti.

4. Bidayet Mahkemesi, dava konusu arsaların satılmasına ilişkin yasal engel yokken ve bu konuda şahadet sunulmazken bilirkişi olmayan davacı tanığı 2'nin şahadetine inanarak Davacıların mezkur malı satmaktan men olunduğu -hususunda bulgu yapmakla hata etti.

5. Bidayet Mahkemesi bilirkişi olmayan davacı tanığı 2'nin şahadetine itibar edip dava konusu arsaların değerleri konusundaki bulguya varmakla hata etti.

6. Bidayet Mahkemesi dava konusu arsaların değeri hakkında Tapu -kayıtlarına dayanarak şahadet sunan davalı tanığı 3'ün şahadetine itibar etmemekle hata etti.

7. Bidayet Mahkemesi Davacı tanığı 2'nin şahadeti ışığında dava konusu arsaların 238/01 sayılı davada 15,000, 240/01 sayılı davada ise 15,000 ile 30,000 sterli-n değer ettiğini ve Davacıların konu arsayı/arsaları satmaktan mahrum bırakıldığını bulgu yaptıktan sonra 238/01 sayılı davada 15,000stg, 240/01 sayılı davada toplam 45,000stg.'e satıp herhangi bir bankada faiz geliri almaktan mahrum bırakıldığı nedeniyle -faraziye olan bu paradan davacının Ocak 1995'den itibaren %1 faiz gelirinden 78 ay için 238/01 sayılı davada 975 stg,240/01 sayılı davada ise 2925 sterlin tazminat almaya hak kazandığı bulgusu ile Davalının Davacılara bu miktarları tazminat olarak ödemesin-e hükmetmekle hata etti.

8. Bidayet Mahkemesi dava konusu olan boş arsanın/arsaların bulunduğu bölgedeki arsaların aylık kira veya kullanım bedelleri hakkında huzurunda şahadet yokken kendi tesbit ettiği değeri dikkate alarak konu arsanın/arsaların kirası-nı tesbit ederek 26.1.1995'den 29.6.2001'e kadar mezkur arsanın/arsaların kiracı tarafından kullanılmasını veya kiralanmasını engellediği cihetle davacı leyhine zarar ziyana uğradığı ve tazminat almaya hak kazandığı bulgusu ile 238/01 sayılı davada 975stg,- 240/01 sayılı davada 2925 sterlinin Davacılara tazminat olarak ödenmesine hükmetmekle hata etti.

Buna mukabil Aleyhine İstinaf Edilenler de 15.3.2006 tarihinde karşı istinaf dosyalayarak 8'er istinaf sebebi ileri sürmüştür. Bunları iki başlık altında kı-saca özetlemek mümkündür:
1. Bidayet Mahkemesi huzurundaki şahadet ve yasal duruma karşın verdiği hükmünde faiz oranları ve bu oranların hangi sürelerde uygulanması gerektiği ile ilgili vardığı bulgularda ve uygulanmasını öngördüğü faiz oranlarında hata et-ti.

2. Huzurunda şahadet olmasına rağmen, zarar ziyanla ilgili tesbitinde davada belirtilen değerde bir dairenin getireceği aylık kira geliri konusunda öngördüğü zarar ziyan rakamında hata etti.

İstinaf ve mukabil istinaf sebeplerini birlikte ele a-lmayı uygun görmekteyiz.

-Bidayet Mahkemesi 5.6.2002'de vermiş olduğu kararında Davacılar leyhine hüküm verirken, aşağıdaki rakamları tesbit ettikten sonra Davacılara ait taşınmaz malların Ocak 1995 tarihinde satılması halinde ve paranın bankaya konulması halinde elde edilebilecek -olan faizin veya alternatif olarak 26.1.1995 tarihinden 29.6.2001 tarihine kadarki sürede aylık makul kiranın veya konu arsa/arsaları kullanamamadan ötürü Davacıların uğradıkları kaybı tesbit ederek belirtilen hükmünü vermiştir.

Bidayet Mahkemesi kararı-nın bir kısmında şöyle demiştir:

-"Yukarıda