-D.6/07 Yargıtay/Hukuk 73/2002
(Güzelyurt Dava No: 223/97)

YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.

Mahkeme Heyeti: Nevvar Nolan, Gönül Erönen, Seyit A. Bensen.

İstinaf eden:Hüseyin Kaymak, Müteveffa Güzelyurt'lu Fahri Cemal n/d Fahri Fatin'in Te-reke İdare Memuru ve/veya mezkur müteveffanın varislerinin kanuni temsilcisi sıffatıyle - Lefkoşa
(Davacı)

-ile-

Aleyhine istinaf edilen: Adnan Fatin, Lefkoşa
- (Davalı)

A r a s ı n d a.

İstinaf eden tarafından Avukat Tahir Seroydaş
Aleyhine istinaf edilenler tarafından Avukat Süleyman Dolmacı.

Güzelyurt Kaza Mahkemesi Başkanı Recep Gürler ile Yargıç Türkâ-y Saadetoğlu'nun 223/97 sayılı davada 26/6/2002 tarihinde verdiği karara karşı Davacı tarafından yapılan istinaftır.

-------------

H Ü K Ü M

Nevvar Nolan: Fahri Fatin altı ayrı koçanla kayıtlı sahibi olduğu bir narenciye bahçesi ile 10,64-3 eşdeğer puanını 21.12.1989 tarihinde davalıya bağışlayıp Lefkoşa Tapu Dairesinde devretti. Davalı, Fahri Fatin'in oğludur. Fahri Fatin'in devir tarihinde hayatta, davalı dahil, yedi evladı ve vefat etmiş bir oğlundan iki torunu vardı. Fahri Fatin bu bağı-ş ve devirden kısa bir süre sonra, 19.1.1990 tarihinde vefat etti.

Davalı aleyhine, konusu bu devir işlemleri olan iki dava açıldı ancak bu davalar ileri götürülemedi, neticede tereke idare memuru işbu istinafa konu davayı davalı aleyhine dosyaladı. Tal-ep Takririndeki iddialar özetle aşağıdaki gibidir:
- Fahri Fatin 80 yaşlarında, ileri yaş nedeni ile akli melekesi ve iradesinde bozukluklar olan, yaptığının bilincinde olmayan, ikna ile kendisine herşey yaptırılabilen, içkiyi çok seven, bir kadeh içki il-e kendinden geçen, bakıma muhtaç bir kişi idi.
- Davalı oldukça genç, sıhhatli, kültürlü, ikna kabiliyeti olan dinamik biridir.
- Davalı babası Fahri Fatin ile ilgilenerek, onunla arkadaşlık, yarenlik ederek, onunla içki içerek onu etkisi ve/veya kontro-lü ve/veya iradesi altına aldı. Fahri Fatin bakım, yardım veya fikir için sadece davalıya güvendi.
- Davalı nüfuz suistimali ile babası Fahri Fatin'in narenciye bahçesini ve eşdeğer puanlarını kendisine bağışlamasını ve devrini sağladı.
- Davalı, babasın-ı, kardeşlerinin hakkını yemeyeceğine inandırarak ve/veya kardeşlerine de haklarını vereceğine ve/veya kendisinin de kardeşlerine devir yapacağına ikna ederek, konu bağışların kendisine yapılmasını sağladı.
- Fahri Fatin ile davalı Tapu Dairesinde bağış -işlemlerini yaparken "ad idem" değillerdi, Fahri Fatin kendisine bakacağı ve/veya yardım edeceği ve/veya tüm isteklerini ve/veya ihtiyaçlarını karşılayacağı için davalıya konu bağışları yapmıştır, ortada bir ivaz olduğu için bağış işlemleri geçersizdir.

-Davada, diğer talepler yanında, konu narenciye bahçesi ile eşdeğer puanlarının bağış ve devir işlemlerinin geçersiz olduğuna, keza bağış işleminden önceki hallerini gösteren gerekli düzeltmelerin tapu kayıtlarında yapılmasına dair hüküm ve emir talep edilm-ektedir.

Davalı müdafaasında, kendisi ve babası ile ilgili Talep Takririndeki tüm iddiaları reddetti, babasının hür iradesi ile, severek ve isteyerek karşılığında hiçbirşey beklemeden kendisine konu bağışları yaptığını iddia etti.

Davanın duruşmasında- davacı tarafından müteveffa Fahri Fatin'in eşi ile üç evladı, davalı tarafından ise davalı ile konu devirlerde işlem yapan iki tapu memuru şahadet verdiler. Kaza Mahkemesi davalı ile tanıklarının şahadetini davacı tanıklarının şahadetinden daha inandırıcı- buldu ve müteveffa Fahri Fatin'in davalının tesiri altında kalmadan, kendi serbest iradesi ile, severek, isteyerek, bir karşılık beklemeden konu narenciye bahçesi ile eşdeğer puanlarını davalıya bağışlayıp devrettiği kararına vararak davayı reddetti.

D-avacı, Kaza Mahkemesinin davayı reddeden kararından istinaf etmiştir.

Günlük yaşamda insanların başkalarının kararlarını etkilemeye çalışmaları olağandır, anne-baba evladını, siyasetçi seçmeni, satıcı tüketiciyi, bir iş adamı bir diğerini etkilemeye çal-ışır. Her etkileme hukuka aykırı değildir, hukuk kişinin bir başkasını etkilemesine sınır getirmiştir ve bu sınırı aşan etkileme girişimlerini kabul edilmez kılmıştır. Hukukun, bu alanda özetle amacı, bir başkası üzerinde etkisi olan kişinin bu etkisini kö-tüye kullanarak yarar sağlamasını veya etki altında olan kişinin zarar görmesini önlemektir.

Kıbrıs Yasaları, Bölüm 149 Sözleşmeler Yasası, madde 16'da haksız etkilemenin veya bir başka ifade ile etkinin kötüye kullanılmasının tanımı verilmektedir. Sözle-şmeler Yasasının 16. maddesini aktararak etkinin kötüye kullanılması konusuna giriş yapmak isteriz.
" 16. (1) A contract is said to be induced by 'undue influence' where the relations susbsisting between the parties are such that one of the parties is i-n a position to dominate the will of the other and uses that position to obtain an unfair advantage over the other.
(2) In particular and without prejudice to the generality of the foregoing principle, a person is deemed to be in a position to dominate -the will of another 
(a) where he holds a real or apparent authority
over the other, or where he stands in a fiduciary relati-on to the other, or
(b) where he makes a contract with a person whose mental capacity is temporarily or permanently affected by reason of age, illness, or mental or bodily distress.
(3) Where a person who is in a position to dominate the will of another, e-nters into a contract with him, and the transaction appears, on the face of it or on the evidence adduced, to be unconscionable, the burden of proving that such contract was not induced by undue influence shall lie upon the person in a position to dominate- the will of the other".

(Bu maddenin Kıbrıs Türk Federe Meclisi yayını olan Kıbrıs Yasalarında çevirisi aşağıda verildiği gibi-dir.
" 16. (1) Taraflar arasında varolan ilişki dolayısıyle taraflardan biri öteki tarafın iradesine tahakküm etme durumunda ise ve o taraf bu durumunu öteki tarafa karşı bir haksız üstünlük elde etmek için kullanırsa, sözleşme etkinliğin kötüye kullanı-lması sonucu yapılmış sayılır.
(2) Özellikle ve yukarıdaki prensibin genelliğine zarar gelmeksizin bir kimse 
(a) öteki üzerinde gerçek ve açık bir etkinliğe sahipse veya ötekiyle güvene dayanan bir ilişki içindeyse veya
(b) sezginliği, geçici veya sü-rekli olarak, yaş, hastalık veya ruhsal veya bedensel sıkıntı nedeniyle etkilenmiş bulunan bir kişiyle sözleşme yapmışsa,
böyle bir kimseye ötekinin iradesine tahakküm etme
durumunda olan bir kişi gözüyle bakılır.
(3) Öteki bir kişinin iradesine ta-hakküm etme durumunda olan bir kimse o öteki kişiyle bir sözleşme yapar da, şahadet ibraz edilmeden veya şahadet ibraz edilmesi üzerine, yapılan bu işlemin insafsız olduğu anlaşılırsa, söz konusu sözleşmenin etkinliğin kötüye kullanılması sonucu yapılmadığ-ını kanıtlama yükü öteki kişinin iradesine tahakküm etme durumunda olan kimseye düşer.")

Haksız etkileme ile ilgili, İngiltere'de mahkeme kararlarında vurgulanan common law'daki ilkelerin özü, bizim Sözleşmeler Yasasının 16. maddesinde toplanmıştır. İngi-ltere'de Equity Mahkemeleri güçlünün zayıf üzerinde egemen olarak, zayıfı aldatmasına, sömürmesine karşı çareler ürettiler. Hukukun amacının yerine getirilmesi için herhangi bir davada verilmesi gereken çarenin kapsam dışında kalmasını önlemek amacı ile, m-ahkemeler, etkiyi kötüye kullanmanın ve güven ve itimada dayalı ilişkilerin kesin tanımlamasını yapmaktan kaçınmışlardır, böylece etkinin kötüye kullanılması ve etkinin kötüye kullanıldığı karinesini doğuran güven ve itimada dayalı ilişkiler tanımlama ile -kısıtlanmayarak, her davanın kendi olguları ve şartları içinde saptanmalarına olanak yaratıldı (The courts have refused, rightly in my respectful opinion, to define either undue influence or such relationship of trust and confidence. To do otherwise would -be to assume a power of divination more than human, and might exclude from relief for undue influence cases where such relief should readily be available to serve the purpose of the law. Thus both undue influence and those relationhips of trust and confide-nce which raise the presumption are left, unlimited by definition, wide open for identification on the facts and in all the circumstances of each particul-ar case as it arises. Re Craig (deceased)(1970) 2 All ER 390, sayfa 395, 396).

Taraflar arasında varolan ilişkide taraflardan biri diğerinin iradesine tahakküm edecek konumda ise ve bu konumunu karşısındakinden haksız bir yarar sağlamak için kullanırsa, b-urada yakınma konusu işlemin haksız etkileme ile sağlandığı kabul edilir.

Bir sözleşmeye taraflardan biri, kendi özgür iradesini serbestçe kullanamayacak kadar bir başkasının haksız etkisi altında kalmış ve sözleşmeye taraf olmuşsa, haksız etkileme altın-da kalan kişinin iradesindeki bu sakatlık sözleşmeyi iptali istenebilen bir sözleşme kılar, aynen sözleşmenin hile (fraud), zorlama (coercion), yanıltma (misrepresentation) ile sağlandığı durumlarda olduğu gibi. Bir bağış işlemi de, eğer bağış hile, zorlam-a, yanıltma, haksız etkileme sonucu sağlanmışsa, sözleşmelerde olduğu gibi, iptali istenebilen bir işlemdir. Haksız etkileme, etkinin kötüye kullanılması veya nüfuz suistimali, ki bunların tümü henüz bir ifade birliği sağlanamadığından bu kararda İngiliz h-ukukundaki "undue influence" karşılığı kullanılmaktadır, belirttiğimiz gibi bir bağışı iptal edilebilir kılmaktadır. Genel kurala uygun olarak, haksız etkilemeyi kanıtlama yükü, haksız etkileme olduğunu ileri süren tarafın omuzlarındadır.

Eğer bağışta b-ulunan üzerinde etkili olan bir kişi, etkisini kullanır ve bağışta bulunanı iradesini serbestçe kullanamayacak kadar yönlendirirse ve bu haksız etkileme ile yönlendirme, bağışın sağlanması amacı ile yapılmışsa, bu haksız etkileme sonucu yapılan bağış, bağı-şta bulunanın istemi ile iptal edilebilir. Burada kişinin, bağışın iptal edilebilmesi için, bağışta bulunan üzerinde, iradesini serbestçe kullanamayacak kadar etkili olduğu, bu etkisini bağışın sağlanması için kullandığı ve onun iradesini yönlendirdiği şah-adetle ortaya konup kanıtlanmalıdır, iptali istenen işlem veya bağış için etkinin kötüye kullanıldığı, şahadetin doğrudan ortaya koyacağı olgulardan açıkça görülmelidir, burada göz önünde, açıkça sergilenen bir haksız etkilemenin ortaya konması gerekir. İn-giliz hukukunda "actual undue influence" olarak tanımlanan bu durumu biz de "görünen haksız etkileme" olarak tanımlayabiliriz.

Nüfuz suistimali, haksız etkileme genelde göz önünde, açıkta yapılmadığı için, İngiltere'de Equity Mahkemeleri bunlara karşı ç-are üretme isteği ile bazı ilişkilerin etkinin varlığına karine oluşturduğunu kabul etmiştir. İngiltere'de bazı ilişkilerde etkinin varlığı kabul edilmektedir, örneğin anne-baba evlat ilişkisinde anne-babanın evlat üzerinde, avukat müvekkil ilişkilerinde a-vukatın müvekkil üzerinde, doktor hasta ilişkilerinde doktorun hastası üzerinde, tarikat ilişkilerinde tarikat liderinin tarikat üyesi üzerinde etkisi olduğu varsayılmaktadır, hatta bu hukuksal bir varsayım olup bu varsayımın çürütülmesine izin dahi verilm-emektedir. Böyle bir ilişkinin ortaya konması, beraberinde yukarıda ifade ettiğimiz doğrultuda bir etkiyi de ortaya koymaktadır, etkinin varsayılması için, yukarıda belirtilen ilişkilerden birini ortaya koyan şahadete ek, başka şahadet gerekmemektedir. (Ba-k: Royal Bank of Scotland v. Etridge (No 2) (2001) 4 All ER 449: Sayfa 460(18)
"The law has adopted a sternly protective attitude towards certain types of relationship in which one party acquires influence over another who is vulnerable and dependent and- where, moreover, substantial gifts by the influenced or vulnerable person are not normally to be expected. Examples of relationships within this special class are parent and child, guardian and ward, trustee and beneficiary, solicitor and client, and medi-cal advisor and patient. In these cases the law presumes, irrebuttably, that one party had influence over the other. The complainant need not prove he actually reposed trust and confidence in the other party. It is sufficient for him to prove the existence- of the type of relationship.")

Etkinin varsayılması, taraflar arasındaki her işlemi mutlaka iptali istenebilen bir işlem kılm-az, örneğin doktor ile hastası arasındaki bir sözleşme, salt doktorun hastası üzerinde etkisi olduğu varsayıldığı için, iptali istenebilen bir sözleşme olmaz, veya hastanın doktoruna verdiği bir armağan iptal edilebilir olmaz. Sözleşmenin veya bağışın ipta-l edilebilir olması için etkinin varlığı yanında o etkinin kullanıldığının da ortaya konması gerekir, işle