-D.25/2011 Yargıtay/Hukuk: 28/2011
(Lefkoşa Dava No: 7018/2009)

YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.

Mahkeme Heyeti : Narin F.Şefik, Hüseyin Besimoğlu, Ahmet Kalkan.

İstinaf eden: Vakıflar Örgütü ve Din İşleri Dairesi-Lefkoşa.
(Da-valı)

-ile -

Aleyhine istinaf edilen: Mustafa Pulyacı, Sakarya Sokak, No.5,
Çatalköy.
(Davacı)

A r a s ı n d a.

İstinaf eden namına : Avukat Ergin Ulun-ay adına Avukat Adnan Ulunay
Aleyhine istinaf edilen namına: Avukat Hasan Esendağlı.

Lefkoşa Kaza Mahkemesi Kıdemli Yargıcı Şerife Katip Kır'ın 7018/2009 sayılı davada 16.3.2011 tarihinde verdiği karara karşı, Davalı tarafından yapılan istinaftır.

- -------------------------

H Ü K Ü M

Narin F.Şefik : Bu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayın Yargıç Ahmet Kalkan okuyacaktır.

Ahmet Kalkan : İstinaf Eden/Davalı, Lefkoşa Kaza Mahkemesinin 16.3.2011 tarihinde aleyhine vermiş olduğu hüküm nedeniy-le bu istinafı dosyalamıştır.

İSTİNAF İLE İLGİLİ OLGULAR:

Bundan böyle Aleyhine İstinaf Edilenden Davacı, İstinaf Edenden ise Davalı olarak bahsedilecektir.

Davacı, Davalı aleyhine Lefkoşa Kaza Mahkemesinde istinafa konu davayı ikame ederek, Daval-ıya ait Girne Dome Otel'de 5.10.1992-30.9.2009 tarihleri arasında işçi olarak çalıştığını Dome Otel'in Dayanışma Turizm Ltd.e devredildiği 14.5.2008 tarihine değin Davalının doğrudan işvereni olduğunu, Davalı ile Davacının mensubu olduğu Turizm Emekçileri -Sendikası arasında imza edilen Toplu İş Sözleşmeleri tahtında Davacının 14.5.2008 tarihine kadar 26,421.66 TL kıdem tazminatı alacağı doğduğunu, 30.9.2009 tarihi itibarıyle muaccel olmuş bu miktarın yasal faizleri ile birlikte ödenmesini talep etmiştir.

-Davalı müdafaa takririnde Lefkoşa Kaza Mahkemesinin bölgesel yetkisi ile ilgili herhangi bir ön itirazda bulunmayarak, Dome Otel işletmesinin 15.5.2008 tarihinde Dayanışma Turizm Ltd.e devir ve teslim edildiğini, konu devirle işçiler ve personelin tüm hak-larıyla birlikte adı geçen şirkete aktarıldığını, Davalının hiçbir sorumluluğu kalmadığını, Davalının, Dayanışma Turizm Ltd.in işletme mukavelesinin birçok şartlarını ihlâl ettiğini, bu nedenle mukaveleyi feshederek konu şirket aleyhine Girne Kaza Mahkemes-inde dava açtığını, Davacının kıdem tazminatı taleplerine karşı hukuki sorumluluğu olmadığını iddia ederek davanın iptalini talep etti.

İhtilâfsız olgulara göre, Davacı 5.10.1992 - 30.9.2009 tarihleri arasında Dome Otel'de işçi olarak çalıştı. Davacının- çalışmaya başladığı tarihten, otelin Dayanışma Turizm Ltd.e devredildiği 14.5.2008 tarihine kadar tüm avanslar düşüldükten sonra kıdem tazminatı alacağı 26,421.66 TL'dir. Davacının kıdem tazminatı alacağı Sayıştay tarafından denetlenip tespit edilmiştir. -Dome Otel Emare 3 işletme sözleşmesi ile 4.5.2008 tarihinde Davalı tarafından Dayanışma Turizm Ltd.e devredilmiştir. Davalı adı geçen şirkete Emare 4 ihbarı göndererek işletme mukavelesini feshettiğini bildirdi. Davalı adı geçen şirket aleyhine Girne Kaza -Mahkemesinde 2781/2009 sayılı davayı ikame etti.

Davanın duruşması esnasında, Davacı davasını kapattıktan sonra Davalı Avukatı tanık çağırmadan önce Yargıtay/Hukuk 8/95 D.16/97 sayılı içtihat kararına atıfta bulunarak 22/92 sayılı İş Yasası'nın 2. madde-si tahtında yetkili Mahkemenin İş Mahkemesi olduğunu, İş Mahkemesinin olmadığı durumlarda işyerinin bulunduğu Kaza Mahkemesinin yetkili olacağını, dolayısıyle davanın işyerinin bulunduğu Girne Kaza Mahkemesinde açılması gerektiğini ileri sürmüştür.

İlk -Mahkeme kararında öncelikle meseleyi 42/96 sayılı Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Referandum Yasası altında inceledikten sonra Dome Otel'in Davalıya bağlı bir işyeri olduğu, bağımsız bir işyeri olmadığı, Sayıştay Raporuna göre Dome Otel'in idaresi altında bul-unduğu ve Davacının kıdem tazminatının Emare 1 ödeme vesikası tahtında Davalı tarafından hesaplandığı gerekçesi ile Davalı Avukatının bölgesel yetki itirazını reddetmiş, daha sonra Davacının davasını ispatladığı bulgusuna vararak Davalı aleyhine 26,421.66 -TL meblağ, bu miktar üzerinden 30.9.2009 tarihinden itibaren tüm borcun ödenmesine değin yıllık yasal faiz ve 3,000 TL dava masrafı için hüküm vermiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ:

Davalı Avukatı istinaf ihbarnamesinde 7 istinaf sebebi ileri sürmüştür.

İ-stinafın duruşmasında 7 istinaf sebebini iki başlık altında ele alan ve Mahkemeye o şekilde hitap eden Davalı Avukatının istinafındaki ana başlıkları aşağıdaki gibi izah etmek mümkündür.

Muhterem İlk Mahkeme, Lefkoşa Kaza Mahkemesinin yargı yetkisi olduğ-una hükmetmekle hata etmiştir. (1 ve 2. istinaf sebepleri.)
Muhterem İlk Mahkeme, Kıdem tazminatı ödeme yükümlülüğünün Davalıda olduğuna hükmetmekle hata etmiştir. (3,4,5,6 ve 7. istinaf sebepleri.)

TARAFLARIN İDDİA VE ARGÜMANLARI:

Davalı Avukatının id-diaları ile ilgili argümanlarını şöyle özetleyebiliriz.

Gerek 22/92 sayılı İş Yasası gerekse 42/96 sayılı Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Referandum Yasası'na göre iş akdinden veya toplu sözleşmeden kaynaklanan ihtilâflarda yetkili mahkeme İş Mahkemesidir.- İş Mahkemesinin olmadığı hallerde iş yerinin bulunduğu Kaza Mahkemesi yetkili Mahkemedir. Bu meselede ihtilâf Davacının kıdem tazminatından kaynaklandığından davanın işyerinin bulunduğu Kaza Mahkemesinde açılması gerekmekteydi. Bu düşünceden hareketle Dav-acı Dome Otel çalışanı olduğu ve Dome Otel Girne Kazasında bulunduğu cihetle davanın Vakıflar İdaresinin bulunduğu Lefkoşa'da değil işyerinin bulunduğu Girne Kaza Mahkemesinde açılması gerekirdi.

Davalı Avukatının davanın esası ile ilgili argümanı ise ö-zetle şöyledir.

Davacının Dome Otel çalışanı olduğu doğrudur. Ancak Davalı 14.5.2008 tarihinde Dayanışma Turizm Ltd. ile bir işletme mukavelesi imzaladı ve işyerinin işletmesini çalışanlar ile birlikte bu şirkete devretti. Emare 3 olarak Mahkeme huzurun-da bulunan bu mukavelenin 13. maddesine göre Davalı personelin tüm haklarını ödemekle yükümlüydü. Ancak devam eden süreçte Dayanışma Turizm Ltd. mukavele şartlarına uymadığı cihetle Davalı tarafından mukavele feshedildi ve Girne Kaza Mahkemesinde adı geçen- şirket aleyhine dava açıldı. Mukavele ortadan kalktığı cihetle Davalının Davacıya karşı hiçbir yükümlülüğü kalmadı.

Davacı Avukatının iddia ve argümanları ise özetle şöyledir.

Davacı Avukatı önce Mahkemenin yargı yetkisi ile ilgili alternatifli argü-manlarını Mahkemeye sunmuştur. Bunları özetleyecek olursak, Davada ihtilâf konusu olan iş akdi veya Toplu İş Sözleşmesi değildir. Davacının iş akdi ve Toplu İş Sözleşmesi tahtında bir kıdem tazminatı alacağı bulunmaktadır. Bu miktar belirlenmiş ve Emare 1 -ödeme vesikası ile Davalı tarafından düzenlenerek Sayıştay Denetiminden geçmiştir. Dolayısıyle dava muaccel hale gelmiş ödemenin yapılmamasından kaynaklanan bir alacak davasıdır. Bu nedenle Davalının merkezinin bulunduğu Lefkoşa Kaza Mahkemesi yetkilidir. -42/96 sayılı Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Referandum Yasası'nın tefsir bölümünde yetkili Mahkeme tanımı yapılmıştır. Yetkili Mahkeme Yasa'da sadece üç yerde geçmektedir ve bunların dava konusuyla ilgisi yoktur. Dolayısıyle yetkili Mahkeme belirtilen üç hal-de konu edilebilir. Onun dışında herhangi bir düzenleme olmadığı ve Yasa'nın hükümleri Mahkemeler Yasası'nın 24. maddesi ile çatışmadığı cihetle bu meselede özel ve genel yasa ayırımı yapılması mümkün değildir. Genel yetkili Mahkemenin yetkisi devam ettiği-nden Lefkoşa Kaza Mahkemesi yetkilidir. Bölgesel yetki itirazı hukuki bir nokta değildir, tamamen olgusaldır ve layihalarda yer alması gerekmektedir. Nitekim bu meselede işyerinin nerde olduğu ileri sürülmeli ve şahadet ibraz edilmeliydi. Yüksek Mahkemenin- birbirinden farklı kararları olsa da bölgesel yetki layihalarda ileri sürülmeliydi. Davalı bölgesel yetki itirazında geç kalmıştır. Davalı layihalarda bölgesel yetki itirazında bulunmadı, evrakların sunulması aşamasında ileri sürmedi, duruşmaya başladıkta-n sonra ileri sürmedi, müdafaa maksatları için sıra kendisine geldiğinde bölgesel yetki itirazında bulundu bu süreç Davalının bölgesel yetki itirazından feragat ettiğini göstermektedir.

Bu meselede Davacı davasını ispatladığından miktarı konusunda ihtil-âf bulunmayan kıdem tazminatının konu olduğu dönemde Davacının işvereni olan Davalı tarafından ödenmesi gerekmektedir. Bu nedenle İlk Mahkeme herhangi bir hata yapmadı.

İNCELEME:

Tarafların iddia ve argümanlarını bu şekilde özetledikten sonra şimdi sı-rasıyle istinaf sebeplerini incelememiz gerekmektedir.

Muhterem İlk Mahkeme, Lefkoşa Kaza Mahkemesinin yargı yetkisi olduğuna hükmetmekle hata etmiştir.

İlk Mahkeme kararında Davalının yetki itirazını değerlendirirken, Davacının alacağının Toplu İş Sözl-eşmesinden kaynaklandığı gerekçesi ile itirazın 42/96 sayılı Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Referandum Yasası'na göre değerlendirilmesi gerektiğini belirterek şöyle demiştir.

"Davacının davasındaki talep ettiği kıdem tazminatına ilişkin talebin kaynağı sun-ulan olgu ve sunulan Emare 2'den görüleceği üzere Toplu İş Sözleşmesinden kaynaklanmaktadır. Davalı ön itirazını İş Yasası'na dayanarak yapmış olup kanaatimce bu itirazını 42/96 sayılı Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Referandum Yasası'na göre yapması gerekmek-tedir. Gerek İş Yasası'nda, gerekse 42/96 sayılı Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Referandum Yasası'nda "Yetkili Mahkeme" İş Mahkemesini, yoksa işin bulunduğu yerin yetkili Kaza Mahkemesini anlatır."
(Mavi 33)

İlk Mahkeme yetki itirazını karara bağlarken -Prof. Dr. Nuri Çelik'e ait İş Hukuku Dersleri, yenilenmiş 13. baskı kitabında yer alan "iş yeri" tanımından hareket etmiştir. İlk Mahkemenin yetki itirazı ile ilgili kararı aynen şöyledir.
(Mavi 33)

"Prof.Dr.Nuri Çelik'e ait İş Hukuku Dersleri Yenilenmiş-
13. baskı kitabı incelendiği zaman "İş" diye bir tanım mevcut olmayıp "İşyeri" diye bir tanım izah edilmektedir. İşbu kaynağa göre İşyeri, bir işverenin maddi olan ve olmayan araçlarla belirli bir teknik amacı gerçekleştirmesine yarayan ve süreklilik gö-steren organize edilmiş bir bütündür. Buna göre işyeri sadece sınai ve ticari amaç güden yerleri değil hizmet kesimine giren ve serbest meslek faaliyetlerinin de görüldüğü bütün yerleri de kapsamaktadır. İşyerinin sınırlarının çizilebilmesi açısından işin -niteliği ve yürütümü bakımından işyerine bağlı olan yerlerin kapsamını ortaya koymak gereklidir. Eğer işyeri açısından diğer yer arasında teknik yönden bir bağlılık yoksa, biri ötekini tamamlamıyorsa bu yeri asıl işyerinden saymayarak bağımsız bir işyeri s-aymak gerekir. Bir yerin bağımsız bir işyeri sayılması için "o iş gereğince bağlı olmaksızın çalışılan yer" niteliğinde bulunması gerekir denmektedir. Davalı İşyerinin Dome Hotel olduğu iddiası ile yargı yetkisizliği iddiasında bulunmuş ve işbu davanın Dom-e Hotel'in bulunmuş olduğu Girne kazasının Mahkemesinde açılmış olması gerektiğini iddia etmiştir. Emare 3 olarak sunulan İşletme Sözleşmesi incelendiği zaman Dome Hotel'in mal sahibinin Vakıflar ve Din İşleri Dairesi olduğu görülmektedir. Emare 2 olarak s-unulan 28/10/2009 tarihli Sayıştay'ın yazısından da görüleceği üzere Dome Hetel'in idaresi Vakıflar ve Din İşleri Dairesine aittir. Davacının kıdem tazminatının hesaplarının olduğu Emare 1 ödeme vesikasının da Vakıflar ve Din İşleri Dairesi tarafından hazı-rlandığı görülmektedir. Tüm bu tezekkür edilen Emarelerdeki muhatap taraf Vakıflar ve Din İşleri Dairesi olup Dome Hotel'in aynı bağımsız bir işyeri olduğu görülmemekte aksine Dome Hotel'in, Vakıflar ve Din İşleri Dairesine ait ve ona bağlı faaliyet göster-diği görülmektedir. Dolayısıyle Davacı davasını doğru kişiye ve yargı yetkisi açısından yetkili olan Mahkemeye açmıştır ve işbu nedenlerle Davalının ön itirazı red ve iptal edilir."

İlk Mahkemenin yetki itirazı ile ilgili kararının doğru olup olmadığını -incelemeden önce, yetki itirazının hangi safhada yapılacağını belirlemeyi uygun bulduk.

Bu konuyu incelemeye Davacı Avukatının değindiği ve Yüksek Mahkemenin birbiri ile çelişir görüntüsü veren kararlarına atıfta bulunarak başlamayı uygun gördük.

Dav-alı Avukatının itirazına dayanak yaptığı Yargıtay/Hukuk 8/95 D.16/97 sayılı kararda sayfa 6'da şöyle denmektedir.

"Mahkemenin yetkisiz olduğuna ilişkin itiraz davanın her
aşamasında yapılabilir. Bunu Mahkemelerin bölgesel yetki itirazı ile karıştırmama-k gerekir. Davalının yetki itirazını geç yaptığı ve dolayısıyle yetki ile ilgili itirazından sarfı nazar ettiği yönünde Bidayet Mahkemesinin vermiş olduğu karar incelendiği zaman, yetkisizlik itirazının her aşamada yapılabileceği dolayısıyle geç yapıldığı -gerekçesi ile bu hakkından sarfı nazar ettiği yönünde Bidayet Mahkemesinin bulgusunun da hatalı olduğu kanaatindeyiz."

Yukarıda iktibas ettiğimiz kararda 9/76 sayılı Mahkemeler Yasası'nın 24.maddesine atıfta bulunulmuş ve davanın açıldığı tarihte dava s-ebebinin kısmen veya tamamen Girne Kaza Mahkemesinin yetki alanı içerisinde doğmadığı ve Davalı bu yetki alanı içerisinde ikamet etmediği nedeniyle Girne Kaza Mahkemesinin davayı görmeye yetkili olmadığı sonucuna varılmış ve İlk Mahkemenin kararı hatalı bu-lunmuştu.

9/76 sayılı Mahkemeler Yasası'nın 24. maddesinin kenar başlığı "Hukuk Meselelerinde Kaza Mahkemelerinin Bölgesel Yetkisi'dir.

Buna göre adı geçen Yargıtay/Hukuk 8/95 sayılı kararda incelenip karara bağlanan konu Girne Kaza Mahkemesinin bölg-esel yetkisi idi. Hal böyleyken yukarıda iktibas ettiğimiz alıntıda yetkisizlik itirazının her safhada yapılabileceği belirtilmiş, devamla "bunu Mahkemelerin bölgesel yetki itirazı ile karıştırmamak gerekir" denmek suretiyle karara bağlanan hususun bölgese-l yetki itirazı olmadığı ve bölgesel yetki itirazlarında farklı bir durum varmış algısı yaratılmıştır.

Mezkûr kararda referans gösterilen kararlara atıfta bulunarak durumu izaha çalışacağız.

Eskiden yeniye doğru gidecek olursak, Hukuk İstinaf 11/75 s-ayılı kararda şöyle denmiştir.

"Görülebileceği gibi yapılan iddia Lefkoşa Kaza
Mahkemesinin bu tip ve nitelikte bir davayı görmeye yetkisi olmadığı değil de bölgesel yetki bakımından davayı görmeye yetkisi olmadığıdır. Mamafih, Davalı yetki hususunu il-k defa istinafta ortaya koymuş, Bidayet Mahkemesi huzurunda ise herhangi bir şekilde iddia etmemiş ve ileriye sürmemiştir. Bu şekilde hareket etmekle Davalı, sair şekilde haklı olsa bile, bu husustaki itiraz hakkından feragat etmiş ve davayı dinleyen Mahke-menin yetkisini kabul etmiş addolunur.
(Gö