-D.5/2012 Yargıtay/Hukuk 24/2011
Lefkoşa Genel İstida No: 37/2010

YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.

Mahkeme Heyeti:Narin F. Şefik,Hüseyin Besimoğlu,Ahmet Kalkan.

İstinaf eden: Tasfiye Halindeki Kıbrıs Ticaret Bankası Ltd.
KKTC -Şirketler Mukayyitliği, Gelibolu İlkokulu
Arkası, Bakanlıklar Bölgesi, Ortaköy- Lefkoşa
(Müstedaaleyh No.1)

ile

Aleyhine istinaf edilen: Suna Gökbörü, Müteveffiye Şifa Ali
namı diğerle Şifa Refi-koğlu Terekesi
İdare Memuru sıfatıyle, II. Etap
Devlet Sosyal Konutları No: 49/5,
Taşkınköy - Lefkoşa.
(Müstedi)

A r a s ı n d a.

İstinaf eden namına: Avuka-t Ali Fevzi Yeşilada

Aleyhine istinaf edilen namına: Avukat Şahap Tokatlı

Lefkoşa Kaza Mahkemesi Yargıcı Fatma Şenol'un 37/2010 sayılı Genel istida da 7.1.2011 tarihinde verdiği karara karşı, Müstedaaleyh No.1 tarafından yapılan istinaftır.

-----------------

H Ü K Ü M

Narin F. Şefik:Bu istinafta, Mahkemenin hükmünü, Sayın Yargıç Hüseyin Besimoğlu okuyacaktır.

Hüseyin Besimoğlu: Bu istinaf, Lefkoşa Kaza Mahkemesinde, 37/2010 sayılı genel istida da, 7.01.2011 tarihinde verilen emirden yapılmışt-ır.
İSTİNAFA KONU OLGULAR:

Lefkoşa'da, İbrahim Paşa Mahallesinde kâin B 114 numaralı koçan gereğince kayıtlı bulunan taşınmaz mal, merhume Şifa Ali n/d Şifa Refikoğlu adına kayıtlıdır. Merhume, hayatta iken, bu taşınmaz malını, İztaş İnşaat ve Ticaret Lt-d.in, 2.6.1989 tarihinde Kıbrıs Ticaret Bankası Ltd.den aldığı 10,000 Stg. borca karşılık ve borca kefil sıfatıyle Kıbrıs Ticaret Bankası Ltd. lehine ipotek verdi ve bir ipotek senedi imzaladı.

İpotek senedi, 31.05.1989 tarihli olup, 260/1989 sayıl-ı ipotek sertifikası ile tapuda kayıt altına alındı.

Kıbrıs Ticaret Bankası Ltd.e olan borç ödenmediği için, İztaş İnşaat ve Ticaret Ltd. ile müteveffa Şifa Ali'nin de kefil olduğu, Davalılar aleyhine, Lefkoşa Kaza Mahkemesinde 1868/92 numaralı dava ikam-e edildi.

19.3.1993 tarihinde, 1868/92 no'lu davada Davalı 4 olarak bulunan, Şifa Ali aleyhindeki dava geri çekildi ve İztaş İnşaat ve Ticaret Ltd. ile 2 kefil aleyhine 6,554 Stg. için hüküm verildi.

Şifa Ali n/d Şifa Refikoğlu vefat ettikten sonra, me-rhumenin terekesi kuruldu ve Suna Gökbörü, merhumenin terekesine, Tereke İdare Memuru olarak atandı.

Merhume Şifa Ali n/d Şifa Refikoğlu, vefat ettiğinde,
B 114 koçan no'lu taşınmaz mal, İztaş İnşaat ve Ticaret Ltd.in, Kıbrıs Ticaret Bankası Ltd.e b-orcuna karşılık, 260/1989 no'lu ipotek sertifikası ile kayıtlı bulunmakta idi.

Merhume Şifa Ali n/d Şifa Refikoğlu terekesinin Tereke İdare Memurları, Müstedi sıfatıyle, Müstedaaleyhler olarak tasfiye halindeki Kıbrıs Ticaret Bankası Ltd., Lefkoşa Kaza T-apu Dairesi ile KKTC Başsavcılığı aleyhine, Lefkoşa Kaza Mahkemesinde, 17.5.2010 tarihinde, 37/2010 sayılı çift taraflı bir genel istida dosyaladı ve mahkemeden aşağıdaki taleplerde bulundu.

"Kıbrıs Ticaret Bankası Ltd.e kefili bulunduğu İztaş İnşaat ve T-icaret Ltd.in borcu olan £10,000 GBP tutarındaki borcu (işbu borca dair Lefkoşa Kaza Mahkemesi'nde ikame olunan 1868/92 sayılı davanın 29.3.1993 tarihli hükmü mucibince £6,554 GBP tutarındaki meblağ ile bu meblağ üzerinden 28.5.1992 tarihinden itibaren tam-amen tediye tarihine kadar ödemekle mükellef olduğu senede %19 nisbetindeki faizin) ödemesi için Lefkoşa'da İbrahimpaşa Mahallesinde kain olup B114 numaralı koçan gereğince kayıtlı bulunan taşınmaz malın üzerine Kıbrıs Ticaret Bankası Ltd. lehine Lefkoşa T-apu Dairesinde takriben 02.06.1989 tarihinde yapmış olduğu mezkur Tapu dairesinde 260/89 numaralı Vekaleti Devriye Takrirnamesi ve/veya 260/89 sayılı İpotek Sertifikası gereğince kaydedilmiş olan ipoteğin iptali"

Müstedi, bu istidasını, Hukuk Muhakemeler-i Usulü Tüzüğü Emir 48 Nizam 2, Fasıl 15 Madde 3(1)(a) ile 11/78 sayılı Yasa'nın 36. Maddesine dayandırdı ve istidasını, Tereke İdare Memurunun yemin varakası ile destekledi.

Kıbrıs Ticaret Bankası Ltd., tasfiye halinde olduğu için, alacaklarını, Tasarru-f Mevduatı Sigortası ve Finasal İstikrar Fonuna temlik etmişti. Bu nedenle, Tasarruf Mevduatı Sigortası ve Finansal İstikrar Fonu, Müstedaaleyh sıfatıyle, bu istidaya, 24.9.2010 tarihinde bir itirazname dosyaladı, itiraz fonun görevli memuru Havva Vural'ın- yemin varakası ile destekledi ve istidaya konu taşınmaz mal üzerindeki ipoteğin iptal edilmesine, yasal olanak olmadığını ileri sürdü.

Bu istidaya, KKTC Başsavcılığı, Müstedaaleyh 2 ve 3 sıfatıyle, 17.9.2010 tarihinde bir itirazname dosyaladı ve ipotek- konusu borcun ödenmediğini, borç ödenmediği için ipoteğin iptal edilemeyeceğini, her halükarda, ipoteğin iptal edilmesi için, ipotek alacaklısının izni gerektiğini ileri sürdü.

37/2010 sayılı istidanın dinlenmesi üzerine, İlk Mahkeme, 7.1.2011 tarihinde- verdiği karar ile, B 114 koçan no'lu taşınmaz mal üzerindeki ipoteğin iptal edilmesine emir verdi.

İpoteğin iptal edilmesi üzerine, Müstedaaleyh No:1, bu istinafı dosyaladı.

İSTİNAF SEBEBLERİ

İstinaf Eden Müstedaaleyh No:1'in, istinaf sebepleri aşağı-daki gibidir:

Muhterem Bidayet Mahkemesi, Müstedi borcunu ödemediği halde ve bu husus taraflar arasında ihtilaf konusu olmadığı halde, ipoteğin kaldırılmasına karar vermekle, hatalı hareket etti.
Muhterem Bidayet Mahkemesi, genel olarak, huzurundaki şahad-et ve emareleri yanlış değerlendirdi ve huzurundaki olgulara yanlış hukuki prensipler uygulamakla hatalı hareket etti.
Muhterem Bidayet Mahkemesi, zaman aşımı nedeniyle, ipoteğin kaldırılmasına emir vermekle hatalı hareket etti, çünkü dava konusu borç öden-mediği için zaman aşımı iddiası bu meselede geçerli değildir.
Muhterem Bidayet Mahkemesi, yukarıda belirtilen iddia ve gerçekler muvacehesinde, Davacı aleyhine ve Davalı lehine hüküm vermekle hatalı hareket etmiştir.

TARAFLARIN ARGÜMANLARI

İstinaf Eden- özetle, ipotek senedi üzerinden 15 yıl geçtiğini, dava açılmış olsa idi, müdafaa olarak zamanaşımının ileri sürülebileceğini, zamanaşımının dolmuş olmasının ipoteği kendiliğinden, zamanaşımı nedeniyle ortadan kaldırmayacağını, ipotek konusu yükümlülüğün ö-denmediğini, ipoteğin, zamanaşımına uğradığı doğru olmakla birlikte, zamanaşımının otomatik olarak yükümlülüğü ortadan kaldırdığı anlamının çıkmadığını, zamanaşımına uğrayan her meselede, hakkın ortadan kalkmadığını, Bidayet Mahkemesinin, 11/78 sayılı Yasa-'nın 31. maddesi altında, ipoteği iptal etme yetkisi olmadığını, Mahkemenin, ipoteği iptal etmekle hatalı olduğunu, bu nedenle, istinafın kabulünü talep etmiştir.

Aleyhine İstinaf Edilen özetle, 1868/92 sayılı davadaki hükümlü borcun tamamen ödenmediğin-i, hüküm tarihinden itibaren 18 yıl, ipotek tarihinden itibaren 23-24 yıl geçtiğini, Fasıl 15 Madde 3 1(a) gereğince, ipoteğin zamanaşımına uğradığını, Davacının, kendi kusurundan dolayı alacağını kaybettiğini, ipotek borçlusunun yükümlülükten kurtulduğunu-, bu sebeple istinafın reddini talep etmiştir.

İSTİNAF SEBEBLERİNİN İNCELENMESİ

İstinaf Eden, 5 istinaf sebebi ileri sürmekle birlikte, istinaf duruşması sırasında, tüm istinaf sebeplerini bir başlık altında ele alıp mütalaa ettiği için, İstinaf Ede-nin, istinaf sebeplerini aşağıdaki şekilde özetlemeyi uygun bulduk:

"1868/92 sayılı, davaya konu hükümlü borcun tümü ödenmemiştir.Hüküm tarihinden ve İpotek tarihinden itibaren, 15 yıl geçtiği ve zamanaşımı süresinin dolduğu doğru olmakla birlikte, zaman-aşımına uğrayan her meselede, yükümlülük devam etmektedir.Yükümlülük devam ettiği için, hak ortadan kalkmamaktadır. Zamanaşımı süresi dolsa bile, dava veya ipoteğe konu alacak, hak olarak mevcudiyetini sürdürmektedir. 11/78 sayılı Yasa'da ipoteğin zamanaşı-mı nedeniyle mahkeme tarafından iptal edilebileceği ile ilgili bir düzenleme yoktur. Yükümlülük ortadan kalkmadığı için, ilk Mahkemenin 11/78 sayılı Yasa'nın 36.maddesi altında ödenmemiş bir yükümlülüğe dayanan bir ipoteği, zamanaşımı nedeniyle, kaldırma -ve iptal etme yetkisi yoktur. İstinafa konu ipoteği iptal eden, İlk Mahkemenin kararı hatalıdır."

İstinafa konu olan bu istida ile ilgili olgular
konusunda, taraflar arasında ihtilaf olmadığı, olgulardan anlaşılmaktadır.

İstinaf Eden, 15 yıllık -zamanaşımı süresinin dolduğunu kabul etmekle birlikte, zamanaşımı süresinin dolmuş olması nedeni ile ipoteğin, kendiliğinden ortadan kalkacağı anlamına gelmediğini, ipoteğin zaman aşımına uğramadığını, yükümlülüğün ortadan kalkmadığını ve hak olarak mevcut- olduğunu, yükümlülük ortadan kalkmadığı için Bidayet Mahkemesinin, 11/78 sayılı Yasa'nın 36. Maddesi altında, ödenmemiş bir yükümlülüğe dayanarak, bir ipoteği kaldırma yetkisi olmadığını iddia etmektedir.

Aleyhine İstinaf Edilen ise, bu iddiaları k-abul etmemektedir.

Huzurumuzdaki olgulara göre, İstinafa konu B114 kayıt no'lu taşınmaz mal, dava ile ilgili tarihlerde merhume Şifa Ali n/d Şifa Refikoğlu adına kayıtlı idi. 1868/92 no'lu davada, Davalı No:1'in, Kıbırs Ticaret Bankası Ltd.d-en aldığı borca karşılık, merhume Şifa Ali n/d Şifa Refikoğlu, hayattayken, B114 no'lu taşınmaz malını, Davalı No:1'in borcuna karşılık, teminat olarak Banka leyhine ipoteğe vermiştir.

Merhume Şifa Ali n/d Şifa Refikoğlu vefat ettikten sonra, ipotek konus-u taşınmaz mal, merhumenin terekesine intikal etmiştir.

1868/92 no'lu davada, Davalı 4 olan merhume Şifa Ali n/d Şifa Refikoğlu aleyhindeki dava geri çekildikten sonra, bu davadaki diğer Davalılar aleyhine, 29.3.93 tarihinde, müştereken ve münferiden- 6,554 Stg. tutarındaki meblağ ve bu meblağ üzerinden, 28.5.1992 tarihinden tamamen tediye tarihine değin, %19 faiz ödenmesi hususunda emir ve hüküm verilmiştir. Merhume Şifa Ali n/d Şifa Refikoğlu aleyhindeki dava geri çekildikten sonra da, Merhume adına -kayıtlı B114 kayıt no'lu taşınmaz mal üzerindeki yükümlülük, istinafa konu istida tarihine kadar, aynı şartlarda devam etmiştir.

Yukardaki hususlar ihtilaflı değildir. Nitekim, İlk Mahkemede bu konuların ihtilaflı olmadığını, kararında belirtmiştir.
-
Bu istinafta, ihtilafın esasını teşkil eden, Merhume Şifa Ali n/d Şifa Refikoğlu adına kayıtlı B 114 kayıt no'lu taşınmaz mal üzerindeki ipoteğin, zamanaşımına uğrayıp uğramadığı, zamanaşımına uğramış ise, ipotek konusu alacak üzerindeki hakkın de-vam edip etmediği ve bu mal üzerindeki ipoteğin, zamanaşımı nedeniyle, kaldırılıp kaldırılamayacağı ile ilgilidir.

Tarafların iddiaları ve dava zabıtlarındaki olgular dikkate alınarak, zamanaşımı ile ipotek konuları incelenmelidir.

Zaman-aşımının ne olduğu sorusuna, ne gibi bir yanıt verebiliriz? Bu konuyu araştırdığımızda, zamanaşımını, kanunen muayyen müddet içinde alacağına kayıtsız kalmış bir alacaklının, alacağını, borçludan talep ve dava hakkını kaybetmesi olarak ifade edebiliriz. Bi-r diğer deyişle, bir hak, hukuk kurallarında, öngörülen sürede kullanılmadığında, hukuk düzeninde bir takım sonuçlar doğurmaktadır.

Sivil Hukukta zamanaşımı, borcun doğumundan sonra, belli bir sürenin geçmesi ile, borçluya, borcu ödemekten kaçma hakkı ve-rmektedir. Örneğin, bir dava veya icra takibine maruz kalan borçlu, borcun zamanaşımına uğradığını ileri sürerek, borcu ödemekten kaçınabilmektedir.

Buna göre, zamanaşımı borcu sona erdirmemekte, sadece borçluya borcunu ödemekten kaçınma hakkı vermekt-edir. Borçlu, zamanaşımına rağmen borcu öderse, bu ödeme geçerli bir
ödeme kabul edileceği için, borçlu, bu ödemenin iadesini talep edemeyecektir. Ayrıca, dava veya icra takibinde, zamanaşımını ileri sürmeyi ihmal ederek, borcu öderse veya borcun olmadığı-, ödendiği, miktarın az olduğu gibi borca ilişkin itirazlarda bulunmazsa, sonradan, zamanaşımı olgusunu ileri süremeyecektir. Başka bir anlatımla, zamanaşımı, bir defi,
yani savunma olanağı olarak ileri sürülebilmektedir.

Bu konu ile ilgili, Yargıta-y Hukuk 46/91 sayılı (D.3/92) kararda, şu görüşlere yer verilmiştir:

"Görülebileceği gibi Fasıl 15 Zaman Aşımı Yasasının ilgili maddeleri ve özelliklle 3(1) maddesinin sadece lâfzı dikkate alındığında İlk Mahkemenin yaptığı yorum gibi bir yoruma açık olma-sına rağmen bu durum Kıbrıs mevzuatının mehazını teşkil eden gerek İngiliz İçtihat kararlarında ve gerekse Kıbrıs içtihat kararlarına Yüksek İdare Mahkemesi davalarında olduğu gibi bir hak düşürücü süre niteliğinde alınmamış ve sivil davalarda Zaman Aşımı -Yasasında yer alan kuralların bir def'i diğer bir ifade ile müdafaa şeklinde ileri sürülebileceği vurgulanarak şimdiye dek çok uzun zamandan beri bu şekilde yorumlanıp uygulanmıştır."

Tüm bunlardan çıkan sonuca göre, zamanaşımına rağmen, borcunu ifa -etmek isteyen borçlunun, borcunu ifa etmesi için bir engel yoktur. Bir hukuk davasında, borçlu, zamanaşımına rağmen borcunu öderse, bu geçerli bir ödeme olarak kabul edilir ve borçlu artık, bu ödemenin iadesini isteyemez. Bir borç, borçlu tarafından, zama-naşımına uğradığı ileri sürüldüğünde, bu borç, dava ve icra yoluyle borçludan tahsil edilmeyen bir borca dönüşmekle birlikte, alacak, hak olarak mevcudiyetini devam ettirmektedir.

Anayasa Mahkemesi, 13/77 sayılı davada, sayfa 3'de, Yüksek İdare Mahkeme-sine yapılan başvurularda, bir hak düşürücü süre olan 75 günlük süre ile sivil davadaki zamanaşımı süreleri mukayese edilmiş ve şu görüşe yer vermiştir:

"Tarafların duruşmada ileri sürdüğü iddia ve görüşler ilgili Anayasa kuralları okunup incelendikten so-nra gereği görüşülüp düşünüldü. Hukuk davalarındaki süre aşımı ile idari davalardaki süre aşımı anlamları arasında bir fark vardır. Normal hukuk işlemlerindeki süre aşımı genellikle yasalarla düzenlenir ve süre aşımı konan hallede davacının hakkı ortadan k-aybolmaz ancak davacının hakkını araması, hakkının yerine getirilmesini veya hakkının tanınmasını veya hakka uyulmasını isteme yetkisini etkiler. Başka bir deyimle davacının hakkı devam etmekle beraber davalı geçerli süre aşımı dolayısıyle davacının istem -hakkının düştüğünü ileri sürebilir. Hukuk davalarında davalı davacının hakkının süre aşımı nedeni ile düştüğünü müdafaasında ileri sürmediği hallerde davacı davalı aleyhine hüküm alabilir. Mahkemeler bu gibi davalarda süre aşımını res'sen nazarı itibare al-mazar. Halbuki idari davalardaki süre aşımı hak düşürücü niteliktedir."

Anayasa Mahkemesi de, kararında