-D.38/2014 Yargıtay/Hukuk No: 19/2012
(Lefkoşa Dava No: 1277/2009)

Yüksek Mahkeme Huzurunda.

Mahkeme Heyeti : Hüseyin Besimoğlu, Ahmet Kalkan, Gülden Çiftçioğlu

İstinaf eden : Ahmet Gürdağ, Aslanköy - Gazim-ağusa. (Davalı)

ile

Aleyhine istinaf edilen : Gürdağ Çakıl İşletmeleri Ltd. Haspolat
Kavşağı, Lefkoşa.
(Davacı)

-A r a s ı n d a.

İstinaf eden namına : Avukat Tevfik Mut hazır.
Aeyhine istinaf edilen namına : Avukat Hasan Esendağlı hazır.

Lefkoşa Kaza Mahkemesi Kıdemli Yargıcı Bertan Özerdağ'ın 1277/2009 sayılı davada, 31.1.2012 tarihinde verdiği karara kar-şı, Davalı tarafından yapılan istinaftır.

K A R A R

Hüseyin Besimoğlu : Bu istinafta, Mahkemenin hükmünü, Sayın Yargıç Ahmet Kalkan okuyacaktır.

Ahmet Kalkan : İstinaf Eden/Davalı, süresinde isbat-ı vücut dosyalamadığı nedeniyle gıya-bında verilen hükmün iptali için dosyaladığı 6.7.2010 tarihli ihbarlı istidanın, Lefkoşa Kaza Mahkemesi tarafından reddedilmesi üzerine, bu istinafı dosyaladı.

İSTİNAF İLE İLGİLİ OLGULAR:

İstinafa ilişkin olgular özetle şöyledir.

Karar içerisinde,- İstinaf Eden, Davalı/Müstedi, Aleyhine İstinaf Edilen ise, Davacı/Müstedaaleyh olarak anılacaktır.

Davacı/Müstedaaleyh, Davalı/Müstedi aleyhine, 25.2.2009 tarihinde bir dava dosyalayarak, faiz ve dava masrafları ile birlikte 145,785.61 TL için hüküm ver-ilmesini talep etmiştir.

Dava celpnamesi, Davalı/Müstediye usulüne uygun olarak tebliğ edilmesine rağmen, davada isbat-ı vücut etmediğinden, 10.4.2009 tarihinde, Davacı lehine Davalı aleyhine, 145,785.61 TL meblağ, onun üzerinden 29.12.2008 tarihinden ta-mamen tediye tarihine kadar yıllık %14 oranında faiz ve 4,081.50 TL dava masrafı için hüküm verilmiştir.

Davalı/Müstedi, 6.7.2010 tarihinde, bu istinafa konu ihbarlı istidayı dosyalayarak, gıyabında verilen hükmün iptalini talep etti.

Davacı/Müstedaaley-h, dosyaladığı itirazname ile, istida gereğince emir verilmesine itiraz etti.

İstidanın görüşülmesi safhasında, taraf avukatları aşağıdaki hususları ihtilâfsız olgu olarak kabul etti.

İhtilâfsız olgular, Mahkemeye sunulduğu şekliyle şöyledir:

"1. Hük-üm tarihi 10.4.2009
2. Davacı tarafından writ 27.04.2009 tarihinde
dosyalandı.
3. Davalı ile Davacı Avukatı Hasan Esendağlı takriben
Haziran 2009 tarihinde görüşme yaptı. Hüküm Davalının
bilgisine geldi. Davalı borcun miktarına itiraz -etti.
4. 25.12.2009 tarihinde icra, Davacı Avukatı tarafından
geri çekildi.
5. 30.12.2009 tarihinde, Davacı tekrar icra dosyaladı.
6. 10.2.2010 tarihinde, Davalı, Avukat Hasan
Esendağlı'ya, namına 3,000 TL'lik çek verdi.
7. 24.3.2010 ta-rihinde Avukat Tevfik Mut, Avukat tayin
edildiğine dair ihbar dosyaladı.
8. Davalı, 6.7.2010 tarihinde, set aside istidası
dosyaladı.

Set aside istidası maksatları bakımından Davalı/Müstedinin ilk nazarda müdafaa sebebi olduğu hususu kabul -edilir.

Davalı/Müstedi bölgesel yetki ile ilgili itirazını geri çeker."

Daha sonra istidayı dinleyen Lefkoşa Kaza Mahkemesi, kararında, özetle, Yargıtay/Hukuk 129/2010 Dağıtım 23/2011 sayılı içtihat kararını esas alarak, gıyapta verilen bir hükmün ipt-al edilebilmesi için, Müstedinin ilk nazarda makul bir müdafaasının olduğunun gösterilmesine ek olarak, hükmün iptal edilmesi halinde adaletsizlik olmayacağı hususunda mahkemeyi ikna etmesi gerektiğini, istidada Davalı/Müstedinin makul bir müdafaası olduğu-nun taraflarca kabul edildiğini, Davacı/Müstedaaleyhin hükmün iptal edilmesi neticesinde kendisine bir adaletsizlik olacağı hususunu Mahkemeye sunamadığını ifade ettikten, dolayısıyla hükmün iptali için gerekli iki kriterin meselede mevcut olduğunu tespit -ettikten sonra (Mavi 79), istidanın makul sürede dosyalanıp dosyalanmadığını incelemiş ve Davalı/Müstedinin takriben hükmü öğrendiği Haziran 2009 tarihinden itibaren uzun bir süre ve Avukat tayin ihbarından 3 ay sonra, 6.7.2010 tarihinde hükmün iptali isti-dası dosyaladığını, istidanın makul bir süre zarfında dosyalanmadığını belirterek, takdir hakkını istidanın reddi yönünde kullanmak suretiyle istidayı reddetmiştir.

Davalı/Müstedi, Lefkoşa Kaza Mahkemesinin bu kararını istinaf etti.

İSTİNAF SEBEPLERİ: -

Davalı/Müstedi istinaf ihbarnamesinde 9 istinaf sebebi ileri sürmesine rağmen, tüm istinaf sebeplerini tek başlık altında incelemek mümkündür. Tek başlık altında inceleyeceğimiz istinaf sebebi şöyledir:

Muhterem Alt Mahkemenin, hükmün iptali istidasınd-a Müstedinin başarılı olması için gerekli olan iki kriterin ispat edildiği bulgusuna vardıktan sonra, makûl sürede dosyalanmadığı gerekçesi ile istidayı red ve iptal etmesi hatalıdır.

TARAFLARIN İDDİA VE ARGÜMANLARI:

Davalı/Müstedi Avukatı, istinaftaki -hitabında, özetle, isbat-ı vücut yapılmadığında tek taraflı olarak verilen hükümlerin iptal edilmesi için dosyalanan istidalarda belli bir süre aranmadığını, ana kriterler olarak belirlenen, ilk nazarda haklı bir müdafaanın bulunup bulunmadığı ve hükmün ip-tal edilmesi halinde karşı tarafa adaletsizlik yaratıp yaratmayacağı hususlarının ispat edilmesi gerektiğini, Alt Mahkemenin her iki kriterin ispatlandığı bulgusuna vardıktan sonra, üçüncü bir kriter üreterek istidanın dosyalanma süresinin makul olup olmad-ığını incelediğini, ilk nazarda haklı bir müdafaası olduğuna ve hükmün iptalinin karşı tarafa adaletsizik yaratmayacağı bulgusuna vardıktan sonra istidanın geç dosyalandığı gerekçesi ile istidayı reddederek Müstediye adaletsizlik yapıldığını, hukuk yargıla-masında amacın her zaman adaleti sağlamak olduğunu, dosyalanma süresinin adaletsizlik başlığı altında incelenmesi gerektiğini ama bunun yapılmadığını, haklı bir müdafaası olduğuna bulgu yapılan bir kişinin istidayı geç dosyalamış olması nedeniyle, ödediği -bir paranın ikinci defa ödenmesine olanak yaratılmasının adalet olamayacağını, borcun tamamıyla ödendiğini, bu şartlarda hükmü iptal etmenin takdir hakkına tabi olmadığını, zorunlu olarak kararın iptal edilmesi gerektiğini ileri sürerek, iddialarını dayand-ırdığı içtihat kararlarına temas etmiştir.

Davacı/Müstedaaleyh Avukatı ise, özetle, Alt Mahkemenin doğru kriterler uygulayarak doğru sonuca vardığını, olgulardan anlaşılacağı gibi Müstedi hükmü öğrendikten, borca mahsuben para ödedikten ve Avukat tuttukt-an 3 ay sonra, hükmün iptali istidası dosyaladığını, hukuk yargılamasının böyle keyfi davranışları himaye etmediğini, aksi halde davayı kazanan bir davacının hükmün semerelerinden faydalanma ve elde ettiği hükmün sürekliliği konusunda güvende olamayacağını-, Alt Mahkemenin dikkate aldığı içtihat kararlarını huzurundaki meseleye doğru uyguladığını, Müstedinin istidasında haklı olmadığını ve istinafın reddi gerektiğini ileri sürmüştür.

İNCELEME:

Olgular ve tarafların hukuki argümanlarını yukarıdaki şekil-de özetledikten sonra, tek istinaf başlığı altında ele alacağımız istinaf sebeplerini incelememiz gerekmektedir.

Muhterem Alt Mahkemenin, hükmün iptali istidasında Müstedinin başarılı olması için gerekli olan iki kriterin ispat edildiği bulgusuna vardıkt-an sonra, makûl sürede dosyalanmadığı gerekçesi ile istidayı ret ve iptal etmesi hatalıdır.

Huzurumuzdaki istinafa konu hükmün iptali istidası, Davalının isbat-ı vücut kaydı yapmaması nedeniyle gıyapta verilen hüküm üzerine dosyalanmıştır.

Hukuk Muhake-meleri Usulü Tüzüğü'nün 17. Emri, "isbat-ı vücut kaydı yaptırmakta kusur etme" başlığı altında, isbat-ı vücut kaydı yaptırmamanın sonuçlarını ve mahkemenin yetkilerini düzenlemektedir.

Hukuk Muhakemeleri Usül Tüzüğü E.17 n.10'a göre, bu emrin belirlenen -nizamları uyarınca bir hüküm verildiğinde, mahkemenin böyle bir hükmü uygun bir meselede adil sayacağı koşullarla iptal edilebileceğini düzenlemektedir.

Hukuk Muhakemeleri Usül Tüzüğü'nün 26. Emri ise, layiha teatisinde kusur etmenin sonuçlarını ve mahke-menin böyle hallerde ne gibi yetkiler kullanabileceğini düzenlemektedir.

Aynı emrin 14. nizamına göre, bu emir uyarınca veya bu Tüzüğün öngördüğü diğer kurallar uyarınca verilen herhangi bir gıyabi hüküm, gerekli hallerde, mahkemenin dava masrafları konu-sunda veya diğer konularda koymayı uygun göreceği koşullara bağlı olarak, mahkeme tarafından iptal edilebilmektedir.

Hukuk Muhakemeleri Usül Tüzüğü E.17 n.10 ve E.26 n.14 altında, hükmün iptali için istida dosyalandığında, mahkemenin, huzurundaki istiday-a hangi kriterleri uygulayacağı Yargıtayın birçok kararında belirlenmiştir. Bu kararlardan çıkış noktası olarak kabul edebileceğimiz, Hukuk İstinaf 31/73 sayılı içtihat kararında, herhangi bir tarafın gıyabında hüküm verilebileceği haller, üç başlık altınd-a sıralanmıştır. Bunlar sırasıyla şöyle izah edilmiştir:

Davalının mahkemeye isbat-ı vücut kaydı yapmaması.
İsbat-ı vücut kaydı yapıldıktan sonra talep takriri veya müdafaa takririnin dosyalanmaması.
Duruşma esnasında herhangi bir tarafın hazır olmaması-.

Aynı kararda yukarıda belirtilen 1. ve 2. hallerden dolayı gıyapta verilen bir hükmün iptali istidasına ekli yemin varakasında, müstedinin, davada makul bir talebi veya müdafaası (affidavit of merits) olduğu hususunda bir iddia yapılması ve bu hususları-n ne olduğunun ayrıntılı bir şekilde belirtilmesi gerektiği açıkça ifade edilmiştir.

Alt Mahkemenin kriterler bakımından kararına esas aldığı Y/H 129/2010 D.23/2011 sayılı içtihat kararında, konu daha detaylı incelenmiş ve gıyapta hüküm alındığı zaman bu-nun iptali için mahkemenin takdir yetkisi olduğu belirtildikten sonra, bu takdir yetkisinin koşulsuz olduğu, takdir yetkisi kullanılırken yol gösterici kurallardan birinci kriterin, hüküm usule uygun bir şekilde temin edilmişse, müstedinin ilk nazarda maku-l bir müdafaası olduğunu gösteren yemin varakası dosyalaması, ikinci kriter olarak, hükmün iptal edilmesi halinde adaletsizlik olmayacağının belirlenmesi gerektiği açık surette ifade edilmiştir.

Yargıtay, konu kararda, mahkemenin takdir yetkisinin denetl-enmesi ile ilgili yol gösterici kural koyarak, şöyle demiştir:

"İstinaf Mahkemesi bir yargıcın takdir hakkına müdahale
etmemelidir. Meğer ki, hatalı davrandığına tatmin olsun. Ancak bu İstinaf Mahkemesinin Bidayet Mahkemesi yanlış bir prensip uygulama-dığı takdirde emri denetlenmeyeceği anlamı çıkarılmamalıdır. İstinaf Mahkemesi gerekirse olguları tekrar gözden geçirmeli ve takdirini kullanmalıdır ve bunu yapınca emri değiştirebileceği gibi iptal da edebilmeldir.
.......................................-...................................................