-D. 40/2016 Yargıtay/Hukuk No: 132/2012
(Lefkoşa Dava No: 6127/2009)

YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.

Mahkeme Heyeti:Ahmet Kalkan, Gülden Çiftçioğlu, Bertan Özerdağ

İstinaf eden: Ata Atun, Gazimağusa
- (Davacı)

ile

Aleyhine istinaf edilen: No. 1- Yenidüzen Ltd. - Lefkoşa
No. 2- Cenk Mutluyakalı - Lefkoşa
No. 3- Tayfun Çağra - Lefkoşa
No. 4- Fayka K-işi - Lefkoşa
No. 5- Mert Özdağ - Lefkoşa (Davalılar)

A r a s ı n d a.

İstinaf eden namına: Avukat Fuat Veziroğlu adına Avuka-t Levent Kızılduman
Aleyhine istinaf edilenler namına: Avukat Ongun Talat

Lefkoşa Kaza Mahkemesi Kıdemli Yargıcı Peri Hakkı'nın, 13.7.2012 tarihinde, 6127/2009 sayılı davada verdiği karara karşı, Davacı tarafından yapılan istinaftır.

------------ -

K A R A R

Ahmet Kalkan: Bu istinafta, Mahkemenin kararını, Sayın Yargıç Bertan Özerdağ okuyacaktır.

Bertan Özerdağ: Bu istinafta, İstinaf Eden/Davacı bundan böyle sadece Davacı, Aleyhine İstinaf Edilen/Davalılar ise sadece Davalılar olarak anılacak-tır. Davacı, Alt Mahkemenin 13.7.2012 tarihli davanın ret ve iptaline mütedair emrinden işbu istinafı dosyaladı.

İSTİNAF İLE İLGİLİ OLGULAR

İstinaf ile ilgili olgular özetle şöyledir:

Davalı No. 1 Gazetenin 15.10.2009 tarihli nüshasının 2. sayfasında- "ZEHİR SAÇAN GEMİNİN ACENTESİ ATA ATUN - GEMİYE 22 MİLYAR CEZA" başlıklı bir yazı yayımlandı.

Davacı, bu yazı ile ilgili olarak Davalılar aleyhine Lefkoşa Kaza Mahkemesinde 6127/2009 sayılı davayı dosyaladı. Davacı davasında mezkur yazının zem ve kadi-h olduğunun tespitini ve Davalıların zem ve kadih teşkil eden yazı ile ilgili olarak Davacıya zarar-ziyan ödemelerini talep etmekte idi.

Davalılar söz konusu davada müdafaa dosyalayarak yazının zem ve kadih teşkil etmediğini, iyi niyetli yazılmış bir ya-zı olduğunu, makul yorum içerdiğini, Davalıların bu yazıyı yayımlama hususunda ayrıcalığı haiz olduklarını (privilege), yazının kamu menfaati gereği halkı bilgilendirmek amaçlı ve basın özgürlüğü kapsamında yazılmış bir yazı olduğunu iddia ettiler.

Dava-cı, müdafaaya cevap layihası ile, Davalıların müdafaalarındaki tüm iddialarını reddetti.

Alt Mahkemede davanın duruşması yapılarak, Davacı şahsen ve Davalıları temsilen ise Davalı No. 2 şahadet verdi. Müteakiben yapılan hitaplara istinaden kararını açık-layan Alt Mahkeme, yazıda belirtilenlerin doğru olduğunu ve Haksız Fiiller Yasası'nın 19 (a) maddesine göre Davalıların müdafaası bulunduğunu, yazının zem ve kadih teşkil etmediğini, yazının iyi niyetli yazıldığını, yazının Davalıların sahip olduğu şartlı -imtiyazları kapsamında yazılmış iyi niyetli bir yazı olduğunu belirterek, davayı ret ve iptal etmiş ve Davacının Davalılara 1500 TL dava masrafı ödemesine emir vermiştir.

İstinaf bu karardan dosyalanmıştır.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacının istinafı altın-da 13 paragrafta ve altındaki sub paragraflarında birden fazla istinaf sebebi olmasına karşın istinaf özünde, yazının zem ve kadih olup olmadığı ve Davalıların müdafaalarının olup olmadığı hususları ile ilgilidir. Buna bağlı istinaf sebeplerini, 3 istinaf -sebebi olarak, aşağıdaki şekilde özetledik:

Muhterem Alt Mahkeme, Davalıların, Davacı ile ilgili yayımlamış oldukları 15.10.2009 tarihli yazının zem ve kadih olmadığına bulgu yapmak ve neticede Davacının davasını reddetmekle ve/veya Davalılar aleyhine taz-minata hükmetmemekle hata yaptı.

Muhterem Alt Mahkeme, Davalıların, Davacı ile ilgili yayımlamış oldukları 15.10.2009 tarihli yazının doğru olduğu ve şartlı imtiyazları bulunduğu hususlarında müdafaaları olduğuna bulgu yapmakla hata yaptı.

Muhterem Alt -Mahkeme, Davalıların, Davacı ile ilgili yayımlamış oldukları 15.10.2009 tarihli yazının zem ve kadih olmadığına bulgu yaptıktan sonra müdafaalarını incelemek ve müdafaaları bulunduğuna karar vermekle hata yaptı.

TARAFLARIN İDDİA VE ARGÜMANLARI

Davacı Av-ukatı hitabında, özetle: Davalıların yayımladığı yazının zem ve kadih olduğunu, yazılanların doğru olmadığını, Davacının çevreye zarar veren geminin acentesinin direktörü olduğunu, Davacının şahsen geminin acentesi olmadığı gibi, geminin de sahibi olmadığı-nı, çevreye verilen zararın cezasını gemi adına geminin sahibi olan şirkete kesildiğini ve cezanın ödendiğini, Davacının cezayı ödemekte isteksiz olduğu hususunda bir durumun bulunmadığını, yazının zem ve kadih olmadığına bulgu yapan Alt Mahkemenin bu bulg-uyu yaptıktan sonra Davalıların müdafaalarını incelemesinin ve müdafaalarının olduğu tespiti yapmasının hatalı olduğunu, Davacının ilgili yazıdan zarar gördüğünü ve tazminat alma hakkı olduğunu iddia etti.

Davalılar Avukatı ise hitabında, ilgili yazının- bir zem ve kadih olmadığını, yazıların doğru olduğunu ve Davalıların bu nedenle yasal müdafaaları bulunduğunu, Davalıların kamuyu aydınlatmak ve kamu menfaati gereği ilgili yazıyı yayımlama hususunda şartlı imtiyaz müdafaaları bulunduğunu, Davacının ilgil-i yazıdan zarara uğramadığını, yazıda kullanılan geminin Davacıya ait olduğu ve cezanın Davacının denizcilik şirketine kesildiği ifadelerinin Gazetedeki bir acemilikten kaynaklandığını, buna rağmen yazının bütünü okunduğunda bu ifadelerden bir zem ve kadih- teşkil edecek sonuca veya anlama varılamayacağını iddia etti.

İNCELEME

Davacının istinaf sebepleri, öncelikle yazının zem ve kadih olup olmadığı hususundaki 1. istinaf sebebinden başlanarak incelenecektir.

Muhterem Alt Mahkeme, Davalıların, Dava-cı ile ilgili yayımlamış oldukları 15.10.2009 tarihli yazının zem ve kadih olmadığına bulgu yapmak ve neticede Davacının davasını reddetmekle ve/veya Davalılar aleyhine ve tazminata hükmetmemekle hata yaptı.

İstinafa konu 15.10.2009 tarihli yazı aynen ş-öyledir:

"ZEHİR SAÇAN GEMİNİN ACENTESİ ATA ATUN.
GEMİYE 22 MİLYAR CEZA!
Kalecik'teki tesislere yakıt taşıyan ve geçtiğimiz hafta İskele sahil şeridinde sızdırdığı mazot ve katran ile deniz ve kıyıda çevre felaketi yaratan geminin Enerji ve Ekon-omi Bakanı Sunat Atun'un babası Ata Atun'un A&S Atun Denizcilik Şirketi'ne ait gemi olduğu ortaya çıktı.
İskele Boğazı ile Kalecik arasında sahil şeridini, katran ve balık ölüleriyle dolduran felaketle ilgili olarak 22 bin TL ceza ödeyen Ata Atun'un söz -konusu cezayı ödememek için direndiği de belirlendi. Ata Atun'un denizcilik şirketine kesilen cezanın "Gemiden denize yağ sızıntısı" nedeniyle kesildiği kaydedildi. Ata Atun'un cezayı ödeme konusunda ilk başta isteksiz olduğu iddia edilirken, Atun'un geçti-ğimiz günlerde söz konusu cezayı ödediği bildirildi.
İskele Boğaz'ı geçtiğimiz hafta çevre felaketine sahne olmuştu. Söz konusu felaket ile İskele Boğazı ile Kalecik arasındaki sahil şeridi katran ve balık ölüleriyle dolmuştu."

Bir yazının zem ve kadi-h olup olmadığı yasal mevzuat ve yerleşmiş içtihatlar ışığında incelenirken, yazının makul ve alelade bir kişi tarafından okunduğunda kişinin o yazıdan anlayacağı anlamların tespit edilmesi gereklidir. Özker Özgür v R.R.Denktaş Yargıtay/Hukuk 9/88 D. 44/88- sayılı davanın kararında, yazıların bir bütün olarak incelenerek yazının bütününe bir anlam verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu prensipten hareketle, istinafa konu yazı makul ve alelade bir kişi tarafından bir bütün olarak okunduğunda, ortaya çıkan anl-am şöyledir:

İskele Bölgesinde denize bir geminin yakıt bırakması ile çevre kirliği oluştuğu ve bu çevre kirliğinden denizdeki doğal hayatın etkilenerek balık ve canlıların öldüğü,
İlgili geminin acentesinin Ata Atun'un olduğu,
İlgili geminin Ata Atun'un -sahibi olduğu A&S Atun Ltd.e ait olduğu,
Gemiye bu çevre kirliği nedeni ile yetkililerce 22 milyar TL ceza kesildiği,
Cezanın Ata Atun'un şirketi olan A&S Atun Ltd.e kesildiği,
Ata Atun'un bu cezayı ödememek için direndiği ancak daha sonra ödediği
yönünded-ir.

Alt Mahkeme, yazıdan çıkan anlamı ise, şöyle ifade etmiştir (Mavi 67):

"Yukarıda belirtilen ve Emare 1 Yenidüzen gazetesinin 2. sayfasına ne bakan ve yazıları okuyan sıradan bir vatandaş Davacı ve oğluna ait olan A&S Atun denizcilik şirketinin Achi-lles adlı geminin acentesi olduğu, geminin zehir saçtığı ve bir çevre felaketine sebep olduğunu, gemi acentesinin sahiplerinden Davacının gemiye kesilen cezayı ilkden ödemek istemediğini ancak sonradan ödediği anlamı çıkmaktadır."

Yazıda "geminin Ata At-un'un şirketine ait olduğunun" ve "cezanın Ata Atun'un şirketine kesildiğinin" yorum gerektiremeyecek şekilde açıkça yazılmış olmasına karşın, Alt Mahkemenin yazıdan bu hususların anlaşılacağına yönelik herhangi bir bulgusu yoktur. Alt Mahkemenin yazıda bu- beyanlar yapılmış olmasına rağmen, yazının bir bütün olarak okunduğunda bu beyanların içerdiği anlamların anlaşılmayacağına ve neden anlaşılmayacağının gerekçesine yönelik bir bulgusu da yoktur. Bu nedenle, yazıdan geminin Ata Atun'un şirketine ait olduğu- ve cezanın da Ata Atun'un şirketine kesildiği anlamı çıktığı hususunda bulgu yapmayan Alt Mahkeme hata yapmıştır.

Davalılar Avukatı, yazıda yer alan ve yukarıda belirtilen iki hususun bir gazetecilik acemiliğinden veya hatasından kaynaklandığını ifade -etmiştir. Haksız Fiiller Yasası'nda ve bu konu ile ilgili oluşan içtihatlarda, zem ve kadih davalarında gazetecilik hatası veya acemiliği nedeniyle yazıyı yayımlayana sağlanmış bir müdafaa ve/veya özel bir müdafaa bulunmamaktadır.

Davalılar, ileri sürdü-kleri bu hatadan dolayı da Davacıdan özür dilemiş değildirler.

İfadelerin içeriğinin doğru olduğuna dair Davalılar tarafından bir iddia yapılmamış ve/veya ifadelerin içeriğinin doğru olduğu ispat edilmemiş, sadece yazının bir bütün olarak okunduğunda, h-atalı olan iki olguyla varılmış olan sonuca giden bir anlam çıkmayacağı iddia edilmiştir. Davalıların bu iddiası ve Alt Mahkemenin bu konudaki bulguları, aşağıda detaylı olarak incelenecektir.

Davacı, bu yazıdan dolayı zem ve kadih oluştuğunu ve bu nede-nle oluşan haksız fiil kapsamında zarar gördüğünü iddia etmektedir. Bu noktada öncelikle Davacının davasının haklı olup olmadığını incelemek ve yazıda zem ve kadih olup olmadığını tespit etmek gerekir.

Yukarıda belirtilen yazı bir zem ve kadih oluşturur- mu?

Alelade bir kişinin yazıyı okuduğunda Davalıların yazdıkları yazıdan çıkardığı anlam yukarıda ifade edilmişti.

Çevre kirliliği yaratmak ve çevreyi kirletmek yasalarca yasaklanmış bir suç olduğu gibi, uluslararası kamuoyunda, tüm dünyanın en önemli- değerlerinden biri olarak kabul edilen çevreye yönelik yapılmış ve hoş görülmeyen bir eylemdir. Çevreyi kirleten bir kişiye toplum tarafından hoş görülmeyen, istenmeyen veya eleştirilen bir kişi olarak bakılmaktadır. Denizleri kirleten ve denizdeki doğal- yaşama zarar veren veya riske atan kişiler toplum tarafından hoşgörülmez, yaptıkları tasvip edilmez.

Davalıların Davacı ile ilgili yazısında Davacı, sahibi olduğu gemi ile çevreyi kirleten, suç işleyen ve bu nedenle ceza ödemek zorunda kalan, önce bu cez-ayı ödememek için direnen, daha sonra da ödeyen bir kişi olarak gösterilmektedir.

Davalıların bu yazıyı yazmasına karşın, yazıda belirtilen geminin Ata Atun'un şirketine ait olmadığı ve cezanın da Ata Atun'un şirketine kesilmediği bir gerçektir. Bu gerçe-k ışığında, Davalıların yazısında, Davacı ile ilgili ileri sürülen, iki gerçek ve doğru olmayan olgu bulunduğu belirtilmelidir. Alt Mahkemenin huzurunda, geminin Davacının şirketine ait olduğunu ve cezanın Davacının şirketine kesildiğini gösteren herhangi -bir şahadet bulunmamaktadır.

Gatley On Libel and Slander (8. Edition) isimli eserin 37. sayfasının 38. paragrafı altında bir kişi tarafından başka kişilerin kanaatinde küçültecek yönde veya saygınlığını, şöhretini olumsuz yönde etkileyen iftiralar veya- ifadelerde bulunulması bir zem ve kadih oluşturacağı belirtilmiştir.

"Any imputation is defamatory if it tends to lower a person in the estimation of others or to affect of his reputation."

Hakkında doğru olmayan olgularla, denizi kirleten geminin sahi-bi olmamasına ve cezanın kendisine veya şirketine kesilmemesine karşın sahibi olduğu gemi ile çevreyi kirleten, bu yolla suç işleyen ve şirketine ceza kesilen bir kişi olarak gösterilen Davacı hakkında yazılan yazı, Davacının şöhretini etkileyen ve başka k-işilerin kanaatinde onu küçülten nitelikte olduğu cihetle, bir zem ve kadih teşkil etmektedir.

Davalılar tarafından Davacının topluma mal olmuş bir kişi olduğu iddia olunmuştur.

Silkin v Beaverbrook Newspapers Ltd. (1958) I WLR 743,746-747 referanslı -kararda ise, kamuoyunun ifade özgürlüğü ile kamuya mal olmuş kişilerin hakları arasındaki dengenin sağlanması yöntemi ile ilgili özetle şöyle denmiştir: Bir kişinin kamuya mal olmuş olsun veya olmasın kendisi ile ilgili yalan söylenmesini hak etmemesi yanı-nda, bir kişi başka bir kişi ile ilgili doğru olmayan veya yalan beyanlarda bulunmaya ve o kişinin kredibilitesini, başka kişiler nezdindeki kanaatini azaltmaya hakkı bulunmamaktadır.

"Let us look a little more closely at the way in which the
law bala-nces the rights of the public man, on the one hand, and the rights of the public, on the other, in matters of freedom of speech. In the first place, every man, whether he is in public life or not, is entitled not to have lies told about him, and by that is- meant that one is not entitled to make statements of fact about a person which are untrue and which redound to his discredit, that is to say, tend to lower him in the estimation of right-thinking men..."

-Davacı kamuya mal olmuş bir kişi olsa da, hakkında doğru olmayan veya yalan olan bir şeyin yazılmasını hak etmediği gibi Davalılara, Davacının kamuya mal olmuşluğu, onun hakkında doğru olmayan beyanlarda bulunma hakkını vermez.

Tüm tespitlere binaen Dava-lıların Davacı hakkında yapmış olduğu ve doğru olmayan, geminin Davacıya ait olduğu ve cezanın Davacının şirketine kesildiği yönündeki beyanlarının, Davacı ile ilgili kanaati toplum nezdinde olumsuz etkilediğinden ve şöhretini zedelediğinden bir zem ve kad-ih oluşturmaktadır.

Belirtilen nedenlerle, İstinaf Edenin 1. istinaf sebebi kabul edilir.

2. İstinaf Sebebi

2. Muhterem Alt Mahkeme, Davalıların, Davacı ile ilgili yayımlamış oldukları 15.10.2009 tarihli yazının doğru olduğu ve şartlı imtiyazları bu-lunduğu hususlarında müdafaaları olduğuna bulgu yapmakla hata yaptı.

Bu meselede istinaf konusu yazının zem ve kadih oluşturduğu bulgusuna varıldığı için, Davalıların ileri sürdüğü müdafaaların incelenmesi gerekir. Davalıların birinci müdafaa sebebi yazı-lanların doğru olduğudur.

Haksız Fiiller Yasası'nın 19 (a) paragrafında düzenlenen zem ve kadih davalarındaki bu müdafaada, özet olarak, dava konusu yazıda belirtilenlerin veya beyanların doğru ol