-D. 13/2013 Birleştirilmiş
Yargıtay/Hukuk 128 ve 130/2012

YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti: Narin F. Şefik, Ahmet Kalkan, Mehmet Türker.

Yargıtay/Hukuk 13-0/2012
(Girne Takdiri Tazminat No: 1/2006)

İstinaf eden: Sercem Construction Ltd. Haspolat
(Müddei)

- ile -

Aleyhine istinaf edilen: İstimlak eden maka-m olan KKTC
Cumhuriyetini temsilen KKTC
Başsavcısı, Lefkoşa
(Müddeialeyh)

A r a s ı n d a.

İstinaf eden namına: Avukat Kıvanç M. Riza ve
- Avukat Tahir Seroydaş

Aleyhine istinaf edilen namına: Kıdemli Savcı Erdinç Akyener.

Yargıtay/Hukuk 128/2012
(Girne Takdiri Tazminat No: 1/2006)

İstinaf eden: İstimlak e-den makam olan KKTC
Cumhuriyetini temsilen KKTC
Başsavcısı, Lefkoşa
(Müddeialeyh)

- ile -

Aleyhine istinaf edilen: Sercem Construction Ltd. Haspolat
- (Müddei)

A r a s ı n d a.

İstinaf eden Başsavcılık namına: Kıdemli Savcı Erdinç Akyener
Aleyhine istinaf edilen namına: Avukat Kıvanç Riza ve Avukat
- Tahir Seroydaş.
Girne Kaza Mahkemesi Başkanı Tanju Öncül'ün Takdiri Tazminat 1/2006 sayılı davada 26.6.2012 tarihinde verdiği karara karşı, Müddei ve Müddeialeyh tarafından yapılan istinaflardır.

--------------

H Ü K Ü M-

Narin F. Şefik: Huzurumuzdaki birleştirilmiş istinaf, Takdiri Tazminat Mahkemesi olarak oturum yapan Girne Kaza Mahkemesinin, 26.6.2012 tarihli kararından yapılmıştır.

Girne'de, Beylerbeyi Köyü Pafta/Harita XII/30 E2'de yer alan 20 dönüm 2 evlek y-üzölçümlü parsel 782 ile 10 dönüm yüzölçümlü parsel 571 olarak kayıtlı iki adet tarla için Bidayet Mahkemesi tarafından takdir edilen 4,320,000 sterlin tutarındaki tazminat miktarı ile ilgili olarak, gerek Müddei gerekse Müddeialeyh istinaf etmişlerdir. Bi-rleştirilerek dinlenen istinafta Müddei 26, Müddeialeyh ise 13 istinaf sebebi ileri sürmüştür.

Müddeinin istinaf sebeplerini 5 başlık altında toplarız.

1. Bidayet Mahkemesi, parsel 571 için dönüm başına 60,000 stg., parsel 782 için dönüm başına- 200,000 stg. değer takdir ederken benzeri malların makul surette getirebileceği piyasa bedelini göz önünde bulundurmamakla, Müddeinin tanıklarının şahadetine gerekli değeri vermemekle, Müddeialeyh tanıklarının mal değerlendirmesinde eksper olmadıklarını s-öylemelerine rağmen, onların şahadetlerini dikkate almakla hata yaptı.

2. Bidayet Mahkemesi, değer tespit ederken, parsel 782 ve 571'i farklı değerlendirmekle hata yaptı.

3. Bidayet Mahkemesi, Müddei lehine 15/62 sayılı Amme Menfaati Yararına Maksa-tlar İçin Zorla Mal İktisabına Dair Kanun'un madde 10 (k) altında çizilmiş ve daha sonra tadil edilmiş proje bulunmasına rağmen, Müddeinin doğrudan doğruya zararı olmadığını kabul ederek, hiç yapmadığı yatırımdan kâr kaybı olamayacağını kabul etmekle ve um-ulan veya beklenilen kâr kaybından mahrum olması halinde de tazmin edilebileceğini kabul etmeyip Müddei lehine ek tazminata hükmetmemekle hata yaptı.

4. Bidayet Mahkemesi, 4,700,000 stg. tazminat tespit ettikten sonra, 380,000 stg. ve/veya herhangi b-ir faiz indirimi yapmakla hata yaptı.

5. Bidayet Mahkemesi, Müddei lehine masraf emri vermemekle ve/veya herhangi bir masraf emri vermemekle hata yaptı.

Müddeialeyhin istinaf sebeplerini 3 başlık altında inceleyeceğiz:

1. Bidayet Mahkemes-i, 15/62 sayılı Yasa'nın madde 10(a) altındaki tazminat tespitini, iktisap ihbarının yayınlandığı tarih itibarıyla yapmayarak hata yaptı.

2. Müddeinin dönüm başına için 135,000 stg. olmak üzere toplam 3,965,000 stg. tazminat tespit eden 13.6.2007 tar-ihli Mahkeme Kararına karşı istinaf dosyalamamasının ve karardan sonra hükme tuta 2,000,000 stg. ödenmesinin, Müddeinin 3,965,000 stg. üzerinde talep ileri sürmesine estoppel teşkil etmesi gerektiğini dikkate almayan Bidayet Mahkemesi hata yaptı.

3.- Bidayet Mahkemesi, tüm şahadet ve emareler ışığında, 782 No.lu parselin tarla olarak kaydedildiğini, parselin altyapı eksikliği bulunduğunu, parselasyon izni olmasına rağmen parselasyon yapılmadığını, Eski Eserler Dairesinin görüşünün alınması şartı bulun-masına karşın, bunun alınmamış olmasını değerlendirmeden, Müddei ve tanıklarının şahadetlerine itibar edip, Müddeialeyhin tanıklarına itibar etmeyerek, parsel 782 için dönüm başına 200,000 stg. olmak üzere toplam 4,100,000 stg. değer takdir etmekle hata ya-ptı.

Müddei, istinafın dinlenmesine başlanmadan önce, Yargıtay/Hukuk 128/2012'de İstinaf Eden konumunda olan Müddeialeyhin istinaf sebeplerinden 1, 2, 3, 4, 5 ve 6. istinaf sebeplerinin çok geniş olduklarını ve gerekçe içermediklerini, bu nedenle, istina-f ihbarnamesinin yetersiz olduğunu ileri sürmüş ve bu istinaf sebeplerinin iptalini talep etmiştir.

Müddeialeyh, Yargıtay/Hukuk 128/2012'de dosyalamış olduğu istinaf sebeplerinin yeterli gerekçe ihtiva ettiğini iddia etmiştir.

Hukuk Muhakemeleri Usul T-üzüğü Emir 35 nizam 4 aynen şöyledir:

"4. The appellant may, by his notice, appeal from the
whole or any part of any judgment or order, and the
notice shall state whether the whole or part only of
the judgment or order is complained of, and in the
-latter case shall specify such part. The notice shall
also state all the grounds of appeal and set forth
fully the reasons relied upon for the grounds stated.
Any notice of appeal may be amended at any time as
the Court of Appeal may think fit."

- "İstinaf eden, dosyalayacağı istinaf ihbarnamesi
ile, herhangi bir hüküm veya emrin tümünü veya
herhangi b-ir kısmını istinaf edebilir ve ihbarnamede
hüküm veya emrin tümüne veya herhangi bir kısmına
mı itiraz edildiği bildirilir ve hükmün bir kısmına
itiraz edildiği hallerde, itiraz edilen kısım açıkça
belirtilir. İstinaf ihbarnames-inde tüm istinaf
nedenleri beyan edilir ve beyan edilen nedenlerin
dayandığı gerekçeler tam olarak ve açıkça gösterilir.
Bir istinaf ihbarnamesi, İstinaf Mahkemesinin uygun
göreceği herhangi bir zaman değiştirilebilir."
Bu n-izama göre, istinaf ihbarnamesinde tüm istinaf sebeplerinin yer alması ve istinaf sebeplerinin dayandırıldığı tüm gerekçelerin de belirtilmesi gerekir.

Yargıtay/Hukuk 67/83 (D.2/84)'de, bu nizam ile ilgili şu görüşe yer verilmiştir:

"Kanaatımızca yukarı-da alıntısı yapılan E.35 n.4
açıktır. Buna göre dosyalanacak olan istinaf
ihbarnamesinin istinaf sebeplerini ve bunların
gerekçelerini açıklıkla içermesi gerekir. Bunlardan
tamamen yoksun olarak dosyalanan bir istinaf
ihbarnamesi E.35 n.4 anlamınd-a bir istinaf
ihbarnamesi sayılmaz. Mahkememizi bağlamamakla
birikte E.35 n.4'e verilen bu tefsirin Rum tarafında
da benimsediği görülmektedir. Gör:-
Leonides Evriakides v. Antonis Kyriakides CLR 1969
Part I s.373.
Davalının söz konusu eksikl-iğin bir usulsüzlük
olduğu iddiasına itibar etmek olası değildir. İlgili
nizama bu şekilde uyulmaması sadece bir usulsüzlük
sayılamaz. Bu bakımdan davalı tarafından dosyalanan
14.11.1983 tarihli istinaf ihbarnamesinin E.35 n.4
- anlamında bir istinaf ihbarnamesi olmadığına karar
verilmesi gerekir. Bu durumda üzerinde karar verilecek
bir istinaf mevcut değildir."

Yargıtay/Hukuk 65/84 (D.8/85)'de de, bu prensip aynen uygulanıp istinaf reddedilmiştir. Yargıtay/H-ukuk 128/2012'de, 13 istinaf sebebi vardır. Bu istinaf sebeplerinden 1'den 6'ya kadar sıralanmış olanların yeterli gerekçesi bulunmadığı ileri sürülmektedir. Söz konusu sebeplere bakıldığı zaman, 1 ve 4. istinaf sebebinde hiç bir gerekçe bulunmadığı kabul -edilmelidir. 2,3,5 ve 6. istinaf sebeplerinde, gerekçe arzu edilir düzeyde olmamakla birlikte, tümüyle gerekçesiz oldukları söylenemez.

Bu durumda, Yargıtay/Hukuk 128/2012'de yer alan 1 ve 4. istinaf sebepleri iptal edilir. 1 ve 4. istinaf sebepleri-nin iptal edilmesi, Müddeialeyhin 3. başlık altında toparlanan istinaf sebebini etkilemediğinden, tarafların iddialarının tümü tezekkür edilecektir.

İlk olarak, Müddeialeyhin 2. başlık altındaki estoppel iddiası incelendiği zaman, Müddeialeyhin, Alt Mahk-emenin 13.6.2007 tarihli kararından sonra Müddeinin istinaf etmemesi nedeniyle, o kararda tespit edilen 3,965,000 stg.lik meblağın üzerinde bir talep ileri süremeyeceğini iddia ettiği görülmektedir. 13.6.2007 tarihli karardan Müddeialeyhin yaptığı istinaf -neticesinde, Yargıtay, takdiri tazminatın yeniden dinlenmesi için dosyayı Alt Mahkemeye iade etmiştir. Yargıtay, bir davanın tekrar dinlenmesi için direktif vermesinden sonra, dava hiç dinlenmemiş gibi yeniden alt mahkeme tarafından dinlenmektedir. Böyle b-ir durumda, ilk karardan istinaf etmemiş olan tarafın, ilk mahkemenin bulgusundan daha yüksek bir talebi ileri süremeyeceği iddiasına itibar etmek mümkün değildir. Huzurumuzdaki bu istinafa konu müracaatta, Müddei, dosyanın Alt Mahkemeye iadesinden sonra, -talebini yükseltmek için bir tadilat istidası dosyalamış ve Müddeialeyh, Müddeinin talebini yükseltmeye hakkı olamayacağı iddiasını istida aşamasında yapmamıştır. Müddeialeyhin, Müddeinin 3,965,000 stg.den daha yüksek bir talepte bulunmaktan estopped olduğ-u iddiasına itibar etmek mümkün değildir. Müddeialeyhin bu başlık altındaki istinafı reddedilir.

Müddeialeyhin 1. başlık altındaki istinafı, 15/62 sayılı
Yasa'nın 10 (a) fıkrası altında yapılacak tespitin tarihi ile ilgilidir. Müddeialeyh, kamulaştırma b-edelinin belirleneceği tarihin, kamulaştırma ihbarı tarihi olduğunu, Anayasa Mahkemesi 14/80 (D.6/81)'de, bu fıkrada yer alan "ilgili iktisap ihbarının yayınlandığı tarihte" söz dizisinin Anayasa'nın 33 (1)(c) maddesine aykırı olduğuna karar vermiş olmasın-a rağmen, bu kararın KTFD Anayasası'nın 114. maddesi altında, (KKTC Anayasası'nda madde 148'in aynısı) konunun, Anayasa Mahkemesine sunulması üzerine verilen bir karar olduğunu, madde 114(3) [KKTC Anayasası'nda madde 148(3)] altında böyle bir kararın ancak- o davadaki tarafları bağladığını, bu nedenle, Yargıtay/Hukuk 66/2005 (D.14/2010)'a rağmen, takdiri tazminat davasında tazminatın tespit edileceği tarihin ihbar tarihi olması gerektiğini, Bidayet Mahkemesinin ihbar tarihini değil de tazminatın belirlendiği- tarihi esas almakla hata yaptığını ileri sürmüştür.

KTFD Anayasası'nın 141. maddesi ile KKTC Anayasası'nın 148. maddesi içerik olarak aynı kuralı içerir. Madde 148(3) aynen şöyledir:

(3) Anayasa Mahkemesinin, bu maddenin (2). fıkrası
gereğince ve-rdiği herhangi bir karar, konuyu
sunan mahkemeyi ve ilgili tarafları bağlar.
Alınan karar, yasanın veya kararın veya sözkonusu
yasa veya kararın herhangi belli bir kuralının
Anayasaya aykırı olduğu yolunda ise, sözkonusu yasa
veya- karar veya sözkonusu yasa veya kararın
herhangi belli bir kuralı, Anayasa Mahkemesince
aksine karar verilmedikçe yalnız sözkonusu mahkeme
işlemine uygulanmaz."

Yargıtay/Hukuk 66/2005 (D.34/2010) ise bu konuda şöyle denmiştir:

"Buna- göre, Yasanın 10(a) maddesinde yer alan "ilgili iktisap ihbarının yayınlandığı tarihte" ibaresinin Anayasa Mahkemesinin 14/80 sayılı (D.6/81) kararı ile Anayasanın 33(1)(C) maddesine aykırı olduğu saptandıktan sonra Yasanın 10(a) maddesinin anlamının, "ma-lın kıymeti, tazminatın belirleneceği tarihteki rayiç piyasa değeridir" şeklinde değiştiği Anayasa Mahkemesinin kararı ile sabit olmuştur. Nitekim Mahkemelerimiz de kamulaştırma bedelini tespit ederken bu esastan hareket etmektedir.

Yasal durum bu olduğun-a göre İlk Mahkeme kamulaştırma bedelini karar tarihindeki rayiç bedel üzerinden saptamakla doğruyu yapmıştır."
Nitekim, Yargıtay/Hukuk 66/2005 (D.31/2010)'da aynı görüş benimsenmiştir:

"Yasanın 10(a) maddesinde yer alan "ilgili iktisap ihbarının yayınlan-dığı tarihte" ibaresinin Anayasa Mahkemesinin 14/80 sayılı (D.6/81) kararı ile Anayasanın 33(1)(C) maddesine aykırı olduğu saptandıktan sonra Yasanın 10(a) maddesinin anlamının, malın kıymeti, tazminatın belirleneceği tarihteki rayiç piyasa değeridir şekli-nde değiştiği Anayasa Mahkemesinin kararı ile sabit olmuştur. Nitekim Mahkemelerimiz de kamulaştırma bedelini tespit ederken bu esastan hareket etmektedir.
Buna göre Müstedinin istidayı ispat bakımından mükellefiyeti, malın tazminatının belirleneceği tari-h itibarı ile piyasa değerini ortaya koymaktadır."

Anayasa Mahkemesi 8/99 (D.5/99)'da ise şu sözler yer alır:

"İlkin şart bendinde "ayni veya benzeri bir konuda
daha önce karar" verilmesi söz dizisinden verilen
"kararın" "Anayasa uygundur" "veya Ana-yasaya aykırı
değildir" biçiminde yorumlanması gerektiğini
vurgulamak isteriz. Çünkü Anayasaya aykırı olduğu
hükmüne varılan bir karar için nasıl hareket edileceği
hususundaki düzenleme zaten 3.fıkrada vardır.
Anayasaya aykırı olduğu Anayasa Mahke-mesince saptanan
bir kuralın 3.fıkra hükümleri uyarınca sadece o
davadaki tarafları bağladığı ve başka hiç bir Mahkemeyi
veya kişi veya kişileri bağlamadığı açıktır. Dolayısıyle
3.fıkra uyarınca ayni veya benzeri konuda bir karar
verilmişse ancak -yine de bir havale talebi olması
halinde bu isteme Mahkemenin itibar etmesi gerekir.
Bu fıkra hükümleri uyarınca, Anayasaya aykırı bulunan
bir kural başka bir meselede konu edilmesi halinde
Mahkemenin havaleyi yapıp yapmama konusunda bir takdir
h-akkı yoktur. Böyle bir vaziyette mahkemenin havale
istemini kabul etmesi gerekir meğerki Anayasa Mahkemesi,
Anayasaya aykırı bulan kararının herkese uygulanacağına
ilişkin niyetini açıkca belli etmiş olsun."

Yüksek Mahkeme Yargıcı Taner Erginel'in- karşı oy kararında, sayfa 18'de ise, şu sözler yer alır:

"Görüleceği gibi havale müracaatı ile karşılaşan
Mahkeme geçmişte aynı veya benzeri konuda Anayasa
Mahkemesinin verdiği karar varsa havale istemini
reddedebilir. Burada k-ırtasiyeciliği, gereksiz
tekrarlamayı ve zaman kaybını önleme amacıyla red
kararı verilmesi sözkonusudur. Havale müracaatının
reddedilmesi demek geçmişte verilmiş Anayasa Mahkemesi
kararının aynen uygulanması demektir. Dolayısı-yle
havale müracaatı sonunda verilen Anayasa Mahkemesi
kararının sadece ilgili tarafları bağlaması kuralına
bir istisna daha getirilmekte ve geçmiş Anayasa
Mahkemesi kararı tekrarlama gereği duyulmadan Mahkeme
önündeki yeni- meseleye de uygulanmaktadır."

Sayfa 20'de ise, Erginel sözlerine şöyle devam etmektedir:

"Sayın Başkandan ayrıldığım noktaya gelince, Sayın
Başkan Anayasa Mahkemesinin geçmiş kararının yasanın
Anayasaya aykırı olduğu yönünde olma-sı halinde
havale istemini Mahkemenin reddetme yetkisi olmadığı
sonucuna varmıştır. Yukarıdaki akademik açıklamalar
dikkate alınmadan 148.madde okunduğu zaman böyle bir
kanıya varmak mümkündür. Gerçekte İlk Mahkemenin
-havaleyi red yetkisi kırtasiyeciliği ve gereksiz
zaman kaybını önlemek için kullanılacak bir yetkidir.
Bu açıdan bakıldığı zaman Anayasa Mahkemesinin geçmiş
kararının olumlu veya olumsuz olması arasında bir
fark yoktur. Mahkeme l-üzumsuz tekrarı önlemek için
havaleyi reddedebilir ve bunu yaptığı takdirde Anayasa
Mahkemesinin geçmiş kararını olumlu veya olumsuz aynen
uygulamak zorundadır. 148.maddenin doğru anlamının
böyle olduğu kanısındayım."

- Huzurumuzdaki istinafa konu takdiri tazminat dosyasında, Müddei, müracaatının ikinci dinlenmesi aşamasında, müracaatını tadil etmek için, 23.9.2010 tarihli çift taraflı istida ile Mahkemeye müracaat etmiştir. İstidasına ekli yemin varakasında, 2006 yı-lında dosyalanan istidada malın dönüm başı değerinin 150,000 stg. olduğunun iddia edildiği, geçen süre içerisinde malın kıymetlendiği ve dönüm başı değerinin 400,000stg.e yükseldiği, "içtihat kararlarına göre ise, istimlak edilen malın değeri, iktisap ihba-rı tarihine göre değil, ilgili istidanın duruşma günündeki değerine göre tesbit edildiği" belirtilmiş olmasına rağmen, Müddeialeyh bu müracaata itiraz etmiş değildir. Müddeialeyh bu safhada tadilat talebine itiraz etmemiş, Müddeinin de, bu konuda tekrar A-nayasa Mahkemesine havale talebinde bulunması gündeme gelmemiştir.

Yargıtay/Hukuk 66/2005 (D.34/2010 ve D. 31/2010)'da, 15/62 sayılı Yasa'nın 10(a) maddesine, Anayasa Mahkemesinin 14/80'de verdiği karar uygulanmış ve tazminat değeri karar tarihi itib-arıyla tespit edilmiştir. Anayasa Mahkemesi, 14/80 madde 114 (148) altında verilen bir kararında, malın değerinin tespitinde dikkate aldığı ölçüt, Yargıtay/Hukuk 66/2005'de de uygulanmış bulunmaktadır. Yargıtay tarafından verilen Yargıtay/Hukuk 66/2005 (D.-31/2010) ve Yargıtay/Hukuk 66/2005 (D.34/2010), bağlayıcı içtihat kararlarıdır. Bu nedenle, Bidayet Mahkemesi, Yargıtayın 66/2005 sayılı istinaflarda verdiği kararlara uygun bir şekilde karar üretmekle ve tespitini karar tarihi itibarıyla yapmakla hata yap-mamıştır. Bu durumda, Müddeialeyhin bu başlık altındaki istinafı da reddedilir.

Müddeinin 1 ve 2. başlık altında, Müddeialeyhin ise 3. başlık altında toparlanan istinaf sebepleri, yani kamulaştırılan Müddeiye ait 2 parsel mal ile ilgili değer tespiti-nin hatalı olduğuna dair iddialar birlikte tezekkür edilecektir.

Müddei, Beylerbeyi Köyü, Girne'de yer alan koçan No.890 ile kayıtlı Pafta/Harita XII/30 E2 parsel 782 ile Koçan No.3550 ile kayıtlı 571 parsel No.lu toplam 30.5 dönüm taşınmazı, Emare -No.
5'den görüldüğü gibi, 15.12.2003'de, Tapu Dairesi nezdinde devir takrirnamesini imzalayarak satın almıştır. 31.3.2006 tarihli, 60 sayılı Resmi Gazete'de Amme Enstrümanı 183/2006 ile kamulaştırma ihbarı ve 24.4.2006 tarih 71 sayılı Resmi Gazete, Amme E-nstrümanı 241/2006 ile kamulaştırma emri yayınlanarak konu mallar kamulaştırılmışlardır. Kamulaştırma maksatları bakımından, 25.11.2005 tarihinde, mala ilişkin değerlendirme raporu hazırlanmış ve mal için toplam 761,250 stg. rayiç bedeli tespit edilmiştir-. (Emare No.1'e ek) 28.6.2006 tarihinde mal yeniden değerlendirilerek, Müddeiye 1,000,000 stg. kamulaştırma bedeli tespit edildiği bildirilmiştir. Müddeinin Avukatı, bu yazıya Emare No.2 10.7.2006 tarihli yazı ile itiraz ederek, malın dönüm başı değerinin -150,000 stg., toplam değerinin de 4,575,000 stg. olduğunu ileri sürerek, değerlendirmenin bu doğrultuda yapılmasını talep etmiştir. Tapu ve Kadastro Dairesi Müdürlüğü, Emare No.1 16.10.2006 tarihli yazı ile 28.6.2006 tarihli ihbarda belirtilen 1,000,000 s-terlini Değerlendirme Komisyonunun uygun bulduğunu belirterek, bu bedelin kabul edilmemesi halinde, 30 gün içerisinde mahkemeye başvurabileceğini Müddeiye bildirmiştir. Müddei, Takdiri Tazminat No.1/2006 ile mahkemeye başvurmuştur. Müracaatın ilk kez dinle-nmesi neticesinde, 13.6.2007 tarihinde, Müddeiye ödenmesi gereken tazminat bedelinin 3,965,000 stg. olduğuna bulgu yapılarak, tazminat miktarı, 3,965,000 stg. olarak, aynı tarihte tespit edilmiştir. Bu tespit neticesinde, Müddeialeyh tarafından istinaf dos-yalanmış ve Yargıtay, Yargıtay/Hukuk Takdiri Tazminat 1/2007 (D.1/2010)'da, 11.6.2010 tarihli kararı ile, takdiri tazminatın tekrar dinlenmesi için dosyayı Alt Mahkemeye iade etmiştir.

İade gerekçesi Yargıtay/Hukuk Takdiri Tazminat 1/2007 (D.1/2010)'-da şu şekilde yer almaktadır:

"Kamulaştırma bedeli tespit edilirken tüm faktörlerin
dikkate alınması gerekmektedir. Bu meselede ise
tazminat takdir edilirken özellikle Hasan Piro'nun
18.2.2005 tarihli raporu ile yine aynı tarihli- Orhan
Mevlüt'ün raporlarının keza Devlet'in Müstediye
önerdiği tazminat miktarı ve genel olarak bölgede
ve/veya Girne içerisinde yapılan emsal satış
bedellerinin dikkate alınmadığı ve saptanan 130,000
Sterling'in nasıl t-espit edildiği hususunda Mahkeme
huzurunda yeterli veri bulunmadığı cihetle dava
konusu tarlaların gerçek değerinin tespit edilmesine
imkân sağlamak için istinafın kabul edilerek 1/2006
sayılı Takdir-i Tazminat İstidasının betek-rar
dinlenmek üzere İlk Mahkemeye iadesinin adil ve
uygun olacağı sonucuna varmış bulunmaktayız.

Netice itibarıyle İlk Mahkemenin kararı iptal edilir
ve Takdir-i Tazminat İstidasının betekrar dinlenmesi
için İlk Mahkemey-e iadesine emir verilir."

Dosyanın İlk Mahkemeye iade edilmesi neticesinde, Müddei, 23.9.2010 tarihli istidası ile istidasının tadili talebiyle müracaat etmiş ve 11.10.2010 tarihli emir ile talebini, dönüm başı 400,000 stg. olmak üzere toplamda 12,2-00,000 sterline çıkarmıştır.

Müddeinin takdiri tazminat talebini yeniden dinleyen Alt Mahkeme, 17.12.2010 tarihli kararı ile kamulaştırma nedeni ile Müddeiye ödenmesi gereken meblağı 8,300,000 stg. olarak tespit etmiştir.

Yargıtay/Hukuk 2/2011 -(D.6/2012) ile Alt Mahkemenin 17.12.2010 tarihli kararı, olgulara değinilmeden, adil yargılama yapılmadığı nedeniyle iptal edilerek, dosya tekrar Alt Mahkemeye iade edilmiştir.

3.3.2012 tarihinde betekrar Müddeinin müracaatı dinlenmiştir. 26.6.2012 t-arihinde verilen karar ile Alt Mahkeme, Müddeiye kamulaştırma nedeni ile ödenmesi gereken tazminat miktarını 4,320,000 stg. olarak tespit etmiştir. Huzurumuzdaki istinaf, Alt Mahkemenin 26.6.2012 tarihli bu kararından yapılmıştır.

Kamulaştırılacak b-ir mal ile ilgili kayıtlı sahibe ödenecek bedelin tespiti, 15/62 sayılı Amme Menfaati Yararına Maksatlar İçin Zorla Mal İktisabına Dair Kanununa göre yapılmaktadır.

Bu Yasa altında, hangi amaç ile bir malın kamulaştırılacağı, 3. maddede izah edilmekt-edir. Bu istinafı ilgilendiren 3 (2) maddesinin (h) bendi aynen şöyledir:

3.
(1) Anayasanın ve bu Yasanın hükümlerine tabi olmak şartıyla her hangi bir mal, âmme menfaati yararına olan bir maksat için zorlu iktisap edilebilir.
(2)Âmme menfaati yara-rına olan maksatlar, aşağıda gösterilenlerle ilgili maksatları içine alır:
..................................

(h) Arkeolojik kazılar veya her hangi bir
eski eserin veya antikanın korunması
veya geliştirilmesi veya bunların
civarının inkişaf -ettirilmesi,
.................................
Tazminat miktarının ne şekilde tespit edileceği, yine 15/62 sayılı Yasa'nın 9 ve 10. maddelerinde yer alır.

9 ve 10. maddeleri bu müracaatı ilgilendirdiği şekliyle aynen şöyledir:

"9.İktisap em-rinin yayınlanmasından
itibaren bir ay içinde 8'inci maddede
gösterildiği üzere bir anlaşmaya
varılmaması halinde, veya, mezkûr bir
aylık sürenin geçmemiş olmasına
bakılmaksızın mevcut ahval içerisinde bu
gibi anlaşmaya varılm-asının ihtimal
dahilinde olmaması halinde, iktisabı
yapan makam veya ilgili her hangi bir
şahıs, malın iktisabı için ödenecek
tazminatın kararlaştırılması veya, uygun
hallerde, bu gibi tazminatın ilgili
şahıslar arasında paylaş-tırılması için,
Mahkemeye müracaat edebilir.
10. Her hangi bir malın zorla iktisabı ile ilgili olarak ödenecek tazminat, aşağıda gösterilen kurallara uygun olarak takdir edilir:(a) Malın kıymeti, aşağıda konan hükümlere tabi olmak şartıyla, mal-dan, ilgili iktisap ihbarının yayınlandığı tarihte açık pazarda istekli bir satıcı tarafından satılmış olması halinde, sağlanması beklenen bedel kadar olur,
...................................(c) İktisap ihbarının yayınlandığı tarihte, mala el koym-a ile ilgili her hangi bir yasa hükümleri gereğince, iktisabı yapan makamın zilyet olduğu gayrimenkul mal halinde, tazminat, bu suretle zilyet olunduğu süre içinde bu gibi gayrimenkul mal üzerinde yapılan veya inşa edilen tesisler veya onun inkişaf ettiril-mesi veya iyileştirilmesi veya ona yapılan ilâveler hasebiyle hasıl olan her hangi bir kıymet artışı nazara alınmadan, takdir edilir,
.....................................( i )İktisap ihbarının yayınlandığı tarihte gayrimenkul mallara, onun için, bir - talep olmayan veya pazar bulanmayan mahiyette bir maksada hasredilen ve iktisap yapılmaması halinde bu maksada hasredilmekte devam edilecek bir
gayrimenkul mal halinde, tazminat, ayni maksadın başka bir yerde tahakkukunu iyi niyetle tasavvur edilmesi ha-linde, aynı maksadın muadil bir şekilde tahakkuk ettirilmesi için gerekli makul bir masraf esası üzerine takdir edilir,.....................................
( k )Bir iktisap ihbarının yayınlandığı tarihte, orada gösterilen malın, her hangi bir zan-aat, ticaret, meslek veya işin icrası için kullanılmakta olması ve iktisap yapılmamış olsa, bu suretle kullanılmakta devam edilecek olması halinde, bu Yasa gereğince mala zilyet olmaktan mahrum edilmesi sebebiyle ilgili her hangi bir şahsın doğrudan doğru-ya duçar olduğu her hangi bir ziyan nazara alınır, "
10. maddenin (a) fıkrası altında, tazminat miktarı tespit edilirken:
iktisap ihbarının yayınlandığı tarihte,
açık pazarda istekli bir satıcı tarafından malın satılmış olması halinde sağlanması ger-eken bedelin
tespit edilmesi gerekmektedir.

Tazminat tespit edilirken, iktisap ihbarının yayınlandığı
tarihin esas alınmasını belirten söz dizisi, Anayasa Mahkemesi tarafından, Anayasa Mahkemesi 14/80 (D.6/81)'de Anayasa'nın 33(1) (c) maddesine aykı-rı bulunmuştur.

Yargıtay/Hukuk 66/2005 (D.34/2010) neticesinde, tazminat, kamulaştırılan malın, tazminatın belirleneceği tarihteki rayiç piyasa değeri esas alınarak saptanmalıdır.

Malın, tazminatın belirleneceği tarih itibarıyla piyasa değerini-n tespitinin ne şekilde yapılması gerektiği ile ilgili The Commissioner of Limassol v. Marikka N. Kırzı 24 CLR 197 davasında, Zeka Beyin görüşü şu şekilde yer almaktadır:

-"The land in question no doubt was rightly considered
as ripr for development, and the potentialities of the
land compulsorily acquired as the law stands have to be
taken into account in ascertaining the value of such
property. In valuing a land capable- of sub-division
into building plots or building sites the residual
method can properly be resorted to and this is
established by the authorities, the recent one being
Maori Trustee v. The Ministry of Works, (1958) 3
W.L.R. 536--."
"-No doubt when there are concurrent sales of
comparable properties the best method to be employed
is the direct comparison of the sale prices of such
properties with that of the land acquired, because
such concurrent sales -afford the best evidence as to
market value of the land to be ascertained. But when
this is not available the residual method can be
resorted to."
-(İnkişafa açık olan bir malın kamulaştırılmasında malın değerinin tespit edilmesinde, malın potansiyelinin, olasılıklarının da dikkate alınması gerekir. Arsalara bölünebilinir bir malın değerlendirilmesinde, Maori Trustee v. The Ministry of Works (1958) 3- W.L.R. 536 davasında yer alan en uygun metod geriye kalan metodudur. Tartışmasız olarak aynı zaman içerisinde benzeri malların satışı bulunduğu zaman, en uygun yöntem bu malların satış bedeli ile kamulaştırılan malın değerinin mukayesesidir, çünkü aynı za-man diliminde yapılan satışlar malın piyasa değeri ile ilgili en iyi şahadettir. Bu mevcut olmadığı zaman arta kalan metod uygulanmalıdır.)

Arta kalan (residual method) metodun ne olduğuna baktığımız zaman bu konuda Cripps, Compulsory Acquisition of Land- 4-197'de şu sözlerin yer aldığını görürüz:

"Special types of property call for special methods
of calculation to ensure the proper assessment of
the value. These methods can be ascertained from
reputed works on valuation but the expressed
prefere-nces of the lands Tribunal should be taken
into account. So the Tribunal will not apply the
residual method where the open market value is
ascertainable."

(Özel tür mallar, özel me-tod kullanılarak değerlendirilmelidir. Bu metodlar, tanınmış değerlendirme ile ilgili eserlerde görülebilir. Mal Komisyonu tarafından tercih edilen yöntem dikkate alınmalıdır. Komisyon arta kalan metodu , malın piyasa değeri tesbit edilebildiği takdirde -kullanmayacaktır.)

Modern methods of valuation: of land, houses and buildings.
Tony Johnson, Keith Davies, Eric Shapiro'nun kitabının 165. sayfasında arta kalan metod ile ilgili şu izahat yer alır:
"The residual method is adopted in the valua-tion of development property. This may be of bare land which is to be developed or of land with existing buildings which are either to be altered and improved, an exercise commonly termed refurbishment, or to be demolished and redeveloped with entirely n-ew buildings.
The method works on the premise that the price which a purchaser can pay for such property is the surplus after he has met out of the proceeds from the sale or value of the finished develeopment his costs of construction, his costs of -purchase and sale, the cost of finance, and an allowance for profits required to carry out the project."

( Arta kalan metodu, inkişaf edilecek mal için uygulanır. Bu inkişaf edilecek çıplak mal olabileceği gibi, üzerinde bina olan ancak binanın değiştiril-mesi veya geliştirilmesi veya binanın tamamıyla yıkılarak, yeni bina yapılması söz konusu olan bir mal da olabilir. Bu metot ile mal üzerinde proje uygulandıktan sonraki fiyatı esas alınır ve bundan malın alış fiyatı, altyapı, inşaat masrafları, projenin- finansman masrafı,yapmayı tasarladığı kâr çıkarılarak değer belirlenir.)

Yine Osman Mısırlızade v. Municapilty of Nicosia (1976) 12 JSC 1767 davasında page 1774'de, şunlar ifade edilmektedir:

-"..... it has been laid down that a willing seller is
one who is prepared to sell provided a fair price is
obtained under all the circumstances of that case.
But I do not think it means only a seller who is
prepared to sell at any price a-nd on any terms or
who is actually at the time wishing to sell. In other
words, I do not think it means an anxious seller.
(per Pickford L.J., in I.R.C. v. Clay, (1914-1915)
All E.R. (reprint) 882 at p. 890). The law no doubt
envisages an informed- seller who is enlightened by
such expert advice as he might reasonably be expected
to receive respecting the state of the market, and
that the market is not limited to any particular
class of persons but is open in the sense that the
seller may a-dvertise his property and offer it to
the public at large. (See the observations made in
the Clays case (supra) and in the Inland revenue
Commissioners v. Crossman, (1936) 1 All E.R. 762
H.L.)"

--(İstekli satıcı, bütün olgular ışığında, makul fiyat verilmesi halinde satmaya hazır olan satıcıdır. Bu herhangi bir fiyata vey-a koşulda satmaya hazır veya o zaman satmak isteyen bir satıcı demek değildir. Kısacası, satmak için çok istekli bir satıcı demek değildir. Mevzuat bilinçli, piyasanın durumu ile ilgili, makul olarak alabileceği bilirkişi tavsiyesi ile donatılmış ve malını- her kesime satacağını açıklamış konumda bir satıcıyı varsayar.)

Aynı kararın 1775. sayfasında:

"-In Rashid Ali and Another v. Vassiliko Cement Works
Ltd., (1971) 1 C.L.R. 146, Vassiliades P., having
dealt with the question of the valuation of the
lands by the direct comparison method, and having
considered the reports and the evidence of the t-wo
experts with regard to the compensation payable,
and having observed that the Court was not bound
by the opinion of either expert."
..............................................
--
-"On the other hand, as already pointed out earlier,
the valuation of both valuers (including that on
which the trial court based their award) was a
matter of speculation to a considerable extent,
and a matter of opinion based on such speculation.
It- seems to us that in such circumstances the
trial Court should proceed to make their own
assessment of the compensation "payable to the
owners under the Compulsory Acquisition of
Property Law, by taking the evidence before
them as a whole,.......-"

denmiştir.

(-Mahkeme, herhangi bir bilirkişi tarafından verilen şahadet ile bağlı değildir. Her iki bilirkişinin değerlendirme ile ilgili şahadeti büyük oranda spekülatifti ve bu spekülatif olaylar ile ilgili kendi düşüncelerini yansıtmaktaydı. Böyle bir durumda, mahke-me, tazminatı, huzurundaki bütün şahadet ışığında kendisi takdir etmelidir.)

Devamla, sayfa 1778'de şunlar belirtilmektedir:

-"No doubt it has been said in a number of cases
that the direct comparison system, when adopted,
remains and is still the best method of valuation.
No doubt, such method reduces speculation to the
minimum and makes the forecast that one makes in
r-etrospect of the price the subject property would
fetch if sold in the circumstances and conditions
contemplated by our legislation. I think I would
go further and lay stress on the point that the
very idea of comparison pre-supposes the existence
-of lands comparable, but I would at the same time
warn that again there are inherent risks in comparing
properties which are dissimilar in size and
character and that a valuer even with a lot of
experience will continue to face those problems."

--(-En uygun yöntem direkt mukayese yöntemidir. Bu yöntem spekülasyonu en asgariye indirir ve geriye bakarak mevzuatın öngördüğü şar-t ve koşullarda malın satılması halinde elde edilecek satış bedelinin tahminini mümkün kılar. Mukayese benzeri malın bulunduğunu farzeder, ancak farklı yüzölçümü ve farklı nitelikleri olan mallar arasında mukayese yapılması doğal risk taşır ve çok tecrübel-i bir muhammin bu konuda sorun yaşamaya devam eder.)

-Maori Trustee v. Ministry of Works 1958 (3) WLR 536 davasında ise şu görüşe yer verilmiştir:

Sayfa 542
"The task of the compensation court, as their Lordships
see it, is to estimate how far the land was ripe at
the date of the taking for- subdivisional development
and how soon, looking to the need of obtaining any
necessary consents, the land would in fact but for
the taking, have been fully developed, and to value
it accordingly."

Sayfa 544
"..there- were in fact no subdivisions, and that to
give the claimant compensation on the basis that
there were, would be to give him compensation for
unrealized possibilities as if they were realized
possibilities."

Sayfa 546
-"The court must contemplate the sale of the land as a
whole unless it appears that the necessary legal
consents to a subdivisional plan had been given and
a survey on the ground at the specified date would
have disclosed that t-he land or some part of it was
in fact so far subdivided that the subdivided parts
could at that date have been immediately sold and
title given to individual- purchasers, in which case
the parts so subdivided may be separately valued,
for the purpose of arriving at the total amount of
compensation."

-(Tazminat takdir eden mahkemenin görevi, malın iktisap tarihinde arsalara bölünmeye ne kadar hazır olduğu ve alınması gerekli izinlere bakarak, malın ne kadar erken, iktisap edilmese de, tümü ile inkişaf edileceğine bakarak, buna göre değerlendirme yapmak-tır.
Parselasyon yapılmadığı takdirde , bunu esas alarak tazminat vermek, gerçekleşmemiş olasılıklar için gerçekleşmiş gibi tazminat vermek olur.
Mahkeme, malın bir bütün olarak satışını dikkate almalıdır, meğer ki parselasyon ile ilgili gerekli izin-lerin alındığı ve mahalde yapılacak tespitte malın tümünün veya bir kısmının bölündüğü ve bu bölünen kısımların derhal satılıp alıcılara ayrı koçan verilebileceği durumda olduğu görülsün, ki o zaman bölünen kısımlar ayrı değerlendirilerek, toplam tazminat -miktarı tespit edilmelidir.)

Cripps Compulsory Acquisition of Land , 11. edition sayfa 680'den itibaren kamulaştırılmada esas alınacak hususlar belirlenmiştir:

"4-012. Potentialities to be included. All
potentialities of the land- must be taken into accounts
as part of the value to the owner, but such
potentialities must be considered as possibilities and
not as realized in the hands of the purchaser so as to
be in effect the value to the purchaser. The
p-otentiality is not excluded from the value by reason
of the requirement of the statutory powers, or because
there is only one particular purchaser, but restrictions
on the enjoyment of the land must be taken into account.
The possibili-ty of the removal of restrictions, however,
must be taken into account."

(-Potansiyel de dahil edilmelidir. Gayrimen-
kulün tüm potansiyeli, tüm olasılıkları mal sahibi lehine
malın değerini te-msil edecek şekilde dikkate alınmalıdır.
Ancak olasılıklar mümkün olmalı ve alıcının elinde
gerçekleşecek bir değer olmamalıdır. Tek alıcı olması
veya yasal mercilerin ihtiyaçları olması nedeniyle
olasılıklar dışarıda bırakılmamalı-dır. Ancak malın
kullanımı ile ilgili kısıtlamalar dikkate
alınmalıdır. Kısıtlamaların kaldırılma ihtimali de
kesin olarak dikkate alınmalıdır.)
-

"4-014. As possibilities and not as realized. Although
in ascertaining the value of the land, the possibility
of its being used for building purposes would have to
be taken into account, the land must not be valued as
though i-t had already been built upon. It is the
possibilities of the land and not its realized
possibilities that must be taken into consideration."
1939 AC 302

-(Bir malın değeri tespit edilirken, inşaat maksatları
için kullanılabileceğinin dikkate alınması gerekmekle
birlikte, mal üzerine inşaat yapılmış gibi değerlen-
dirilmemelidir. Malın gerçekleşmiş olasılık değil
hangi olasılıklara açık- olduğu dikkate alınmalıdır.)

-"4-025. The value to be ascertained is the value
to the owner of the land in its actual condition at
the date of the notice to treat with all its existing
advantages and with all its potentialities (but as
possibilities and not as rea-lized in the hands of
the purchaser), and subject to restrictions on the
use and enjoyment of the land and to the possibility
of their removal."

--(Tespit edilecek değer, malın mal sahibine
kamulaştırma ihbarının verildiği tarihteki konumu
ile, mevcut bütün avantajla-rı ve potansiyeli (mümkün
olan, alıcının elinde gerçekleşen değil) ile birlikte
malın kullanımına getirilen sınırlamalara tabi olarak
ve bunların kaldırılmasının mümkün olabileceği ihtimali
ile yapılmalıdır-.)

"4-026. The measure of value is the market value
of the land to the owner, except in special cases
where such values would not be fair and reinstatement
value applies.
The measure of value being market value, compensation -
must be determined, therefore, by reference to the price
which a willing vendor might reasonably expect to obtain
from a willing purchaser. The disinclination of the
vendor to part with his land and the urgent necessity
of the p-urchaser to buy must alike be disregarded.
Neither must be considered as acting under compulsion."

"4-028. Willing purchaser. "The disinclination of the
vendor to part with his land and the urgent necessity
of the purchaser to buy must -alike be disregarded.
Neither must be regarded as acting under compulsion.
This is implied in the common saying that the value
of the land is not to be estimated at its value to
the purchaser." In effect it means the value to the
- owner as a possibility and not as realized in the hands
of the purchaser in relation to any scheme of his."

(-Değer ölçüsü piyasa değeridir. Tazminat, gönüllü bir
satıcının makul olarak gönüllü bir alıcıdan temin
edeceği fiyata atıfta bulunularak tespit edilmelidir.
Satıcının malını satmaktaki ist