-D. 14/2013 Yargıtay/Hukuk 10/2010
(Girne Dava No: 2635/2008)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti: Şafak Öneri, Narin F. Şefik, Hüseyin Besimoğlu.

İstinaf eden: Seda Yavaş Özmerter n/d Sed-a Yavaş 137 Ecevit
Caddesi, Girne
(Davacı)
- ile -
Aleyhine istinaf edilen: Mete Özmerter, Kıbrıs İktisat Bankası
Ltd. Genel Müdürlüğü, 151 Bedreddin
- Demirel Caddesi, Lefkoşa
(Davalı)

A r a s ı n d a.

İstinaf eden namına Avukat Ergin Ulunay.
Aleyhine istinaf edilen namına: Avukat Kıvanç M. Riz-a.

Girne Kaza Mahkemesi Başkanı İlker Sertbay'ın 2635/2008 sayılı davada 21.12.2009 tarihinde verdiği karara karşı, Davacı tarafından yapılan istinaftır.

-----------

H Ü K Ü M

Şafak Öneri: Bu istinafta, Mahkemenin hükmünü, Sayın Yargıç Narin F. Şef-ik okuyacaktır.

Narin F. Şefik: Huzurumuzdaki istinaf, Bidayet Mahkemesinin, Davacının davasını ret ve iptal eden 21.12.2009 tarihli kararından yapılmıştır.

Davacı, Davalı aleyhine ikame ettiği bu davada, 24.9.2007 tarihinde karşılıklı olarak imzaladık-ları boşanma protokolü ile 25.10.2007 tarihli boşanma hükmünde yer alan Mahkeme Nizamatına Davalının uymadığını, protokolde ve nizamatta yer alan taahhütlerini yerine getirmeyerek eksik ödeme yaptığını iddia ederek, eksik yapıldığını iddia ettiği ödemeler -için hüküm verilmesini talep etmiştir.

Davalı, Mahkeme Nizamatında yer alan Davalının ödeme yapması ile ilgili hususlar hakkında, Davacının davasında herhangi bir talep veya böyle bir talebi haklı gösterecek iddialar olmadan ve/veya ödeme yapılması isten-ilen başlıklar Aile Mahkemesinin yetkisine girmediğinden ve/veya Mahkeme hükmüne kaydedilen nizamat ivazsız olduğundan, Mahkeme Nizamatının geçersiz olduğunu ileri sürmüştür.

Bidayet Mahkemesi, 21.12.2009 tarihli kararı ile "1/98 sayılı yasada bahşe-dilmeyen bir hak veya çarenin mahkeme nizamatı olarak kaydedilmesi halinde dahi bunun geçerli bir sözleşme niteliği kazanmasının mümkün olamayacağı, böyle bir sözleşmenin ivazının da Boşanma Hükmü olmayacağı kanaatinde olduğumdan davanın reddedilmesine" ka-rar vermiştir.

Kaydedilen Mahkeme Nizamatının bir sözleşme niteliğinde olduğunu kabul eden Bidayet Mahkemesi, Mavi 48'de, "Anlaşmalı Boşanma kararının mali hükümlerinin, hükmün infazını mümkün kılacak biçimde karar içerisinde açıkça gösterilmesi gerekmek-tedir.
Mali hükümlerin tümünün veya bir kısmının Boşanma Kararının dışında bırakılması ve sadece tarafların üzerinde anlaştığının belirtilmesi veya bunun mahkeme önünde yapılmış bir anlaşma niteliğinde bırakılması, diğer bir anlatımla infazını mümkün kıla-cak şekilde kararda açıklanmaması veya Mahkeme nizamatı kaydedilmesi mümkün değildir"

Devamla, Mavi 50'de,

"........Kanaatimce Aile Mahkemesi'nin karar vermesinin mümkün olmadığı, diğer bir ifade ile görev ve yetkisine girmeyen yani yasanın kendi-sine yetki vermediği için karar veremeyeceği bir konuda tarafların anlaşma yapması ve üstelik bu anlaşmayı veya sözleşmeyi de boşanma kararını elde etmeye yönelik yapmaları mümkün değildir. Böyle bir anlaşmanın yasal dayanağı olamaz ve böyle bir Boşanma Ka-rarını yapılan anlaşmanın ivazı kabul etmek yasal olarak mümkün değildir.
Çünkü böyle bir durum 1/98 sayılı Yasaya aykırı olur ki, yasaya aykırı sözleşmenin geçerli olamayacağı da izahattan varestedir." demiştir.

Bidayet Mahkemesinin kararından İstinaf- Eden, 6 istinaf sebebi ile istinaf etmiştir. İstinaf sebepleri aynen şöyledir:

Alt Mahkeme Girne Aile Mahkemesinin Ahvali Şahsiye yetki
alanında boşanma hükmünü verirken kaydettiği Mahkeme
Nizamatını geçersiz sayarak davayı reddetmekle yargı
-yetkisini aştı. Çünkü Girne Kaza Mahkemesi ve Girne Aile
Mahkemesi ayni statüde, ayni nitelikte ve ayni derecede
mahkemeler değildir, dolayısıyle bir Aile Mahkemesinin
kaydettiği Mahkeme Nizamatını açılacak başka bir davada
Aile Mahkemesi ve-/veya istinafen veya asli yetki olarak
Yüksek Mahkeme geçersiz sayabilir ve/veya iptal edebilir.

Alt Mahkeme 1/98 sayılı Aile Yasasını yanlış
yorumlayarak, özellikle 1/98 sayılı Yasanın yargı yetkisi
yasası olmadığını ve yargı yetkisinin Ah-vali Şahsiye ile
belirlendiğini gözönünde bulundurmamakla ve dolayısıyle
Hukuka uygun karar vermemekle ve Davayı reddetmekle
hatalar işledi. Çünkü Ahvali Şahsiyeye göre bir Aile
Mahkemesinin dava konusu Mahkeme Nizamatını kaydetmeye
yar-gı yetkisi vardır ve herhalükarda Genel Hukuk
prensiplerine göre ve özellikle Anayasanın 136. maddesine
göre Mahkemeler Yasaya ve Hukuka uygun olarak karar
vermek mecburiyetindedir ve 1/98 sayılı Yasada bir
Evrensel Genel Hukuk Kuralı olan S-özleşme hakkını ve
özgürlüğünü, yani tarafların serbest iradeleriyle
yaptıkları bir sözleşmeyi hükümsüz kılan ve/veya
yasaklayan hiçbir hüküm olmadığına göre, Mahkemenin söz
konusu Evrensel Genel Hukuk kuralını uygulayarak Davacı
lehine- hüküm vermesi gerekirdi.

Alt Mahkeme Mahkeme Nizamatıyla ilgili yargı ve usul kurallarını yanlış uygulayarak hatalar işledi. Çünkü hiçbir Mahkemenin, yargı yetkisi olup olmadığına bakılmaksızın, layihalarda yer almayan hususlarda Hüküm ve Emir vermek yar-gı yetkisi yoktur. Ancak böyle durumlarda Mahkemenin layihalarda yer almayan tarafların yaptıkları bir anlaşmayı Mahkeme nizamatı olarak kaydetmek yargı yetkisi vardır.

Alt Mahkeme taraflar arasındaki Protokolün 1/98 sayılı Yasa altında Mal Bölümü Anlaşma-sı olduğunu ve Mal Bölümü Anlaşmasının her türlü mali kaynakları da içerdiğini gözönünde bulundurmayarak ve Girne Aile Mahkemesinin Boşanma Hükmünü verirken ve/veya sözkonusu Protokolün bir kısmını Hükme dönüştürüken, layihaların kapsamadığı kısmıyla ilgil-i olarak kaydettiği Mahkeme Nizamatının geçerli olduğuna dair ve dolayısıyle Davacı lehine hüküm vermemekle hatalar işledi.

Alt mahkeme Nizamatının ve içerdiği Sözleşmenin infaz edilemeyeceği bulgusunu yapmakla ve Davayı reddetmekle hatalar işledi.

Alt M-ahkeme huzurundaki şahadet ve tüm emarler ışığında Dava konusu mahkeme Nizamatının kısmen ifa edildiğini (part performance) gözönünde bulundurmayarak Davacı lehine hüküm vermemekle hatalar işledi.

İstinaf Edenin istinafını tek başlık altında inceley-eceğiz:
"Bidayet Mahkemesi, 121/2007 sayılı Aile Davasında, tarafların müracaatı üzerine kaydedilen ve taraflar arasında bir anlaşma niteliği taşıyan Mahkeme Nizamatını Aile Mahkemesinin kaydetme yetkisi bulunmadığı, yetkisi olsa dahi 1/98 sayılı Yas-a tahtında Aile Mahkemesinin yetkisine girmeyen hususlarda Aile Mahkemesi huzurunda Mahkeme Nizamatının kaydedilemeyeceği, kaydedilmiş olan Mahkeme Nizamatının geçerli bir anlaşma kabul edilmesi için yeterli ivaz bulunmadığı hususlarında karar vermekle hat-a yaptı".

Tarafların imzaladıkları boşanma protokolü başlıklı metin 16 maddelik bir metindir. İstinafa konu davayı ilgilendiren maddeler, bu protokolün 11 ve 14. maddeleridir.

Boşanma hükmünün 8. maddesinde "tarafların mutabakatına bağlı olarak aşağıda-ki hususlar mahkeme nizamatı olarak kaydedilir" denerek, 17 alt madde sıralanmıştır. Protokolün
11 ve 14. maddesi burada yine 11 ve 14. madde olarak yer almaktadır.

25.10.2007 tarihinde tarafların mutabakatları çerçevesinde verilen boşanma hükmüne ekli -Mahkeme Nizamatının 11 ve 14. maddeleri aynen şöyledir:

"11. Davalı, boşanma tarihinden itibaren Davacı ve
İlayda Özmerter'in bugünkü yaşam standardının
idame ettirilebilmesini teminen, İlayda
Özmerter reşit olana kadar veya Davacı
- evleninceye kadar veya Davacı, müstahdem veya
aile haricinde başka bir şahıs ile, İlayda
Özmerter ile birlikte yaşanan konutta yaşamaya
başlayana kadar, Davacı'ya ayda USD 11,600 (On
bir bin altı yüz Amerikan Doları) ödemede
b-ulunacaktır. Bu tutar üçüncü yıldan başlamak
üzere, her yıl, bir önceki yıla göre %5 oranında
artırılacaktır.

14. Davalı, (11. madde de belirtilen ödeme dışında,
buna ilaveten) Davalı ile Davacı arasında
mutabakat sağlanması kaydıyl-a, İlayda Özmerter'in
sağlık, giyecek, yiyecek, bakıcı, eğitim, özel
ders, ulaşım, seyahat, tatil velhasıl her türlü
gereksinim ve harcamalarını karşılamayı taahhüt
eder. Davalı, Davacı'nın ileriki hayatında
ulaşacağı gelir seviyesi- her ne olursa olsun,
bu ödemeyi yapacağını beyan, kabul ve taahhüt
eder."

Gerek boşanma protokolünde gerekse Mahkeme hükmüne kaydedilmiş nizamatlarda yer alan hususlar yerine getirilmiş, 11. maddede yer alan ödemeler, Kasım 2007'den Ağustos -2008'e kadar, 14. madde altındaki ödemeler ise Kasım 2007'den Ocak 2008'e kadar, Davalı tarafından Davacıya yapılmış, belirtilen tarihlerden sonra 11 ve 14. maddeler altında Davalı Davacıya ödeme yapmaktan vazgeçmiştir.

Boşanma protokolü, Davacı ile D-avalı arasında imzalanan bir anlaşmadır. Bu protokolün tüm maddeleri, ayrıca Mahkeme Nizamatı olarak da kaydedilmiştir. Mahkeme Nizamatı olarak kaydedilen tarafların mutabık kaldıkları hususların yasal statüsü nedir?

Mahkeme nizamatları ile ilgili -içthatlara baktığımız zaman, Yargıtay/Hukuk 7/81 (D.23/81)'de, tahliye ve ara kâr talebi ile ikame edilen bir davada, tarafların uzlaşması neticesinde mahkeme kira borçları ile ilgili hüküm verdikten sonra, tarafların yeni bir kira mukavelesi imzalamasına -da ayrıca hüküm vermiştir. Bu karara karşı dosyalanan istinafta, Yargıtay, hüküm verilirken layihalar dışına çıkılamayacağını ve talep takririnde yer almayan hususlar ile ilgili şahadet olsa dahi, hüküm verilemeyeceğini kabul ettikten sonra, layihalarda ye-r almayan hususlarda tarafların mutabık kalmaları halinde, uygulanacak yöntemi şu şekilde izah etmiştir:

"Duruşma yapılan bir davada mahkeme hüküm
verirken layihalarda talep edilenlerin dışına
çıkamaz ve talep takririnde yer almayan bir
husus için, -şahadet bulunsa dahi, hüküm veremez............................................................................

Şahadet dinlenmeden uzlaşma sonucu
verilen hükümlerde de mahkemenin layihalar
ile bağlı olması gerektiği kanısındayız.
Ne var ki b-azı hallerde tarafların layihalar
dışına çıkarak layihaların kapsamadığı
hususlar hakkında anlaşmaya vardıkları bir
gerçektir. Bu gibi durumlarda gerek Kıbrıs'ta
ve gerekse İngiltere'de mahkemelerin öteden
beri takip ettikleri usul layihalar uyarı-nca
mutabık kalınan hususlar için hüküm veya emir
vermek, layihaların kapsamadığı uzlaşma
konusu hususları da Mahkeme Nizamatı (Rule of
Court) olarak kaydetmek veya tarafların
muvafakatı ile layihaların kapsamadığı
hususlar için gerekli tadilât- yapıldıktan
sonra uzlaşma uyarınca hüküm veya emir
vermektir. (Bak: Green v. Rozen and Others
1955 2 All E.R. p.797)."

Yargıtay/Hukuk 22/93 (D.4/94)'de ise, Yargıtay, Mahkeme Nizamatı ile ilgili şu şekilde görüş belirtmiştir:

"Böylece taraflard-an birinin talebi kabul etmesi üzerine Mahkeme tarafından kaydedilen ve Mahkeme Nizamatı olarak isimlendirilen bir anlaşma bir tür tespit kararıdır. Yani kendiliğinden icra kabiliyeti olmamakla birlikte bir hak veya sözleşmenin en güçlü şekilde ortaya çıkm-asını ifade etmektedir. Böyle bir sözleşmeye dayanarak hakkını elde etmeye çalışan tarafın amacına diğer sözleşmelere kıyasla daha kolay ulaşılabilmesi gerekir. .................................
.........................................................
Mah-keme Nizamatına dönüştürülmüş bir anlaşmanın diğer tüm anlaşmalardan daha güçlü olduğu açıkça ortadadır. Çünkü bir Mahkeme önünde yapılan ve zabıtlara geçirilen Mahkeme Nizamatına karşı yapılabilecek savunmalar son derece sınırlıdır."

Yargıtay/Hukuk 6/-84 (D.20/84)'de,davacının tasarrufunda bulunan dükkân ile ilgili olarak, dükkâna, esasa müteallik tadilat ve/veya müessir yeni inşaat ve/veya yıkmak maksadı ile ihtiyaçları bulunduğu ileri sürülerek açılan bir tahliye davasında, tarafların uzlaşması netice-sinde tahliye hükmü temin edilmiş, buna ilaveten, yapılacak yeni inşaatta, inşaat tamamlandıktan sonra davalıya, projede yer alan 4 No.lu dükkânın, geçerli ve günün şartlarına uygun bir kiraya kiralanmasına anlaştıkları hususu, tarafların müracaatı ile mah-keme nizamatı olarak kaydedilmiştir. İnşaatın tamamlanması üzerine mal sahipleri, davacıya ihbar göndererek, 7 gün içerisinde kira münasebeti tesis edilmesini, yoksa dükkânın başkasına icar edileceğini bildirdikten sonra, taraflar kira bedeli üzerinde anl-aşamayınca davacı, mahkeme nizamatına konu anlaşmayı ifa ederek, mahkeme tarafından saptanacak kira karşılığında dükkânı davacıya kiralamaları için, davalılar aleyhine dava ikame etti. Davalılar, sair şeyler yanında, mahkeme nizamatı olarak kaydedilen anla-şmanın herhangi bir ivaz karşılığı yapılmadığını, mahkemenin kira saptayamayacağını ileri sürdüler.

Mahkeme ivazın var olduğunu, ancak mahkemenin kira saptamaya, yasal durum ışığında yetkisi olmadığına karar verdi. İstinafı dinleyen Yargıtay ise, tarafla-rın anlaşmalarında ivaz bulunduğunu kabul ettikten sonra, mahkeme nizamatı olarak kaydedilen, tarafların yeni inşa edilen dükkanlardan bir tanesini kiralamasını öngören anlaşm