- Konsolide edilmiş
Ceza İstinaf No. 4/75 ve 5/75
(Dava No. 73/75, Girne)

YÜKSEK MAHKEME HUZU-RUNDA.

Mahkeme Heyeti: Ülfet Emin, Ahmet İzzet ve Şakir S.İlkay.

İstinaf eden: Menteş Aziz, Lefkoşa (4/75) ve
Mehmet Said, Lefkoşa (5/75)
ile
Aleyhine istinaf edilen: Baş Savcılık,
-a r a s ı n d a.

İstinaf eden Meteş Aziz şahsen hazır.
Mehmet Said namına: Talât Kürşat.
Aleyhine istinaf edilen namına: Celâl Karabacak.

Yabancıya Mal Satma - Sanıkların 6/1969 sayılı Kurala aykırı Türk
Cemaatına Mensup Olmayan bir Şirkete taşınmaz m-al devretmesi ve Tapu muamelesi yapması - Sanık 1'in hisseli olan taşınmaz malları Rumdan satın alıp %51 hissesi Ruma ait olan bir yabancı şirkete devretmek, Sanık 2'nin ise Sanık 1'in vekili olarak Tapu devir muamelesini yapmak suretiyle suç işlemesi - İl-k Mahkemenin çoğunluk kararı ile Sanıkların suçlu olduğuna hükmetmesi ve Sanıkları para cezasına çarptırması.

İstinaf - Mâhkûmiyet aleyhine istinaf - İstinafın oyçokluğu ile reddi.

Yabancıya mal satma - Sanığın Şirket vekili olarak şirket nam ve
hesabı-na hareket ettiğini iddia ederek kısa bir süre de olsa önce kendi ismine kaydettiği malları şirkete devretmekle, 6/69 sayılı Kurala aykırı suç işlemiş olması.

Fasıl 224 Taşınmaz Mal (Tasarruf, Kayıt ve Takdiri Kıymet) Yasası -
Mal sahibi - Yasanın 2 ve -40(1) maddeleri - Bir taşınmaz mal için ferağ takrirnamesi yapıldığında malın ferağını kabul eden şahsın o malın sahibi olmaması ve malın Tapuda kaydının yapıldığı andan itibaren mal sahibi olması.

Mal Sahibi - Ferağ takrirnamesi verilen bir malın ferağın-ı kabul
edenin Tapuda kayıt yapıldıktan itibaren mal sahibi olması.

Koçan - Koçanın, koçanda ismi görülen şahsın ilk bakışta mal sahibi
olduğunu gösterir bir belge olması ve şahsın mal sahibi olduğu hususunda ilk bakışta (prima facie) bir şahadet teşk-il etmesi.

Tapuda kayıtlı mal sahibi olduğu görülmekle beraber malın böyle bir şahsa ait olmadığı ve böyle bir şahsın mal sahibi olmadığı birçok haller ileri sûrûlebilmesi.

Fasıl 149 Sözleşme Yasası - Yasanın 142 ve 146. maddeleri - 142.
maddeye göre b-ir işlem yapmays yetkili kılınan vekil, yetki veren asıl olur - 146. maddeye göre vekilin yetkisi açık veya zımni olabilir.

Fasıl 149 Sözleşme Yasası - Yasanın 148(1) ve 171. Maddeleri 148(1).
maddeye göre vekil olarak tayin edilen bir şahsın yasal olan- herhangi bir eylemi yapmaya yetkili olması - 171. maddeye göre vekilin asılın direktiflerine uyması gerekir, uymaması halinde bir zarar meydana gelirse vekil asılı tazmin eder, bir kazanç meydana gelirse bu kazancı da asıla vermeye mecbur olur.

Fasıl 149- Sözleşme Yasası - Yasanın 76 ve 176. maddeleri - 176.
maddeye göre asılın bilgisi olmaksızın, vekilin asıl yerine, kendi nam ve hesabına herhangi bir eylem yaparsa, 76. maddede belirtilenlere bakılmaksızın, asılın vekilin bu eylemle sağladığı herhangi b-ir hakı talep edebilmesi.

Vekil-Asıl ilişkisinde mal satın alınması - Bir malın satın alınmasına
yetkili kılınan vekilin malı kendi namına tescil ederse, tescil ettiği andan itibaren mezkûr malın, asıl için yediemini (trustee) olması.

Yediemin (Truste-e) - Bir mal satın almaya yetkili kılınıp malı kendi
adına tescil eden vekilin asıl için yediemini olması - Nısfet Hukuku ilkeleri uyarınca Trust Hukukuna (güvene dayanan eylemler hukuku) göre başkasının parası ile satın aldığı taşınmaz malı kendi ismin-e kaydeden şahsın parayı verenin yediemini olması.

Mal sahibi olarak Tapuda görülen şahsın mal sahibi olmadığının iddia edilmesi halleri - Malı asıl için yediemin olarsk tutan vekilin malı
asıls devretmeyi emreden İngiliz içtihat kararları.

Vekilden as-ıl namına hareket etmekle beraber taşınmaz malı kendi adına tescil ettikten sonra Asılın Fasıl 149 Sözleşme Yasasının 176. maddesine dayanarak mezkûr malların kendi aıîına tescil edilmesini sağlıyabilip sağlayamayacağı - 176. madde ile verilen hakkın Fasıl-
232, Arazi Satışı (Aynen İfa) Yssasında öngörülen şartlara. tabi olup olmaması.

Fasıl 232 Arazi Satışı (Aynen İfa) Yasası - Bir sözleşmenin aynen
ifasına emir verilebilmesi için öngörülen şartlar.

Mahkemenin arazi satışına ilişkin bir sözleşmenin bazı- şartlara aynen ifasına emredebilme yetkisi.

14/60 sayılı 1960 Adalet Mahkemeleri Yasası - Yasanın 29(1)(c) maddesi
- Mevzuattaki hükümler saklı kalmak kaydıyle Mahkemelerin Ahkâmı Umumiye (Common.Law) ve Nısfet Hukuku (Equity) ilkeletini davalara tatbi-k edebilmesi - Bu maddeye göre Nısfet Hukuku ilkeleri uyarınca yürürlükte olan Tröst (Trust) Hukukunun (güvene dayanan eylemler hukuku) Mahkemelerin uygulaması gerekir.

Mahkemelerin meselelere Ahkâmı Umumiye ve Nısfet Hukuku ilkelerini uygulamaya yetkili -olması - Bu cümleden olmak üzere Nısfet
Hukuku ilkeleri uyarınca yürürlükte olan Tröst (Trust) Hukukunu (güvene dayanan eylemler hukuku) Mahkemelerin uygulaması gerekir.

Nısfet Hukuku ve Ahkâmı Umumiye - Bunlarla ilgili ilkeleri
Mahkemelerin davalara ta-tbik edebilmesi - Nısfet Hukuku ilkeleri uyarınca yürürlükte olan Trust Hukukunun da (güvene dayanan eylemler hukuku) Mahkemelerce tatbiki gereği.

3/60 sayılı Yasa ile değiştirilmiş şekli ile Fasıl 224 Taşınmaz Mal (Tasarruf, Kayıt ve Kıymet Takdiri) Yasa-sı - Yasanın 4( 1 ) maddesiBu
maddeye göre taşınmaz mallarla ilgili bir hakkın bu Yasa hükümlerinde öngörülen hallerde sağlanabilmesi, ancak Tröst Hukukuna göre kazanılan hakların bu maddeyle saklı tutulmuş olması - Bu nedenle Tröst Hukukuna göre kazanıl-an hakların geçerli olması.

Trust Hukukuna göre kazanılan hakların geçerliliği - Fasıl224 Taşın-
maz Mal (Tasarruf, Kayıtve Kıymet Takdiri) Yasasının4(1)
maddesine göre bu hakların saklı tutulması nedeniyle geçerli
olacağı görüşü.

Trust Hukukuna g-öre bir trustun nasıl meydana geleceği - Nısfet
Hukuku ilkelerine göre bir trustun, sarih trust (express trusts) veya zımni trust (implied, constructive and resultingtrusts) olarak iki şekilde meydaria gelmesi - Sarih trustüri sarihbir
belge veya sarih -bir anlaşmaveya sarih bir yasa hükmünden
doğması, Zımni trustün ise herhangi bir şahsın taşınır veya taşınmaz bir mal veya hak ile ilgili güvene dayanan bir muamele
yapmasından veya bazı hal ve şartlardan doğması.

Trust Hukuku - Trust Hukukuna göre bir ş-ahsın herhangi bir taşınmaz
malı başka bir şahsın parası ile alması ve malı kendi adına tescil etmesi halinde böyle bir şahsın parayı verenin Yediemini olması ve Nısfet Hukuku ilkelerine göre yedieminin malın mülkiyetini parayı verene devretmesi gereği.
-
Hukuk müşaviri ile müşterisi arasındaki ilişkinin gûvene dayanması -
Bu ilişki nedeniyle kazanç sağlayan hukuk müşavirinin Nısfet Hukuku ilkelerine göre bu kazancı müşterisine devretmesi gerekir.

Fasıl 193 Yediemin Yasası - Yasanın 3. maddesi - Maddeye- göre
"trust" ve "yediemin" kelimelerinin zımni trustleri de kapsaması.

Fasıl 193 Yediemin Yasası - Yasanın 43(g) ve (h) maddeleri - Taşınmaz
malın mülkiyetinin veya başka bir hakkın kendisine devredilmesini talep etmeye hakkı olan şahsın 43(g) ve (h)- maddelerine göre 28 gün zarfında böyle bir talebi kabul etmeyen yediemine karşı dava açabilmesi ve Mahkemenin bu hususta temlik kararı verebilmesi.

Mahkemenin Fasıl 193 Yediemin Yasasınınn 43(g) ve (h) maddelerine dayanarak malın mülkiyetinin veya başka -bir hakkın yedieminden hakkı olan şahsa devredilmesi için Temlik kararı verebilmesi.

Taşınmaz malda yararı olan şahsın Fasıl 193 Yediemin Yasasının 55. maddesine göre taşınmaz malla ilgili herhangi bir emir verebilmesini Mahkemeden talep edebilmesi.

6-/1969 sayılı Tûrk Cemaatına Mensup Olmayan Şahıslara Gayrı Menkul Mal Satışım Meneden Kural - Bu Kuralın 2, 3(1) ve 5(a) maddelerine
aykırı yetkili makamdan izin almaksızın yabancıya mal satma ve
4 ve 5(a) maddelerine aykırı bu hususta Tapu muamelelerind-e
bulunma.

Ceza Usulû - Müdafaa - Sanığın yabancıya mal satmayı vekil olarak ve
yabancı nam ve hesabına hareket ederek yaptığı ve hiçbir zaman mala sahip olmak istemediği için kötü niyetli olmadığı savunması - Savunma ile ilgili bu iddialarda şahadete g-öre çelişkiler olması ve şahadetin bu iddiaları teyit etmemesi.

Şahadet - Sanıkların savunma olarak ileriye sürdüğü iddiaların
çelişkiler içermesi ve tutarlı olmaması - Sanıkların şahadetinin güvenilir olmaması.

İstinaf - Yabancıya mal satma ve tapu -muameleleri yapma suçundan
mahkûm olan Sanıkların bunu yabancı şirketin vekili olarak ve kötü niyetli olmadan yaptıkları nedeniyle İik Mahkemenin hükmü aleyhine istinaf etmesi - İstinaf Mahkemesinin şahadeti değerlendirmede İlk Mahkemenin hata yapmadığı -ve yaptığı bulgular ile vardığı sonucu yapabilmesi için önünde yeterli şahadet olduğundan istinafı reddetmesi.

Ceza Usulû - İspat külfeti - Yabancıya mal satma suçunda ispat külfeti
- İddia Makamının suçu şüpheden ari olarak ispat etmesi
gerekmekle bera-ber 17/70 sayılı Kural ile tadil edilmiş 6/1969 sayılı Kuralın 3. maddesine göre dava konusu malları satmadığı hususunda Mahkemeyi tatmin etme külfetinin Sanıkta olması.

Yabancıya mal satma suçunda Sanığa düşen ispat külfeti - 17/70
sayılı Kural ile tadi-l edilmiş 'şekliyle 6/1969 sayılı Türk Cemaatına Mensup Olmayan Şahıslara Gayrı Menkul Mal Satışını Meneden Kuralın 3. maddesine göre Sanığın taşınmaz malı satmadığı hususunda Mahkemeyi tatmin edecek şekilde ispat etmesi gerekir.

6/1969 sayılı Tûrk Cemaat-ına Mensup Olmayan Şshıslara Gayrı Menkııl Mal Satışını Meneden Kural - Kuralın gayesi - Kuralın 7 ve 8.
maddelerı - Kuralın lafzı ve ruhunun bir Türk malının Türkten gayrı birisine geçmesini önlemek veya kontrol etmek olması - Sanıkların Rumdan mal satı-n alıp yıne Ruma satmasının Kuralın gayesine aykırı olup olmaması - İstinaf Mahkemesinin bir süre dahi olsa malı kendi ismine kaydeden Sanığın Kurala aykırı suç işlemiş olduğuna, çoğunluk kararı ile hükmetmesi.

Mens Rea - Sanığın kötü niyetli olup olmamas-ı - Niyetin tüm şahad'ete
göre tespit edilebilmesi.

Şahadet - Emare evrakın asıllarının Mahkemeye ibraz etme zorunluluğu -
Asılları ibraz edilmeyen evrakın şahadet olarak değerlendirilme-mesi ve doğruluğunun teste tabi tutulmaması.

6/1969 sayılı Türk- Cemaatına Mensup Olmayan Şahıslara Gayrı Menkul Mal Satışını Meneden Kural - Kuralın 7. maddesıne göre yabancıya
mal satmak için Yürütme Kurulundan izin almak gerekir - Kuralın 10. maddesi - 10. maddeye göre bu izin müracaatlarını değerlendirmek ve Yürütm-e Kuruluna tavsiyelerde bulunmak üzere
10 kişilik bir Müşavir Heyet ihdas edilmesi.

Emare evrakın asıllarının ibrazı zorunluluğu - Asıllarının kaybolması
veyâ ibrazının imkânsız veya pek müşkül olması halinde suretlerınin şahadet olarak kâbul edilip de-ğerlendirilebilmesi.

Vekâlet anlaşması ile satış snlaşması arasındaki fark - Farkı izah
eden (1876) 46 L.J.Q.B. 617'deki içtihat kararı.

Ceza Usulû - Yabancıya mal satma suçunda yetkili makamdan satış için
izin almak üzere müracaat edilmiş olsaydı ve-rilebileceği savunması - Bu savunmanın suçu ortadan kaldırmaması, ancak hafifletici bir neden olabileceği.

Şahadet - Şayia şahadet - Tercüman aracılığı ile söylenenlerin şayia
şahadet olması.

Tercûman aracılığı veya yardımı ile elde edilen bilgilerin -şayia şahadet olması ve geçerli olarak kabul edilememesi.

Çoğunluk Kararı - 14/1960 sayılı Adalet Mahkemeleri Yasası - Yasanın
27. maddesi - Mahkemenin oyçokluğu ile aldığı kararın geçerli karar olması.

OLAY: Sanık 1 bir avukat, Sanık 2 ise onun kâtib-idir. Sanıklar yabancı
bir şirkete iki parça taşınmaz mal sattılar. Sanık 2, Sanık 1'in vekili olarak Tapudaki devir muamelelerini yaptı.
Her iki Sanık 6/1969 sayılı Türk Cemaatına Mensup Olmayan Şahıslara Gayrımenkul Mal Satışını Meneden Kurala aykırı -olarak yabancıya taşınmaz mal satmakla ve yine aynı Kurala aykırı bu mallarla ilgi Tapu devir muamelelerinde bulunmakla itham edildiler.
Sanık 1 sözkonusu malları yabancı şirketin isteği üzerine, şirket nam ve hesabına satın aldığını ve kendisinin mal sahi-bi olmadığını dolayısıyle malı kendisinin satmış addedilemeyeceğini iddia etti.
Ağır Ceza Mahkemesi Başkanı ile üyeleri ayrı ayrı karar verdiler.
Ağır Ceza Mahkemesi Başkanı kararında Sanık 1'in daha ilk safhada ve ilk fırsatta şirketin ajanı olduğunu söyl-emesinin bu hususta samimi olduğunu göstermekte olduğunu, ancak mevcut durum dolayısıyle polisin bu izahatın doğruluk derecesini araştıramayacağı gibi Sanığın da şirketin müdür veya müdürlerini çağırmak veya diğer şekillerle bunu ispat yoluna gidemeyeceğin-i, Şirketin Sanık 1'e para göndermesi ile Sanık 1 in hisselere bölünmüş durumda olan malları satın almaya başlamasının aynı tarihe rastlamasının bir tesadüf olabileceği gibi bu paranın malların satın alınması amacıyle gönderilmesinin aynı derecede muhtemel- olduğunu ve Sanık 1'in iddiasının doğru olma olasılığı bulunduğunu belirtti ve Sanık 1'in yabancılara mal satışını yasaklayan 6/69 sayılı Kural bakımından mal sahibi addolunamayacağı ve Sanık 1'in şirketin bir ajanı olduğu bulgusuna vardı. Bu bulgular ışı-ğında Sanıkların suçlu olamayacağı kanaatine varan Mahkeme Başkanı Sanıkların beraat etmesi gerektiği görüşünde olduğunu belirtti.
İlk Mahkemenin çoğunluk kararını veren iki yargıç Tapuda mal sahibi görülen bir şahsın malın gerçek sahibi olduğunu, Tapuda i-smine mal kayıt edilmiş olan bir şahsın bu malın sahibi olmadığını fakat malı emaneten veya başka bir nedenle isminde kayıtlı tuttuğunu iddia etmesinin tasawur edilemeyeceğini, bu nedenle Sanık 1'in şirketin nam ve hesabına hareket ettiğini ve adına kayıtl-ı dava konusu malların mal sahibi olmadığının kabul edilemeyeceğini belirtti ve Sanık 1'in dava konusu malları Rumlardan satın almaya başlamazdan önce dava konusu malları bir anlaşma ile şirkete sattığı sonucuna vararak bu bulgu ışığında Sanıkları itham ol-dukları suçlardan mahkûm etti.
Sanıklar mahkûmiyet kararını ayrı ayrı istinaf ettiler. İstinaflar birleştirilerek dinlendi.
Sanıklar birbirine benzer istinaf sebepleri ileri sürdüler. Sanıklar istinaflarında İlk Mahkemenin mevcut şahadet ışığında
Şirketin -nam ve hesabına hareket ettiğine ve 6/69 sayılı Kural maksatları bakımından dava konusu taşınmaz malların mal sahibi olmayacaklarına karar vermemekle hata ettiğini öne sürdüler.

SONUÇ: Yüksek Mahkemeyi oluşturan Yargıçlardan birisi azınlık kararı
vere-rek istinafın kabul edilmesi gerektiği görüşünü belirtti. Diğer iki yargıç ayrı kararlar yazmakla beraber istinafın reddedilmesi gerektiği sonucuna vardılar.
Çoğunluk kararını oluşturan ve istinafın reddine hükmeden yargıçlardan birisi Sanıkların Türk Cema-atına mensup olmayan yabancı bir şirkete bölünmemiş hisseler olarak bulunmakta olan taşınmaz malları tüm hisseleri satın aldıktan hemen sonra devrederken yetkili makamdan izin almadıklarında ve tüm işlemleri bilerek ve isteyerek yaptıklarında herhangi bir -ihtilâf olmadığını belirtti. Sanığın müdafaasında dava konusu malları yabancı şirketin nam ve hesabına aldığını ve hiçbir zaman mal sahibi olmak istemediğini yani kötü niyeti olmadığını ileri sürdüğünü, ancak -burada Sanığın direkt olarak niçin bu malları -şirketin ismine geçirmediği sorusunıın akla geldiğini, Sanığın bu soruya muhtelif safhalarda muhtelif cevaplar verdiğini, bunlardan birinin intikaliye vergisinin az ödenmesi olduğunu, bu izahatın ise İlk Mahkemede gerek azınlık ve gerekse çoğunluk kararını- veren Yargıçlarca kabul edilmediğini, çünkü tatminkâr bir izahat oluşturmadığını belirtti. Bu konuda ikinci izahatın şirketin hisseli mal almak istememesi olduğunu belirten Yüksek Mahkeme Yargıcı İlk Mahkemenin çoğunluk kararında bu izahatla ilgili söylen-en şirketin hisseleri Rumlardan toplamak için herhangi bir risk almak istemediği ve bir süre için dahi olsa bile Sanık 1'in malları kendi ismine kaydettirdiği görüşünün doğru olduğu ve buna göre Sanık 1'in kendi namına hareket ettiği sonucuna varmanın kaçı-nılmaz olduğu kanaatine vardı ve 17/70 sayılı Kuralla tacül edilmiş şekliyle 6/69 sayılı Kurala göre Mahkemeyi dava konusu malları satmadığı hususunda tatmin etme külfetinin Sanığa düştüğü dikkate alındığında İlk Mahkemenin yukarıda belirtilen Sanığın iki -izahatını kabul etmemekte haklı olduğuna ve bu bulguları yapabilmesi için huzurunda yeterli şahadet olduğuna hükmetti. Sanık 1'in şahadetine inanılmaması için ortada başka sebe ler de mevcut olduğunu belirten Yüksek Mahkeme Yargıcı, bu sebeplerden birinin -Sanığın konu yabancı şirkete yazdığı iki mektup olduğunu, mektupların asıllarının niçin ibraz edilmediğinin izah edilmediğini, keza bu şartlar altında ibraz olunan evrakın doğruluğunun teste tabi tutulamayacağını, çünkü tek taraflı muhabere olduğu için ibr-az etmek isteyen tarafın yazmadığı bir mektubu, bile yazdı diye, ibraz edebileceğini belirtti.
Müdafaa şahidinin ise İngilizce bilmediği ve Sanık 1'in tercümanlığı ile sözkonusu şirketin müdürü ile konuşmasına dayanılamayacağı, Sanık 1 in kendisinin verdi -i ahadet üvenilir bir şahadet olmadığına göre müdafaa şahidinin Sanık 1 in ağzıyle verdiği şahadetinin de güvenilir olmadığı kanaatine vardı. Çoğunluk kararından birini veren bu yargıç sonuç olarak Tapuda kayıtlı olan ve elinde koçanı bulunan her şahsın 6/-69 sayılı Kurala göre, diğer manaları bir tarafa, kayıtlı mal sahibi olduğuna ve sözkonusu malların Sanık 1'in isminde çok kısa bir süre kalmış olmasının 6/69 sayılı Kurala göre işlediği suçu önlemeyeceğine hükmetti.
Azınlık kararını veren Yüksek Mahkeme Y-argıcı, Tapuda kayıtlı mal sahibi olarak görülen şahsın ilk bakışta sözü geçen malın sahibi addedilebileceğini, başka bir deyimle koçanın, koçanda ismi yazılı olan şahsa ait olduğu hususunda ilk bakışta (prima facie) bir şahadet teşkil ettiğini, fakat Tapu-da kayıtlı mal sahibi olduğu görünmekle beraber malın böyle bir şahsa ait olmadığı birçok haller bulunduğunu belirtti. Bu hallerden birinin vekilin yediemin olarak malı isminde tutması olduğunu ve Asılın gerek Sözleşme Yasası veya Yediemin Yasası, gerekse -Nısfet Hukuku veya Trust Hukuku uyarınca malı geri alabileceğini belirten azınlık kararı İlk Mahkemenin çoğunluk kararında dava konusu malların mülkiyeti ile ilgili belirtilen yasal durumun hatalı olduğu bulgusuna vardı. Sanık 1' inci dava korıusu malları -şirketin nam ve hesabına aldığı hususunda verdiği izahatın bazı gerekçelerini tatminkâr bulmamakla birlikte doğru olma olasılığının da bulunduğu kanısına varan azınlık kararını veren Yargıç, bunun Sanıklara düşen ispat külfeti bakımından yeterli olduğunu b-elirtti ve istinafın kabul edilmesi gerektiği sonucuna vardı.

Atıfta Bulunulan Yargısal İçtihatlar:
Thomas Antoni Theodorou v. Christos Theori Hj. Antoni (1961)
C.L.R. s.203.
2- Lees v. Nuttall (1834) 3 MY and K. s.819.
Longfield Parish Council v. R-obsom (1913) 29 T.L.R. s.357.
4- Austin v. Chambers (1837) 6 CL and F.l HL. (E.R. Vol.VII
s.598 sayfa 611)
5- Jacobus Marler Estates, Ltd. v. Marler (1916-1917) All E.R.
s.291.
6- Rochefoucauld v. Boustead (1897) 1 Ch. s.196.
7- Soar v. -Ashwell (1893) 2 Q.B.D. s.390 sayfa 393, 396 ve 397.
8- Gissing v. Gissing ( 1970) 2 All
9- Dyer v. Dyer (1788) 2 Cox Eq.
10- In Re A. Policy No.16402 of The Scottish Equitable Life
Assurance Society (1902) 1 Ch.
11-- Pettitt v. Pettitt ( 1969) 2 AllE.R. s.385 sayfa 406.
12- Cave v. Mackenzie (1877) L.J. 46 Ch. s.564.
13- 29/73 sayılı Mehmet Ekrem ile Türk Emniyet Müdürlüğü
arasındaki Ceza İstinaf.
14- Taylor v. Salamon (1838) 4 MYL and Cr. s.139 -(41 English
Reports s.53, 55).
15- The King v. Ettirdge (1909) 2 K.B. s.28.
16- Dyke v. Elliot V.. Gauntlet (1872) L.R. 4 PC s.184 sayfa 191.
(E.R. Vo.l7, s.373, sayfa 377.
17- Dixon v. The London Small Arms Co. (1876) 46 L.J.Q.B. (CA-)
s.617 sayfa 632.

Atıfta Bulunulan Bilimsel İçtihatlar:
1- Bowstead On Agency 9. Baskı s.105.
Halsbury's Laws of England -3 Edn. Vol.l, s.184.
Halsbury's Laws of England 3 Edn. Vol.l4 s.625.
Halsbury's Laws of England 3 Edn. Vol.36 s.85.
Maxwell On Interpretation of Statutes 11. Baskı, s.221.

__________________

H Ü K Ü M
Ülfet Emin:
-4/75 sayılı istinafta istinaf eden (73/75 ceza davasında sanık 1) ve 5/75 sayılı istinafta istinaf eden (73/75 sayılı ceza davasında sanık 2) Girne Ağır Ceza Mahkemesinde açılan 73/75 sayılı ceza davasında 1970 yılının 17 ve 38 sayılı kurallarının -ikinci- maddeleri ile tadil edilen 1969 yılının 6 sayılı Kuralın 2(3)(1) ve S(a) maddelerine aykırı olarak 24 Nisan 1971 tazihinde Girne kazasında yukarı Girne Yatsimiez" mevkünde kâin 2440 koçan numaralı bir dönüm 2,500 ayak kare tarla ile 584 koçan numaralı 2 d-önüm bir evlek tarla ve bir harup ağacından ibaret mallarını Türk cemaatına mensup olmayan bir ahsa ani Kier Cyprus Limited isimli Şirkete Türk Yönetimi yetkili makamından izin almaksızın cem'an K.L.18,750.-ya sattıklarından ve aynı Kuralın 4 ve 5(a) madde-lerine aykırı olarak sözü geçen malları Türk Cemaatına mensup olmayan bir şahsa yani Kier Cyprus Limited isimli Şirket ismine devredilmesi için tapu muamelesi yaptıklarından kabahatlı bulunarak satış yaptıklarından dolayı 1. sanık K.L.200.- para cezasına v-e 2. sanık da K.L.SO.- para cezasına çoğunluk kararı ile mahkûm oldular. İstinafın duruşmasına başlamazdan önce her iki istinafın konsolide edilmesine karar verildi.
-
Sanıklar ayrı ayrı istinaf etmekle beraber ileri sürülen istinaf sebepleri hemen hemen aynıdır ve özetle şöyledir:

1. Ağır Ceza Mahkemesi verilen geçerli ve inanılır şahadeti değerlendirmeyip yanlış ve hatalı olarak sui niyet olduğuna hükmetmekle hatay-a düşmüştür.

2. Sanıklar aleyhine verilen şahadet eleştirilip doğru bir teste tabi tutulduğu zaman sanıklara mesmu herhangi bfr suç mevcut olmadığından Ağır Ceza Mahkemesi sanıkları mahkûm etmekle hataya düşmüştür.
3. Verilen tüm şahadet muvacehesinde ith-am konusu kural maksatları için sanıkların itham konusu emlâkin malsahibi olamayacaklarına dair Ağır Ceza Mahkemesi karar vermekle hataya düşmüştür.

4. Ağır Ceza Mahkemesi istintaksız olarak Mahkeme huzurunda verilen ve şahadet olarak ibraz olunan emarele-re değer vermeyerek sanık 1'in Kier Cyprus Limited nam ve hesabına veya hüviyeti açıklanmayan bir asıl namına hareket ettiğine dair bulgu yapmayarak sanık 1'i mahkûm etmekle hataya düşmüştür.
5. Verilen tüm şahadet ışığında Ağır Ceza Mahkemesi sanıkları ma-hkûm etmekle hataya düşmüştür.

Ağır Ceza Mahkemesine başkanlık eden Lefkoşa Kaza Mahkemesi Reisi davanın olguları hususunda özetle şunları söylemiştir.
"Dava konusunu teşkil eden 2540 ile 584 numaralı koçan tahtindeki gayri menkul mallar Girne kazasında y-ukarı Girne' de Yatsimies mevkünde olup sırası ile 1 dönüm 2500 ayak kare ile iki dönüm bir evlek tarla ve bir harup ağacından müteşekkil gayri menkul mallar idi. Söz konusu gayri menkiıller şahadete göre hiç olmazsa 1937'den 2 Nisan 1971'e kadar Kıbrıs Ru-m Cemaatına mensup şahıs veya şahısların kayıtlı malları idi.
İddia Makamınca iddia ve müdafaa tarafından da teslim edildiği gibi söz konusu mallar 2 Nisan 1971 tarihinde 1/6 hisse nisbetinde 10 Türk Cemaatına mensup olmayan yani Kıbrıs Rum Cemaatına mensu-p şahısların isimlerinde kayıtlı idi ve Sanık 1 bu hisselerin tümünü 3 Nisan ile 8 Nisan 1971 tarihleri arasında, her iki tarih de dahil, sözkonusu Rumlardan niza konusu olaıı bedeller karşılığında şahsen ve vekili Mustafa Çakır vasıtasıyle satın almış ve -sözkonusu mallar ismine 24.4.1971'de tescil edilmiştir.
Yine İddia Makamınca iddia ve müdafaa tarafından' da teslim edildiği gibi sözkonusu malların sanık 1'in ismine tescil edildikten hemen sonra aynı gün sanık 1 bir vekâletname ile tayin ettiği vekili sa-nık 2 sözkonusu gayri menkulleri Kier Cyprus Limited Şirketine -bundan sonra sadece Şirket olarak anılacaktır- satmış ve şirket ismine tescil 5.5.1971'de yapılmıştır. Sanıklar Kier Cyprus Ltd.'e satış yapmadan 6/69 sayılı Kuralın ön gördüğü makamdan satış -için izin almamıştır."

Davanın duruşması esnasında İddia Makamı sanık 1'in söz konusu malları Rumlar'dan K.L.12,650.-ya satın aldığını ve Kier Cyprus Ltd.'e (bundan böyle Şirket olarak isimlendirilecektir) K.L.18,750.-ya sattığını iddia etmiş, sanık 1 ise- bu malları, şirketin isteği üzerine, Şirket nam ve hesabına satın aldığını iddia etmiştir.

Ağır Ceza Mahkemesi Başkanı hükmünde sanık 1' in iddiasının doğru olmasının olasılı olduğunu, bu nedenle bu gibi hallerde gereken isbat külfetini sanık 1'in yerine- getirdiği kanaatına vardı. Bu hususta Ağır Ceza Mahkemesi Başkanı hükmünde aynen şunları söyledi:
"Hakikatlar safhasında da belirtildiği gibi sözkonusu malların Rumlardan satın alınmağa başlangıç tarihi 3.4.1971' dir. Sanık 1 bu malları satın alırken şirk-etin bir ajanı olduğunu gerek Mahkemede ve gerekse polisin ona tebliğ ettiği davaya verdiği cevapta ısrarla söylemiştir. Wills On Circumstantial Evidence 7th edition sayfa 114'de son paragrafta şöyle denilmektedir:

'There are three occasions upon which ev-ery man who is tried upon indictment has had the opportunity of giving an explanation of his conduct or of mentioning any defence he may have: first, when he is originally charged ..... by a police officer making inquries or affecting his arrest ....'

S-anık 1 de daha ewel söylendiği gibi bütün ilgili zaman larda Şirketin bir ajanı olduğunu 11.12.1974de polisin ona dava tebliğ ettiği tarihte iddia etmiştir. Sanık 1 in daha ilk safhada ve ilk fırsatta böyle bir iddiâda bulunması şirketin ajanı olduğu husu-sundaki iddiasında samimi olduğunu veya hiç olmazsa işbu iddiasının doğru olabileceği ihtimalinin varit olduğunu göstermiştir. Ancak Sanık 1'in bu izahatının dğruluk derecesini, mevcut durum dolayısıyle polis araştıramazdı. Bu çok doğru olmakla beraber ay-nı mazaret sanık 1 için de sözkonusudur, diğer bir deyimle sanık da izahatını daha etkili bir şekilde isbatlayamazdı çünkü mevcut durum dolayısıyle şirket müdür veya müdürlerini Mahkemeye celbedemezdi. Yukarıdakilere ilâveten şirketin sanığa banka vasıtası-yle 3.4.1971 tarihinde ıC.L.14,500.- gönderdiğidir. Şirket bu parayı sanık 1'e niçin göndermiştir? Sanığın şirketten başka maksatlar için alacağı olmayabilir miydi? Hatırda tutulması lâzımdır ki arsaların satın alınmaya başlangıç tarihi 3.4.1971' dir. Her -iki işlemin de aynı tarihe rastlaması büyük bir tesadüf eseri miydi: Olabilir ancak şirketin gönderdiği paranın da söz konusu malların satın alınmasında harcanması hiç olmazsa aynı derecede muhtemeldir.

Netice itibarıyle sanık 1'in sözkonusu gayri menkull-eri muhtelif Rum sahiplerinden satın alırken onun Şirketin bu maksatlar için ajanı olduğunu bir bulgu olarak bulurum. Bu bulguma vasıl olurken itiraz edilmeden Emare IV ve Emare V olarak Mahkemeye sunuian emarelerden tamamen sarfı nazar ettim ve onlara hiç- kıymet vermedim."

Diğer taraftan Ağır Ceza Mahkemesinin iki hakimi olgularla ilgili Ağır Ceza Mahkemesi Başkanının yaptığı bulgu ile hemfikir olmadılar. Her iki hakim de sanık 1'in 3.4.1971 de dava konusu malları satın almaya başlamadan önce Şirket ile b-ir satış sözleşmesi yaptığı kanaatına vardılar. Bu kanaata varırlarken gerekçe olarak çoğunluk kararını veren Hâkim hükmünde şunları söylemiştir.
"Kanunlarımıza göre Tapuda ismine mal kayıt edilmiş olan şahıs bu malın sahibi olmadığını fakat malı emaneten -veya baş-ka bir nedenle isminde kayıtlı tuttuğunu iddia edebilir mi: Kanaatımca kanunlarımıza göre Tapuya giderek mal satın alan bu maksat için tapuda beyanname imzalayan ve tapuda kayıtlı mal sahibi olarak görülen şahıs malın gerçek sahibidir. Alan şahıs-lar eğer Türk iseler alınan malla-r da Türk malı olmuştur. Bunun aksini düşünmek bir şahsın gerçek durumu gizleyerek tapuya yalan beyanda bulunabileceğini ve bütün gayri menkullerin kayıtlı sahiplerinden başka sahipleri bulunabileceğini kabullenmek olur ki- kanaatimce tasawur edilemez. Hata veya hile gibi durumlar olmadıkça Tapuda mal sahibi görülen bir şahıs malın gerçek sahibidir ve malla ilgili olan diğer şahıslar ile meselemizde Kier Cyprus Ltd. ve Maarif ile aralarındaki ilişki kontrata bağlı bir ilişki- olmaktan öteye geçemez. Bu nedenle 1. sanık dava konusu malın 3.4.1971 tarihinden 24.4.1971 tarihine kadar gerçek sahibi olmuştur."

Çoğunluk kararını veren Hâkim mülkiyetin devri ile ilgili şunları söyledi:-
"Mülkiyetin devrinde T apuda beyanatın yapıldı-ğı tarih önemlidir. Bu nedenle koçanın yazıldığı tarihe bakmamak gerekir."

İlk önce mülkiyetin devri ile ilgili söylenenlerin ışığında hukuki durumun ne olduğunu incelemeyi uygun gördüm. Fasıl 224, Gayri Menkul Mal (Tasarruf, Kayıt ve Takdir) Kanunu'nun 2-. maddesi malsahibini şöyle tarif etmektedir:-

" 'Owner' means the person entitled to be registered as the owner of any immovable property whether he is so registered or not."

Öyle anlaşılıyor ki çoğunluk kararını veren hâkimler Tâpuda herhangi bir ferağ- takrirnamesi yapıldığında, malın ferağını kabul eden şahsın malın kayıtlı sahibi olmaya hak kazanmış olduğunu addettiler. Halbuki Fasıl 288, Arazi Ferağ Kanunu, hangi hallerde herhangi bir gayrı menkul malın ferağ edilebileceği ve ferağ muamelesi yapıldığ-ı hallerde dahi, Tapu Müdürünün, bazı şartlar yerine getirilinceye kadar, kayıt muamelesini yapmamaya yetkili olduğu hususunda hüküm mevcuttur. Fasıl 224'ün 40(1) maddesi ise herhangi bir gayri menkul malın ferağının tapuda kaydı yapılıncaya kadar ferağın -geçerli olmayacağını öngörmektedir. Herhangi bir gayri menkul mal için Tapuda ferağ beyanı yapıldığında ferağı kabul eden şahıs Fasıl 224'ün 2. maddesi gereğince "mal sahibi" addolunabilmesi için ferağ muamelesinin, Fasıl 224'ün 40(1) maddesi gereğince Tap-uda kayıt edilmesi gerekir. Fasıl 224'ün 40(1) maddesine göre mülkiyet, ancak Tapu defterlerinde mülkiyetin devri hususunda yapılan ferağ muamelesinin kayıt yapıldığı andan itibaren, devrolunur. Fasıl 224, madde 40(1) tahtında öngörülen kaydın sanık 1 namı-na ne vakit yapıldığı hususunda herhangi bir şahadet yoktur, ancak 24.4.71 tarihinde sanık 1'in namına dava konusu mallar için koçan isdar olunduğu hususunda şahadet mevcuttur. Bu nedenle sanık 1 ancak 24.4.71' de koçan isdar edildiği gün, mal sahibi olmuş-tur. Dolayısıyle çoğunluk kararının mülkiyetin devri ile ilgili kanuni durumun ne olduğu hakkında söyledikleri hatalıdır.

Şimdi de çoğunluk kararını veren hakimin kayıtlı mal sahipleri ile ilgili yukarıda iktibas ettiğim hükmü incelemeyi uygun gördüm. İkt-ibas edilen hükümdene çoğunluk kararını veren hakimler ferağ muamelesinin yapıldığı andan itibaren malı ferağen kabul edenin (transfteree), hata veya hile gibi durumlara olmadıkça, malın gerçek sahibi addolunduğu kanaatına vardıkları görülüyor. Tapuda kayı-tlı mal sahibi olarak gösterilen şahıs kanaatımca sadece bu gibi şahsın ilk bakışta sözü geçen malın sahibi olduğu addolunur. Başka bir deyimle, koçan, kayıtlı olan şahsın mal sahibi olduğu hususunda ilk bakışta (prima facie) bir şahadet teşkil eder. Tapud-a herhangi bir şahıs kayıtlı mal sahibi olduşu örülmekle beraber malın böyle bir şahsa ait olmadığı ve böyle bir şahsın mal sahibi olmadığı birçok hallerde ileri sürülebilir. Bak, Thomas Antoni Theodorou v. Christos Theori Hj.Antoni (1961) C:L.R. 203.

Bu- davada sanık 1 dava konusu malları Şirketin isteği ve direktifi üzerine Şirket nam ve hesabına satın aldığını ve kendisinin malsahibi olmadığını, malların tümü Şirkete ait olduğunu iddia etti. Daha soıira belirtildiği gibi Mahkemenin azınlık kararını vere-n Ağır Ceza Mahkemesi Başkanı sanık 1'in 6/69 sayılı iCural bakımından mal sahibi addolunamayacağını ve sanık 1'in Şirketin bir ajanı olduğunu belirtmiştir. Diğer taraftan çoğunluk kararını veren hakimler sanık 1'in Şirketin bir ajanı olarak hareket etmedi-ğini, sanık 1'in dava konusu maiları Rumlardan satın almaya başlamazdan önce dava konusu malları bir anlaşma ile Şirkete sattığını belirttiler. Mahkeme huzurunda veri1en tüm şahadet ve Ağır Ceza Mahkemesinin Başkanı ile diğer hakimlerin olgular ile ilgili -bulguları göz önünde tutulduğunda dava konusu muamele aşağıdaki hallerin herhangi birinin vukuu ile meydana gelebilir.

l. 3 Nisan 1974' den önce Şirket sanık 1' e dava konusu malları Şirket nam ve hesabına satın almak için yetki verdi.

2. Sanık 1 işbu ye-tkisini kullanırken Şirket nam ve estın alacağı malları direkt olarak ilk önce kendi namına kaydettirecekti ve kaydı yaptırdıktan hemen sonra malları Şirketin namına kaydettirecekti.
3. Sanık 1 sözü geçen malları direkt olarak Şirketin namına kaydetti rece-kti.
4. Sanık dava konusu malları satın almazdan önce Şirkete sözlü bir anlaşma ile satmış ve kendisine kayıt yapıldıktan sonra şirkete devret mişti r.

Fasıl 149, Mukavele Kanunu'nun 142. maddesine göre herhangi bir şahıs için bir işlem yapmaya istihdam e-dilen bir şahıs vekil olur ve diğer şahıs asıl olarak tesmiye olunur. 146. maddeye göze ise herhangi bir vekilin yetkisi sarih veya zımni olabilir. 148(1) maddesine göre ise herhangi bir eylemi yapmaya yetkili olan bir vekil böyle bir eylemi yerine getirme-k için herhangı bir kanuni eylemi yapmaya yetkilidir. Aynı kanunun 171. maddesine göre herhangi bir vekil bir eylemi yaparken asılın kendisine verdiği direktiflere uyması gerekir, Vekil başka türlü hareket ederse ve bu hareketten dolayı herhangi bir zarar -meydana gelirse böyle bir zarar için asıl vekil tarafından tazmin edilir. t-ierhangi bir kazanç sağlarsa böyle bir kazancı da asıla vermesi gerekir. 176. madde ise asılın bilgisi olmaksızın vekil, asıl yerine, kendi nam ve hesabına herhangi bir eylem yapar-sa asıl, Mukavele Kanunu'nun VIII. Kısmında yani 76. maddede belirtilenlere bakılmaksızın, vekilin böyle bir eylemden aladığı herhangi bir hakkı talep edebilir. Mukavele Kanunu'nun 191 1 maddesine göre ise eğer herhangi bir vekil başka bir şahıs ile bir -mukavele yaparsa diğer şahsın vekilin vekil olarak hareket ettiğini bilmemesine rağmen, asıl mukavelenin ifasını talep edebilir fakat bu gibi hallerde diğer şahsın vekile karşı olan hakları asıla karşı da mahfuz kalır. 192. maddeye göre ise vekil ile diğer- şahıs arasında yapılan mukavelenin ifasının yerine getirilmesi asıl tarafından talep edildiği hallerde, asılın Mukavele tahtındaki vekilin mükellefiyetlerini yerine getirmesi gerekir.

Herhangi bir malı asıl için satın almaya yetkili kılınan herhangi bir -şahıs her ne sebeple olursa olsun malı kendi namına tescil ederse, tescil ettiği andan itibaren mezkûr malın, asıl için, yeddiemini (trustee) olur. Bu hususta Bowstead On Agency 9. baskı s.105' de şunlar yer almaktadır.
"Where an agent who is employed to p-urchase property on behalf of his principal, purchases it in his own name or on his own behalf, and it is conveyed or transferred or otherwise made over to him, he becomes a trustee thereof for the principal."
ve Halsbury's Laws of England Vol.l s.184'de ş-unlar yer
almaktadır:-
"If he .(agent) purchases property in his own name on behalf of his principal, and has the legal estate transferred to himself, he is a trustee for his principal in respect of the property."

Lees v. Nuttall (1834) 2 MY and K.819 d-avasında gayri menkul mal satın almak için yetkili kılınan bir şahıs satın alınan malı kendi ismine tescil ettirirse o malı asıl (principal) nam ve hesabına yeddi
emin olarak elinde bulundurduğu hususunda karar verilmiştir. Bu hususta Longfield Parish Coun-cil v. Robson (1913) 29 T.L.R.357 davasında da teyıd edılmıştır. O davada davacı korporasyon Haziran 1911'de 12 acres bir tarlayı satın almak için karar aldı. Davacılara göre davalı davacılara korporasyondan mada bir şahsın bu malı daha iyi şartlar altında- satın alabileceğini teklif etti. Bunun üzerine davacılar sözü geçen malın' K.L.800.-ya kadar satın alınması için davalıya yetki verdiler. Davalı sözü geçen malın müzayede ile satılacağı yere gitti. Artırmaya iştirak etti ve sözü geçen malı K.L.400.-ya sat-ın alarak kendi ismine kaydettirdi. K.L.400.- parayı da bizzat kendisi kendi cebinden verdi. Davalı sözü geçen malı korporasyon nam ve hesabına satın aldığını reddetti ve daha ileriye giderek korporasyonun bu malı satın almak için mukavele yapmaya yetkisi -olmadığını ileri sürdü. Davaya bakan hâkim davalının sözü geçen malı korporasyon nam ve hesabına satın alacağı ve alış fiatı kendisine ödeninceye kadar sözü geçen malı korporasyonun nam ve hesabına yeddiemin olarak tutacağı hususunda korporasyonu inandırdı-ğı kanaatına vardı ve davalının sözü geçen malın kendisıne ait olduğunu addetmeye hakkı olmadığına kanaat getirdi ve davalının sözü geçen malı korporasyona devretmesıne, ödediği K.L.400.-nın ödenmesi şartı ile, emir verdi. Bu hususta Warringtorı J. şunları- söyledi:-
"The defendant led the council to believe that if he bought the land he would hold it for them upon their paying the purchase money and expenses incurred. The defendant had no right to regard the land as his own, providing the council obtained t-he necessary consent to pay him the purchase price and expenses."

Aynı hususta Austin v. Glıambers (1837) 6 CL and F.1 HL davas-ında The Earl of Halsbury Lord High Chancellor bu hususta şunları söyledi:-

"Now there have been two points made for the Appellant, impeaching the sale, one was, that when Mr. Austin, the owner of the property, found that there must be a sale, he desired -Mr. Chambers to attend and buy it for him as his agent. The other point was, that Mr. Chambers being his attorney, and bound to do the best he cöuld for his employer, could not support a purchase, which he had made, of his client's property.

"My Lords, I -have no hesitation in saying, that if either of these propositions were made out in the affirmative, the Appellant would be entitled to recover this property, making, of course, compensation, or -repayment rather, to Mr. Chambers, of the monies which he has expended upon the property."

Austin davasında davacı bazı gayri menkul malların sahibi idi. Davacı borçlu bulunduğu cihetle aleyhine gayri menkul mal satışı müzekkereleri isdar edıldi ve mallar-ın müzayede ile satışına gidildi.
Davalı satış müzekkeresi isdar eden alacaklılardan biri idi. Satış gününde davalı artırmaya iştirak etti ve en fazla artıran davalı olduğu için davalı alıcı olarak ilân edildi. Satış bedelini ödedi fakat ödenen satış bedel-leri kendisinden önce gelen satış müzekkerelerini ödemeye kâfi gelmedi. Davalı davacının avukatı idi. ve satışın ertelenmesini sağlamak için bazı teşebbüslerde bulundu. Nitekim ilk önce satış 26 Mart 1819'da yapılacağı halde davalının müdahalesi ile 13 Nis-an 1819'a ertelendi. Davacı davalınan sözü geçen malları davacının nam ve hesabına satın aldığını, dolayısıyle davalının davacı için malların yeddiemirıi olduğunu iddia ederek malların kendisine devrolunmasını talep etti. Davaya gitmezden çok önce davacı d-avalıdan aynı talepte bulundu. Davalı sözü geçen malı davacının nam ve hesabına aldığını reddetmekle beraber satış bedeli, diğer masraflar ve kendisinin se.tış müzekkeresi tahtında alacağı olan para ödendiği takdirde malları davacıya devretmeyi kabul etmiş-ti. Fakat davacı parayı bulamadığı için böyle bir muamele yapılamadı. Aradan 10 sene geçti ve bu 10 sene zarfında davalı malları kontrolunda bulundurdu ve dilediği gibi idare etti. Davanın duruşması esnasında, davacı, satış esnasında ve satıştan sonra dava-lının arkadaşları ile yaptığı konuşmada sözü geçen malı davacı için satın alacağını söylediği hususunda şahadet ibraz etmiştir. Mahkeme bu şahadet ışığında davalının sözü geçen malların davacı için yeddiemini olduğu kanaatına vardı ve malların davacıya dev-rolunmasına emir verdi.

Yine bu hususta acobus Marler Estates Ltd. v. Marler (1916 -1917) All E.R. 291 davasında Lord Parker of Waddington şunları söyledi:-
"It is no doubt well settled that in equity an agent cannot, without the consent of his principal,- given with full knowledge of the material facts and under circumstances which rebut any presumption of undue influence, retain any profit acquired by him in transactions within the scope of the agency. The principal can always in such a case treat the pro-fit as acquired on his own behalf, and insist on its being accounted for to him. For the same reason an agent whose duty it is to acquire property on behalf of his principal, cannot, without the like consent, acquire it on his own behalf and subsequently r-esell it to his principal at an enchanced price. In such a case the principal can treat the property as originally acquired for him and the re-sale as nugatory, and may, therefore, recover from the agent the money paid on such re-sale less the original pri-ce and the expenses incurred by the agent in acquiring the property. This, however, only applies where the relationship of principal and agent existed at the time when the agent acquired the property."

ve yine bu hususta Rochefoucauld v. Boustead (1897) 1- Ch. 196 davasında şunlar yer almaktadır:
"Therefore a person claiming land conveyed to another may prove by parol evidence that it was so conveyed on trust for the claimant, and may obtain a declaration that the grantee is a trustee for him."

Çoğunluk ka-rarını veren hakimler sanık 1'in satın aldığı malı kendi arzusu ile Şirkete devretmediği hallerde Şirketin asıl olarak sanık 1'e sözü geçen malı asıla devretmek için mecbur etmeye hakkı olmadığı kanaatına vardılar. Çünkü bu hususta hükümde şunlar yer
alma-ktadır:-
"Fakat burada sanık özellikle bir hukukcu olduğu için üzerine mal kayıt edildiği andan sonra malın sahibi olduğunu ve arzu etmediği takdirde malı Kier Cyprus Ltd.'e devretmeyeceğirıi biliyordu. Nitekim şahadetinin bazı kısımlarında bunu açıkça söy-lemiştir. 1. sanık şahadetinde 'hisseler toplandıktan sonra uzun bir devre üzerimde kalırsa mal değerlenebilirdi ve o zaman malı kendilerine devretmememden korkuyorlardı' demiştir ki bu da malı satın aldığı ve Tapuda beyanatta bulunduğu andan itibaren kend-i malı olduğunu hem 1. sanık hem de Kier Cyprus Ltd. in bildiğini gösterir."

Kanaatımca hâkimlerin işbu kanuni bulguları hatalıdır. Asıl Mukavele Kanununun 176. maddesi gereğince, Mahkemeye müracaat ederek sanık 1'in dava konusu malları Şirkete tescil etm-esini sağlayabilirdi. Her ne kadar da Fasıl 232, Arazi Satış (Özel İfa) Kanunu gayri menkul mal satışı için herhangi bir mukavelecıamenin özel ifasına emir verilmesi için bazı şartların, örneğin mukavelenamenin yapıldığı günden itibaren 21 gün zarfında Tap-uya yatırılmasını, herhangi bır dava açmazdan önce satıcıya çağırıda bulunarak malın devredilmesini talep etmeyi ve davanın mukavelenamenin yazıldığı günden itibaren 2 ay zarfında açılmasını, yerine getirilmesinı öngörmekte ise de Mukavelc Kanunu'nun 176. -maddesi gereğince asıla verilen hak Fasıl 232'de belirtilen şartlara tabi değildir. Bunun da nedeni Mukavele Kanunu nun 176. maddesi özel olarak gerek Mukavele Kanunu nun 76(1)(2) maddesi gereğince öngörülen şartların, gerekse Fasıl 232' de öngörülen şartl-arın uygulanmadığını sarahaten belirtmektedir. Esasında Fasıl 232, sadece gayri menkul mal satışını ilgilendiren mukavelelere şamildir. Satış ile ilgili olmayan hallere şamil değildir.

Buna ilâveten 14/1960 sayılı, 1960 Adalet Mahkemeleri Kanunu'nun 29(1)-(c) maddesine göre hukuk veya ceza yetkisini kullanan her Mahkeme Anayasa tahtında yapılan veya onun tahtında tatbik edilebilen Cumhuriyetin herhangi bir kanunu ile vaz olunmuş veya vaz olunacak başkaca hükümler mahfuz kalmak şartıyle ga ri mektup Ahkâmı -Umumiye (Common Law) ve nısfet hukuku (equity umdelerini tatbik eder. Bu maddeye göre nısfet hukuku ilkeleri uyarınca yürürlükte olan tröst (trust) hukukunun (güvene dayanan eylemler hukuku) Mahkemeler tarafından uygulanması gerekir. Çünkü tröst hukuku ile- ilgili herhangi bir kanun bugüne kadar vaı olunmuş değildir. 3/60 sayılı Kanunla tadil
edilmiş şekli ile Fasıl 224'ün 4(1) maddesi gereğince Fasıl 224 tahtında gayri menkul mallarla ilgili herhangi bir hak v.s. Fasıl 224 ün hükümlerinde öngörülen hallerde- sağlanabilir ancak tröst hukuku tahtında kazanılan tüm haklar aynı madde tahtında saklı kılınmıştır. 4(1) maddesinin ilgili hükmü aynen şöyledir:
"Notwithstanding anything contained in paragraph (c) of subsection (1) of sectiori 28 of the Courts of Justic-e Law or in any Law amending or replacing the same, and subject to the provisions of this section, the law relating to trusts, the law relating to vakfs and the provisions of any other Law in force for the time being, no estate, interest, right, privilege,- liberty, easement or any other advantage whatsoever in, on or over any immovable property shall subsist or shall be created, acquired or transferred except under the provisions of this Law."

-Fasıl 224'ün 4(1) maddesinden sarahaten anlaşılıyor ki tröst hukuku tahtında kazanılan herhangi bir mülkiyet, ayni, intifa tasarruf, v.s. hakkı Fasıl 224'ün hükümlerine bakılmaksızın, geçerlidir. Bu husus 1 Ekim 1955'de geçirilen Fasıl 193, yeddimenin (tru-stee) Kanunundan önce 18 Ağustos 1955'de yayınlanan yeddiemin kanun tasarısında zamanın Başsavcısı tasarının gaye ve gerekçelerinde sarahaten belirtilmiştir. Gaye ve gerekçelerde aynen şunlar yer almaktadır:
"The English law relating to trusts is mostly de-veloped by the doctrines of equity and as such is applicable to Cyprus under the provisions of Section 33(1)(c) of the Courts of Justice Law, 1953, and it is expressly saved in connection with immovable property by section 3A of the İmmovable Property (Ten-ure, Registration and Valuation) Law (Cap.231).
The law, however, relating to trustees is mainly embodied in the Trustee Act, 1925, which does not extend to Cyprus and for this reason it is necessary to make legislative provision therefor."

Yukarıda iktib-as edilen gaye ve gerçeklerde atıfta bulunulan 1933, Adalet Mahkemeleri Kanununun 33(1)(c) maddesi, halen meriyette olan 1960, Adalet Mahkemeleri Kanununun 29(1)(c) maddesi olmuştur. Aynı iktibasta bahsolunan Fasıl 231'in 3A maddesi de şimdi Fasıl 244'ün (-4). maddesi olmuştur. Nısfet hukuku uyarınca tröst hukukunun tröst ile ilgili en mühim ilkeleri bir tröst'ün nasıl meydana geldiğidir. Bir tröst genel olarak iki şekilde meydana gelebilir.

Bunlardan birincisi sarih tröst (express trusts) adlanriırılan trö-st'tür ki bu gibi tröst ancak sarih bir belge veya sarih bir anlaşma veya sarih bir kanunun hükümlerinden doğar. İkincisi ise zımni trösttür (implied, constructive and resulting trusts) ki bu gibi tröst ancak herhangi bir şahsın herhangi bir menkul veya ga-yri menkul mal veya hak ile ilgili güvene dayanan bir muamele yapmasından veya bazı ahval ve şeraitten doğar. Bu hususta Soar v. Ashwell (1893) 2 Q.B.D. 390 davasında s.393'de Lard Esher M.R. şunları söyledi:-
"If there is created in expressed terms, whet-her written or verbal, a trust, and a person is in terms nominated to be the trustee of that trust, a Court of Equity, upon proof of such facts, will not allow him to vouch a Statute of Limications against a breach of that trust. Such a trust is in equity -called an express trust. If the only relation which it is proved the defendant or person charged bears to the matter is a contractual relation, he is not in the view of equity a trustee at .all, but only a contractor, and equity leaves the contractual rela-tion to be determined by the common or statute law. If the breach of the legal relation relied on, whether such breach be by way of tort or contract, makes, in the view of a Court of Equity, the defendant a trustee for the plaintiff, the Court of Equity tr-eats the defendant as a trustee become so by construction, and the trust is called a constructive trust,"

Bowen L. J. ise s.396-' da şunları söyledi:-
"An express trust can only arise between the cestui que trust and his trustee. A constructive trust is one which arises when a stranger to a trust already constituted is held by the Court to be bound in good faith and in conscience b-y the trust in consequence of his conduct and behaviour. Such conduct and behaviour the Court construes as involving him in the duties and responsibilities of a trustee, although but for such conduct and behaviour he would be a stranger to the trust. A con-structive trust is therefore, as has been said, 'a trust to be made out by circumstances'."

s. 397' de ise şunları söyledi:-
"H-is possession of such property is never in virtue of any right of his own, but is coloured f rom the first by the trust and confidence in virtue of which he received it. He never can discharge himself except by restoring the property, which he never has he-ld otherwise than upon this confıdence,"

Zımni tröst (resulting trust) ile ilgili Halsbury's Laws of England Vol.l4 s.625'de şunlar yer almaktadır:-
"A reulting trust may arise solely by opeıation of Law, as where, upon a purchase of land, one person prov-ides the purchase-money and the conveyance is taken in the name of another. There is then a resulting trust in favour of the person rovidin the money, unless f rom the relation between the two, or from other circumstances, it appears that a gift was intend-ed."

-Zımni tröst hususunda Gissin v. Gissin (1970) 2 All E.R. 780, s.782' de Lord Reid şunları söyledı:-
-"I agree that this depends on the law of trust rather than on the law of contract, so the question is under what circum
stances does the husband become a trustee for his wife in the absence of any declaration of trust or agreement on his part. It is not di-sputed that a man can become a trustee without making a declaration of trust or evincing any intention to become a trustee. The facts may impose on him an implied, constructive or resulting trust."

-ve s.790' da ise Lord Diplock şunları söyledi:
"A resulting, implied or constructive trust - and it is unnecessary for present purposes to distinguish between these three classes of trust- is created by a transaction between the tustee and the cestui que t-rust in connection with the acquisition by the trustee of a legal estate in land, whenever the trustee has so conducted himself that it would be inequitable to allow him to deny to the cestui que trust a beneficial interest in the land acquired. And he wil-l be held so to have conducted himself if by his words or condnct he has induced the cestui que trust to act to his own detriment in the reasonable belief that by so acting he was acquiring a beneficial interest in the land."

Tröst hukukuna göre herhangi -bir şahıs herhangi bir gayri menkul malı başka bir şahsın parası ile satın alırsa ve satın aldığı malı kendi namına tescil ederse böyle bir şahıs böyle bir malın parayı verenin yeddiemini olarak sahibi bulunmaktadır. Bu hususta Dyer v. Dyer (1788) 2 Cox Eq-.Cas.92, s.93'de Eyre C.B. şunları söyledi:
"The clear result of all the cases, without a single exception, is, that the trust of a legal estate, whether freehold, copyhold, or leasehold, whether taken in the names of the purchasers and others jointly, or -in the names of others without that of the purchaser, whether in one name or several, whther jointly or successive -results to the man who advances the purchase- money. This is a general proposition, supported by all the cases, and there is nothing to con-tradict it."

Eyre C.B.'nin Dyer v. Dyer davasında belirttiği prensibin yalnız gayri menkul mallara değil menkul mallara da şami-l olduğu hususunda In Re. A. Polic No.6402 of The Scottish Equitable Life Assurance Society 1902 1 Ch. davasında Joyce J. tarafından karara bağlanmıştır.

Dyer v. Dyer davasında Eyre C.N. tarafından belirtilenler Pettitt v. Pettitt 1969 2 All E.R. 385 dava-sında Lord Upjohn tarafından tasvıp edıldı ve s.406' da bu hususta şunları söyledi:
"It is far more likely to be solved by the doctrine of resulting trust, namely, that in the absence of evidence to the contrary if the property be conveyed into the name of- a stranger he will hold it as trustee for the person putting up the purchase money and if the purchase money has been provided by two or more persons the property is held for those persons in proportion to the purchase money that they have provided.

-Ağır Ceza Mahkemesinin gerek başkanı gerekse diğer hakimleri dava konusu malların Şirketin parası ile satın alındığına kanaat getirmiş-lerdir. Bu nedenle tröst hukuku ilkeleri uyarınca dava konusu mallar sanık 1'in ismine tescil edildiği andan itibaren san-ık 1 şirket için dava konusu malların yeddiemini olarak mal sahibi idi. Nısfet hukuku ilkelerine göre yeddieminin malın mülkiyetini hakiki sahibine devretmesi gerekir.
Yukarıda bahsolunanlara ilâveten sanık 1 Şirketin hukuk müşaviri olduğunu söylemiş ve bu- husus Ağır Ceza Mahkemesi hakimleri tarafından kabul edilmiştir.
Bir hukuk müşaviri ile müşterisi arasında ilişkiler güvene dayanarı ilişkiler addolunur ve bu gibi ilişkilerden S oliâ ıama k yuşaviri yaptığı işlerden kendine herhangi bir kazanç ğ y Bö le- bir ilişkideri dolayı herhangi bir kazanç sağlarsa nısfet hukuku ılkeleri uyarınca bö le bir kazancı müşterisine devretmesi 5gde kşr Bu hususta Halsbury's Laws of England 3rd Edn. Vo1.36. s.8