-D.6/99 Yargıtay/Ceza 21/99
(Ceza Dava No: 173/99,G.Mağusa)

Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Celâl Karabacak, Metin A. Hakkı, Nevvar Nolan-.

İstinaf eden: Muzaffer Güder, Mağusa
(Sanık)
ile
Aleyhine istinaf edilen: KKTC. Başsavcılığı, Lefkoşa
A r a s ı n d a.
-
Mağusa Kaza Mahkemesinin 173/99 sayılı davada 17.2.1999 tarihinde verdiği karara (Gülden Çiftçioğlu Kaza Mahkemesi Yargıcı) karşı Sanık tarafından yapılan istinaftır.

İstinaf eden namına: Avukat Tevfik Pilli
Aleyhine istinaf edilen namına: Savcı Sarper A-ltıncık.

H Ü K Ü M
-
-Celâl Karabacak: Bu istinafta ilk hükmü Sayın Yargıç Metin A. Hakkı okuyacaktır.
-
-Metin A. Hakkı: Bu istinafın kökeninde yatan olgular ihtilâf konusu olmayıp, aşağıdaki şekilde özetlenmesi mümkündür:

İstinaf Eden Sanık, 17.2.1999 tarihinde Gazi Mağusa Kaza Mahkemesinde avukatının da hazır olduğu bir oturumda, 21/82 sayılı Yasa- ile tadil edilen Fasıl 105 Yabancılar ve Muhaceret Yasasının 2, 19(1)(h) maddelerine aykırı olarak izinsiz, aynı davada yer alan Sanık 1'i, KKTC'de kalma izni hitam bulduğu halde, Muhaceret Genel Müdürlüğünden izin almaksızın 17.8.1998 ile 22.9.1998 tarih-leri arasında Gazi Mağusa'da yanında çalışmasına müsaade etmek suretiyle barındırmak suçunu işlemekle itham edilmiştir. İstinaf Eden Sanığa aleyhindeki itham duyurulduğunda Sanık suçunu kabul etmiştir. Sanığın herhangi bir sabıkası yoktur. Akabinde Alt -Mahkeme, İstinaf Eden Sanığın avukatının hafifletici nedenlerle ilgili Mahkemeye söylediklerini de dinlemiş, bilâhare Sanığı kendi ikrarı ile mahkûm edip yasa gereği İstinaf Eden Sanığı çarptırabileceği azami para cezası olan 50.000TL para cezasına çarptır-mış ve ilâveten İstinaf Eden Sanığa Fasıl 155 madde 168'in Mahkemeye verdiği yetkiye dayanarak 20.000.000TL masraf ödemesini de emretmiştir.

İstinaf Eden Sanık 20.000.000TL dava masrafı ödeme kararından kendini mağdur hissederek 22.2.1999 tarihinde -yukarıda ünvan ve sayısı gösterilen istinafı dosyalamıştır. İstinaf ihbarnamesi 3 istinaf sebebi içermekle birlikte İstinaf Eden Sanığın avukatı istinafın duruşması esnasında istinaf nedenlerini tek başlık altında şu şekilde özetlemiştir:-

'Alt Mah-kemenin İstinaf Eden Sanığa verdiği masraf emri ceza nitelikli olup Yasanın öngördüğü azami para cezasını aşmaması gerekmektedir ve aşması nedeni ile ve bu oranda iptali gerekmektedir.' İstinaf Eden Sanığın avukatı Yüksek Mahkemede istinafın duruşması esn-asında iddialarını yaparken Alt Mahkemenin hata ettiği doğrultusundaki iddialarını herhangi bir içtihat ile desteklememiştir, ancak 1950 Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile benzeri hükümler ihtiva eden Birleşmiş Milletler Evrensel İnsan Hakları Beyannamesi-ne atıfta bulunmakla yetinmiştir. Avukatın söylemediğini tamamlıyalım:- 1950 Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 39/62 sayılı Yasa ile Kıbrıs'ta tasdik (ratified) olunmasına rağmen, bu istinafın karara bağlanmasında bu hususun pek alâkası olduğunu göremedim,- şöyle ki bir ceza davasında, mahkûm edilen bir Sanığa yetkili Mahkemenin masraf ödemesini emredemiyeceğine dair bir madde içermemektedir. Savcılık ise Alt Mahkemenin kararında herhangi bir hata olmadığını öne sürmüş, Alt Mahkemenin Sanığa verdiği masraf -emrinin ceza nitelikli olduğunu reddetmiş ve istinafın iptal edilmesini talep etmiştir. Bu çerçeve içinde bu istinafı karara bağlamak görevimizdir. Alt Mahkemenin kararının istinaf konusu kısmında herhangi bir hata varmıdır? Bu istinafın konusu bununla s-ınırlıdır. İstinafı karara bağlamak için Fasıl 155 madde 168'in Mahkemeye verdiği yetkiyi doğru olarak kullanıp kullanmadığını incelememiz gerekmektedir. Fasıl 155'in 168. maddesi aynen şöyledir:

"Whenever a person is convicted of any offence, the Court- may order him to pay the costs of the prosecution in addition to any other sentence which may be passed upon him and in the case of public prosecutions such costs shall, when recovered, be paid into public revenue."

Bu madde incelendiğinde, bir ce-za davasında bir Sanığın mahkûm olması halinde çarptırıldığı cezaya ilâveten Mahkemenin uygun gördüğü hallerde ilgili Sanığı İddia Makamının dava nedeni ile düçar olduğu masrafları ödenmesini de emredebileceği yetkisini vermekte olduğu açık olmakla beraber-, böyle bir Mahkeme bu doğrultuda takdir yetkisini kullanırken bu yetkinin kriterlerinin veya sınırlarının ne olacağı doğrultusunda herhangi bir hüküm içermemektedir.

Bu maddenin pratikte ne şekilde tefsir edilip uygulandığına baktığımızda Kıbrıs i-çtihatlarında esas olarak 4 davada bu maddenin konu edildiği görülmektedir. Tarih sırasına göre bu davalar şunlardır:- 1) The Attorney- General of The Republic v. 1. Georghious Stavrou, and others (1962 CLR 274), 2) Costas Christou Christofakis v. The Po-lice(CLR 1963 Part I, Page 33), 3)Lambros Costa Nıcolaou, v. The Republic (CLR 1966 Part 2, Page 60), Eleftherios Nicolaou v. The Police (1969) Part 2 CLR 84. Bu içtihatlar, bilhassa ilk ismi verilen 2 tanesinde, bir Sanığın bir ceza davasında mahkûm oldu-ktan sonra ilgili Mahkemece hapis cezasına çarptırılması halinde, İddia Makamının dava ile düçar olduğu masrafı da Sanığın ödemeye emrolunmasının genelde uygun olmayacağı görüşü benimsenmiştir. Son ismi verilen Eleftherios Nicolaou davası ise Türk Yargıçl-arın Rum tarafında görev yapmadığı bir zamanda verilen bir karardır, bir başka deyişle Güney Kıbrıs Rum Yönetimi İstinaf Mahkemesi kararıdır, bizi bağlamamaktadır, bu münasebetle kararın sonunda değerlendirilecektir. Önümüzdeki istinafta, İstinaf Eden San-ık hapis cezasına çarptırılmayıp, sadece azami olarak çarptırılabildiği para cezasına çarptırıldığına göre, bu istinafın karara bağlanmasında bu içtihatların Mahkemeye yardımcı olabileceği söylenemez.

Ceza Usul Yasamızın yukarıda alıntısı yapılan 1-68. maddesi, Ceza Usul Yasamızın genelde, İngiltere'de o zaman yürürlükte bulunan mevzuata dayandırılarak hazırlandığı düşünülürse, İngiltere'nin tecrübelerinden bir çok kez yaptığımız gibi bu istinafı karara bağlarken de yararlanmaya çalışmamız yerinde ol-acaktır. İngiltere'de konuya şamil mevzuat tek bir Yasa altında toplanmış olmamasına rağmen esas Yasayı Costs in Criminal Cases Act'ın oluşturduğu görülmektedir. Meselâ Kıbrıs Cumhuriyetinin 1960'da ilânını takip eden yıllarda İngiltere'de önümüzdeki ist-inaf konusuna şamil 3 Yasa yürürlükte bulunmakta idi: 1952 Costs in Criminal Cases Act, 1967 Criminal Justice Act (Secs 31-32) ve Criminal Appeal Act 1968 (Secs 24-28, ve 39-41). Bizim Ceza Usul Yasamız Fasıl 155, esas olarak 1948 yılında yürürlüğe girmiş-tir. O tarihte İngiltere'de yürürlükte bulunan ve bizim madde 168'e benzeri madde ihtiva eden Yasa, The Costs in Criminal Cases Act, 1908 idi. (Bak: The Complete Statutes of England (1929), Vol.4, page 739). Bu Yasanın 6 (1) maddesi içerik bakımından bi-zim Fasıl 155'in 168. maddesinin benzeri olup aşağıdaki şekilde kaleme alınmıştır:-

"(1) The Court by or before which any person is convicted of an indictable offence may, if they think fit, in addition to any other lawful punishment, order the person co-nvicted to pay the whole or any part of the costs incurred in or about the prosecution and conviction including any proceedings before the examining justices, as taxed by the proper officer ot the court."

Bilâhere bu Yasa yerini Costs in Criminal Ca-ses Act, 1952'ye bırakmıştır. (Bak: Halsbury's Statutes of England, Second edition, Vol. 32 page 61). Bu Yasanın benzeri madde-si olan 6. maddesi ise bu istinafın konusunu ilgilendirdiği oranda aynen şöyledir:

"6 (1) On the summary trial of an information a magistrates' court shall have power to make such order as to costs-

On conviction to be paid by the accused to the prosecut-or,

......................

as it thinks just and reasonable:

Provided that-
Where under the conviction the courtorders payment of any sum as a fine, penalty, forfeiture or compensation, and the sum so ordered to be paid does not exceed five sh-illings, the court shall not order the accused to pay any costs under this subsection unless in any particular case it thinks fit to do so,
Where the accused is under seventeen years old, the amount of the costs ordered to be paid by the accused himself un-der this subsection shall not exceed the amount of any fine ordered to be so paid.

(2) A court shall specify in the conviction, or as the case may be the order of dismissal, the amount of any costs that it orders to be paid under the preceding sub-section.
(3) .........................
(4) If the amount ordered to be paid under the last preceding subsection exceeds twenty-five pounds, the prosecutor may appeal to a court of quarter sessions, and no proceedings shall be taken upon the- order until the time allowed for giving notice of appeal has elapsed, or within that time notice of appeal is given, until the appeal is determined or ceases to be prosecuted."

Y-ukarıda sözü edilen 1952 Yasasının İngiltere'de 1973'de tekrar kaleme alındığı görülmektedir. Costs in Criminal Cases Act 1973'ün yukarıda mutadis mutandis alıntısı yapılan maddenin benzerini oluşturan 2(2) maddesi ise aynen şöyledir:

"(2) On the summa-ry trial of an information a magistrates court shall, on conviction, have power to make such order as to costs to be paid by the accused to the prosecutor as it thinks just and reasonable, but -

(a) Where under the conviction the court orders payment of -any sum as a fine, penalty, forfeiture or compensation, and the sum so ordered to be paid does not exceed 25p, the court shall not order the accused to pay any costs under this subsection unless in any particular case it thinks fit to do so,

(b) Where the- accused is under seventeen years old, the amount of the costs ordered to be paid by the accused himself under this subsection shall not exceed the amount of any fine ordered to be so paid."
(Bak: Halsbury's Statutes, Fourth Edition Vol.27, Page 60 -at p. 62).

Bu 1973 Yasası da halen, İngiltere'de Prosecution of Offences Act 1985 ile ilga edilmiş veya tekrar kale-me alınmış durumdadır. (Bak: Halsbury's Statutes, 4th ed. Vol.12, (1989 Re-issue) page 933 at page 951, Sec. 18) Bu Yasanın bu istinaf konusuna şamil 18. maddesi 1 Ekim 1986 yılında Prosecution of Offences Act 1985 (Commencement No.3) Order 1986 ile yürü-rlüğe girmiş olup (Bak aynı eser sayfa 949'un sonu, başlık 'Notes'), sayfa 951'de görünen 18. maddesi, bu kararın sonuna eklenmiştir. Bu Yasanın mevcut şekli ile halen İngiltere'de yürürlükte olup olmadığı doğrultusunda bir şey söylemeden, İngiltere'deki -Yasa şeklindeki mevzuatın ilgili maddeleri zaman zaman İngiliz Mahkemeleri tarafından tefsir edilmiş ve bunlardan içtihat niteliğinde prensipler husule gelmiştir ki bunlardan bu istinafı karara bağlamak için bize faydalı olması halinde yararlanmamız uygun -olacaktır. Uygulamakla yükümlü olduğumuz tadil olunmuş şekli ile 1976 Mahkemeler Yasasının 38(d) maddesi hükümleri gözönünde bulundurulursa bu görüş daha da kuvvet kazanmaktadır.

İstinaf Eden Sanığın istinafta tek iddiası, masraf emrinin ceza- nitelikli olduğu ve bu nedenle yasanın öngördüğü azami para cezasından daha fazla olamayacağı doğrultusunda idi. Bir başka deyişle masraf olarak ödenmesi emrolunan miktar gerek yalnız başına, gerekse sair parasal ceza ile birlikte olsun, yasanın öngördüğ-ü para cezası miktarını aşamayacağı doğrultusundadır. Bu iddia 1921 senesinde İngiltere'de R. v. Mc Cluskey, davasında karara bağlanmış (Bak: 15 Cr.