-
D.2/2001 Birleştirilmiş
Yargıtay/Ceza 1/2001-2/2001-3/2001
(Ağır Ceza Dava No:5974/2000,Lefkoşa)

YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.

Mahkeme Heyeti:Taner Erginel,Mustafa H.Özkök,Gönül Erönen. -

Yargıtay/Ceza: 1/2001
(Ağır Ceza Dava No:5974/2000,Lefkoşa)

İstinaf eden: Ertan Birinci, Merkezi Cezaevi,Lefkoşa

- ile -

Aleyhin-e istinaf edilen: KKTC. Başsavcısı
A r a s ı n d a .

İstinaf eden namına: Avukat Gülsün Yücel
Aleyhine istinaf edilen namına: Savcı Necla Şenol.

Yargıtay/Ce-za 2/2001
(Ağır Ceza Dava No:5974/2000,Lefkoşa)

İstinaf eden: Tekin Birinci, Merkezi Cezaevi, Lefkoşa
ile -
Aleyhine istinaf edilen: KKTC. Başsavcısı
A r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Avukat Ment-eş Aziz
Aleyhine istinaf edilen namına: Savcı Necla Şenol.

Yargıtay/Ceza: 3/2001
(Ağır Ceza Dava No:5974/2000,Lefkoşa)

İstinaf eden: Mehmet Birinci, Merkezi Cezaevi,Lefkoşa

- ile -

A-leyhine istinaf edilen: KKTC. Başsavcısı
A r a s ı n d a .
İstinaf eden namına: Avukat Ömer Adal
-Aleyhine istinaf edilen namına: Savcı Necla Şenol.

İstinaf, Lefkoşa Ağır Ceza Mahkemesinin (Recep Gürler Ağır Ceza Mahkemesi Başkanı, Önder Gazi Kıdemli Yargıç, İlker Sertbay Yargıç) 5974/2000 sayılı davada 2.1.2001 tarihinde verdiği karara karşı Sanıkla-r tarafından yapılmıştır.
-
-------------------
-
-H Ü K Ü M
-
Taner Erginel: K.K.T.C.'de kayıtlı bankalardan biri olan Kıbrıs Hür Bank Ltd.'in ödeme güçlüğü içine girmesi üzerine Maliye Bakanlığı bankaya yönetici atadı ve bankanın geçmiş işlemleri ile ilgili soruşturma başlattı.

Soruşturma sonunda Başsavcılık, bank-anın yönetim kurulu üyesi olan Sanıkların her birini, sahte evrak düzenleme, sahte evrağı tedavüle sürme, sahte evrak düzenlemeye teşvik etme ve buna benzer 60 dava ile itham etti. İlk tahkikattan sonra davalar 2.1.2001 tarihinde oturum yapacak olan Lefkoş-a Ağır Ceza Mahkemesine havale edildi. Lefkoşa Ağır Ceza Mahkemesinin 2.1.2001 tarihinde gündemindeki davaları dinlemeye başlaması bekleniyordu. Mahkeme davaları sıra ile ele alacağına tüm davaları "itham için" farklı günlere tayin etti ve Sanıkların ith-am günlerine kadar tutuklu kalmalarını emretti. Böylece Ağır Cezada yargılanmayı bekleyen tüm Sanıklar, Ağır Cezanın başlama tarihinde tutuklanmış oldu.

Ağır Ceza Mahkemesi istinaf eden üç Sanık aleyhindeki davaları itham için 4.1.2001 tarihine tayin et-ti ve diğer Sanıklar gibi onların da tutuklu kalmalarını emretti. Sanıklar bu kararlara karşı önümüzdeki istinafları dosyaladılar. Sanıklar istinaflarında Ağır Ceza Mahkemesinin verdiği tutuklu kalma kararlarının hatalı olduğunu öne sürmektedirler. Üç is-tinaf birleştirilerek dinlenmiştir.
İstinafın duruşma için tayin edildiği 15.1.2001 tarihinde Sanıkların yargılanmaları tamamlanmıştı. 2/2001 sayılı istinafın Sanığı Tekin Birinci suçlarını kabul etmiş ve ona 2 yıl hapis cezası verilmişti. Diğer iki Sanığı-n davalarında ise Başsavcılık takipsizlik kararları dosyalamıştı. Dolayısıyle önümüzdeki istinaflarda istinaf konusu tutukluluk kararlarının tartışılmasının Sanıklara pratik bir yararı kalmamıştır. Diğer bir ifade ile istinaf konusu akademik bir tartışma k-onusu haline gelmiştir. Buna rağmen benzer davalara ışık tutması açısından istinafı dinlemeyi tercih etmiş bulunuyoruz.

İstinafın duruşmasında Sanık avukatları Mahkemeye hitap ederek Ağır Cezanın duruşmaya başladığı tarihte tüm Sanıkların tutuklu kalmal-arını emretmesinin veya duruşmasına başlanan her davada Sanığın tutuklu kalmasını emretmesinin hatalı bir yöntem olduğunu, bu uygulamanın Sanıklar üzerinde haksız bir baskı oluşturduğunu ve suçlu olduğunu kabul etmeyen Sanıkları suçlarını kabul etmeye zorl-adığını, Sanıkların kaçma veya tanıkları etkileme olasılığı bulunmayan hallerde tutukluluk kararı verilmesinin doğru olmadığını öne sürdüler. Sanık avukatları konunun Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi açısından da değerlendirilmesini talep ettiler.

Tutuklul-uk konusu kişi özgürlüğünü ve insan haklarını ilgilendiren bir konudur. Bir ülkede Sanıkların tutuklanma koşulları o ülkenin uygarlık düzeyini gösterir. İnsan haklarına saygılı uygar bir ülkede bir suçlunun sadece gerekli olan hallerde tutuklanabilmesi ve -gerekli olduğu sürece tutuklu kalması gerekir. Gereksiz yere bir kişinin tutuklanması veya tutuklu kalması sadece o kişiye değil tüm ülkeye zarar verir. Bu görüşler ışığında ülkemizde tutukluluğa ilişkin yasal durumu irdelemeye çalışalım.

Anayasamıza göz -attığımız zaman kişi hak ve özgürlüğünü büyük bir titizlikle koruyan Anayasalardan biri olduğunu görürüz.

Anayasamızın Kişi Özgürlüğü ve Güvenliği, başlığını taşıyan 16. maddesinin 2 (c) paragrafı bir kişinin hangi hallerde tutuklanabileceğine ışık tutmak-tadır. Bu madde şöyledir.

"Bir kişi, suç işlediği makul şüphesi üzerine, yetkili yargı mercii önüne getirilmesi amacıyla veya suç işlemesini önlemenin veya işledikten sonra kaçmasına engel olmanın makul olarak gerekli görüldüğü hallerde
yakalanabilir ve-ya tutuklanabilir."

Burada Anayasamız bir kişinin keyfi tutuklanmasını önlemeye çalışmıştır. Tutuklandıktan sonra nasıl bir yöntem izleneceğini ise 16(6) ve (7) paragraflarda düzenlemiştir.

"16(6) Yakalanan kişi, yakalandıktan sonra mümkün olan en kısa -zamanda ve daha önce salıverilmediği takdirde herhalde yirmi dört saat geçmeden bir yargıç önüne çıkarılır.

(7) Yargıç, derhal, yakalanan kişinin anladığı dilde yakalanma nedenlerini soruşturur ve en kısa zamanda ve herhalde yargıç önüne çıkma tarihin-den başlayarak üç günü geçmeyen bir süre içinde uygun göreceği koşullarla yakalananı ya salıverir veya yakalanma nedeni suç hakkındaki soruşturma tamamlanmadığı takdirde, yakalanmanın devamına karar verir. Yargıç her defasında sekiz günü geçmemek koşuluyla-, bu yakalanmanın devamına karar verebilir ancak, yakalanma veya tutuklanma süresinin toplamı, yakalanma tarihinden başlayarak üç ayı geçemez ve bu sürenin sonunda yakalamayı veya tutuklamayı uygulamakla görevli kişi veya makam, yakalanan veya tutuklanan k-işiyi derhal serbest bırakır."

Burada soruşturmanın gereksiz yere uzatılıp bir kişinin gereğinden fazla tutuklu kalmasını önlemek için Anayasanın titizlik gösterdiğini ve sınırlamalar getirdiğini görüyoruz.

Soruşturmanın tamamlanması üzerine Hukuk Dair-esi o kişinin bir suç işlediği kanısına varırsa onu itham eder ve yargılama aşaması başlar. Yargılama aşamasında Sanığın tutukluluğuna ilişkin kurallar Fasıl 155 Ceza Usul Yasası'nın 48. maddesinde düzenlenmiştir. Bu madde şöyledir.

" 48. Her Mahkeme, uy-gun görmesi halinde, önündeki
herhangi bir davayı erteleyebilir ve bunun
üzerine, bu yasanın 157. maddesi (2)'inci
Erteleme fıkrası kurallarının gözetilmesi koşuluyla,
ve tutuklu Sanığı takdirine göre makul sayacağı
bırakma koş-ullara bağlı olarak salıverir veya tutuklu
kalmasını emreder.
Ancak, seri yargılama veya ilk sorguda bu
tutukluluk süresi her bir defada sekiz günden uzun olamaz ve ertelemenin yapıldığı günü izleyen gün birinci gün sayılır."

-157 (2) madde ise şöyledir.

Kefaletle "Ölüm cezasına mahkûm edilen herhangibir kişi serbest hiçbir halde kefaletle serbest bırakılmaz. bırakma Ayrıca ölüm cezası ile cezalandırılan bir
suçla itham edilen bir kimse de bir Yargıtay-
Yargıcının emri olmadıkça serbest
bırakılamaz."

48. maddeye göre, yargılanması başlayan bir Sanığın davasının ertelenmesi halinde Sanığın tutuklu kalmasını emretme veya onu serbest bırakma konusunda Yargıcın takdir hakkı vardır.- 48. madde "Mahkeme uygun görmesi halinde" "takdirine göre makul sayacağı koşullara bağlı olarak" söz dizilerini kullanarak takdir hakkının geniş olduğunu vurgulamıştır. Hukuk sistemimizin benimsediği en önemli ilkelerden birine göre Yasalar herhangibir k-onuda karar