-D.1/82 Yargıtay/Asli Yetki İstinaf 1/82
(Asli Yetki 5/82)

Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayıoğlu, N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut.

(Ülfet Emin'in Certiorari ve Prohibit-ion emri istarına izin (leave) verilmesi için yaptığı istida hakkında)

Yüksek Adliye Kurulunun 19.4.1982, 26.4.1982 ve 3.5.1982 tarihinde müstedi ile ilgili aldığı kararlar hakkında.

Müstedi: Ülfet Emin, Lefkoşa.
ile
Müstedaaleyh: 1. Yüksek Adliye Kur-ulu, Mahkemeler Binası.
2. Yargıç Şakir Sıdkı İlkay, Yüksek Mahkeme.
A r a s ı n d a.

Müstedi şahsen hazır
Müstedaaleyh 1 namına: Akın Sait
Müstedaaleyh 2 namına: Ali -Dana.

A R A K A R A R

Salih S. Dayıoğlu: Kararın daha iyi anlaşılabilmesi için istinafın konusu olan meslenin kısa bir tarihçesini yapmağı uygun bulduk.

Müstenif müstedi (bundan sonra sadece müstedi olarak anılacaktır) Yüksek Mahkeme Başkanıdır. Müs-tedi aleyhine yapılan bazı ithamlar ve bunları içeren bazı belgelerin Yüksek Adliye Kuruluna intikal etmesi üzerine Yüksek Adliye Kurulu muhtelif tarihlerde toplanmış ve bu toplantılarda sair kararlar yanında müstedinin aleyhine bir soruşturma açılması, on-a yöneltilen bazı isnatları içeren isnat belgesinin müstediye gönderilmesi, soruşturmanın sonuçlanmasına değin resmi görevinden izinli sayılması ve müdafaasını yapmak üzere 21.5.1982 tarihinde Yüksek Adliye Kurulunda hazır bulunması hususlarında kararlar -almıştı.

Müstedi Yüksek Adliye Kurulu ve onun bir üyesi Yüksek Mahkeme Yargıcı Şakir Sıdkı İlkay aleyhine 13.5.1982 tarihinde dosyaladığı tek taraflı bir istida ile bazı iddialarda bulunarak Yüksek Adliye Kurulu tarafından alınan sözü edilen kararların i-ptali ve Yüksek Adliye Kurulu üyelerinden Yüksek Mahkeme Yargıcı Şakir Sıdkı İlkay'ın müstediyi ilgilendiren meselelerde Yüksek Adliye Kurulu toplantılarına katılmasının menedilmesi istemi ile certiorari ve prohibition emirnamelerinin isdarını sağlamak ama-cıyle bir istida dosyalamak için izin talep etti.

Mevzuat gereği olarak bu istida ilkin bir Yüksek Mahkeme yargıcı huzuruna getirildi. İzin istidasını dinleyen yargıç 17.5.1982 tarihinde verdiği kararla izin talep eden istidayı reddetti. Bu istinaf müste-dinin izin talep eden istidasının ret kararından yapılmıştır.

İstinaf ihbarnamesi 10 istinaf sebebi içermektedir. Ön itirazın karara bağlanmasında bu istinaf sebeplerinin bir ilgisi bulunmadığı için bu safhada bunları belirtmekte yarar görmüyoruz.

İsti-nafın duruşmasına başlandıktan sonra müstedi bir ön itirazda bulunarak şimdiki oluşumu ile Yargıtayın bu istinafta bakma yetkisinden yoksun olduğunu iddia ederek, bizim, yani bu Yargıtayı oluşturan yargıçların bu istinafta, oturmamalarını ve istinafın dinl-enmesi için 9/76 sayılı Mahkemeler Yasasının 13(2) maddesinin harekete geçirilerek Kaza Mahkemeleri yargıçları arasından atama yapılmak suretiyle yeni bir Yargıtay heyetinin oluşturulmasını ve bu istinafın o heyet tarafından dinlenip karara bağlanmasını ta-lep etti.

Ön itirazını desteklemek amacıyle müstedi aşağıda serdedilen argümanları yaptı:

1. Hiçbir kimse kendi davasının hakimi olamaz. Bu Mahkemenin üyeleri müstedaaleyh-müstenifaleyh No.1'in (bundan sonra sadece müstedaaleyh No.1 olarak anılacaktır)- üyeleri olup şikâyet konusu kararların alınmasında ve oylanmasında bilfiil hazır bulundular ve bunlara iştirak ettiler ve dolayısıyle bu karar veya işlemler kendilerine aittir. Bu istinafın yapıldığı istida konusu ise bu karar veya işlemlerden ibaret oldu-ğu cihetle bu mahkemenin üyeleri bu istinaf maksatları bakımından Yargıtay olarak görev yapamazlar. Müstedi daha da ileri giderek bu mahkemenin üyeleri veya herhangi bir üyesi Yüksek Adliye Kurulunda müstediyi ilgilendiren meselede oturuma iştirak etmemiş -olsalar bile yine de Adliye Kurulu üyeleri olmaları nedeniyle ne tek yargıç olarak ne de Yargıtay olarak bu davaya bakmak yetkisine sahip olamazlar.

2. Anayasamızın 27. maddesi sair şeyler meyanında "herkes, medeni hak ve yükümlülüklerin ......... karar-a bağlanmasında, yasa ile kurulan bağımsız, tarafsız ve yetkili bir mahkeme tarafından ... dinlenmesi hakkına sahiptir." Bu anayasal güvenceden hareketle bu mahkeme üyelerinin Yüksek Adliye Kurulu üyeliklerinden veya bundan ötürü Yüksek Adliye Kurulunca al-ınan kararlara iştirak etmiş olmaları nedeni ile o üyelerden oluşan bu mahkeme Anayasanın 27. maddesinin öngördüğü "bağımsız ve tarafsız" bir mahkeme değildir.

3. İstidaya ve ondan yapılacak istinafa bakacak başka yetkili birisinin veya heyetin bulunma-ması halinde zorunluluk ilkesi geçerlidir. Ancak bu meselede zorunluluk ilkesinin uygulanmasına gerek yoktur çünkü 9/76 sayılı Mahkemeler Yasasının 13(2) maddesi Yüksek Mahkeme görevinin Kaza Mahkemeleri yargıçları tarafından yapılabilmesine olanak vermek-tedir.

Müstedaaleyh No.2 tarafından bulunan avukat ise bu mahkemenin şimdiki oluşumu ile bu istinafa bakmaya yetkili olduğunu iddia ederek aşağıdaki argümanları ileri sürdü,

1. Bir kişinin kendi davasında yargıç olamıyacağı ilkesi doğrudur ve bunun doğ-ruluğuna katılmamak olası değildir. Ancak önemli olan husus bu ilkenin çerçevesinin ve uygulamadaki ölçüsünün belirlenmesidir. Avukata göre bir yargıcın bir meselede ilgisi olabilmesi için o meselede ilgili yargıcın parasal bir çıkarı veya ena ndan şahsi -ve ciddi bir nedenin varolması gerekir. Halbuki bu mahkeme üyelerinin Yüksek Adliye Kurulu üyesi bulunmaları hususu, kendi başına, Yüksek Mahkeme Yargıcı sıfatlarını ortadan kaldırmaz. Bu meselede Mahkeme üyeleri Yüksek Adliye Kurulu üyesi olarak alınan ka-rarlara iştirak etmelerinin onlara herhangi bir şahsi veya parasal çıkar sağladığını söylemeğe imkân yoktur.

2. Anayasanın 107. maddesi sair görevler meyanında Yargıçlar aleyhine başlatılabilecek displin işlemleri konusunda yetkiyi "münhasıran" Yüksek A-dliye Kuruluna verdi. Yüksek Adliye Kurulunun oluşumuna göz atıldığında bunun, Yüksek Mahkemenin Başkan ve yargıçları, Yüksek Mahkeme emekli yargıçlarından biri, K.T.F.D. Başsavcısı ve Kıbrıs Türk Barosunun seçilmiş başkanından oluştuğu görülür. Bu Kurulun- kararlarına karşı Yüksek Mahkemeye, Yargıtay olarak, yapılacak bir başvuruda istinaf edenin ileri sürdüğü nedenlere binaen bu mahkeme oturmayıp görevin Yüksek Mahkeme Yargıcı görevi ile techiz edilecek Kaza Mahkemesi Yargıçlarına bırakılması halinde Anaya-sa tarafından kurulmuş olan Yüksek Mahkemenin devreden çıkarılması ve bu suretle gerek Yüksek Adliye Kurulunun ve gerekse mevcut Yüksek Mahkemenin denetiminin geçici tayin yoluyla gelen Kaza Mahkemesi yargıçlarına verilmesi anlamına gelecektir ki böyle bir- durum Anayasanın özüne ve sözüne ters düşecektir.

Müstedaaleyh No.1 tarafından bulunan Başsavcı yardımcısı ise Müstedaaleyh No.2'nin argümanlarını benimsediğini belirttikten sonra Yüksek Mahkeme Yargıçlarının Yüksek Adliye Kurulundaki üyeliklerinin Anay-asadan kaynaklandığını, bu görevi bir Anayasa gereği olarak yapmak mecburiyetinde olduklarını ve Yüksek Adliye Kurulu kararlarının Yargıtayın denetiminde olması halinde bu görevi de onların üstlenmelerinin yine Anayasa gereği olduğunu iddia ederek bunun ak-sinin düşünülmesi halinde Yüksek Mahkemenin asil üyelerinin bu gibi durumlarda her zaman devreden çıkarılarak Kaza Mahkemelerinden tayin yoluyla gelecek yargıçlara Yüksek Adliye Kurulunun ve dolayısıyle Yüksek Mahkeme Yargıçlarının vereceği kararları denet-leme görevinin verilebileceği anlamına geldiğini ileri sürdü.

Şimdi de ön itirazlarla ilgili olarak taraflarca yapılan argümanları inceleyelim:

Bir kişinin kendi davasında hakim olamıyacağı ilkesi, üzerinde tartışma yapılmasına gerek duyulmayacak kadar- açık bir ilke olduğuna kuşku yoktur. Bu ilkenin en mühim faktörü hakim olacak kişinin tarafgir davranacağının veya davranması ihtimalinin gerçek bir olasılıkla varolmasıdır. İngilterede yasal bir düzenleme veya karşılıklı muvafakat dışında bir kişinin ken-di davasında hakim olamıycağı uzun yıllardan beri yeleşmiş bir ilkedir. Bu hususta Halsbury's Laws of England 3 rd. Ed. Sayfa 67 para.123'de konu şu şekilde işlenmiştir. İktibası sadece ilgili kısımlarla sınırlandırıyoruz.

"Bias by interest. It is an ele-mentary principle that (in the absence of statutory or consensual agreement) no man can be a judge in his own cause.......

Any pecuniary interest however small, in the matter in dispute disqualities a person from acting as judge, unless the disability is- removed by