-İstida No. 1/1972

Yüksek Mahkeme Huzurunda (Asli Yetki)
Hâkim Ülfet Emin.
Larnaka'lı Hatice ve Siddika Hanımlar Vakfı Hakkında.

Davacılar: Larnaka'lı Hamit Şefik ve diğerleri
ile
Davalı: Vakıflar ve Din İşleri dairesi, Lefkoşa.
- A r a s ı n d a.

Davacılar namına: H. Cahit Yılmazoğlu.
Davalı namına: Ümit Süleyman.

K A R A R

Davacılar Lârnaka'da Hatice ve Siddika Hanımlar Vakfının galleharları olduklarını iddia ederek vakfı idare eden -Davalı aleyhine aşağıdakilerini talep ettiler.

"(a) Davalının, Hatice ve Siddika Hanımlar Vakfının idaresinin kendilerine geçtiği tarihten bu yana davacılara Vakfın gelir giderlerle ve bugünkü mali durumunu gösterir yıllık bilânço itasını âmir bir emir,-

Mezkur Vakfın İdaresinin davalıya intikal ettiği tarihten bu yana yıllık gelirden Vakfiye gereğince Nayle Hanıma ve evlâdına tevzini gerekli galle fazlasının tesbiti ve ödenmemiş bulunan geçmiş senelere ait kısmından davacılara düşen miktarın ödenmesi iç-in hüküm ve emir,

Dava tarihinden itibaren her yıl sonunda davalının davacılara mezkûr Vakıfla ilgili mufassal hesap bilânçosu vermesi için emir,

Davalının Nitsa Otel ve Skourno'nun dükkânı diye bilinen ve Hatice ve Siddika Hanımlar Vakfına ait olan mall-arla ilgili olarak aldığı tekliflerin ve giriştiği bilumum muamelelerin, Mahkemenin tayin edeceği bilir kişilerce tahkiki ve ortada davalının kusuruna arfedilebilecek kötü idare olup olamdığının, varsa Vakfın bu yüzden genel olarak ve davacıların özel olar-ak uğradıkları zararın tesbiti ve bu suretle tayin edilecek zarar ziyanın ödenmesini amir bir emir,

Adı geçen Vakfın mütevelliliğinin ve/veya idaresinin galleharlardan veya davacılardan mütevelliliğe ehil olana iadesi için emir,

Meselenin maliyetinin ger-ektirdiği sair hal şekli,

İşbu dava masrafları."

Davacılar iddialarını destekleyen 14 Nisan 1972 tarihli Yemin Verekasında davalının mezkûr vakıftan ortalama £2,500. yıllık gelir sağladığı halde galleharlara takriben 1967 yılına kadar vakıf ile ilgili hi-ç hesap vermediği, sadece ilk önce yılda bazı galleharlara ayda £5.dan cem'an yıllık £300.- tahsisat ödediklerine, daha sonra aylık £7.ya, daha sonra da aylık £9.ya çıkarıldığını belirttiler. Davacılar 1955 yılından beri vakıftan hak ettikleri menfaatları -alamadıklarını ve bu suretle davalıdan £20,000'yı mütecaviz alacakları bulunduğuna inandıklarını, davalının hatalı idaresi yüzünden vakfın gelirinin azaldığını ve galleharların zarar gördüklerini iddia ettiler.

Davalı davacıların İstidasına itiraz etti v-e itiraznameyi destekleyen bir Yemin Verekası dosyaladı. İşbu yemin verekası ile vakfiye şartlarına göre vâkıfın vefatından sonra vakfın tevliyeti Evkaf Dairesine intikal ettiği, mavalı mezkûr vakfı 1940'dan beri vakfiye şartlarına uygun olarak idare etti-ği, mer'i mevzuat gereğince mezkûr vakfın 1957 senesinde Evkaf Yüksek Meclisi tarafından mazbuta vakıf olunması hususu karara alındığı ve o zamandan beri mazbut vakıf olarak idare edildiği belirtilmektedir. Davalının mazbut vakıfların hesaplarını vermek me-cburiyetinde olmadığı, vakıftan temin edilen gelir evvelâ vakfın tamiri için masraf yapıldıktan sonra vakfiye şartlarına uygun olarak hazırlanan tevzin cetveline göre hayır hizmetlerine v.s. hususlara ödenen veya harcanan paralardan sonra artan miktar vakı-ftan istifade eden şahıslara mer'i mevzuata uygun olarak tahsisat olarak ödendiği ileri sürüldü. Ayni yemin verekasında davalının mezkur vakfa ait gayri menkul malları en iyi şekilde idare etmekte olduğu ve davalıya atfedilebilecek herhangi bir ihmalkârlık- ve/veya kötü idare durumu mevcut olmadığı ileri sürüldü.

Davacılar Mahkemenin müsaadesi ile davalıların itirazına cevap verdiler ve işbu cevapta davacılar davalının itirazlarını dayandırdığı hukuki mesnetlerden Evkaf ve Vakıflar Kanunu Nizamnamesinin 15-. nizamının bu nizamların yapılması için yetki bahşeden Evkaf ve Vakıflar Kanunu Fasıl 337, madde 63'ün bahşettiği yetkiyi tecavüz ederek (ultra vires) yapılmış olması sebebi ile hukuken muteber olamayacağını ve dolayısıyle Evkaf Yüksek Meclisinin mezkûr 1-5. nizama istinad ederek yaptığı tasarrufların da batıl bulunduğunu iddia ettiler.

Davalı davacıların cevabına cevap vererek Evkaf ve Vakıflar Kanunu Nizamatının 15. nizamının muteber olduğunu ileri sürerek davacıların İstidada taleb ettiklerinin müruru -zamana uğradığını, ve nizamlar ultra vires kabul edilseler dahi, davacıların davalıdan geçmiş tasarrufları aleyhine herhangi bir talepte bulunmaya hakları olmadığını iddia etti.

İstidanın duruşmasına başlandığında en mühim ihtilaf konusunun Evkaf ve Vakı-flar Nizamnamesi 1957'nin 15(2) nizamının yetki çerçevesi dahilinde (ultra vires) yapılıp yapılmadığı hususu olduğu cihetle, mahkeme ilk önce bu hukuki noktanın karara bağlanmasının uygun olacağı görüşünü izhar etti. Bu görüşe tarafların avukatları da işt-irak etti ve ilk önce bu hukuki ihtilâf konusu hakkında avukatların argümanlarının dinleyerek hukuki konuyu karara bağlamak kararlaştırıldı. Dolayısıyle bugün Mahkemnin kararı sadece işbu ihtilâf konusu olan hukuki nokta ile ilgilidir.

Fasıl 337, Evkaf v-e Vakıflar Kanununun 63. maddesi tahtında Evkaf Yüksek Meclisi Vali'nin tasvibi ile Kanunun daha iyi bir şekilde yürütülmesini sağlamak amacı ile Resmi Gazetede ilân edilecek Nizamname yapabilir ve işbu madde ile verilen yetkinin genelliğine halel gelmeksi-zin aşağıdaki hususlar veya herhangi birisi için Nizamname yapabilir.

Vakıf mallarının idaresi ile ilgili bütün hususları düzenlemek.

Evkaf Dairesi tarafından alınacak olan ücreti tayin ve harcı tesbit etmek.

......................

....................-..."

1957'de Evkaf Yüksek Meclisi, Vali'nin tasvibi ile Fasıl 337, Evkaf ve Vakıflar Kanununun 63, maddesi uyarınca verilen yetkiye istinaden Evkaf ve Vakıflar (Mülhak Vakıflar) Nizamnamesi, 1957 olarak isimlendirilen nizamnameyi yaptı. Bu nizamnamenin 15-(1) nizamına göre 15 seneden beri devamlı olarak Evkaf Yüksek Meclisi tarafından idare olunan herhangi bir mülhak vakıf, herhangi bir şahıs vakfın haklı ve başarılı olarak mütevelliliğini talep etmediği takdirde, mazbut vakıf haline dönmüş olur (vest). 15(-2) nizamına göre ise böyle bir dönüş (veasting) olduğu zaman sözü geçen vakıftan herhangi bir menfaat sağlayan galleharlar olduğu takdirde, Evkaf Yüksek meclisi dönüşe (vesting) tekaddüm eden 3 sene zarfında alınan vasati yıllık gelire istinaden, vakfiye, -Evkaf ve Vakıflar Kanunu ve Nizamname tahtindeki hakları uyarınca sözü geçen galleharlara bir tahsisat ödenmesine devam edecektir.

Bu İstidada davacılar 15(2) nizamının yetki çerçevesi haricinde (ultra vires) olduğunu iddia etmektedirler.

Hiç şüphe yok-yur ki bir Kanun, herhangi bir organın, Makamın Kanunun öngördüğü şekilde Nizamname yapmasına yetki verebilir. Ancak bu gibi hallerde yapılacak olan Nizamnamenin Kanuna uygun olması ve Kanunun öngrdüğü bir şekilde yapılması gerekir. Herhangi bir Kanun taht-inde yapılan herhangi bir Nizamname aşağıdaki hususlara uyması gerekir.

Nizamnamenin Kanunun öngördüğü bir şekilde yapılması, tasvip ve ilân edilmesi.

Nizamnamenin Memleket kanunlarına zıt (repugnant) olmaması.

Nizamnamenin yapıldığı Kanuna zıt olmaması- ve Kanun tahtinde verilen yetki çerçevesini aşmaması.

Nizamnamenin gayri muayyen olmaması.

Nizamnamenin gayri makul olmaması.

Bu hususta Craies On Statute Law, 3. baskı, s.268'de şunlar yer almaktadır:-

"There ara five main grounds on which the byla-ws may be treated as ultra vires -

That they are not made, sanctioned and published in the manner prescribed by the statute which authorises the making.
That they are repugnant to the laws of England.
That they are repugnant to the statute under which th-ey are made.
That they are uncertain.
That they are unreasonable."

ve Maxwell On Interpretation of Dtatutes 11. baskı, s.290'da- şunlar yer alamktadır:-

"They must, on pain of invalidity, be clear and definite and free from ambiguity, and should not make unlawful things that are otherwise i