Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2013-3-7 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 13-36/470-206
Karar Tarihi : 13.06.2013

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN

B. RAPORTÖRLER: İsmail Atalay YOLCU, Evrim Özgül KAZAK

C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- Fermet Gıda Ürünleri San. ve Tic. A.Ş.
Temsilcisi: Av. Gönenç GÜRKAYNAK
Çitlenbik Sokak No:12 Yıldız Mah. Beşiktaş 34349/İstanbul

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
- Unilever San. ve Tic. Türk A.Ş.
Saray Mah. Dr. Adnan Büyükdeniz Cad. No:13
34768 Ümraniye/İstanbul

- Reklam Özdenetim Kurulu
Nispetiye Cad. Yanarsu Sok. M. Çelik Apt. No:58 D:2
34337 Etiler/İstanbul

(1) E. DOSYA KONUSU: Unilever San. ve Tic. Türk A.Ş. ve Reklam Özdenetim Kurulunun
birlikte veya tek başına rakip faaliyetlerini zorlaştırdıkları iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde özetle, Reklam Özdenetim Kurulunun (RÖK)
bünyesinde yer alan reklam veren teşebbüslerin ve reklam alan yayın organlarının reklam
pazarında büyük paya sahip olması sebebiyle, reklam verenler ile reklam yayın organları
arasındaki menfaat ilişkisinin ön plana çıktığı, şikâyete konu eylemin de benzer bir saikle
RÖK’ün bilhassa endüstriyel dondurma pazarında faaliyeti bulunan Unielever San. ve Tic.
Türk A.Ş. (Unilever)’nin etkisi ile ve objektif olmaktan uzak bir şekilde Fermet Gıda Ürünleri
San. ve Tic. A.Ş. (Fermet Gıda)’nin ürününü ve reklamlarında yer alan ifadeyi
sorgulamasına ve neticesinde sözde tavsiye niteliğinde kararı ile reklamlarının
durdurulmasına sebebiyet verdiği ileri sürülmektedir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 16.01.2013 tarih ve 347 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 28.02.2013 tarih ve 2013-3-7/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu’nun
görüşülmesi sonucunda önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
(4) İlgili karar uyarınca düzenlenen 06.06.2013 tarih ve 2013-3-7/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(5) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle, önaraştırma konusu iddialar ile ilgili
olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve başvurunun reddedilmesi gerektiği sonuç
ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.

13-36/470-206
2 / 9

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(6) Şikayet konusu olaylara sırasıyla aşağıda yer verilmiştir:
- Unielever tarafından, Fermet Gıda markası olan L’era Fresca dondurmalarının TV
reklamları, internet sitesi tanıtımları, ambalajları, tanıtım broşürleri ve reklam filminde
kullanılan "en doğal, en natürel dondurma", "gerçek çilekli dondurma" ve "gerçek fındıklı
dondurma" ifadelerinin doğruluğunun ispatlanması talebi ile RÖK’e şikayette
bulunulmuştur.
- Söz konusu şikâyet üzerine RÖK tarafından, L’era Fresca markalı dondurma ürününün,
internet sitesindeki reklamında yer alan ifadelerin gerçeği yansıtmadığı yönündeki
iddialarla ilgili olarak Fermet Gıda’dan görüş ve savunmaları istenmiş ve bunun için iki
gün süre verilmiştir.
- Bu süre zarfında Fermet Gıda tarafından tedarikçilerden alınan taahhütname ve
kullanılan ürünlerin doğallığını kanıtlayan sertifikalar ile açıklamalar yapılmış, ancak RÖK
tarafından, verilen cevaplara ilişkin ürün analizlerinin sunulmamış olmasından bahisle
savunmaların yeterli şekilde kanıtlanıp desteklenmediği ve tüketicileri yanlış
yönlendirebilecek beyanların Uluslararası Reklam Uygulama Esasları'nın "dürüstlük"
başlıklı 3. maddesine aykırı olduğu gerekçesiyle L'era Fresca dondurmalarına ait her türlü
mecrada yayınlanan reklamlarda ve ürünün ambalajında gerekli düzenlemeyi yapmadan
reklamların bu şartlar altında yayınlanmamasının rica edildiği bir yazı Fermet Gıda’ya
12.12.2012 tarihinde tebliğ edilmiştir.
- Tebliğ edilen yazıda Fermet Gıda’ya 15.12.2012'ye kadar süre verilerek, gerekli
düzenlemelerin yapılmaması veya yayının durdurulmamış olması halinde reklam filminin
durdurulması için medya kuruluşlarına 17.12.2012 tarihinde yazı gönderileceği
bildirilmiştir.
- Bunun üzerine Fermet Gıda, RÖK tarafından kendisine 12.12.2012 tarihinde tebliğ edilen
yazıda kapsamlı bir ürün analizinin istenilmediğini, ifade eden şikâyetini RÖK’e
14.12.2012 tarihinde sunmuş, buna karşılık RÖK tarafından 19.12.2012 tarihli yazı ile
bilimsel geçerliliğe sahip raporların sunulması istenilmiştir.
- RÖK, 21.12.2012 tarihinde yayın kanallarına göndermiş olduğu yazı ile L'era Fresca
dondurma reklam filmlerinin bu hali ile yayınlanmaması konusunda gereğinin yapılmasını
rica etmiştir.
- Başvuru dilekçesinde bu süreçte ortaya çıkan gelişmeler ve alınan kararların, RÖK’ün
Unilever tarafından manipüle edilmesine bağlı olduğu, Unilever’in RÖK aracılığıyla rakip
faaliyetlerini zorlaştırdığı ve hâkim durumunu kötüye kullandığı iddia edilmektedir.
(7) İnceleme kapsamında başvuru dilekçesinde yer verilen hususlarla ilgili olarak şikayetçi taraf
ve temsilcisi ile sözlü olarak görüşmeler yapılmış olup, bu görüşmelerde ifade edilen bazı
hususların anlaşılmasına yönelik olarak şikayetçi tarafından ilave bilgi ve belgeler
sunulmuştur. Bu kapsamda, yukarıda özetlenen hususlara ilave olarak, “bizatihi RÖK’ün
varlığının ve genel olarak işleyiş mekanizmalarının” 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun)’a aykırı olduğu iddia edilmiştir.
I.1. Taraflar
I.1.1. Unilever San. ve Tic. Türk A.Ş. (Unilever)
(8) Türkiye’de 1953 yılında faaliyetlerine başlayan Unilever’in üretim ve satış faaliyetleri, hızlı
tüketim malları sektöründe gıda, ev temizlik ve kişisel bakım ürünleri ana başlıkları altında
toplanmaktadır. Unilever’in Türkiye’de faaliyette bulunduğu kategorilerdeki öncül markaları
arasında Algida, Becel, Ben&Jerrys, Calve, Carte d'Or, Cornetto, Knorr, Lipton, Sana, Omo,
Rinso, Cif, Domestos, Sunlight Cif, Yumoş, Axe, Clear, Dove, Elidor, Lux, Rexona, Signal,
bulunmaktadır.
13-36/470-206
3 / 9

I.1.2. Reklam Özdenetim Kurulu (RÖK)
I.1.2.1. Yapısı
(9) Dosya içeriğinden RÖK’ün, Reklamcılar Derneği ve çeşitli mecralar tarafından 1994 yılında
kurulmuş bir organizasyon olduğu anlaşılmaktadır. Oluşumun kamuoyu ile paylaşılan
Kuruluş Manifestosuna göre RÖK, gelişmiş ülkelerin çoğunda uzun bir süredir uygulanan
Uluslararası Reklam Uygulama Esasları’nın reklam verenler, reklamcılar, mecralar ve
reklam ajansları tarafından benimsenmesi ve yerleşmesini hedeflemekte, bu esaslara
uymayan reklamların yayınının en kısa sürede durdurulmasını amaçlamaktadır.
(10) Bu amaç doğrultusunda RÖK’ün görevleri, yanıltıcı reklamlarla ilgili tüketici şikayetleri ile
reklam verenler veya reklam ajanslarının birbirleri hakkındaki şikayetlerinin incelenmesi ve
yayın öncesi danışma taleplerinin değerlendirilmesidir.
(11) 2007 yılında Reklamverenler Derneği, Reklamcılar Derneği ve Uluslararası Reklamcılık
Derneği arasında imzalanan Platform Mutabakat Protokolü uyarınca RÖK sekretaryasının
finansmanı Reklamverenler Derneği tarafından karşılanmakta olup, kurulun işleyişi
Reklamverenler Derneği ofisinde sürdürülmektedir.
(12) RÖK, bir bağımsız başkan, Reklamverenler Derneğinden 7 kişi, Reklamcılar Derneğinden
7 kişi, çeşitli mecraları temsil eden 10 kişi, tüketici kuruluşlarından veya Tüketicinin
Korunması ve Piyasa Gözetimi Genel Müdürlüğünden 1 kişi, üniversiteleri temsilen 1 kişi ve
İstanbul Barosunu temsilen 1 kişi olmak üzere toplam 28 temsilciden oluşmaktadır.
(13) RÖK’ün toplamda 28 üyesi, RÖK yürütme kurulunun ise 7 üyesi bulunmaktadır. Şikayetlere
ilişkin değerlendirmeler temel olarak yürütme kurulunda yapılmakta, yürütme kurulunun
kararlarına yapılan itirazların değerlendirilmesi ve yürütme kurulunca ilke kararına gerek
duyulan reklamların değerlendirilmesi RÖK tarafından yapılmaktadır. RÖK her ayın birinci
ve üçüncü Salı günü en az 10 üyenin katılımı ile toplanmaktadır.
(14) Yürütme kurulu her gruptan (reklam veren, reklam ajansı ve mecra) en az bir üyenin
bulunması koşulu ile en az 4 üyenin katılımı ile her ayın ikinci ve dördüncü Salı günleri
toplanmaktadır. Reklam verenlerin temsilcilerini Reklamverenler Derneği, reklam
ajanslarının temsilcilerini Reklamcılar Derneği, medya temsilcilerini ise Uluslararası
Reklamcılık Derneği belirlemektedir. Dernekler kendilerini temsil edecek kişilerin yetkinliğine
ve uygunluğuna kendileri karar verirken, mecra temsilcilerinin belirlenmesinde her mecranın
toplam reklam gelirlerindeki payı ve yayın gruplarının sahip olduğu mecranın izlenme payları
ve tirajları dikkate alınmaktadır.
I.1.2.2. İşleyişi
(15) RÖK’ün temel fonksiyonu, reklamlar hakkında yapılan şikayetlerin Milletlerarası Ticaret
Odası (ICC) tarafından yayımlanan Uluslararası Reklam Uygulama Esasları çerçevesinde
uygunluk değerlendirilmesinin yapılmasıdır. Bu esaslar ilk kez 1937 yılında yayımlanmış ve
en son 2011 yılında revize edilmiştir.
(16) Uluslararası Reklam Uygulama Esasları’nın uygulanmasını amaçlayan özdenetim
mekanizmaları Avrupa Birliği (AB) ülkelerinde yaygın olarak görülmektedir. AB ülkelerinde
özdenetim kuruluşları yargı ve idari makamlar ile işbirliği halinde çalışmakta olup, bu
kuruluşlar reklam özdenetim kuruluşlarının etkinliklerinin arttırılması için oluşturulan Avrupa
Özdenetim Kuruluşları Birliği (European Advertising Standarts Alliance-EASA) üyesidir.
(17) Bu durum Türkiye için de geçerli olup, halen Gümrük ve Ticaret Bakanlığı bünyesinde
bulunan Reklam Kurulu, reklam uyuşmazlıklarının çözümünde başvurulabilecek kamusal
otorite iken, RÖK ise bu uyuşmazlıkların daha hızlı çözümlenmesine dönük bir öz denetim
mekanizmasını temsil etmektedir. RÖK 1997 yılından itibaren Avrupa Özdenetim Kuruluşları
13-36/470-206
4 / 9

Birliğinin üyesidir. Söz konusu kuruşlarda olduğu gibi, RÖK kararları tavsiye niteliğinde olup,
herhangi bir hukuki bağlayıcılığı bulunmamaktadır.
(18) RÖK’ün işleyişi, başvuru üzerine yapılacak işlemler ve süreçler, “Reklam Özdenetim Kurulu
Çalışma İlke ve Esasları” başlığı altında Özdenetim Kurulunun internet sitesinde kamuoyu
ile paylaşılmaktadır.
(19) Buna göre, RÖK’e başvuruların gerçek veya tüzel kişiler tarafından yazılı olarak yapılması
gerekmektedir. Başvuruların, izleyen ilk toplantıda görüşülebilmesi için en geç Çarşamba
günü saat 16.00’ya kadar iletilmesi gerekmektedir. RÖK uygulamalarında esas alınan
Uluslararası Reklam Uygulama Esasları’nın “Kanıtlama/Destekleme” başlıklı 8. maddesine
göre “Reklamverenler, ICC (Milletlerarası Ticaret Odası) Esasları'nın uygulanmasından
sorumlu olan özdenetim organlarının herhangi bir doğrulamayı talep etmeleri durumunda,
bu belgeleri hemen sunabilmelidirler.” Bu çerçevede şikayet edilen reklamın reklam
vereninden ve varsa reklam ajansından en geç iki iş günü içerisinde gerekli belge ve bilgiler
ile birlikte yazılı görüşünü bildirmesi istenmektedir. Reklamın sahibi tarafından iletilen bilgi
ve belgeler, sekretarya tarafından hazırlanan bir rapor halinde Kurula sunulmaktadır.
Uyuşmazlığın (reklam veren ya da reklam ajansı olarak) taraflarından birinin mensubu olan
RÖK üyesi, müzakere ve karar aşamalarında ilgili kurul toplantısına katılamamaktadır.
(20) Kurul toplantısı sonucunda oluşan tavsiye niteliğindeki görüş toplantının ertesi günü, yazılı
olarak dosyanın tarafları ile paylaşılmaktadır. Kurul toplantısında özdenetim esaslarına
aykırı bulunan reklamın düzeltilmesi ve/veya yayından kaldırılması için reklamın sahibi
reklam verene iki iş günü süre tanınmaktadır.
(21) Bu süre sonunda reklam veren tarafından reklamda gerekli düzeltme yapılmamış veya
reklam yayından kaldırılmamış ise reklamın yayınlandığı ilgili mecraya yayının dur